Φέρεντς Πούσκας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Φέρεντς Πούσκας

Ο Φέρεντς Πούσκας το 1971
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΦέρεντς Πούσκας Μπίρο
Ημερ. γέννησης1 Απριλίου 1927
Τόπος γέννησηςΒουδαπέστη, Ουγγαρία
Ημερ. θανάτου17 Νοεμβρίου 2006 (79 ετών)
Τόπος θανάτουΒουδαπέστη, Ουγγαρία
Ύψος1,72 μ.
ΘέσηΕπιθετικός
Ομάδες νέων
1937–1942Χόνβεντ Βουδαπέστης
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1943–1956Χόνβεντ Βουδαπέστης364(392)
1958–1966Ρεάλ Μαδρίτης180(156)
Σύνολο544(548)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1945–1956Ουγγαρία85(84)
1961–1962 Ισπανία4(0)
Προπονητική καριέρα
ΠερίοδοςΟμάδα
1966–1967Έρκουλες
1967Σαν Φρανσίσκο Γκόλτεν Γκέιτ Γκέιλς
1968Βανκούβερ Ρόγιαλς
1968–1969Αλαβές
1970–1974Παναθηναϊκός
1975Ρεάλ Μούρθια
1975–1976Κόλο-Κόλο
1976–1977Σαουδική Αραβία
1978–1979ΑΕΚ
1979–1982Αλ-Μασρί
1985–1986Σολ δε Αμέρικα
1986–1989Σέρρο Πορτένιο
1989–1992Σάουθ Μέλμπουρν
1993Ουγγαρία
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
† Συμμετοχές (Γκολ).

Ο Φέρεντς Πούσκας Μπίρο (ουγγρικά : Ferenc Puskás Bíró , ˈfɛrɛnt͡s ˈpuʃkaːʃ ; το γέννος: Purczeld , 1 Απριλίου 192717 Νοεμβρίου 2006) ήταν Ούγγρος ποδοσφαιριστής, που θεωρείται ως το πρώτο υπέρλαμπρο αστέρι του παγκοσμίου ποδοσφαίρου[1][2] και ένας από τους καλύτερους ποδοσφαιριστές όλων των εποχών με πολυάριθμους τίτλους σε ομαδικό και ατομικό επίπεδο.[3][4][5][6][7] Το 1995 ανακηρύχθηκε από την Διεθνή Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου (IFFHS) ως ο κορυφαίος σκόρερ όλων των εποχών στο επίπεδο της υψηλότερης εθνικής κατηγορίας βραβεύοντάς τον,[8][9] ενώ ψηφίστηκε ως 6ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα στις εκλογές της Ομοσπονδίας.[10] Ως προπονητής οδήγησε το 1971 τον Παναθηναϊκό στην μεγαλύτερη επιτυχία που είχε ποτέ Ελληνική ομάδα στην Ευρώπη: στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών όπου ο ΠΑΟ ηττήθηκε από τον Άγιαξ.[11]

Ο Πούσκας, γνωστός και ως ο «Καλπάζων Συνταγματάρχης», έπαιξε για σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα για ουσιαστικά τρεις ομάδες και όταν έπαιζε για αυτές, ήταν οι καλύτερες στον κόσμο, στοιχείο εξαιρετικά σπάνιο. Ξεκίνησε την καριέρα του στην Χόνβεντ Βουδαπέστης, όπου αγωνίστηκε για 13 χρόνια και κέρδισε όλους τους τίτλους που διεκδίκησε στα χρόνια που συνέχισε την πορεία του με τη Ρεάλ Μαδρίτης. Ήταν επίσης ηγετική φυσιογνωμία της καλύτερης Εθνικής Ουγγαρίας που υπήρξε στο ποδόσφαιρο, γνωστής ως «Μαγικοί Μαγυάροι» και το πρώτο μεγάλο «δεκάρι» του παγκοσμίου ποδοσφαίρου.[12][13][14] Το σώμα του δεν ήταν ευλογημένο για να πρωταγωνιστήσει στο άθλημα όμως είχε αριστερό πόδι με το οποίο εξαπέλυε με τρομακτικό ρυθμό ισχυρότατα σουτ, με συχνότατα επιτυχημένα αποτελέσματα.[15][16] Δεν είναι τυχαίο ότι το βραβείο της ΦΙΦΑ για το καλύτερο γκολ της χρονιάς πήρε το όνομά του, έχοντας κλείσει την καριέρα του με αναλογία τερμάτων ανά αγώνα 1,02 για τους επίσημους αγώνες (και σχεδόν 1,00 σε εθνικό επίπεδο) και έχοντας σημειώσει πάνω από 800 γκολ βρίσκεται στην 4η θέση όλων των εποχών.[17] Η αγωνιστική του παρουσία με την εθνική ομάδα της Ουγγαρίας του χάρισε τη φήμη ως του κορυφαίου ποδοσφαιριστή της υφηλίου στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του 1950,[18][19][20] κατέρριψε ρεκόρ κόσμου διεθνών συμμετοχών και τερμάτων αλλά όχι τον τίτλο του Παγκοσμίου πρωταθλητή, με την ευκαιρία του 1954 να χάνεται, προϊόν ευρέως αποδεκτής αδικίας ποικίλων παραγόντων, με την ομάδα να θεωρείται ως η καλύτερη που δεν κατέκτησε τον κορυφαίο ποδοσφαιρικό θεσμό.[21][22]   Εκλέχθηκε 7ος καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα σε ειδική ψηφοφορία του περιοδικού France Football, ανάμεσα στους νικητές της Χρυσής Μπάλας το 1999, ενώ ήταν 6ος στην ψηφοφορία των διεθνώς έγκυρων περιοδικών του αγγλικού World Soccer και του ιταλικού Guerin Sportivo.[23]     

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Φέρεντς Πούσκας γεννήθηκε από πτωχή οικογένεια σλαβικής καταγωγής, υπό την ονομασία Φέρεντς Πούρτσελντ (ουγγρικά: Ferenc Purczeld, γερμανικό επίθετο με προέλευση από τη Σουαβία) σύμφωνα με τα έγγραφα.[24][25][26] Η πραγματική ημερομηνία γέννησης είναι 1η Απριλίου όπως αναφέρεται στο εξαιρετικό βιβλίο του György Szöllősi αλλά αυτή είναι η ημέρα των ανόητων στην Ουγγαρία και ο Πούσκας δεν ήθελε να είναι γνωστή αυτή η πληροφορία αλλάζοντας την ημερομηνία σε 2 Απριλίου και καταστρέφοντας όλα τα δεδομένα της ημερομηνίας γέννησής του, εκτός από εκείνα που υπήρχαν στο διαβατήριό του.[27][28][29] Ο πατέρας ήταν ημιεπαγγελματίας ποδοσφαιριστής έχοντας το ίδιο μικρό όνομα και η μητέρα μοδίστρα. Στην οικογένεια σταδιακά, η μητέρα και τα παιδιά δεν μιλούσαν πλέον Γερμανικά. Το 1937 άλλαξε το επίθετό του.[24][26][30] Αυτό έγινε λόγω του αυξανόμενου εθνικισμού του τότε καθεστώτος που υποχρέωσε τους Ούγγρους με «περίεργα» ονόματα να τα αλλάξουν. Έτσι το όνομα της οικογένειας Purczeld άλλαξε σε Puskás. Πέρασε τα πρώτα του χρόνια σε ένα σπίτι στο Κισπέστ, με 32 ενήλικες και 132 παιδιά. Το 1938 ξεκίνησε να παίζει ποδόσφαιρο στις μικρές ομάδες της γενέθλιας πόλης του χρησιμοποιώντας το όνομα «Μίκλος Κόβατς» καθώς η κατώτερη επιτρεπόμενη ηλικία ήταν αυτή των 12 ετών.[31][32][33]

Η πρώτη περίοδος της καριέρας στην Ουγγαρία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ξεκίνησε την επαγγελματική καριέρα του σε πολύ νεαρή ηλικία (16 ετών) στην ουγγρική Κισπέστ, ομάδα μικρής πόλης της εποχής, 9 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα - που αργότερα (1950) μετονομάστηκε σε Χόνβεντ Βουδαπέστης, όπου ο πατέρας του εργαζόταν πλέον ως προπονητής. Στην ομάδα του συνάντησε και τον μετέπειτα συμπαίκτη του και φίλο του Γιόζεφ Μπόζικ. Του έδωσαν γρήγορα το παρατσούκλι Öcsi (από το ντεμπούτο του το Νοέμβριο του 1943 σε αγώνα απέναντι της Nagyváradi AC στην Οραντέα), κάτι σαν ο αγαπημένος μικρός όλων, αφού ο πιτσιρίκος από πολύ νωρίς επιβεβαίωσε ότι διαθέτει ένα θεόσταλτο ταλέντο και εν ολίγοις ήταν γεννημένος για να παίζει ποδόσφαιρο.[34][35][36] Έπαιζε ως επιθετικός σε θέση μέσα αριστερά, πίσω από τον κεντρικό επιθετικό. Στις 8 Δεκεμβρίου 1943 σημείωσε το πρώτο του γκολ στον τρίτο επίσημο αγώνα του απέναντι στην Ντιόσγκιορι ΒΤΚ, για το πρωτάθλημα που έληξε με νίκη της δεύτερης με 3–2. Το 1944 ήταν ήδη στη βασική ενδεκάδα και το 1945–46 σημείωσε 35 γκολ στο πρωτάθλημα, από τα οποία πέντε στον αγώνα απέναντι στην Békéscsaba Pursuit MTE (5–1, 4 Απριλίου 1946).[37][38] Το ταλέντο του αναγνωρίστηκε πολύ γρήγορα και διεθνώς και μετά από φιλικό αγώνα Ουγγαρίας - Ιταλίας στο Τορίνο που έληξε με νίκη της δεύτερης με 3–2 και ένα γκολ του Πούσκας, το 1947 η Γιουβέντους του έκανε δελεαστικότατη πρόταση που την απέρριψε.[39][24]

Την αγωνιστική περίοδο 1946–47 ήταν δεύτερος σκόρερ του πρωταθλήματος με 32 τέρματα και η ομάδα ήταν δευτεραθλήτρια καταλαμβάνοντας την καλύτερη θέση μέχρι τότε, με αξιοσημείωτη τη νίκη επί της Φερεντσβάρος στις 13 Απριλίου 1947 με 3–0, με χατ-τρικ του Πούσκας.[40][41] Την επόμενη χρονιά ήταν για πρώτη φορά πρώτος σκόρερ με 50 γκολ από τα 82 που σημείωσε συνολικά η Κισπέστ, χωρίς όμως αντίστοιχη επιτυχία από το σύλλογο που κατετάγη στην τέταρτη θέση της βαθμολογίας.[42] Το 1949, όταν την ομάδα του την ανέλαβε διοικητικά ο Ουγγρικός Στρατός μετονομάστηκε σε Χόνβεντ, άλλαξε έδρα μεταφερόμενη στη γειτονική πρωτεύουσα[43] και ο Πούσκας απέκτησε στρατιωτικό βαθμό και συγκεκριμένα το βαθμό του συνταγματάρχη. Από τότε έγινε γνωστός ως «Ο Καλπάζων Συνταγματάρχης».[44][45][46][47] Η ικανότητα του Πούσκας να καθοδηγεί, να δίνει το παράδειγμα με την αγωνιστικότητά του, η εξαιρετική τεχνική του κατάρτιση με την ιδιαίτερη ικανότητά του να βλέπει κενούς χώρους και να υπερέχει σε ποιότητα, οξυδέρκεια και αποτελεσματικότητα, τον κατέταξαν εύλογα κυρίαρχο. [48] Επίσης δύο άλλα προσωνύμια που απέκτησε αργότερα, από τη θητεία του στη Ρεάλ Μαδρίτης, ήταν το «Πάντσο» και το «Κανοντσίτο Πουμ».[49][50]

Η (στρατιωτική πλέον) ομάδα της Χόνβεντ Βουδαπέστης συγκέντρωσε από τις άλλες ομάδες μερικούς από τους πιο ταλαντούχους παίκτες της χώρας και έτσι ο Πούσκας έγινε συμπαίκτης με τα μετέπειτα μέλη της θρυλικής Εθνικής Ουγγαρίας της δεκαετίας του 1950, όπως ο αμυντικός Γκιούλα Λόραντ και οι επιθετικοί Ζόλταν Τσίμπορ και Σάντορ Κότσις.[51][43][52] Μέχρι τότε η ομάδα δεν είχε κατακτήσει κανένα τίτλο πρωταθλήματος και η αναδιοργάνωσή της την κατέστησε κυρίαρχη δύναμη.[46] Με την Χόνβεντ ο Πούσκας κατέκτησε τα δύο πρώτα αναδιοργανωμένα πρωταθλήματα (1949–50, 1950) με το δεύτερο η ομάδα να σημειώνει 67 τέρματα σε μόνο 15 αγώνες (13 νίκες, μία ισοπαλία, μια ήττα) και συνολικά 5 πρωταθλήματα Ουγγαρίας.[41] Η ομάδα θεωρούταν η καλύτερη της Ευρώπης[53][54] αποτελώντας και τη βάση της Εθνικής και ο ίδιος αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ τις αγωνιστικές περιόδους 1947–48, 1949–50 (31 γκολ), 1950 (25 γκολ) και 1953 (27 γκολ).[31][55] Η επίδοση των 50 τερμάτων σε μια αγωνιστική περίοδο το 1948 τον ανέδειξε επίσης πρώτο σκόρερ όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε όλο τον κόσμο.[51][56] Στις 19 Φεβρουαρίου 1949 στον αγώνα πρωταθλήματος με την Γκιόρι ΕΤΟ ΦΚ (11–3) σημείωσε 7 τέρματα.[57]

Το αριστερό πόδι του ήταν πάντα η μεγαλύτερη απειλή για τους αντίπαλους

Η φήμη του συλλόγου εξαπλώθηκε πέρα ​​από την Ουγγαρία και στις 13 Δεκεμβρίου 1954 έπαιξε με τη Γουλβς, την πρωταθλήτρια Αγγλίας, σε φιλική συνάντηση. Η Χόνβεντ προηγήθηκε 2–0 στο ημίχρονο, αλλά τελικά έχασε με 3–2. Οι Άγγλοι ήταν ενθουσιασμένοι με το αποτέλεσμα θεωρώντας την ουγγρική ομάδα ως την καλύτερη στην Ευρώπη. Έπαιξε επίσης και έχασε από τον Ερυθρό Αστέρα στο Βελιγράδι. Ήταν τέτοια τα παιχνίδια που έδωσαν την ιδέα για τη δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής διασυλλογικής διοργάνωσης, κάτι που υλοποιήθηκε με την έναρξη του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1955 μετά την πρωτοβουλία του Γκαμπριέλ Ανό της L' Équipe.[58][59] Το 1954 ψηφίστηκε ως ο καλύτερος παίκτης του κόσμου κερδίζοντας το νεοδημιουργημένο βραβείο Pallone d'Oro (Χρυσή Μπάλα) που απένειμε η ιταλική La Gazzetta dello Sport, ιδέα που τελικά επικράτησε (έστω και διαφορετικά) από το γαλλικό περιοδικό France Football δύο χρόνια αργότερα.[60] Στις 9 Ιανουαρίου 1955 στο πιο εντυπωσιακό παιχνίδι στην ιστορία του πρωταθλήματος Ουγγαρίας η Χόνβεντ νίκησε τον ισχυρότερο εγχώριο αντίπαλο εκείνης της εποχής ΜΤΚ Βουδαπέστης με 9–7 με 4 τέρματα του Πούσκας και ίσο αριθμό από το Νάντορ Χιντεγκούτι της ΜΤΚ.[61] Κλείνοντας την καριέρα του στην ομάδα ήταν ο πρώτος σκόρερ της με 360 γκολ σε 352 αγώνες πρωταθλήματος πρώτης κατηγορίας.[62][63][64]

Τον Αύγουστο του 1945 συμμετείχε στον πρώτο διεθνή αγώνα με την ουγγρική εθνική ομάδα στην πρώτη της συνάντηση μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, στη νίκη επί της Αυστρίας με 5–2, σημειώνοντας και το πρώτο διεθνές του τέρμα.[65][36][66] Ο ομοσπονδιακός προπονητής, Γκούσταβ Σέμπες, εντυπωσιάστηκε από τον τρόπο παιχνιδιού του Πούσκας με τις εξαιρετικές τεχνικές, οργανωτικές και εκτελεστικές ικανότητές του με κυρίαρχο στοιχείο το ισχυρότατο αριστερό σουτ (που συχνά χρησιμοποιούσε από αποστάσεις 30–35 μέτρων θεωρούμενος από πολλούς ως ο καλύτερος σουτέρ της ποδοσφαιρικής ιστορίας) [67][68][69][70] και πρόβλεψε ότι ο μαθητής του θα γίνει ένας από τους καλύτερους ποδοσφαιριστές στον κόσμο, συνέβαλε δε σημαντικά στην περαιτέρω εκπαίδευση και επιτυχία του. Οι δύο άνδρες συχνά συζητούσαν ζητήματα τακτικής με τον παίκτη να αποτελεί τον κύριο εκφραστή των ιδεών του προπονητή.[32]

Το 1956, με τα γεγονότα στην Ουγγαρία και την εισβολή των σοβιετικών στην Βουδαπέστη, μεταδόθηκε μέσω μεγάλου ειδησεογραφικού πρακτορείου ότι ο Πούσκας είχε σκοτωθεί (27 Οκτωβρίου). Την ώρα που τα νέα έκαναν τον γύρο του κόσμου, ο Πούσκας ήταν κανονικά με την υπόλοιπη αποστολή της Ουγγαρίας πριν τη συνάντηση με τη Σουηδία, που τελικά ματαιώθηκε.[71][72] Λόγω της έκρυθμης κατάστασης στη χώρα, η Χόνβεντ υποχρεώθηκε να δώσει φιλοξενούμενη τον αγώνα του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών στην Ισπανία (22 Νοεμβρίου), όπου έχασε από την Ατλέτικο Μπιλμπάο με 3–2. Με την πατρίδα τους σε αναταραχή, οι παίκτες επέλεξαν να παίξουν το δεύτερο στις Βρυξέλλες όπου, καθώς η αποτυχημένη επανάσταση στην πατρίδα τους έγινε αιματηρή, έφτασαν στο 3–3 (ένα γκολ σημείωσε ο Πούσκας) και η ομάδα αποκλείστηκε.[16][73][74] Ο Πούσκας υποστήριξε την εξέγερση των συμπατριωτών του και η Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου της Ουγγαρίας προσπάθησε να ματαιώσει το παιχνίδι, αλλά ο καλπάζων συνταγματάρχης, ως αρχηγός, διευκρίνησε ότι η ομάδα δεν αναγνώριζε πλέον την εξουσία της Ομοσπονδίας. Η καταγγελία του για την Ουγγρική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου ήταν ασυνήθιστη για τους αθλητές των καθεστώτων του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού και επιπλέον, ο Πούσκας δεν είχε ιστορικό πολιτικής έκφρασης, ούτε ενδιαφέρθηκε για την πολιτική και σε μεταγενέστερο χρόνο. Στη συνέχεια, οι αβέβαιες εγχώριες συνθήκες οδήγησαν τον Πούσκας στο να παραμείνει στο εξωτερικό μαζί με άλλους συμπαίκτες του αρνούμενοι να επιστρέψουν ως διαμαρτυρία προς το νέο καθεστώς.[75][76][77] Αρχικά μείνανε στην Ισπανία δίνοντας φιλικούς αγώνες, πρώτα με μία μικτή ομάδα της Μαδρίτης αποτελούμενη από παίκτες της Ρεάλ και της Ατλέτικο, αγώνας που έληξε με 5–5 με ένα γκολ του Πούσκας και τρία του Ντι Στέφανο και μετά νικώντας τη Μπαρτσελόνα με 4–3.[78] Η Χόνβεντ ταξίδεψε σε περιοδεία στην Ευρώπη και τη Νότια Αμερική χωρίς άδεια από την Ομοσπονδία της χώρας. Μέχρι τη στιγμή της επιστροφής του Ιανουαρίου η πολιτική αναταραχή είχε λήξει, ο Πούσκας και πολλά άλλα μέλη της ομάδας αποφάσισαν να παραμείνουν στη Βιέννη φοβούμενοι την αντιμετώπιση των νέων αρχών της πατρίδας τους. Η ομάδα διαλύθηκε τελικά με άλλους να παραμένουν στο εξωτερικό, ενώ άλλοι, επέστρεψαν τελικά στην Ουγγαρία.[31][73][79]

Το 1957, ο Πούσκας υπέγραψε σύμβαση με ομάδα της Βιέννης, αλλά δεν είχε άδεια να αγωνιστεί, οπότε η σταδιοδρομία του διακόπτεται. Η ΦΙΦΑ απαγόρευσε σε όλους τους παίκτες να αγωνιστούν για δύο χρόνια μετά από παρέμβαση της Ουγγρικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας.[26][80][81] Η ποινή αργότερα μειώθηκε στους 18 μήνες.[82][83] Οι πολιτικές αρχές της Ουγγαρίας τον χαρακτήρισαν προδότη και του απαγορεύτηκε η είσοδος στις χώρες του τότε σοβιετικου συνασπισμού. [84][85] Τον Απρίλιο του 1957, ο Εθνικός προσέγγισε τον Πούσκας, και τον έφερε στην Ελλάδα μαζί με τον Κότσις για να ενισχύσουν την εξαιρετική εκείνον τον καιρό ομάδα του Πειραιά. Το ΠΟΚ (Παναθηναϊκός, Ολυμπιακός, ΑΕΚ) αντέδρασε έντονα και η διεθνής απαγόρευση επέτρεψε στους δύο Ούγγρους να αγωνιστούν μόνο για ένα ημίχρονο σε φιλική συνάντηση.[86] Το ίδιο καλοκαίρι αγωνίστηκε και στην Κύπρο με τη φανέλα του Πεζοπορικού.[87] Μετά την άφιξη της συζύγου και της κόρης του στη Βιέννη μετακόμισε αρχικά στην Ιταλία, όπου υπέγραψε τετραετές συμβόλαιο με την Ίντερ, το οποίο όμως δεν είχε καμία ισχύ λόγω της τιμωρίας του. Ενδιαφέρον έδειξαν ακόμα η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και η Γιουβέντους.[28][29][80] Τελικά κατέληξε στην Ισπανία παίζοντας αρχικά κάποια ανεπίσημα παιχνίδια με την Εσπανιόλ Βαρκελώνης και το 1958 υπέγραψε τελικά στη Ρεάλ Μαδρίτης. Επιπλέον τα δύο χρόνια αγωνιστικής απραξίας ήταν η αιτία της σημαντικής αύξησης του βάρους του.[88][89][90]

Η δεύτερη περίοδος της καριέρας στην Ισπανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όταν πήγε ο Πούσκας στη Ρεάλ, ο σύλλογος ήταν ήδη στην κορυφή της Ευρώπης και είχε ήδη μεγάλα αστέρια στη σύνθεσή της. Χάνοντας βάρος έγινε το ίδιο σημαντικός όσο και ο Αλφρέδο Ντι Στέφανο, δημιουργώντας παράλληλα και ένα δίδυμο που οδήγησε την ομάδα στην αναγνώρισή της ως της πιο επιτυχημένης όλων των εποχών.[91][92][93] Η διαφορά ήταν ότι πλέον δεν ήταν ο ηγέτης αυτής της ομάδας, κάτι που ο ίδιος το ήξερε και προσαρμόστηκε ανάλογα στο νέο του ρόλο (περισσότερο εκτελεστικό) με εξαιρετική επιτυχία. Οι δύο κορυφαίοι ποδοσφαιριστές συνδέονταν σαν δύο ραδιοκύματα που ταξίδευαν στην ίδια συχνότητα, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον και αναγνωρίζωντας ο ένας τον άλλον με χαρακτηριστική ευχέρεια για 6 χρόνια.[94] Είναι ενδεικτικό ότι στο τελευταίο παιχνίδι της πρώτης χρονιάς του Ούγγρου, ο ίδιος και ο Ντι Στεφάνο ήταν ισοδύναμοι ως οι πρώτοι σκόρερ του πρωταθλήματος έχοντας από 21 τέρματα. Ο Πούσκας πέρασε τον τερματοφύλακα αλλά αντί να σκοράρει, γύρισε τη μπάλα στον ελεύθερο εκείνη τη στιγμή Αργεντίνο προκειμένου να τη στείλει ο τελευταίος στα δίχτυα και να αναδειχθεί μόνος του κορυφαίος σκόρερ, ενώ ο ίδιος κατατάχθηκε τελικά δεύτερος. Στο βιβλίο του Gracias, vieja ο Ντι Στέφανο έγραψε ότι «Οι νεότερες γενιές δεν είδαν τον Πούσκας να παίζει, δεν ξέρουν τι έχασαν».[95][96][97] Είναι ο Ντι Στέφανο που βαπτίζει τον Πούσκας ως Πάντσο.[98][99] Ο τρόπος παιχνιδιού της ομάδας προσομοίαζε προς αυτό της Χόνβεντ και της Εθνικής Ουγγαρίας βασιζόμενο στην απελευθέρωση από την τακτική ορθοδοξία του σχηματισμού WM που ήταν κυρίαρχος για δεκαετίες με τη συνεχή κίνηση.[100]

Η Ρεάλ Μαδρίτης το 1959 με τον Πούσκας καθιστό, δεύτερο από δεξιά

Έκανε το επίσημο ντεμπούτο του με τη μαδριλένικη ομάδα στις 14 Σεπτεμβρίου 1958 στη νίκη 1–2 απέναντι στην Λας Πάλμας. Ήδη από την πρώτη του χρονιά σημείωσε τέσσερα χατ-τρικ, εκ των οποίων το πρώτο στον πρώτο αγώνα που σκόραρε απέναντι στη Σπόρτινγκ Χιχόν (21 Σεπτεμβρίου).[101][102] Τη δεύτερη χρονιά ήταν πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος, τίτλο που κατέκτησε άλλες τρεις φορές (η τελευταία το 1963–64 σε ηλικία 37 ετών),[103] ενώ ήταν και πρωταθλητής με το σύλλογο για πρώτη φορά το 1961 ακολουθούμενος από τέσσερις ακόμη συνεχόμενους τις επόμενες χρονιές. Το 1959 στέφθηκε πρωταθλητής Ευρώπης με την κατάκτηση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών μετά τη νίκη επί της Σταντ ντε Ρενς. Η ευρωπαϊκή κυριαρχία με την αγαστή συνεργασία των δύο μεγάλων ποδοσφαιριστών οδήγησε και στην κατάκτηση του κόσμου την ίδια χρονιά με την επικράτηση επί της Πενιαρόλ στο διπλό τελικό του πρώτου Παγκόσμιου Κυπέλλου Συλλόγων (0–0 στο Μοντεβιδέο και 5–1 στη Μαδρίτη με δύο γκολ του Πούσκας).[104][105]

Στη Μαδρίτη παρέμεινε μέχρι το τέλος της καριέρας του το 1966, πετυχαίνοντας 324 τέρματα σε 372 επίσημες και φιλικές εμφανίσεις,[106] σαρώνοντας τους τίτλους τόσο στις εγχώριες όσο και στις διεθνείς διοργανώσεις (πέντε Πρωταθλήματα Ισπανίας, ένα Κύπελλο, τρία Κύπελλα Πρωταθλητριών και ένα Διηπειρωτικό Κύπελλο).[107][48] Το ρεκόρ του με 15 τέρματα στη διοργάνωση του Κυπέλλου Ισπανίας 1960–1961 παραμένει ακόμα ακατάρριπτο. Στον ημιτελικό εκείνης της διοργάνωσης απέναντι στη Ρεάλ Μπέτις που διεξήχθη στη Μαδρίτη στις 18 Ιουνίου 1961 και έληξε με 7–1 σημείωσε 6 γκολ, επίδοση ρεκόρ για τη Ρεάλ σε επίσημο αγώνα που παραμένει επίσης ακατάρριπτο.[108][109]

Αξιομνημόνευτος παραμένει ο τελικός του 1960 απέναντι στην Άιντραχτ Φρανκφούρτης (7–3), θεωρούμενος ως ο θεαματικότερος στην ιστορία του θεσμού, στη Γλασκώβη μπροστά σε 130.000 θεατές (αριθμός ρεκόρ στην ιστορία των τελικών), όπου ο Πούσκας σκόραρε τέσσερα τέρματα και ο Αλφρέδο Ντι Στέφανο τρία, με τη γερμανική ομάδα να παίρνει το προβάδισμα στο σκορ και στη συνέχεια να δέχεται το σύνολο των επιθετικών πυρών της μαδριλένικης αρμάδας.[110][111][112] Το ρεκόρ του αυτό παραμένει ακατάρριπτο.[20][113] Οι δύο παίκτες εξακολουθούν να παραμένουν στους τρεις μόνο που σκόραραν χατ-τρικ σε τελικό του μεγάλου Ευρωπαϊκού Κυπέλλου.[114] Το 2015 τοποθέτηκε αναμνηστική πλάκα που αναγνωρίζει το αξεπέραστο επίτευγμα του Πούσκας στον τελικό και τον επαινεί ως «ο μεγαλύτερος σκόρερ του 20ού αιώνα», στο Εθνικό Μουσείο Ποδοσφαίρου του Χάμπντεν.[115] Στα ημιτελικά της διοργάνωσης του 1959–60 ήρθε η σύγκρουση με τη Μπαρτσελόνα που συνοδεύτηκε με δύο νίκες με 3–1, με ένα γκολ του Πούσκας στη Μαδρίτη και δύο στη Βαρκελώνη.[116] Την ίδια χρονιά ήταν και πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης με 12 τέρματα, τίτλο που επανέλαβε τη χρονιά 1963–64, ο πρώτος που κατάφερε κάτι τέτοιο, ο μεγαλύτερος σε ηλικία πρώτος σκόρερ (ρεκόρ που παραμένει), ενώ είναι και ο μεγαλύτερος σε ηλικία παίκτης που σκόραρε σε ευρωπαϊκή διοργάνωση με τα τέσσερα γκολ που πέτυχε απέναντι στη Φέγενορντ το 1965 σε ηλικία 38 ετών και 175 ημερών.[117] Κλείνοντας την καριέρα του ήταν δεύτερος συνολικά σκόρερ του Κυπέλλου Πρωταθλητριών με 36 τέρματα (35 με τη Ρεάλ), πίσω μόνο από το Ντι Στέφανο.[118] Επίσης, σε ένα από τους καλύτερους τελικούς της διοργάνωσης, το 1962 στο Άμστερνταμ με αντίπαλο τη Μπενφίκα, ο Πάντσο σημείωσε τα τρία γκολ της Ρεάλ (δίνοντας το προβάδισμα με δύο τέρματα) στην ήττα της με 5–3[119][120] φτάνοντας τα επτά (ίδιος αριθμός για τον Ντι Στέφανο) σε τελικούς της κορυφαίας ευρωπαϊκής διασυλλογικής διοργάνωσης, ένα ακόμα ρεκόρ που δεν έχει καταρριφθεί.[113][121] Δεν αγωνίστηκε στους τελικούς του 1959 και του 1966.[122] Το 1962 σημείωσε και τα δύο γκολ της Ρεάλ στον νικητήριο τελικό του Κυπέλλου επί της Σεβίλλης (2–1). Είχε σκοράρει και στους δύο προηγούμενους τελικούς από ένα γκολ αλλά και τις δύο φορές ο τίτλος πήγε στην Ατλέτικο Μαδρίτης.[123] Ο τελευταίος επίσημος αγώνας του για το μαδριλένικο σωματείο ήταν στις 8 Μαΐου 1966 σε συνάντηση για το πρωτάθλημα απέναντι στην Ρεάλ Μπέτις εκτός έδρας και συνοδεύτηκε με ήττα 2–1 με το τέρμα της Ρεάλ από τον Πούσκας.[124]

Με τη φανέλα της Ρεάλ Μαδρίτης (η αναφερόμενη ημερομηνία- 1971 δε συνάδει με τη βιογραφία του παίκτη)

Διεθνής καριέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την Εθνική Ουγγαρίας είχε 85 συμμετοχές και 84 τέρματα, ενώ αγωνίστηκε και 4 φορές με την Εθνική Ισπανίας χωρίς να καταφέρει να σκοράρει.[65][125][126] Η παρουσία του στην ομάδα της χώρας του ήταν καταλυτική: ο συμπαίκτης του, Τζένο Μπουζάντσκι, είχε πει πως «αν ένας καλός παίκτης έχει τη μπάλα, έχει συνήθως τρεις διαφορετικές επιλογές. Ο Πούσκας ήταν ο μόνος που έβλεπε τουλάχιστον πέντε».[28][97] Η ικανότητά του να βλέπει τρεις ή τέσσερις κινήσεις μπροστά και να ενεργεί ανάλογα, ήταν αυτό που τον έκανε ξεχωριστό.[127] Ήταν αρχηγός της ομάδας από το 1949 στα 22 του.[26]

Η πρώτη διεθνής επιτυχία ήρθε άμεσα μεταπολεμικά (1947) με την κατάκτηση του Βαλκανικού Κυπέλλου με τον ίδιο να σημειώνει τρία τέρματα σε δύο αγώνες που συμμετείχε.[128][65] Η καριέρα του στη συνέχεια με την Εθνική Ουγγαρίας (γνωστής ως Aranycsapat - «Χρυσή ομάδα» - ή «Μαγικοί Μαγυάροι», για πολλούς η καλύτερη εθνική ομάδα ποδοσφαίρου όλων των εποχών σε σειρά ετών[129][130][131][132][133]) ήταν λαμπρή συμπεριλαμβανομένων του χρυσού μεταλλίου της Ολυμπιάδας του 1952, δύο νικών σε βάρος της Αγγλίας (3–6 και 7–1), με τον πρώτο (25 Νοεμβρίου 1953) να αποτελεί την πρώτη εντός έδρας ήττα της Αγγλίας στην ιστορία της από μη Βρετανική ομάδα, ονομαζόμενος στην εποχή του «ο αγώνας του αιώνα»[134][135][25] και τον δεύτερο (23 Μαΐου 1954) τη μεγαλύτερη σε έκταση ήττα της[83] και ένα ρεκόρ που κράτησε τέσσερις δεκαετίες με 32 συνεχόμενες συναντήσεις αήττητη (28 νίκες, 4 ισοπαλίες) σε χρονικό διάστημα τεσσάρων ετών και ενός μηνός.[89][136] Η ήττα στην Πράγα από την Τσεχοσλοβακία το 1949 ήταν η αφορμή για την αρχή. «Μετά από αυτό το παιχνίδι το ζήτημα δεν μπορούσε πλέον να αποφευχθεί», έγραψε ο Πούσκας στην αυτοβιογραφία του. «Η Ουγγαρία έπρεπε να εξελίξει μια εντελώς νέα μέθοδο παιχνιδιού αν θέλαμε να προχωρήσουμε στο διεθνές ποδόσφαιρο». Και το έκαναν, παράγοντας μια αξιοσημείωτα νέα λειτουργική δομή. «Οι παίκτες άλλαζαν συνεχώς θέση σύμφωνα με ένα προκαθορισμένο σχέδιο», έγραψε ο Πούσκας. «Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι αντίπαλοί μας δεν μπορούσαν να μαντέψουν τα σχέδιά μας και βρέθηκαν σε δυσκολίες που δεν θα είχαν βιώσει αν ακολουθούσαμε τη συνήθη αγγλική μέθοδο παιχνιδιού».[137] Η νέα αρχή έγινε το Μάιο του 1950 στη Βαρσοβία με τη νίκη επί της Πολωνίας με 5–2 με δύο τέρματα του αρχηγού.[138]

Με τη φανέλα της Εθνικής το 1954

Στον ηχηρό θρίαμβο επί της Αγγλίας στο Γουέμπλεϊ, ο Πούσκας πέτυχε το τρίτο ουγγρικό γκολ με μια προσπάθεια που θα περιέγραφε αργότερα ως «ένα από τα καλύτερα της καριέρας μου». Πριν νικήσει τον Άγγλο τερματοφύλακα, είχε την πολυτέλεια να ντροπιάσει τον Άγγλο αρχηγό Μπίλι Ράιτ με μια υπέροχη ντρίπλα, τραβώντας τη μπάλα προς τα πίσω με τη σόλα του. Οι Τάιμς του Λονδίνου χαρακτήρισαν τον Άγγλο αρχηγό «σαν μια πυροσβεστική μηχανή που πήγε σε λάθος φωτιά». Το αποτέλεσμα σε εκείνο τον αγώνα θα μπορούσε να ήταν πολύ ευρύτερο καθώς οι Ούγγροι είχαν 35 τελικές προσπάθειες και οι Άγγλοι μόνο έξι.[99][139][15] Και στις δύο αυτές συναντήσεις σημείωσε από δύο τέρματα.[140][141] Λίγοι από τις άλλες χώρες περίμεναν την ουγγρική ομάδα να πρωταγωνιστήσει, παρά την ιστορία της εθνικής της χώρας πριν το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι άλλες ομάδες εξεπλάγησαν από την ικανότητα των Μαγυάρων και η Ουγγαρία συγκλόνισε τον κόσμο με τις εμφανίσεις και με την εύκολη επικράτησή της ως κορυφαίας ομάδας της εποχής.[142][143][144] Όπως εξηγεί ο συγγραφέας ποδοσφαίρου Jonathan Wilson στο βιβλίο του The Names Heard Long Ago η χρυσή εποχή του ουγγρικού ποδοσφαίρου διαμόρφωσε το σύγχρονο παιχνίδι - με τα λόγια του κεντρικού μέσου της εθνικής Αγγλίας Σιντ Όουεν χαρακτηριστικά «το να παίζεις εναντίον τους ήταν σαν να παίζεις με ανθρώπους από το διάστημα».[145] Η πολιτική μεταβολή του 1949 στόχευε στη δημιουργία μιας πανίσχυρης ομάδας, κάτι που τελικά επετεύχθη με τους διεθνείς παίκτες να έχουν μισθό πέντε φορές την αμοιβή του μέσου Ούγγρου εργαζομένου.[146] Πολλοί πιστεύουν ότι οι Ολλανδοί των Ρίνους Μίχελς-Γιόχαν Κρόιφ δημιούργησαν το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο. Στην πραγματικότητα, ο Φέρεντς Πούσκας βοήθησε την ουγγρική εθνική ομάδα να το αναπτύξει, απλά η ουγγρική έκδοση του ποδοσφαίρου της νέας εποχής θεωρείται ημιτελής, αλλά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ο πρόδρομος του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου:[147][148][149] το 2–3–5 που ήταν το σύστημα που κυριάρχησε τις προηγούμενες δεκαετίες, με τον κεντρικό επιθετικό να παίζει σε πιο οπισθοχωρημένες θέσεις και τους ποδοσφαιριστές να προτιμούν παιχνίδι με κοντινές μεταβιβάσεις, άρχισε να αποκτά διαφοροποιήσεις, τόσο στη διάταξη, όσο και στις κινήσεις των ποδοσφαιριστών, τεχνικά θεωρούμενη ως άτυπη εφαρμογή του συστήματος 4–2–4, που επικράτησε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 πρωτίστως από τη Βραζιλία στο επόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο.[136][150][151] Πιο εκφραστικά ο Ρίνους Μίχελς, ο καλύτερος προπονητής της FIFA του 20ού αιώνα, αποκάλυψε ότι η μεγάλη ουγγρική ομάδα «έθεσε τα θεμέλια» για τα δικά του επαναστατικά επιτεύγματα.[152]

Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1950 η Ουγγαρία δε συμμετείχε για οικονομικούς λόγους.[153] Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ελσίνκι το 1952, «οι Μαγικοί Μαγυάροι» κέρδισαν εύκολα το χρυσό μετάλλιο με 5 νίκες σε ισάριθμους αγώνες, συντελεστή τερμάτων 20–2, νικώντας στον ημιτελικό την κάτοχο του τίτλου Σουηδία με 6–0 και στον τελικό την Γιουγκοσλαβία με 2–0. Ο Πούσκας σημείωσε τέσσερα τέρματα, δύο στον προημιτελικό απέναντι στην Τουρκία (7–1), ένα στον ημιτελικό και το τέταρτο στον τελευταίο αγώνα.[154][155] Στον τελικό έχασε και πέναλτι, ένα από τα μόλις τρία χαμένα στην καριέρα του (70 στα 73) αλλά άνοιξε το σκορ στο 70ό λεπτό.[34][156] 400.000 φίλαθλοι υποδέχτηκαν τη νικήτρια ομάδα στη Βουδαπέστη, ενδεικτικό της δημοφιλίας της.[157] Σε εκείνη τη διοργάνωση ξεκίνησε η εφαρμογή του νέου τρόπου παιχνιδιού της ομάδας που έφερε την επανάσταση στον κόσμο του ποδοσφαίρου.[158][159][160] Το 1953 κατέκτησε το 5ο Διεθνές Κύπελλο (γνωστό και ως Διεθνές Κύπελλο Κεντρικής Ευρώπης), όπου συμμετείχαν 6 εθνικές ομάδες και θεωρείται ως ο πρόδρομος του Κυπέλλου Εθνών Ευρώπης (αργότερα Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου). Στον τελικό του νεόκτιστου Ολυμπιακού Σταδίου της Ρώμης (17 Μαΐου) η Ουγγαρία νίκησε την Ιταλία με 3–2 με τον Πούσκας να σημειώνει δύο γκολ. Ήταν καλύτερος παίκτης και πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης με 10 τέρματα σε 8 αγώνες.[161][162]

Η «Χρυσή ομάδα» όπως παρατάχθηκε στον «αγώνα του αιώνα» με την Αγγλία. Ο Πούσκας είναι πρώτος από αριστερά.

Στο εντυπωσιακό σερί των Μαγυάρων περιλαμβάνονται και οι δύο πρώτοι αγώνες του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1954 στην Ελβετία, όπου ο φυσικός της ηγέτης σημείωσε τρία τέρματα, δύο κατά της Νότιας Κορέας στη μεγαλύτερη νίκη στην ιστορία της διοργάνωσης με 9–0 και ένα απέναντι στη Δυτική Γερμανία στην πρώτη φάση.[65][163] Η ήττα ήρθε στο σημαντικότερο όμως αγώνα, στον τελικό (4 Ιουλίου 1954- πιθανά το συγκλονικότερο όλων των τελικών), όπου η Δυτική Γερμανία νίκησε με 3–2 προς έκπληξη όλων (από τους 40 δημοσιογράφους που κάλυπταν τον αγώνα μόνο ένας πίστευε σε νίκη των Γερμανών).[134][164] Οι Μαγυάροι προηγήθηκαν με 0–2 (ήδη από το 8ο λεπτό) με το πρώτο γκολ στο 6ο λεπτό να είναι του αρχηγού Πούσκας. Η καταρρακτώδης βροχή που ξέσπασε ευνόησε τους σκληροτράχηλους Γερμανούς απέναντι στους τεχνίτες (και ίσως εφησυχασμένους) αντιπάλους τους, που πέτυχαν τρία τέρματα, τα δύο πρώτα γρήγορα στο πρώτο ημίχρονο και το τελευταίο στο 84ο λεπτό ανατρέποντας το αποτέλεσμα. Η υπεροχή των Ούγγρων ήταν σαφής με 26 τελικές προσπάθειες έναντι 16 των Γερμανών.[165] Ένα λεπτό πριν από το τέλος του παιχνιδιού, ο Πούσκας πέτυχε τέρμα ισοφαρίζοντας τον τελικό, αλλά ακυρώθηκε από τον Βρετανό διαιτητή Γουίλιαμ Λινγκ ως οφ-σαΐτ, με την υπόδειξη του Ουαλού επόπτη. Όλοι ήταν έκπληκτοι καθώς το γκολ φαίνονταν νόμιμο, αλλά το αποτέλεσμα δεν άλλαξε και έμεινε γνωστό ως το «θαύμα της Βέρνης». Στο τελευταίο λεπτό των καθυστερήσεων, ο Κότσις θα ανατραπεί αντικανονικά μέσα στην περιοχή αλλά πέναλτι δεν θα δοθεί. Ο αγώνας θα τελειώσει με τους Δυτικογερμανούς να κάνουν το «θαύμα» και τους Ούγγρους να ξεσπούν σε κλάματα.[166][167][168][169][170][171] Αργότερα ο Πούσκας παραδέχτηκε: «Ήταν δικό μας λάθος. Πιστεύαμε ότι είχαμε κερδίσει το παιχνίδι, οπότε δεχτήκαμε δύο γκολ και τους αφήσαμε να επιστρέψουν στο παιχνίδι».[172] Οι φήμες ότι η απόδοση των Γερμανών δεν ήταν φυσική αλλά ότι οι παίκτες ήταν ντοπαρισμένοι έκαναν άμεσα την εμφάνισή τους. Οκτώ από τους νέους παγκόσμιους πρωταθλητές νοσηλεύονται με ίκτερο ενώ και η μεταγενέστερη πορεία Γερμανών παικτών ενισχύουν τις ενδείξεις με την ενδεκάδα του τελικού να μην αγωνίζεται ποτέ ξανά.[88][157][173] Γίνεται λόγος για ντόπινγκ, μετά την ανακάλυψη φιαλιδίων στις τουαλέτες της γερμανικής ομάδας. Παρά τις επίσημες δηλώσεις των Γερμανών ηγετών (οι οποίοι θα υποστηρίξουν ότι υπήρχαν μόνο γλυκόζη και βιταμίνη C στις φιάλες), υπήρχε η υποψία ότι κάποια άλλη ουσία ήταν το περιεχόμενο.[174] Ακόμη και μισό αιώνα αργότερα γίνονταν έρευνες για τα όσα συνέβησαν σε εκείνο το Παγκόσμιο Κύπελλο από τον γερμανικό τύπο και όχι μόνο. Η γερμανική Ολυμπιακή Επιτροπή το 2010 αποκάλυψε ότι οι παίκτες είχαν ντοπαριστεί με περβιτίνη, μία μεθαμφεταμίνη επίσης γνωστή ως «φάρμακο του στρατιώτη».[175][176][177][178] Αποκαλούνταν ακόμα ως «Πάντσερ σοκολάτα» επειδή είχε αναπτυχθεί για να βοηθήσει τους ναζί πιλότους και τους στρατιώτες να πετάξουν ή να πολεμήσουν για περισσότερο και καλύτερα.[179] Η για πρώτη φορά μετάδοση των αγώνων από την τηλεόραση έδωσε την ευκαιρία στους φιλάθλους να έχουν και αυτοί άμεση εικόνα και γνώμη, πέραν της αθλητικής απόλαυσης που εισέπραξαν.[157][177]

Με τον αρχηγό των Γερμανών Φριτς Βάλτερ στην έναρξη του τελικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου

Εκείνος ο τελικός έμεινε στην ιστορία ως η μεγαλύτερη αδικία σε τελική φάση της κορυφαίας ποδοσφαιρικής διοργάνωσης, ο Γιουγκοσλάβος συγγραφέας Βλαντιμίρ Ντιμιτρίεβιτς θα του αφιερώσει και ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο βιβλίο του La Vie est un ballon rond (Η ζωή είναι μια στρογγυλή σφαίρα) ως το απαύγασμα της αδικίας, τη μεγαλύτερη αγωνιστική τραγωδία όλων των εποχών στο ποδόσφαιρο.[33][51][180][181][182] Όταν οι αναφορές αφορούν στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου στην Ελβετία, μια ομάδα και ο πρωταγωνιστής τους ξεχωρίζουν, η Ουγγαρία και ο Φέρεντς Πούσκας παρά το γεγονός ότι έχασαν εκείνο τον αγώνα.[22][183] Μέχρι και τον 21ο αιώνα, οι παλαιότερης γενιάς Ούγγροι του αθλήματος ισχυρίζονται ότι στερήθηκαν τη νόμιμη νίκη τους επειδή οι Δυτικές χώρες ήθελαν ένα «δυτικό» νικητή και δεν ήταν διατεθειμένοι να αντιμετωπίσουν ένα παγκόσμιο πρωταθλητή του τότε «ανατολικού μπλοκ», με όλες τις δυνατότητες προπαγάνδας που θα παρείχε στο σοβιετικό συνασπισμό την περίοδο του «Ψυχρού Πολέμου».[184] Ο Άλεξ Φέργκιουσον δήλωσε σχετικά με τον Πούσκας και τον τελικό: «Ήταν εξαιρετικός παίκτης στην εποχή του χωρίς αμφιβολία. Το πως η Ουγγαρία δεν κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1954 με ξεπερνά».[185] Σε προηγούμενο αγώνα της διοργάνωσης οι Ούγγροι είχαν συντρίψει τους Γερμανούς με 8–3, αλλά ο Πούσκας υπέστη κάταγμα αστραγάλου (από μαρκάρισμα κατά πολλούς εσκεμμένο) και απείχε του προημιτελικού και του ημιτελικού,[186][187][188][184][22][125] στα ιστορικά παιχνίδια με τις δύο φιναλίστ του προηγούμενου Παγκοσμίου Κυπέλλου, Βραζιλία και Ουρουγουάη, που αμφότερα έληξαν με νίκη των Μαγυάρων με 4–2. Για τον τελικό δεν ήταν ιατρικά έτοιμος αλλά η συμμετοχή του δεν ήταν υπό αμφισβήτηση. Ψηφίστηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης.[163] Σε 5 αγώνες της διοργάνωσης η ομάδα σημείωσε 27 τέρματα (μ.ο. ανά αγώνα 5,4, ρεκόρ που παραμένει ακατάρριπτο), ενώ ακατάρριπτα μένουν και τα ρεκόρ για τη μεγαλύτερη διαφορά τερμάτων και τον αντίστοιχο μέσο όρο (+17, +3,4).[189][190][191] Η απογοήτευση των Ούγγρων φιλάθλων ήταν μεγάλη στη Βουδαπέστη με την άφιξη της ομάδας να καθυστερεί την άφιξή της. Οι πολίτες επιτίθενται στα διαμερίσματα των παικτών και στην έδρα του εθνικού ραδιοφωνικού σταθμού. Οι παίκτες φοβόντουσαν για τουλάχιστον δύο εβδομάδες ακόμη και να κυκλοφορήσουν. Ο Πούσκας και ο Σέμπες ήταν οι κύριοι στόχοι και έφτασαν στα σπίτια τους με αστυνομική προστασία.[157][192]

Τελευταίος διεθνής αγώνας ήταν στις 14 Οκτωβρίου 1956 σε φιλική αναμέτρηση με την Αυστρία στη Βιέννη, όπου και πέτυχε και το τελευταίο του γκολ με την εθνική Ουγγαρίας (αποτέλεσμα 0–2).[65] Οι επιδόσεις του Πούσκας με την εθνική του ομάδα σε συμμετοχές και τέρματα αποτελούσαν ρεκόρ κόσμου, με την επίδοση των 84 γκολ να καταρρίπτεται 47 χρόνια αργότερα,[193] ενώ ως ευρωπαϊκή μετά από 62 χρόνια.[194] Έγινε κάτοχος του ρεκόρ τερμάτων με το 60ό που ήταν το πρώτο του που σημειώθηκε στον ιστορικό αγώνα με την Αγγλία στο Λονδίνο και του ρεκόρ συμμετοχών στις 15 Ιουλίου 1956 σε αγώνα απέναντι στην Πολωνία όταν έκανε την 81η του εμφάνιση.[195][196] Έλαβε ισπανική ιθαγένεια το 1961 και συμμετείχε στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1962 στη Χιλή ως μέλος της Ισπανικής εθνικής ομάδας. Ωστόσο, η απόδοσή του ήταν απογοητευτική και δεν κατάφερε να βρει το στόχο σε κανέναν από τους τρεις αγώνες, χρησιμοποιούμενος όμως ως κεντρικός επιθετικός που δεν ήταν η θέση του.[34] Το 1962 έπαιξε τον τέταρτο και τελευταίο αγώνα της διεθνούς δραστηριότητάς του με τη νέα εθνική του απέναντι στην Αγγλία στις 6 Ιουνίου.[65]

Στις 23 Οκτωβρίου 1963 συμμετείχε ως μέλος της Μικτής Κόσμου (ο επίσημος τίτλος ήταν Rest of the World) στον αγώνα απέναντι στην Εθνική Αγγλίας για τον εορτασμό των 100 χρόνων της αγγλικής ποδοσφαιρικής ιστορίας μαζί με τους Αλφρέδο Ντι Στέφανο, Φρανσίσκο Χέντο, Λεβ Γιασίν, Εουσέμπιο, Ρεϊμόν Κοπά, Ντζάλμα Σάντος, Γιόζεφ Μάζοπουστ κα.[197] Επίσης συμμετείχε στη Μικτή Ευρώπης στον αγώνα προς τιμή του Στάνλεϊ Μάθιους στις 28 Απριλίου 1965, όπου σημείωσε δύο τέρματα.[198]

Τους πρώτους μήνες του 1967 συμμετείχε σε μερικούς φιλικούς αγώνες με τη Ρεάλ, ενώ αξιομνημόνευτη είναι η συμμετοχή του σε αγώνα που διοργανώθηκε από την ομάδα του Νότιου Λίβερπουλ στις 8 Μαΐου ανάμεσα σε επίλεκτες ομάδες, τα έσοδα του οποίου θα πήγαιναν σε τοπικές φιλανθρωπικές οργανώσεις για να βοηθήσουν τα στερημένα παιδιά, τους συνταξιούχους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Ο Πούσκας αγωνίστηκε αποθεώμενος από τους 10.000 φιλάθλους σημειώνοντας χατ-τρικ στο τελικό 5–3.[199][200][201] Το 1969 η Ρεάλ Μαδρίτης διοργάνωσε αποχαιρετιστήριο αγώνα προς τιμή του αντιμετωπίζοντας στο γήπεδό της τη Ραπίντ Βιέννης μπροστά σε 80.000 φιλάθλους.[67]

Κορυφαίος σκόρερ του 20ού αιώνα πρώτης κατηγορίας πρωταθλήματος

Μετά το τέλος της ενεργού δράσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την αποχώρησή του από τα γήπεδα ακολούθησε προπονητική καριέρα σε διάφορες χώρες σε τέσσερις ηπείρους ακολουθώντας παραδοσιακά συστήματα στον αγωνιστικό χώρο.[88][202] Ως προπονητής είναι γνωστός στο ελληνικό κοινό, καθώς ανέλαβε το 1970 τον Παναθηναϊκό (έως το 1974), καταφέρνοντας να τον οδηγήσει στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1971 (2 Ιουνίου) στο Στάδιο Γουέμπλεϊ του Λονδίνου, όπου ηττήθηκε με 2–0 από την τότε ανερχόμενη υπερδύναμη του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου Άγιαξ.[11][203][204]

Ο Παναθηναϊκός είχε μείνει χωρίς προπονητή μετά την αποχώρηση του Λάκη Πετρόπουλου για την Εθνική και ο τότε πρόεδρος έψαχνε εναγωνίως για αντικαταστάτη και βρήκε τον Πάντσο ως το καταλληλότερο πρόσωπο για επιτυχημένη ευρωπαϊκή πορεία, παρά τη μικρή του εμπειρία. Πράγματι, στις 2 Ιουνίου 1970 ο Ούγγρος αναλαμβάνει την ομάδα και ήδη στους πρώτους μήνες, ο Παναθηναϊκός είχε ισοφαρίσει το ευρωπαϊκό ρεκόρ των ελληνικών ομάδων που είχαν προχωρήσει σε δεύτερο γύρο ευρωπαϊκής διοργάνωσης μόνο δύο φορές στο παρελθόν. Διαδικαστική η πρόκριση κόντρα στη Ζενές Ες του Λουξεμβούργο, ανάγκασε όμως, την ποδοσφαιρική Ευρώπη να στρέψει το κεφάλι, με τον αποκλεισμό στο δεύτερο γύρο της προ διετίας νικήτριας του Κυπέλλου Κυπελλούχων, Σλόβαν Μπρατισλάβας.[205][206][207] Με τις συναντήσεις απέναντι στην Έβερτον και τον Ερυθρό Αστέρα Βελιγραδίου (σε μια από τις μεγαλύτερες ανατροπές στην μέχρι τότε ιστορία του θεσμού, ήττα με 4–1 στη Γιουγκοσλαβία, νίκη 3–0 στην Αθήνα) οι πράσινοι κατάφεραν κάτι που δεν είχε συμβεί μέχρι τότε και ούτε έχει ξανασυμβεί έκτοτε: να φτάσουν στον τελικό της κορυφαίας ευρωπαϊκής διασυλλογικής διοργάνωσης, διάκριση που παρέμεινε ιστορική για το σύλλογο και το ελληνικό ποδόσφαιρο. Με τους «πράσινους» κέρδισε και δύο πρωταθλήματα, αγαπήθηκε όσο ελάχιστοι από τους οπαδούς των πρασίνων, ενώ στην ιστορία έμεινε η φράση που χρησιμοποιούσε «έντεκα αυτοί, έντεκα και εμείς».[84][208][206] Έφερε σημαντικές αλλαγές στην ομάδα τόσο από πλευράς τακτικής με την καθιέρωση νέων παικτών - ορισμένοι από τους οποίους πρωταγωνίστησαν στο ελληνικό ποδόσφαιρο μέχρι και την επόμενη δεκαετία όπως οι Καψής, Ελευθέρακης - όσο και από πλευράς νοοτροπίας, δίνοντας αίγλη στο σύλλογο: όπου και αν πήγαινε η ομάδα οι δημοσιογράφοι επικεντρώνονταν στον Πάντσο.[209][210] Ανήμερα της συμπλήρωσης 43 χρόνων από τον τελικό έγιναν αποκαλυπτήρια της προτομής- αναμνηστικής πλάκας του Φέρεντς Πούσκας στο γήπεδο της Λεωφόρου παρουσία του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας.[211]

Επίσης, τη χρονιά 1978–79 ήταν προπονητής της ΑΕΚ.[212] Ο «δικέφαλος» κατέκτησε το πρωτάθλημα και ο Πούσκας μοιράστηκε τον τίτλο μαζί με τον Ανδρέα Σταματιάδη, που τον διαδέχθηκε.[44] Στην Ελλάδα αγαπήθηκε ιδιαίτερα : εξωστρεφής χαρακτήρας, πρόσχαρος και φιλικός, γλεντζές, ταίριαζε στη νοοτροπία του κόσμου. Διατηρούσε το ηθικό του και μετά τις αποτυχίες και ο επικοινωνιακός Πάντσο το μετέφερε με ευκολία στους παίκτες του.[202][213]

Το 1989 ανέλαβε την ελληνική-ομογενειακή ομάδα της Νότιας Μελβούρνης (Σάουθ Μέλμπουρν ΦΚ) στην Αυστραλία οδηγώντας την στην κατάκτηση ενός πρωταθλήματος και δύο Κυπέλλων. Το αυστραλιανό ποδόσφαιρο ήταν ακόμα ημι-επαγγελματικό το 1989 και η εθνική του ομάδα, εκτός από μια μοναδική εμφάνιση στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1974, σε μεγάλο βαθμό ήταν ανώνυμη στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο. Μια μικρή εγχώρια σκηνή όπου κυριαρχούσαν από κοινότητες που έφτασαν στην Αυστραλία στο κύμα μετανάστευσης από τον Δευτέρο Παγκόσμιο Πόλεμο που, με το ποδόσφαιρο να χρησιμεύει ως συνδετικός κρίκος ένωσε αυτούς με τους νέους Αυστραλούς, δημιούργησαν συλλόγους που έκτοτε ήρθαν και σχημάτισαν τη ραχοκοκαλιά του NSL. Ο Πούσκας έδειξε αναμφισβήτητο πάθος και ισχυρή εστίαση στην ανάπτυξη του αθλήματος, το NSL όμως επισκιαζόταν από άλλα αθλήματα στην Αυστραλία. Παλεύοντας για τη δημοφιλή αναγνώριση, οι θεατές ήταν σχετικά λίγοι και οι σύλλογοι διοικούνταν σε μεγάλο βαθμό από εθελοντές και όχι επαγγελματίες. Ο ομογενής παίκτης Ποστέκογλου θυμάται ότι «Δεν ήταν μόνο αυτό που έφερε ως προπονητής, ήταν ολόκληρη η φιλοσοφία του στη ζωή και κατ' επέκταση στο ποδόσφαιρο». Παρά το γεγονός ότι ο Πάντσο δεν έπαιξε ποτέ στη Αυστραλία (οι Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 1956 της Μελβούρνης διοργανώθηκαν όταν ήδη είχαν ξεσπάσει τα γεγονότα στην Ουγγαρία), ένα άγαλμά του διακοσμεί το Ολυμπιακό χωριό στη Μελβούρνη από το 2017 προς τιμή της συνεισφοράς του στην ανάπτυξη του δημοφιλέστερου αθλήματος στην μικρότερη των ηπείρων.[214][215] Αγάλματά του υπάρχουν ακόμη στη Βουδαπέστη και στην πόλη Szentes στην πατρίδα του.[216][217]

Το 1981 επέστρεψε στην πατρίδα του μετά από 25 χρόνια λαμβάνοντας θερμή υποδοχή και αποκαταστάθηκε εν μέρει μιας και μέχρι τότε οι αναφορές στο πρόσωπό του δεν επιτρεπόταν λόγω της φυγής του από τη χώρα. Δόθηκε και ένας τιμητικός αγώνας στον οποίο συμμετείχε και ο ίδιος.[32][81] Εγκαταστάθηκε μόνιμα στην πατρίδα του το 1991 και του αποδόθηκαν όλοι οι τίτλοι και οι τιμές του παρελθόντος. Ανέλαβε προπονητής της Εθνικής ομάδας της χώρας του για τέσσερις αγώνες (1993).[218] Το 1995 βραβεύτηκε από την IFFHS ως ο κορυφαίος σκόρερ των πρωταθλημάτων πρώτης κατηγορίας με 511 τέρματα με τις μετέπειτα στατιστικές να του αποδίδουν 514 τέρματα σε 529 αγώνες,[8][219] με την RSSSF 516 τέρματα σε 532 αγώνες. [64][62] Το 1998, έγινε ένας από τους πρώτους πρεσβευτές της FIFA- παιδικά χωριά SOS. Το 1997 η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) τον βράβευσε με το Ολυμπιακό Τάγμα, ενώ το 1999, η γαλλική αθλητική εφημερίδα L'Équipe τον ονόμασε Ευρωπαίο ποδοσφαιριστή του αιώνα.[155][220]

Το 2005 ιδρύθηκε ποδοσφαιρικός σύλλογος με το όνομά της προς τιμή του (Πούσκας Ακαντέμια-Puskás Ferenc Labdarugó Akadémia ή απλά Puskás Akadémia) με έδρα το Felcsút της Ουγγαρίας. Στόχος των δημιουργών είναι να ιδρύσουν μια ακαδημία και να δημιουργήσουν ένα κατάλληλο μνημείο-μουσείο για τον εθνικό ποδοσφαιριστή. Η συλλογή βασίζεται στην μεγάλη κληρονομιά του που ήρθε από την Ισπανία το 2011, αλλά η ακαδημία συλλέγει όλα τα αντικείμενα, φωτογραφίες, τρόπαια και έγγραφα που διακηρύσσουν τη δόξα του παρελθόντος του ουγγρικού ποδοσφαίρου. Μίλησαν επίσης για ένα νέο ακαδημαϊκό σύστημα για την επανεκκίνηση του ουγγρικού ποδοσφαίρου. Ο Πούσκας είχε την ιδέα μιας Ακαδημίας με σκοπό την αναβάθμιση του αθλήματος στη χώρα που βρίσκεται σε κατακόρυφη πτώση τις τελευταίες δεκαετίες. Μετά το θάνατό του, η χήρα του συμφώνησε να ονομαστεί η νεοσύστατη ακαδημία με το όνομα του συζύγου της.[221][222]

Το άγαλμα του Πούσκας στο Szentes

Για τη σχέση του με το ποδόσφαιρο ο Πούσκας είχε δηλώσει: «Αγαπούσα το ποδόσφαιρο, αγαπώ το ποδόσφαιρο! Αγάπησα την οικογένειά μου και ήμουν πάντα στο γήπεδο ποδοσφαίρου, δεν με ενδιέφερε τίποτα άλλο. Η μπάλα ήταν πάντα το κατοικίδιο ζώο μου. Θα μπορούσα να αισθάνομαι βέβαιος όταν είχα την μπάλα ή όταν την κλωτσούσα». Φέρεντς Πούσκας μετά την αποχώρησή του.[223][224] Το 1997 κυκλοφόρησε την αυτοβιογραφία του με τίτλο PUSKAS on Puskas που επανεκδόθηκε τρεις φορές.[225]

Το 2000 οι γιατροί διέγνωσαν πως ο Πούσκας έπασχε από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Το 2001 ψηφίστηκε αθλητής του αιώνα στην Ουγγαρία από το Nemzeti Sport υπό την αιγίδα της Ολυμπιακής Επιτροπής της Ουγγαρίας.[82] Το 2002 το κεντρικό στάδιο της Βουδαπέστης πήρε το όνομά του προς τιμή του.[81][180][226] Παρά και τη γεμάτη επιτυχίες καριέρα του τελείωσε τη ζωή του σε οικονομική ανάγκη. Αποτυχημένες επενδύσεις και η απλόχερη αντιμετώπιση ανθρώπων του περιβάλλοντός του τον έφεραν σε αυτή τη θέση.[96][227] Το 2005 η οικογένειά του δημοπράτησε βραβεία του όπως το ασημένιο μετάλλιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1954 ή του «χρυσού παπουτσιού» του κορυφαίου σκόρερ για να χρηματοδοτήσει τη θεραπεία της ασθένειας του Αλτσχάιμερ. Διακομίστηκε σε νοσοκομείο της Βουδαπέστης τον Σεπτέμβριο του 2006. Απεβίωσε στις 17 Νοεμβρίου του 2006 από πνευμονία.[2][45][180] Το φέρετρό του μεταφέρθηκε από το Στάδιο «Φέρεντς Πούσκας» στην Πλατεία Ηρώων για στρατιωτικό χαιρετισμό. Ενταφιάστηκε στον καθεδρικό ναό του Αγίου Στεφάνου, τιμή που δίνεται σε πολιτικούς ηγέτες και αγίους.[30][228][229]

Σύμφωνα με την RSSSF (Rec. Sport.Soccer Statistics Foundation) κατά τη διάρκεια της καριέρας του σημείωσε 806 γκολ σε 793 επίσημους αγώνες (με 548 τέρματα στα εθνικά πρωταθλήματα) κατατασσόμενος τέταρτος σκόρερ όλων των εποχών.[17] Ανήκει στο μικρό κλαμπ των παικτών που έχουν πετύχει περισσότερα από 1.000 γκολ στην επαγγελματική καριέρα τους σε επίσημους και φιλικούς αγώνες (σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του 1.176 τέρματα,[230] σύμφωνα με τα στοιχεία της RSSSF (2021) 1.571 ευρισκόμενος και εδώ στη τέταρτη θέση[17]). Επίσης, με 8 τίτλους πρώτου σκόρερ πρωταθλήματος υστερεί μόνο των Γιόζεφ Μπίτσαν (12) και Γκούναρ Νόρνταλ (9). Σημείωσε συνολικά 61 χατ-τρικ: 33 με τη Χόνβεντ (30 στο πρωτάθλημα, 3 στο Κύπελλο), 23 με τη Ρεάλ Μαδρίτης (12 στο πρωτάθλημα, 6 στο Κύπελλο, 5 στο Κύπελλο Πρωταθλητριών) και 5 με την εθνική ομάδα.[231]

Όπως είπε και ο Πελέ «Αν ζούσε σήμερα, στην εποχή της τηλεόρασης και του διαδικτύου, ο Πούσκας θα ήταν ο μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής, όχι μόνο στη Γη αλλά ακόμα και στο φεγγάρι». Η δημοφιλία του αυξήθηκε μετά το θάνατό του καθώς πολλά στοιχεία της καριέρας του ήρθαν στο φως της ευρύτερης δημοσιότητας στα τέλη του 20ού αιώνα. Αλλά δεν είναι, ίσως, τόσο ευρέως γνωστός όσο θα έπρεπε- συχνά υποτιμάται στις λίστες με τους κορυφαίους όλων των εποχών.[47][232][233] Εκείνη δε η εθνική Ουγγαρίας αναλυόμενη περαιτέρω με 42 νίκες, 7 ισοπαλίες και μία μόνο ήττα σε έξι χρόνια θεωρείται από πολλούς ως η καλύτερη όλων των εποχών.[132][129] Το 2016 σε διαδικτυακή ψηφοφορία του goal.com., πάνω από 1 εκατομμύριο άτομα επέλεξαν τον Πούσκας ως τον καλύτερο ποδοσφαιριστή στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων, ενδεικτικό της δημοφιλίας του και της αξίας του ως ένα από τα μεγαλύτερα ποδοσφαιρικά είδωλα, ακόμα και δέκα χρόνια μετά το θάνατό του.[234][185][132]

Το 2009, η ΦΙΦΑ καθιέρωσε το «Βραβείο Πούσκας» προς τιμή του που απομένεται ετησίως στον ποδοσφαιστή ή ποδοσφαιρίστρια που θα σημειώσει το πιο θεαματικό τέρμα κατά την διάρκεια της χρονιάς.[235][236] Το 2011 ήταν ένα από τα 15 πρώτα μέλη που εισήχθησαν στην Αίθουσα Φήμης του Ποδοσφαίρου (FIFA Hall of Fame) στην Πατσούκα, της πολιτείας Ιδάλγο του Μεξικού.[237]

Ο αστεροειδής (82656) Puskás, που ανακαλύφθηκε το 2001 από το Παρατηρητήριο Καλάρ Άλτο στην Αλμερία, φέρει αυτό το όνομα στη μνήμη του, ο δεύτερος ποδοσφαιριστής (από τους μόνο τέσσερις) που του έγινε αυτή η τιμή.[238]

Στατιστική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνολική στατιστική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ομάδα Περίοδος Επίσημοι αγώνες Φιλικοί αγώνες Σύνολο
αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Κισπέστ 1943 3 4 - - 3 4
Χόνβεντ (αναπλ) 1943—1956 9 28 - - 9 28
Χόνβεντ Βουδαπέστης 1943—1956 393 402 189 332 582 734
Ρεάλ Μαδρίτης 1958—1966 262 242 112 89 374 331
Εθνική Ουγγαρίας 1945—1956 85 84 140 293 225 377
Πανεπιστημιακές ομάδες 1949,1951 5 8 - - 5 8
Εθνική Ισπανίας 1961—1962 4 0 3 7 7 7
Επίλεκτοι Βουδαπέστης 1945—1956 20 19 - - 20 19
Επίλεκτες ομάδες 1943—1966 12 19 - - 12 19
Ολυμπιακή ομάδα 1952 - - 3 5 3 5
Άλλες ομάδες - - 34 44 34 44
Σύνολα 793 806 478 765 1.271 1.571


Πηγή : RSSSF (2021)

Στατιστικά στοιχεία πρωταθλημάτων πρώτης κατηγορίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πίνακας περιλαμβάνει τις ανά έτος συμμετοχές και τέρματα του Πούσκας σε πρωταθλήματα πρώτης εθνικής κατηγορίας. Με βάση τα στοιχεία αυτά βραβεύτηκε από την IFFHS ως ο κορυφαίος σκόρερ της υψηλότερης κατηγορίας πρωταθλήματος στον 20ό αιώνα (τότε είχαν αναγνωριστεί 511 τέρματα). Σημείωσε ακόμα 4 τέρματα σε 3 αγώνες σε πρωτάθλημα δεύτερης κατηγορίας στην αρχή της καριέρας του και 28 με την αναπληρωματικη ομάδα της Χόνβεντ σε 9 αγώνες (Κατάλογος ποδοσφαιριστών με τα περισσότερα τέρματα πρωταθλήματος).

Περίοδος
Ομάδα Χώρα Αγώνες Τέρματα
1943—44 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg Ουγγαρία 17 8
1944 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg Ουγγαρία 9 4
1945 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg Ουγγαρία 23 14
1945—46 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg Ουγγαρία 34 36
1946—47 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg Ουγγαρία 30 32
1947—48 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg Ουγγαρία 32 50
1948—49 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg Ουγγαρία 30 46
1949—50 Κίσπεστ (Χόνβεντ) Flag of Hungary (1946-1949, 1956-1957).svg Ουγγαρία 30 31
1950 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 15 25
1951 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 21 21
1952 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 26 22
1953 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 26 27
1954 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 20 21
1955 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 26 18
1956 Χόνβεντ Flag of Hungary (1949-1956).svg Ουγγαρία 13 5
1956—57
1957—58
1958-59 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 24 21
1959—60 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 24 25
1960—61 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 28 28
1961—62 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 23 20
1962—63 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 30 26
1963—64 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 25 21
1964—65 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 18 11
1965—66 Ρεάλ Μαδρίτης Flag of Spain (1945–1977).svg Ισπανία 8 4
Σύνολο 532 516

Πηγές : origo.sport.hu., magyarfutball.hu, RSSSF

Αγώνες και τέρματα επίσημων αγώνων Εθνικής ομάδας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο παρακάτω πίνακας περιλαμβάνει όλες τις επίσημες συμμετοχές και τα τέρματα του Φέρεντς Πούσκας με την Εθνική ομάδα της χώρας του, οι οποίες αμφότερες αποτελούσαν ρεκόρ κόσμου στη εποχή τους (κατάλογος ποδοσφαιριστών ανδρών με 50 ή περισσότερα διεθνή γκολ). Το σκορ της Ουγγαρίας στο αποτέλεσμα αναφέρεται πρώτο.

α.α. αγώνα Ημερομηνία Γήπεδο-Πόλη Αντίπαλος Αποτέλεσμα Τέρματα με α.α.
1 20 Αυγούστου 1945 Ποδηλατοδρόμιο, Βουδαπέστη Flag of Austria.svgΑυστρία 5–2 ⚽ 1ο
2 30 Σεπτεμβρίου 1945 Ποδηλατοδρόμιο, Βουδαπέστη Flag of Romania.svg Ρουμανία 7–2 ⚽ 2o ⚽ 3ο
3 14 Απριλίου 1946 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 2–3
4 6 Οκτωβρίου 1946 Στάδιο λεωφόρου Üllői, Βουδαπέστη Flag of Austria.svgΑυστρία 2–0
5 30 Οκτωβρίου 1946 Ες-συρ-Αλζέτ Flag of Luxembourg.svg Λουξεμβούργο 7–2 ⚽ 4ο ⚽ 5ο ⚽ 6ο
6 4 Μαΐου 1947 Στάδιο λεωφόρου Üllői, Βουδαπέστη Flag of Austria.svg Αυστρία 5–2 ⚽ 7ο
7 11 Μαΐου 1947 Στάδιο Κομμουνάλε, Τορίνο Flag of Italy.svg Ιταλία 2–3 ⚽ 8ο
8 29 Ιουνίου 1947 Στάδιο Παρτιζάν, Βελιγράδι Flag of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία 3–2 ⚽ 9ο
9 4 Μαΐου 1947 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 3–4
10 14 Σεπτεμβρίου 1947 Στάδιο Republicii, Βουκουρέστι Flag of Romania.svg Ρουμανία 3–0 ⚽ 10ο ⚽ 11ο
11 24 Μαρτίου 1948 Στάδιο λεωφόρου Üllői, Βουδαπέστη Flag of Switzerland.svg Ελβετία 7–4 ⚽ 12ο ⚽ 13ο
12 2 Μαΐου 1948 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 2–3
13 23 Μαΐου 1948 Στάδιο λεωφόρου Üllői, Βουδαπέστη Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 2–1
14 6 Ιουνίου 1948 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Romania.svg Ρουμανία 9–0 ⚽ 14ο ⚽ 15ο
15 24 Οκτωβρίου 1948 Στάδιο Republicii, Βουκουρέστι Flag of Romania.svg Ρουμανία 5–1 ⚽ 16ο ⚽ 17ο ⚽ 18ο
16 7 Νοεμβρίου 1948 Στάδιο Junak, Σόφια Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία 0–1
17 10 Απριλίου 1949 Στάδιο Στράχοφ Πράγα Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 2–5 ⚽ 19ο
18 10 Απριλίου 1949 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Austria.svg Αυστρία 6–1 ⚽ 20ο ⚽ 21ο ⚽ 22ο
19 12 Ιουνίου 1949 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Italy.svg Ιταλία 1–1
20 19 Ιουνίου 1949 Στάδιο Ρασούντα, Στοκχόλμη Flag of Sweden.svg Σουηδία 2–2
21 10 Ιουλίου 1949 Στάδιο Nagyerdei, Ντέμπρετσεν Flag of Poland.svg Πολωνία 8–2 ⚽ 23ο ⚽ 24ο
22 16 Οκτωβρίου 1949 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 4–3 ⚽ 25ο ⚽ 26ο
23 30 Οκτωβρίου 1949 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία 5–0 ⚽ 27ο ⚽ 28ο
24 20 Νοεμβρίου 1949 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Sweden.svg Σουηδία 5–0 ⚽ 29ο
25 30 Απριλίου 1950 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 5–0 ⚽ 30ο ⚽ 31ο
26 5 Μαΐου 1950 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 3–5 ⚽ 32ο
27 4 Ιουνίου 1950 Στάδιο Wojska Polskiego, Βαρσοβία Flag of Poland.svg Πολωνία 5–2 ⚽ 33ο ⚽ 34ο
28 24 Σεπτεμβρίου 1950 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Albania.svg Αλβανία 12–0 ⚽ 35ο ⚽ 36ο ⚽ 37ο ⚽ 38ο
29 29 Οκτωβρίου 1950 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Austria.svg Αυστρία 4–3 ⚽ 39ο ⚽ 40ο ⚽ 41ο
30 12 Νοεμβρίου 1950 Στάδιο Στρατού, Σόφια Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία 1–1
31 27 Μαΐου 1951 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Poland.svg Πολωνία 6–0 ⚽ 42ο ⚽ 43ο
32 14 Οκτωβρίου 1951 Οστράβα Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 2–1
33 18 Νοεμβρίου 1951 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Finland.svg Φινλανδία 8–0 ⚽ 44ο ⚽ 45ο
34 18 Μαΐου 1952 Στάδιο λεωφόρου Üllői, Βουδαπέστη Flag of East Germany.svg Ανατολική Γερμανία 5–0
35 24 Μαΐου 1952 Στάδιο Διναμό, Μόσχα Flag of the Soviet Union.svg ΕΣΣΔ 1–1
36 28 Μαΐου 1952 Στάδιο Διναμό, Μόσχα Flag of the Soviet Union.svg ΕΣΣΔ 1–2 ⚽ 46ο
37 15 Ιουνίου 1952 Στάδιο CWKS, Βαρσοβία Flag of Poland.svg Πολωνία 5–1 ⚽ 47ο ⚽ 48ο
38 22 Ιουνίου 1952 Ολυμπιακό Στάδιο, Ελσίνκι Flag of Finland.svg Φινλανδία 6–1 ⚽ 49ο
39 15 Ιουλίου 1952 Στάδιο Kapitta, Τούρκου Flag of Romania.svg Ρουμανία 2–1
40 21 Ιουλίου 1952 Στάδιο Pallokenttä, Ελσίνκι Flag of Italy.svg Ιταλία 3–0
41 24 Ιουλίου 1952 Στάδιο Κότκα, Ελσίνκι Flag of Turkey.svg Τουρκία 7–0 ⚽ 50ο ⚽ 51ο
42 28 Ιουλίου 1952 Ολυμπιακό Στάδιο, Ελσίνκι Flag of Sweden.svg Σουηδία 6–0 ⚽ 52ο
43 20 Σεπτεμβρίου 1952 Ολυμπιακό Στάδιο, Ελσίνκι Flag of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία 2–0 ⚽ 53ο
44 19 Οκτωβρίου 1952 Στάδιο Βάντκορφ, Βέρνη Flag of Switzerland.svg Ελβετία 4–2 ⚽ 54ο ⚽ 55ο
45 4 Οκτωβρίου 1952 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη

Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία

5–0
46 26 Απριλίου 1953 Στάδιο Megyeri út, Βουδαπέστη Flag of Austria.svg Αυστρία 1–1
47 17 Μαΐου 1953 Ολυμπιακό Στάδιο, Ρώμη Flag of Italy.svg Ιταλία 3–0 ⚽ 56ο ⚽ 57ο
48 5 Ιουλίου 1953 Στάδιο Ρασούντα, Στοκχόλμη Flag of Sweden.svg Σουηδία 4–2 ⚽ 58ο
49 4 Οκτωβρίου 1953 Στάδιο Στρατού, Πράγα Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 5–1 ⚽ 59ο
50 11 Οκτωβρίου 1953 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 3–2
51 15 Νοεμβρίου 1953 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Sweden.svg Σουηδία 2–2
52 25 Νοεμβρίου 1953 Στάδιο Γουέμπλεϊ, Λονδίνο Flag of England.svg Αγγλία 6–3 ⚽ 60ο ⚽ 61ο
53 12 Φεβρουαρίου 1954 Κάιρο Flag of Egypt.svg Αίγυπτος 3–0 ⚽ 62ο ⚽ 63ο
54 11 Απριλίου 1954 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 1–0
55 23 Μαΐου 1954 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of England.svg Αγγλία 7–1 ⚽ 64ο ⚽ 65ο
56 17 Ιουνίου 1954 Στάδιο Hardturm, Ζυρίχη Flag of South Korea.svg Νότια Κορέα 9–0 ⚽ 66ο ⚽ 67ο
57 20 Ιουνίου 1954 Στάδιο Ζανκτ Γιάκομπ, Βασιλεία Flag of Germany.svg Δυτική Γερμανία 8–3 ⚽ 68ο
58 4 Ιουλίου 1954 Στάδιο Βάντκορφ, Βέρνη Flag of Germany.svg Δυτική Γερμανία 2–3 ⚽ 69ο
59 19 Σεπτεμβρίου 1954 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Romania.svg Ρουμανία 5–1
60 26 Σεπτεμβρίου 1954 Στάδιο Διναμό, Μόσχα Flag of the Soviet Union.svg ΕΣΣΔ 1–1
61 10 Οκτωβρίου 1954 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Switzerland.svg Ελβετία 3–0
62 24 Οκτωβρίου 1954 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 4–2
63 8 Δεκεμβρίου 1954 Χάμπντεν Παρκ, Γλασκόβη Flag of Scotland.svg Σκωτία 3–2
64 24 Απριλίου 1955 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 2–2
65 8 Μαΐου 1955 Στάδιο Ullevaal, Όσλο Flag of Norway.svg Νορβηγία 5–0 ⚽ 70ο
66 11 Μαΐου 1955 Στάδιο Ρασούντα, Στοκχόλμη Flag of Sweden.svg Σουηδία 7–3 ⚽ 71ο ⚽ 72ο
67 15 Μαΐου 1955 Boldklub, Κοπεγχάγη Flag of Denmark.svg Δανία 6–0
68 19 Μαΐου 1955 Ολυμπιακό Στάδιο, Ελσίνκι Flag of Finland.svg Φινλανδία 9–1 ⚽ 73ο
69 29 Μαΐου 1955 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Scotland.svg Σκωτία 3–1
70 17 Σεπτεμβρίου 1955 Ολυμπιακό Στάδιο, Λοζάνη Flag of Switzerland.svg Ελβετία 5–4 ⚽ 74ο ⚽ 75ο
71 25 Σεπτεμβρίου 1955 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of the Soviet Union.svg ΕΣΣΔ 1–1 ⚽ 76ο
72 2 Οκτωβρίου 1955 Στάδιο Στράχοφ, Πράγα Flag of Czechoslovakia.svg Τσεχοσλοβακία 3–1
73 16 Οκτωβρίου 1955 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Austria.svg Αυστρία 6–1 ⚽ 77ο
74 13 Νοεμβρίου 1955 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Sweden.svg Σουηδία 4–2 ⚽ 78ο
75 27 Νοεμβρίου 1955 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Italy.svg Ιταλία 2–0 ⚽ 79ο
76 19 Φεβρουαρίου 1955 Mithatpaşa Stadyumu, Ινστάμπουλ Flag of Turkey.svg Τουρκία 1–3 ⚽ 80ο
77 29 Φεβρουαρίου 1956 Στάδιο Municipal, Βηρυτός Flag of Lebanon.svg Λίβανος 2–1 ⚽ 81ο
78 29 Απριλίου 1956 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία 4–1
79 3 Ιουνίου 1956 Στάδιο Χέιζελ, Βρυξέλλες Flag of Belgium.svgΒέλγιο 4–5 ⚽ 82ο
80 9 Ιουνίου 1956 Στάδιο Ντα Λουζ, Λισαβόνα Flag of Portugal.svg Πορτογαλία 2–2
81 15 Ιουλίου 1956 Νεπ Στάδιο, Βουδαπέστη Flag of Poland.svg Πολωνία 4–1
82 16 Σεπτεμβρίου 1956 Στάδιο Παρτιζάν, Βελιγράδι Flag of SFR Yugoslavia.svgΓιουγκοσλαβία 3–1 ⚽ 83ο
83 23 Σεπτεμβρίου 1956 Στάδιο Λένιν, Μόσχα Flag of the Soviet Union.svg ΕΣΣΔ 1–0
84 7 Οκτωβρίου 1956 Σταντ Ολιμπίκ Υβ-ντυ-Μανουάρ, Παρίσι Flag of France.svg Γαλλία 2–1
85 14 Οκτωβρίου 1956 Στάδιο Πράτερ, Βιέννη Flag of Austria.svg Αυστρία 2–0 ⚽ 84ο

Πηγές : RSSSF , 11v11

Καριέρα ως προπονητής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ποδοσφαιριστής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χόνβεντ

  • Πρωταθλήματα Ουγγαρίας (5) : 1949 , 1950 , 1952 , 1954 , 1955

Ρεάλ Μαδρίτης

  • Πρωταθλήματα Ισπανίας (5) : 1961 , 1962 , 1963 , 1964 , 1965
  • Κύπελλο Ισπανίας : 1962
  • Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης (3) : 1959 , 1960 , 1966
    • φιναλίστ 1962
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο : 1960

Εθνική Ουγγαρίας

  • Χρυσό μετάλλιο στην Ολυμπιάδα του Ελσίνκι : 1952
  • Διεθνές Κύπελλο Κεντρικής Ευρώπης : 1953
  • Βαλκανικό Κύπελλο Εθνών Ποδοσφαίρου : 1947
  • Φιναλίστ Παγκοσμίου Κυπέλλου : 1954

Προπονητής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παναθηναϊκός

  • Πρωτάθλημα Ελλάδας (2) : 1970, 1972
  • Φιναλίστ Κυπέλλου Πρωταθλητριών : 1971
  • Φιναλίστ Διηπειρωτικού Κυπέλλου : 1971
  • Φιναλίστ Κυπέλλου Ελλάδας : 1972

Α. Ε. Κ.

  • Πρωτάθλημα Ελλάδας : 1979

Σολ ντε Αμέρικα

  • Πρωτάθλημα Παραγουάης : 1986

Σάουθ Μέλμπουρν ΦΚ

  • Πρωτάθλημα Αυστραλίας : 1991
  • Κύπελλο NSL : 1990
  • Κύπελλο Dockerty (2) : 1989 , 1991

Ατομικές διακρίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πρώτος σκόρερ πρωταθλήματος Ουγγαρίας (4) : 1947–1948 (50 γκολ), 1949–1950 (31 γκολ), 1950 (25 γκολ), 1953 (27 γκολ)
  • Πρώτος σκόρερ πρωταθλήματος Ισπανίας (4) : 1960 (25 γκολ), 1961 (27 γκολ), 1963 (26 γκολ), 1964 (20 γκολ)
  • Πρώτος σκόρερ Κυπέλλου Κεντρικής Ευρώπης : 1953
  • FIFA Order of Merit (Τάγμα της Αξίας της ΦΙΦΑ)
  • Καλύτερος παίκτης Ολυμπιακού τουρνουά ποδοσφαίρου : 1952
  • Χρυσό παπούτσι του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1954
  • Αργυρό παπούτσι (Ballon d'or Silver Award) : 1960
  • Χρυσός ποδοσφαιριστής της Ουγγαρίας για τα 50 χρόνια της ΟΥΕΦΑ : 2003
  • Καλύτερος αθλητής του 20ού αιώνα της Ουγγαρίας σε ψηφοφορία των αναγνωστών του Nemzedi Sport
  • IFFHS : 6ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα
  • 7ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα σε ψηφοφορία του γαλλικού περιοδικού France Football, ανάμεσα στους νικητές της Χρυσής Μπάλας
  • World Soccer περιοδικό : 7ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα
  • Κορυφαίος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα - εφημερίδα L' Equipe
  • Το 1995, η Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής του ποδοσφαίρου (IFFHS) βράβευσε τον Πούσκας ως τον κορυφαίο σκόρερ πρώτης κατηγορίας όλων των εποχών αναγνωρίζοντας 512 τέρματα σε 528 αγώνες πρωταθλήματος.
  • IFFHS : Παγκόσμια Ομάδα του XXού αιώνα
  • Βραβείο Golden Foot : 2004
  • ΔΟΕ Τάξη αξίας : 1997
  • World Sports Legends Award (2019) [239]

Βιβλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «BRITANNICA : Ferenc Puskas». Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2020. 
  2. 2,0 2,1 «THE NEW YORK TIMES : Ferenc Puskas, Hungarian Soccer Star, Dies at 79» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020. 
  3. «CENTRAL EUROPEAN INTERNATIONAL CUP - Part 5» (στα Αγγλικά). 16 Ιουνίου 2020. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Μαρτίου 2021. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2021. 
  4. «The 50 Greatest Footballers of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2020. 
  5. «Best, Beckenbauer, Platini, Zidane: Puskas topped them all» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  6. «Dez craques que ajudam a contar a história do futebol» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2021. 
  7. «Οι καλύτεροι ποδοσφαιριστές». Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2020. 
  8. 8,0 8,1 «Ferenc Puskás». Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2021. 
  9. «THE DAY WHEN HUNGARY'S STRIKING GREATS WERE RECOGNISED!» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020. 
  10. «IFFHS' Century Elections» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2020. 
  11. 11,0 11,1 «Παναθηναϊκός : Το αστέρι του Γουέμπλεϊ θα τον οδηγεί». Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2021. 
  12. «Pelé or Puskas, Maradona or Messi» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  13. «10 Greatest Number 10s in World Soccer History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  14. «Misztikus mezszámok, 10: akik a fazont szabják» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  15. 15,0 15,1 «FIFA : The mightiest of the Magyars» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2021. 
  16. 16,0 16,1 «Φέρεντς Πούσκας (1927-2006): Ο Συνταγματάρχης του ποδοσφαίρου». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2021. 
  17. 17,0 17,1 17,2 «RSSSF : Prolific Scorers Data» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουλίου 2021. 
  18. «Puskas, en la estación silenciosa» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  19. «Hungary mourns football great Puskas» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  20. 20,0 20,1 «The streets of Madrid are named after Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2021. 
  21. «THE SUNDAY TIMES : Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020. 
  22. 22,0 22,1 22,2 «ESPN : All time top 20 : No. 4 Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020. 
  23. «France Football player of the Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2020. 
  24. 24,0 24,1 24,2 «The Ferenc Puskas Story» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  25. 25,0 25,1 «Le club des 700 : Ferenc Puskas» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Φεβρουαρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2021. 
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 «Türchen 17: Ferenc Puskás» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2021. 
  27. «Ferenc Puskás- Nobody's Fool» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  28. 28,0 28,1 28,2 «Φέρεντς Πούσκας : ο προφήτης της τελειότητας». Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  29. 29,0 29,1 «ICON OF THE GAME Adored by Fergie and nearly signed by Manchester United: The legendary genius of Ferenc Puskas» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαρτίου 2021. 
  30. 30,0 30,1 «DIX CHOSES QUE VOUS NE SAVIEZ PAS SUR FERENC PUSKÁS» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2020. 
  31. 31,0 31,1 31,2 «PUSKÁS (PURCZELD) Ferenc» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  32. 32,0 32,1 32,2 «НЕФУТБОЛЬНЫЙ ТОЛСТЯЧОК - ФЕРЕНЦ ПУШКАШ» (στα Ρωσικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2020. 
  33. 33,0 33,1 «Ο Φέρεντς Πούσκας είναι Αθάνατος». Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2020. 
  34. 34,0 34,1 34,2 «Ferenc Puskas : Brian Glanville on the life and times of the Hungary legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  35. «THE NEW YORK TIMES Soccer: Puskas star of greatest Hungary and Real madrid teams, dies - Sports - International Herald Tribune» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  36. 36,0 36,1 «Ferenc Puskas: The Eternal Hungary And Real Madrid Icon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  37. «Ferenc Puskás 1945/46». Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021. 
  38. «Kispest AC - Békéscsaba Pursuit MTE 5:1» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  39. «I GRANDI DELLO SPORT: Puskas» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  40. «Nemzeti Bajnokság I 1946/1947» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  41. 41,0 41,1 «Hungary - List of Final Tables 1941-1950» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021. 
  42. «Nemzeti Bajnokság I 1947/1948» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  43. 43,0 43,1 «Budapest Honvéd FC» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  44. 44,0 44,1 «Φέρεντς Πούσκας : Βιογραφία». Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2020. 
  45. 45,0 45,1 «Galloping Major Puskas dies at 79» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2020. 
  46. 46,0 46,1 «FIFA : Budapest's history boys» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Αυγούστου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  47. 47,0 47,1 «Soccer Legends: A Needed Overhaul in Soccer History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  48. 48,0 48,1 «Ferenc Puskas at Madrid: Conquering Football in his 30's» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021. 
  49. «Pancho Puskas, «Cañoncito Pum»» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  50. «Ferenc Puskas : Cañoncito five five» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  51. 51,0 51,1 51,2 «A Tribute To...Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2020. 
  52. «Las aventuras de Ferenc Puskas, el Comandante que le regaló su nombre a los goles imposibles» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  53. «Esquadrão Imortal – Budapeste Honvéd 1950-1955» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  54. «Santos – Benfica : quand Pelé porte Santos sur le toit du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  55. «A Magyar Nemzeti Labdarúgó Bajnokság gólkirályai» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  56. «World League Topscorers 1889-2005» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  57. «Kispest AC - Győr Vasas ETO 11:3» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουλίου 2020. 
  58. «The Honved of Puskas, Czibor and Kocsis, guilty of the birth of the European Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2020. 
  59. «Puskas, «el culpable» de la Copa de Europa y del nacimiento de la leyenda del Real Madrid» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  60. «ET SI LA HONGRIE AVAIT BATTU LA RFA EN 1954 ?» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  61. «Puskas 4-4 Hidegkuti – The Craziest Hungarian League Match Of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2020. 
  62. 62,0 62,1 «RSSSF Prolific Scorers Data - Ferenc Puskás - Additional Data» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουλίου 2021. 
  63. «Hungary - All-Time Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2021. 
  64. 64,0 64,1 «Wie was Ferenc Puskás (en waarom is het stadion in Boedapest naar hem vernoemd)?» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2021. 
  65. 65,0 65,1 65,2 65,3 65,4 65,5 «Ferenc Puskás - Goals in International Matches» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  66. «Ferenc Puskas, la gran figura de Suiza 1954» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020. 
  67. 67,0 67,1 «FIFA : Puskas : Celebrating a legend» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2020. 
  68. «Ferenc Puskas Biro» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2020. 
  69. «Seven Most Naturally God Gifted Footballers Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  70. «LAROUSSE : Ferenc Puskas». Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2021. 
  71. «LE MONDE : Archives FERENC PUSKAS EST MORT EN COMBATTANT AVEC LES INSURGÉS» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  72. «Η μέρα που οι εφημερίδες σκότωσαν τον Πούσκας». Ανακτήθηκε στις 5 Μαρτίου 2020. 
  73. 73,0 73,1 «FourFourTwo's 50 Best Football Teams Ever: 30-21» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  74. «The bizarre history of Puskas' escape to Spain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2021. 
  75. «¡HABLA MEMORIA! Hungría subcampeón 1954» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2020. 
  76. «Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2020. 
  77. «Le capitaine et les soldats du foot : Ferenc Puskas était un héros sur deux fronts» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020. 
  78. «Aquel empate a cinco con el Honved» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  79. «Puskas lutou contra o comunismo na Hungria» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  80. 80,0 80,1 «Ferenc Puskas, il 'Colonnello' che rese grandi Honved, Ungheria e Real Madrid» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2021. 
  81. 81,0 81,1 81,2 «Legends of La Liga» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2021. 
  82. 82,0 82,1 «Puskas - Die Tragödie von Bern» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2021. 
  83. 83,0 83,1 «Portrait of an icon : Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020. 
  84. 84,0 84,1 «Ο ούγγρος «προδότης» που είχε τόσα γκολ όσες και οι συμμετοχές του στον αγωνιστικό χώρο!». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2020. 
  85. «Пушкаш Ференц» (στα Ρωσικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021. 
  86. «Το «χρυσό» κεφάλι που έμεινε χωρίς στέμμα». Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  87. «Όταν ο μεγάλος Φέρεντς Πούσκας αγωνίστηκε με τη φανέλα του Πεζοπορικού». Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2021. 
  88. 88,0 88,1 88,2 «Il sinistro del vecchio Puskas» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  89. 89,0 89,1 «Galloping Major gave us finest hour at Hampden» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Οκτωβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2020. 
  90. «"El fútbol me gustó más que la vida"» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  91. «Ferenc Puskas: A tribute to one of football's best players» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2021. 
  92. «On this day Real Madrid were voted the Best Club of the 20th Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2020. 
  93. «The 20 Greatest Club Teams of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2020. 
  94. «HOW ALFREDO DI STÉFANO AND FERENC PUSKÁS BECAME FOOTBALL'S MOST PROLIFIC PARTNERSHIP» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  95. «La liga - Top Scorers - 1958-59» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  96. 96,0 96,1 «Puskas, mucho antes que Messi» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2020. 
  97. 97,0 97,1 «Ferenc Puskas RIP» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2021. 
  98. «El metro cuadrado de Ferenc Puskás» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  99. 99,0 99,1 «Euros legends: How Hungary icon Ferenc Puskas came to lend his name to a FIFA award» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2021. 
  100. «Alfredo Di Stefano: Icon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  101. «La causa por la que Puskas llegó al Real Madrid con doce kilos de más» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2020. 
  102. «Opinion:Just How Good Ferenc Puskas Actually Was» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2021. 
  103. «Spain - List of Topscorers ("Pichichi")» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  104. «Así se ganó la primera Copa Intercontinental» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2020. 
  105. «Intercontinental Club Cup 1960» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021. 
  106. «UEFA : Tribute paid at Puskás statue unveiling» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2020. 
  107. «UEFA : Real Madrid 1956-1960» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  108. «5 Ferenc Puskás records that seem almost impossible to break» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2020. 
  109. «Copa de S.E. El Generalísimo 1960/1961 - Semifinais» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  110. «Los 50 mejores partidos de la historia: Real Madrid 7-3 Eintracht Frankfurt» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  111. «Real Madrid 7-3 Eintracht Frankfurt» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  112. «La final más bella y con más goles» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  113. 113,0 113,1 «UEFA : Champions League final records and statistics» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2021. 
  114. «127,000 Fans, Ten Goals And The Greatest Game In Champions League History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2021. 
  115. «FIFA : Puskás honoured at his field of dreams» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021. 
  116. «Real Madrid, el primer Rey de Europa (1955-1960)» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  117. «UEFA : The oldest top-scorers in UEFA's big competition» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  118. «Champions Cup/Champions League Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουλίου 2020. 
  119. «No bastó con tres goles de Puskás» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  120. «UEFA 1961/62: Eusébio strikes gold for Benfica» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2021. 
  121. «Great football records set by Alfredo Di Stefano's Real Madrid» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Μαρτίου 2021. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2021. 
  122. «Las dos carreras de Ferenc Puskás» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2020. 
  123. «Neymar equals Puskas' record in Copa final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  124. «El Betis retiró a Di Stéfano y Puskás» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2020. 
  125. 125,0 125,1 «Ferenc Puskás: O Major Galopante» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020. 
  126. «UEFA : Europe's all-time top international goalscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020. 
  127. «Ferenc Puskas, 79; Hungarian was one of soccer's all-time greats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2021. 
  128. «Balkan Cup (for Nations)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  129. 129,0 129,1 «Hungarian Golden Team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2020. 
  130. «When Hungary taught the world to play football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2020. 
  131. «Football By Decade: 1950s» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  132. 132,0 132,1 132,2 «Magical Magyars» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2020. 
  133. «LE MONDE : Ferenc Puskas, l'un des meilleurs footballeurs de l'histoire» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  134. 134,0 134,1 «Story of the Magyars: The Real Miracle» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2021. 
  135. «1953 : Hongrie bat Angleterre match of the century» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Μαρτίου 2020. 
  136. 136,0 136,1 «Gustav Sebes and the Magical Magyars» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  137. «World Cup Moments: The miracle of Bern in 1954» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  138. «FIFA : THE BEGINNING OF THE MAGYARS' MAGIC» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021. 
  139. «The Magical Magyars» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  140. «FIFA : Hungarian legend Puskas died at 79» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2020. 
  141. «Ferenc Puskas: a man who changed the game for ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  142. «Η ομάδα που θα γινόταν βασίλισσα: Ουγγαρία 1954 εναντίον Ολλανδίας 1974». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  143. «So near yet so far: coming second in style» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  144. «E' morto Ferenc Puskas» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  145. «The Magical Magyars and their considerable influence on European football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  146. «The Magical Magyars» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουλίου 2020. 
  147. «Puskás, le major galopant de la Hongrie» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 2020. 
  148. «What is Total Football? Famous tactics explained: the clubs, countries & players to use it» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  149. «El equipo mágico que revolucionó el fútbol mundial, pero se mancó en el final» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  150. «Flashback : au temps de la fameuse domination hongrois» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  151. «Ferenc Puskás : one of the all-time greats returns to Melbourne» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  152. «FIFA : Hungarians facing future with confidence» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2021. 
  153. «Best teams never to win a World Cup: Hungary 1954» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Μαρτίου 2021. 
  154. «Olympic football tournament 1952» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  155. 155,0 155,1 «INTERNATIONAL OLYMPIC COMMITTEE : PUSKÁS: LIFE AND DEATH OF A GREAT FOOTBALLER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουλίου 2020. 
  156. «10 Best Penalty Takers of all Time» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Φεβρουαρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2021. 
  157. 157,0 157,1 157,2 157,3 «The Most Important Soccer Game Ever Played» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2020. 
  158. «Τα θεμέλια της μαγικής Ουγγαρίας του '50 μπήκαν με κομμουνισμό κι ένα χρυσό μετάλλιο». Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2020. 
  159. «INTERNATIONAL OLYMPIC COMMITTEE : THE LEGEND OF THE HUNGARIAN GOLDEN TEAM WAS BORN AT THE HELSINKI GAMES IN 1952» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020. 
  160. «FIFA : GOLD GIVES BIRTH TO THE MAGICAL MAGYARS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2021. 
  161. «5th International Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαΐου 2020. 
  162. «Buon compleanno Puskas: il mito ungherese che divenne leggenda con il Real Madrid» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  163. 163,0 163,1 «FRANCE FOOTBALL : Ferenc Puskás (Hongrie), nouvel épisode de nos 100 joueurs qui ont marqué l'histoire de la Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2020. 
  164. «FIFA : THE MOMENTS BEFORE THE MIRACLE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2021. 
  165. «GUSZTÁV SEBES: THE PIONEERING BRAIN BEHIND HUNGARY'S MAGICAL MAGYARS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  166. «FIFA : BERN BRACES ITSELF FOR SWITZERLAND 1954» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021. 
  167. «LE MONDE : Le Monde Mondial 1954 : le miracle allemand» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  168. «Ferenc Puskas and the kick that won the 1954 World Cup for Germany against Hungary» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  169. «Le football se joue à 11» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  170. «Germania Ovest-Ungheria: il furto della Squadra d'Oro» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2021. 
  171. The World Cup: The Complete History. Terry Crouch. 2006. ISBN 978-1845131494. 
  172. «PUSKÁS 1954, LA MALCHANCE AU RENDEZ-VOUS» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  173. «West Germany's culture of doping kept under wraps» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  174. «Essere gruppo, diventare Mannschaft» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  175. «LE MONDE : Les champions du monde allemands de 1954 étaient dopés» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  176. «West Germany 'sponsored doping'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  177. 177,0 177,1 «Παγκόσμιο Κύπελλο 1954 : Το "θαύμα" της Βέρνης». Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  178. «West Germany's 1954 World Cup win may have been drug-fuelled, says study» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  179. «THE NEW YORK TIMES : Doping Study Throws Shadow Over Germany's Success» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2020. 
  180. 180,0 180,1 180,2 «Ferenc Puskas quitte le terrain» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  181. «'Cañoncito Pum'» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  182. «Mondial 1954 : l'injustice hongrois» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  183. «Meet the Idols of the Football World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2021. 
  184. 184,0 184,1 «Five Injuries That Changed Football History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  185. 185,0 185,1 «10 Year Anniversary of the Death of Hungarian Football Legend Ferenc PUSKÁS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2020. 
  186. «Major Weltstar» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2020. 
  187. «Μουντιάλ 1954 - Ελβετία». Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  188. «A belépő, ami a magyaroknak egy vb-címbe került» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  189. «FIFA : 27 DAYS TO GO: RECORD-SETTING MIGHTY MAGYARS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021. 
  190. «Legends : Ferenc Puskas» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2020. 
  191. «Saudades de Ferenc Puskas: 10 anos sem o Major Galopante da Hungria e do Real Madrid» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020. 
  192. «Euro 2016 : comment la Hongrie des années 1950 a gâché la meilleure équipe de tous les temps» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2020. 
  193. «Ali Daei the Iran hero who bagged 109 international goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  194. «Remarkable Ronaldo breaks Puskas' European record» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουλίου 2020. 
  195. «Football's All-Time International Goalscoring Record» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020. 
  196. «Progression of association football caps record» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Μαρτίου 2020. Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2020. 
  197. «Όταν η Αγγλία τίμησε ένα αιώνα ποδοσφαίρου!». Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2020. 
  198. «RETRO FOOTBALL: THE INCREDIBLE TEAM SHEETS FOR SIR STANLEY MATTHEWS' FAREWELL TESTIMONIAL, 1965» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2020. 
  199. «Plaque commemorates the day Puskás came to Liverpool» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  200. «The forgotten story of … Ferenc Puskas in a Merseyside charity match» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2021. 
  201. «Ferenc Puskas blue plaque to be unveiled at unusual Liverpool landmark» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2021. 
  202. 202,0 202,1 «Ιστορίες από τη μεγαλύτερη ελληνική επιτυχία! Ο Παναθηναϊκός στο Γουέμπλεϊ το 1971». Ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2021. 
  203. «ΠΑΟ : η εποποιία του Γουέμπλει». Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  204. «Ο Παναθηναϊκός πριν 50 χρόνια υπέγραψε τη μεγαλύτερη νίκη της ιστορίας του». Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2021. 
  205. «Φέρεντς Πούσκας: οι Άγγλοι ασθενείς (του),». Ανακτήθηκε στις 27 Μαρτίου 2021. 
  206. 206,0 206,1 «UEFA : CHAMPIONS LEAGUE 1970/71 Season» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2021. 
  207. «Τo match programme του Έβερτον-Παναθηναϊκός». Ανακτήθηκε στις 28 Απριλίου 2021. 
  208. «Πράσινο τον Τάμεση θέλω να δω». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  209. «Ο Γιάννης Διακογιάννης για το Φέρεντς Πούσκας». Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  210. «Κωνσταντίνου: «Εξωπραγματικό το πόδι του Πούσκας»». Ανακτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2020. 
  211. «Ο Παναθηναϊκός… ξανά μαζί με Πούσκας». Ανακτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2020. 
  212. «Φέρεντς Πούσκας : ο καλπάζων συνταγματάρχης». Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  213. «O Xάρης Γραμμός άνοιξε το σεντούκι του Παναθηναϊκού». Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2020. 
  214. «ESPN : Why does Real Madrid legend Ferenc Puskas have a statue in Melbourne?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. 
  215. «'Disgraceful' - Football fans call for ignored Ferenc Puskas statue to be relocated in Melbourne» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2021. 
  216. «Ferenc Puskás» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαΐου 2020. 
  217. «Puskás Ferenc szoborcsoport, Budapest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  218. «UEFA : Puskás, Hungary's greatest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2021. 
  219. «PUSKÁS FERENC - EGY KARRIER SZÁMOKBAN» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  220. «Ferenc Puskás Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021. 
  221. «Puskás Akadémia FC» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  222. «TAG ARCHIVES: PUSKÁS ACADEMY» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2021. 
  223. «Puskás Ferenc The Football Legend». Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2020. 
  224. «93 χρόνια από τη γέννηση του θρυλικού ποδοσφαιριστή, Φέρεντς Πούσκας». Ανακτήθηκε στις 14 Μαρτίου 2021. 
  225. «Ferenc Puskas's Books» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2021. 
  226. «Puskás Ferenc Stadion» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2021. 
  227. «FIFA to help the Galloping Major» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Ιανουαρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2021. 
  228. «Hungary salutes footballer Puskas» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2021. 
  229. «Who is the FIFA Puskas Award named after? The Real Madrid & Hungary football legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2021. 
  230. «Puskás Ferenc-"Ocsi"» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  231. «PUSKÁS FERENC» (στα Ουγγρικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2021. 
  232. «Hace 86 nacía Ferenc Puskas, un mito del fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2021. 
  233. «10 Greatest Number 10s in World Soccer History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2021. 
  234. «Puskás crushes Ronaldo to win Legends World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020. 
  235. «FIFA introduces new FIFA Puskás Award to honour the "goal of the year"» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2020. 
  236. «THE NEW YORK TIMES : FIFA's Puskas Award: Vote for the Goal of the Year» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  237. «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  238. «Nasa:82656» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  239. «Ferenc Puskás : World Sports Legends Award» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 2020. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]