Πελέ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Πελέ
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΈντσον Αράντες ντο Νασιμέντο
Ημερ. γέννησης23 Οκτωβρίου 1940 (1940-10-23) (80 ετών)
Τόπος γέννησηςΤρες Κορασόες, Βραζιλία
Ύψος1,73 μ.
ΘέσηΕπιθετικός, Μέσος
Νούμερο φανέλας10
Ομάδες νέων
1953–1956Μπαουρού
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1956–1974Σάντος585(571)
1975–1977Νιου Γιορκ Κόσμος64(37)
Σύνολο649(608)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1957–1971Εθνική Βραζιλίας92(77)
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
† Συμμετοχές (Γκολ).

Ο Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο (πορτογαλικά Βραζιλίας: Edson Arantes do Nascimento, προφορά: ˈɛtsõ (w)ɐˈɾɐ̃tʃiz du nɐsiˈmẽtu, γεννήθηκε 23 Οκτωβρίου 1940), γνωστός ως Πελέ (Pelé), είναι Βραζιλιάνος πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής. Έχει ανακηρυχθεί ως ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από τη FIFA και τη Διεθνή Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου (IFFHS)[1][2][3] και ευρέως θεωρείται ο κορυφαίος όλων των εποχών.[4][5][6][7][8][9][10] Γνωστός και ως ο «Βασιλιάς του Ποδοσφαίρου»,[11] κατέχει τους τίτλους «Ποδοσφαιριστής του Αιώνα» από τη FIFA, «Αθλητής του Αιώνα» από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και είναι μέλος του ποδοσφαιρικού Hall of Fame.[3] Το 2000, σε παγκόσμια δημοσκόπηση της FIFA στο διαδίκτυο για την ανάδειξη του καλύτερου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών, ήρθε δεύτερος με 18,5 %, ενώ πρώτος με 53,6 % ήρθε ο Ντιέγκο Μαραντόνα, ενώ αντίθετα, στην ψηφοφορία της FIFA «Football family» και των αναγνωστών του περιοδικού FIFA Magazine ο Πελέ ήρθε πρώτος με 72,8 % των ψήφων.[12][13] Τα ατομικά του επιτεύγματα και οι διακρίσεις του τον κατατάσσουν ως τον πιο διάσημο και δημοφιλή όχι μόνο στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία αλλά και στο σύνολο του κόσμου των σπορ.[14][15][16][17][18]

Στην ψηφοφορία των ειδικών αθλητικογράφων (IFFHS), το «Μαύρο Μαργαριτάρι» (Pérola Negra)[19][20] ήρθε πρώτο με 1.705 πόντους, με δεύτερο το Γιόχαν Κρόιφ με 1.303, ενώ την πρώτη θέση ως κορυφαίος του αιώνα κατέλαβε και στις ψηφοφορίες των διεθνώς έγκυρων περιοδικών, του αγγλικού World Soccer, του ιταλικού Guerin Sportivo και του βραζιλιάνικου Placar.[3][2] To 1999 εξελέγη Ποδοσφαιριστής του Aιώνα μετά από ψηφοφορία των νικητών (1956-1999) της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football.[2] Παρά τις πιέσεις που ασκούσαν οι μεγάλοι σύλλογοι της Ευρώπης για να τον αποκτήσουν, ο Πελέ παρέμεινε στη Σάντος 17 χρόνια λόγω της αγάπης για την ομάδα, αλλά και της απαγόρευσης που εφάρμοσε η κυβέρνηση της χώρας, η οποία τον χαρακτήρισε εθνικό θησαυρό.[21] Έκλεισε την καριέρα του στις ΗΠΑ το 1977 όπου αγωνίστηκε για δύο χρόνια αυξάνοντας κατακόρυφα τη δημοτικότητα του ποδοσφαίρου, οδηγώντας και άλλους σπουδαίους παίκτες να πράξουν το ίδιο εκείνη την περίοδο. Λειτούργησε ως παγκόσμιος πρέσβης για το άθλημα και οι δύο σύλλογοι που αγωνίστηκε έκαναν περιοδείες σε πολυάριθμες χώρες για να συμμετέχουν σε φιλικά παιχνίδια.[22]

Ο Πελέ έπαιζε ως δεύτερος επιθετικός (ή τρίτος), αλλά λειτουργούσε και ως οργανωτής.[23] Η τεχνική κατάρτιση και η αθλητικότητά του έχουν επαινεθεί παγκοσμίως, και κατά τη διάρκεια της καριέρας του είχε χαρακτηριστικά όπως την άριστη ντρίμπλα και πάσα, την εξαιρετική του ικανότητα στο ψηλό παιχνίδι, τη δημιουργικότητά του, αλλά και τη μεγάλη έφεση στο σκοράρισμα, στοιχεία που τον προσδιορίζουν ως τον πληρέστερο όλων.[24][25][26] Συνολικά ο Πελέ, σύμφωνα με την RSSSF, σημείωσε 1.281 τέρματα σε 1.367 αγώνες κατά τη διάρκεια της ενεργού δράσης του, εκ των οποίων τα 767 σε 831 επίσημους αγώνες κατατασσόμενος τρίτος σκόρερ όλων των εποχών και στις δύο περιπτώσεις.[27] Σημείωσε 92 χατ-τρικ, τέσσερα γκολ σε ένα αγώνα 31 φορές, πέντε σε ένα παιχνίδι 6 φορές και οκτώ γκολ μία φορά.[28] Η καθιέρωση του ως το μεγαλύτερο αστέρα του αθλήματος ήρθε με τη συμμετοχή του στα Παγκόσμια Κύπελλα με την εθνική του ομάδα κατακτώντας τον τίτλο τρεις φορές, ο μόνος ποδοσφαιριστής που έχει πετύχει κάτι τέτοιο.[29] Μετά το τέλος της ποδοσφαιρικής του σταδιοδρομίας παρέμεινε κοντά στο άθλημα ως πρεσβευτής του αλλά και των ΟΗΕ και της UNICEF.[30][31]

Τα πρώτα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πελέ γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου του 1940 στην πόλη Τρες Κορασόες (πορτογαλικά Βραζιλίας : Três Corações, στα ελληνικά: Τρεις Καρδιές)[19] της πολιτείας Μίνας Ζεράις της Βραζιλίας, 300 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Ρίο ντε Τζανέιρο. Πατέρας του ήταν ο Ζοάο Ράμος ντο Νασιμέντο, γνωστός ως Ντοντίνιο, ελπιδοφόρος διεθνής ποδοσφαιριστής αγωνιζόμενος ως κεντρικός επιθετικός, που ένας σοβαρός τραυματισμός στα 25 του τον κράτησε μακριά από τη μεγάλη καριέρα, αναγκαζόμενος να αγωνιστεί σε μικρές ομάδες, ωστόσο υπήρξε ο μέντορας του διάσημου γιου του.[11][32][33] Ήταν το πρώτο παιδί από τα τρία της οικογένειας και βαφτίστηκε Έντισον προν τιμή του εφευρέτη Τόμας Έντισον (ηλεκτρισμός πήγε στη γενέθλια πόλη του λίγο καιρό πριν από τη γέννηση του Πελέ) και στη συνέχεια αφαιρέθηκε το «ι» από το όνομα. Στη Βραζιλία αρέσκονται να χρησιμοποιούν ψευδώνυμα και το πρώτο που ήρθε ήταν το «Ντίκο» (Dico). Ο θείος του Χόρχε το σκέφτηκε και η μητέρα του το χρησιμοποιούσε για χρόνια.[34][35] Το παρωνύμιο Πελέ του το κόλλησε ένας συμμαθητής του στο σχολείο και μάλιστα ήταν η αφορμή για να τιμωρηθεί ο μικρός Έντσον με τρεις ημέρες αποβολή καθώς τσακώθηκε με τον μικρό που του έβγαλε το παρατσούκλι.[36][37] Υπάρχουν δύο εκδοχές για το τι πραγματικά σημαίνει και είναι χαρακτηριστικό ότι ο ίδιος επιμένει πως δεν γνωρίζει πως προέκυψε. Η πρώτη εκδοχή είναι πως μία ημέρα που έπαιζε ποδόσφαιρο, στα χωράφια του Τρες Κορασόες με τους φίλους του, με μία αυτοσχέδια μπάλα φτιαγμένη με πανιά και χαρτιά κάποια στιγμή βρήκε πεταμένη κοντά σε σταθμό του τρένου μία παλιά, ξεφούσκωτη, χαλασμένη, αλλά δερμάτινη μπάλα. Έκτοτε προέκυψε και το pele που σήμαινε δέρμα σε πολλές λατινογενείς γλώσσες. Η άλλη εκδοχή είναι πως το όνομα αυτό του το κόλλησαν όταν ο ίδιος αναφωνούσε λανθασμένα τον αγαπημένο παίκτη του «Μπιλέ», τερματοφύλακα της Βάσκο ντα Γκάμα.[38][15] Ο ίδιος έχει δηλώσει πως το όνομα Πελέ δεν ήταν της αρεσκείας του και δεν υποδηλώνει κάτι στην πορτογαλική γλώσσα.[39][11] Ωστόσο πολύ αργότερα ένας θεολόγος του είπε ότι η λέξη αυτή υπάρχει στη Βίβλο και στα εβραϊκά σημαίνει θαύμα, γεγονός που άλλαξε την άποψή του για το όνομα.[34][40]

Τα παιδικά χρόνια ήταν φτωχικά με το μικρό Έντσον να παίζει μπάλα γεμίζοντας τις κάλτσες του με χαρτιά μη δυνάμενη η οικογένεια να του αγοράσει παπούτσια. Η οικογένεια μετακόμισε σε μεγαλύτερη πόλη, στο Μπαουρού στην πολιτεία του Σάο Πάολο στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1945, όπου ο πατέρας του συνέχισε να παίζει ποδόσφαιρο στην τοπική ομάδα της δεύτερης κατηγορίας Lusitana FC μετέπειτα Bauru Atletico Clube.[41][42] Στα 6α του γενέθλια ένας από τους παίκτες της ομάδας του πατέρα του του δώρισε μια δερμάτινη μπάλα και αυτή ήταν η πρώτη φορά που κλωτσούσε μια πραγματική μπάλα.[43] Ο πατέρας του ήθελε ο γιος να ακολουθήσει τα χνάρια του και να διδαχτεί τα μυστικά της στρογγυλής θεάς (σε αντίθεση με τη μητέρα του Δόνα Σελέστε), γράφοντας παράλληλα τον γιο του σε τοπικές ομάδες νέων από την ηλικία των 11 ετών (Sete de Setembro, Canto do Rio, Sao Paulinho, Ameriquinha) και όταν είδε τα προσόντα του τον παρότρυνε λέγοντάς του ότι «εσύ γεννήθηκες για να παίξεις ποδόσφαιρο».[44][45][46] Για να βοηθηθεί οικονομικά και να μπορέσει να αγοράσει δική του μπάλα δούλευε σε καταστήματα τσαγιού ως υπάλληλος και γυάλιζε παπούτσια έξω από τους κινηματογράφους.[47][48] Σχολείο κατάφερε να πάει μόνο μέχρι την τέταρτη τάξη της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.[49]

Στην αρχή της εφηβείας του γνωρίζει τον πρώην διεθνή βραζιλιάνο ποδοσφαιριστή της δεκαετίας του 1930 Βαλντεμάρ ντε Μπρίτο, που ανέλαβε να δημιουργήσει την ομάδα νέων της Μπαουρού (Baquinho), κάτι που υλοποιήθηκε με τον πρώτο αγώνα το Σεπτέμβριο του 1953. Στην ομάδα νέων έπαιξε για περίπου δύο χρόνια εντυπωσιάζοντας από το δεύτερο αγώνα και κερδίζοντας δύο τίτλους στις διοργανώσεις νέων της πόλης (1954, 1955), ενώ την επόμενη χρονιά η ομάδα διαλύθηκε.[50] Στο Μπαουρού τον ονόμασαν el sapeca (το θαύμα).[51] Οι ποδοσφαιρικές επιδόσεις του μικρού αρχίζουν προοδευτικά να ξεχωρίζουν στην τοπική αθλητική κοινότητα και ο Μπρίτο πεπεισμένος ότι ο μαθητής του «θα γίνει κάποτε ο μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής του κόσμου» πείθει εντέλει την οικογένεια Νασιμέντο να επιτρέψει στο 15χρονο ποδοσφαιρικό φαινόμενο να εγκαταλείψει την πατρική εστία.[33][47][52] Παράλληλα στα μέσα της εφηβείας του έπαιξε για μια ομάδα εσωτερικού ποδοσφαίρου που ονομαζόταν Ράντιουμ και είχε δημιουργηθεί από νέους της ομάδας της Μπαουρού. Το ποδόσφαιρο σάλας (futsal-φούτσαλ) μόλις είχε αρχίσει να γίνεται δημοφιλές στη χώρα[53][54] και σύμφωνα με τον ίδιο, το ποδόσφαιρο σάλας παρουσίαζε δύσκολες προκλήσεις, ήταν πολύ πιο γρήγορο από το ποδόσφαιρο στο γρασίδι και οι παίκτες αναγκάζονται να σκέφτονται γρηγορότερα, αφού όλοι είναι σε κοντινές αποστάσεις στο γήπεδο. Ο Πελέ αναγνώρισε ότι το ποδόσφαιρο εσωτερικού χώρου τον βοήθησε να σκεφτεί καλύτερα και πιο γρήγορα. Επιπλέον, του επέτρεψε να παίξει με ενήλικες όταν ήταν περίπου 14 ετών. Σε ένα από τα τουρνουά στα οποία συμμετείχε, αρχικά θεωρήθηκε πολύ νέος για να παίξει, αλλά τελικά έγινε ο κορυφαίος σκόρερ του διαγωνισμού παραδεχόμενος ότι αυτό του έδωσε μεγάλη αυτοπεποίθηση.[55] Ο Πελέ και η ομάδα του κέρδισαν το πρώτο πρωτάθλημα το 1955.[56]

Καριέρα σε συλλόγους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σάντος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έτσι έφτασε στη Σάντος στις 8 Αυγούστου 1956, μια πόλη-λιμάνι 200.000 κατοίκων στην πολιτεία του Σάο Πάολο και αγωνίστηκε στην ομάδα νέων της πόλης (Σάντος), σημειώνοντας πολλά γκολ, ενώ συμμετείχε και σε φιλικούς αγώνες της ανδρικής ομάδας.[41][36][57][58] Έμενε στο οικοτροφείο του σωματείου και προτού κλείσει τα 16 του, στις 7 Σεπτεμβρίου 1956 έκανε το ντεμπούτο του με την ομάδα ανδρών της Σάντος σε φιλικό αγώνα με την Κορίνθιανς Σάντο Αντρέ (Corinthians Santo André, 7-1) μπαίνοντας σαν αλλαγή και σκοράροντας μία φορά στο 81ο λεπτό.[59][60][61] Στη Σάντος τον αποκαλούσαν αρχικά Gasolina (βενζίνη), ένα ψευδώνυμο που του έδωσαν για την ταχύτητά του.[35][62] Ο τραυματισμός βασικού στελέχους της ομάδας του έδωσε την ευκαιρία να αγωνιστεί στη βασική ενδεκάδα από την επόμενη χρονιά.[63] Στις 26 Απριλίου 1957 σημείωσε το πρώτο του τέρμα σε επίσημο αγώνα, στη συνάντηση Σάντος - Σάο Πάολο 3-1 για το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο.[64] Στις 9 Ιουνίου 1957 σκόραρε το πρώτο του χατ-τρικ σε φιλική συνάντηση με την Φαμπρίλ (Fabril Esporte Clube - τέσσερα τέρματα).[65] Το πρώτο γκολ στο Πρωτάθλημα Παουλίστα ήρθε την τρίτη αγωνιστική (14 Ιουνίου) απέναντι στην Πιρασικάμπα (XV de Piracicaba) στην εντός έδρας νίκη με 5-3.[66] Υπέγραψε το πρώτο του επαγγελματικό συμβόλαιο στις 25 Ιουνίου 1957, ενώ μέχρι τότε αμοιβόταν με άτυπο συμφωνητικό.[67][68] Έτσι καθιερώθηκε στη βασική ενδεκάδα και ήταν πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα ήδη από την πρώτη χρονιά με 36 γκολ, επιτυχία που επανέλαβε την επόμενη χρονιά (1958) με 58 τέρματα (πέντε εκ των οποίων στον αγώνα απέναντι στην Ιπιράγκα την 1η Οκτωβρίου[69]) σε 38 αγώνες, επίδοση που παραμένει ακατάρριπτο ρεκόρ μέχρι σήμερα[70][71][72] και διεθνής με την εθνική Βραζιλίας σε ηλικία μόλις 16 ετών, 10 μόλις μήνες από το ντεμπούτο του σε συλλογικό επίπεδο. Στις 26 Φεβρουαρίου 1958, σε αγώνα με την Αμέρικα Ρίο ντε Τζανέιρο για τον πρώτο γύρο του τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, ο Πελέ σημείωσε τέσσερα γκολ στο τελικό 5-3 και ο δημοσιογράφος και θεατρικός συγγραφέας Νέλσον Ροντρίγκες (1912-1980) εντυπωσιασμένος από την απόδοση του έφηβου ακόμα ποδοσφαιριστή τον χαρακτήρισε «βασιλιά», τίτλος που αργότερα δόθηκε και από τους Ευρωπαίους.[73][74][75] Ένας ακόμα τίτλος πρώτου σκόρερ συμπλήρωσε την επόμενη χρονιά, έχοντας ήδη και τον πρώτο τίτλο του πρωταθλήματος Παουλίστα το 1958, το δε 1959 σημείωσε συνολικά σε επίσημους και φιλικούς αγώνες 127 τέρματα σε 103 συναντήσεις συμμετέχοντας σε πέντε ομάδες (επίδοση ρεκόρ για ένα ημερολογιακό έτος-υπηρετούσε στρατιωτική θητεία ενός έτους εκείνη τη χρονιά πετυχαίνοντας 14 γκολ με την επίλεκτη ομάδα των Ενόπλων Δυνάμεων),[76][77][78] ενώ η Σάντος 342, επίδοσεις που είναι ακατάρριπτα ρεκόρ. Στο πρωτάθλημα Παουλίστα του 1959 ο Πελέ σκόραρε 45 τέρματα (πρώτος σκόρερ για τρίτη συνεχή χρονιά) και η ομάδα 155 σε 41 συναντήσεις, ένα ακόμα ακατάρριπτο ρεκόρ για το σύλλογο, χωρίς μάλιστα να κατακτήσει και τον τίτλο του πρωταθλήματος δίνοντας έμφαση περισσότερο στην επιθετική της απόδοση.[79] Το μόνιμο ντουέτο πυρός για μία δεκαετία ήταν οι Πέπε και Κουτίνιο, με τον πρώτο να αγωνίζεται πλάγια αριστερά, ενώ ο δεύτερος ήταν ο κεντρικός επιθετικός. Ο Πελέ αγωνιζόταν σε πιο ελεύθερο ρόλο περιφερειακού επιθετικού, στα πορτογαλικά της Βραζιλίας ponta de lança.[80] Το τρίο θεωρείται από τα καλύτερα στην ιστορία του αθλήματος και κέρδισε μαζί 19 επίσημους συλλογικούς τίτλους.[81][82]

Από φιλικό αγώνα στην Αργεντινή με τη Νιουέλς το 1961

Η Σάντος δεν ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συλλόγους της Βραζιλίας όταν ο νεαρός Πελέ πήγε στην ομάδα. Το γήπεδό της Βίλα Μπελμίρο είχε χωρητικότητα μόνο 25.000 θεατές[83] και είχε κατακτήσει μέχρι τότε δύο τίτλους πρωταθλήματος Παουλίστα, το 1955 και ένα στο μακρινό 1935.[84] Το πρωτάθλημα Παουλίστα κυριαρχόταν από την Κορίνθιανς με 15 τίτλους και τη Σάο Πάολο με 11. Η κατάκτηση του δεύτερου συνεχόμενου τίτλου το 1956 έδειξε ότι ήταν η ανερχόμενη δύναμη του ποδοσφαίρου της χώρας. Ο σύλλογος δεν ήταν οικονομικά εύρωστος, είχε ένα νεανικό και ταλαντούχο σύνολο και η παρουσία του εκκολάπτοντα αστέρα οδήγησε την ομάδα αρχικά στην κορυφή της χώρας με την κατάκτηση του Πρωταθλήματος Παουλίστα το 1958 και του τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο για πρώτη φορά στην ιστορία της το 1959, τίτλο που κατέκτησε άλλες τρεις φορές.[85][86] Το 1960 η Σάντος κατακτά το Καμπεονάτο Παουλίστα και πάλι αρχίζοντας μια πενταετή κυριαρχία στο θεσμό, ενώ ο Πελέ ήταν πρώτος σκόρερ για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά με 33 τέρματα σε 30 αγώνες.[87] Όταν ο Πελέ έκλεισε τα 20 χρόνια του είχε σημειώσει 355 τέρματα, αριθμός ασύγκριτος με οποιονδήποτε άλλο ποδοσφαιριστή πριν ή μετά από αυτόν.[88]

Τα επιτεύγματα αυτά και μετά τα Παγκόσμια Κύπελλα του 1958 και του 1962, οδήγησαν αρκετές ομάδες του Ευρώπης να προσφέρουν μεγάλα ποσά για να αγοράσουν το εξαιρετικά ταλαντούχο παίκτη με σημαντικότερους διεκδικητές τη Ρεάλ Μαδρίτης, τη Γιουβέντους και τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[89][90][91] Το 1958 πρώτη η Ίντερ κατάφερε να αποσπάσει την υπογραφή συμβολαίου, αλλά ο Άντζελο Μοράτι (πρόεδρος της Ίντερ 1955-1968) αναγκάστηκε να τον απογοητεύσει μετά από επίθεση που υπέστη ο πρόεδρος της Σάντος από εξαγριωμένους οπαδούς, οι οποίοι μάλιστα πυρπόλησαν τα γραφεία του σωματείου.[92][93] Ωστόσο, το 1961, η κυβέρνηση της Βραζιλίας κήρυξε τον Πελέ «εθνικό θησαυρό» για να αποφύγει οποιαδήποτε πιθανή μεταγραφή.[94][95][96] Επιπλέον το βραζιλιάνικο πρωτάθλημα ήταν υψηλού επιπέδου τη δεκαετία του 1960 (ίσως και υψηλότερου από τα ευρωπαϊκά) με τους εγχώριους κορυφαίους ποδοσφαιριστές να αγωνίζονται στη χώρα και σημαντικοί ξένοι όπως οι Ελίας Φιγκερόα, Λουίς Αρτίμε, Λαδισλάο Μαζουρκιέβιτς να μεταγράφονται σε βραζιλιάνικους συλλόγους.[97][98][99]

Το 1961 ήταν ίσως η καλύτερη χρονιά στην καριέρα του κερδίζοντας το Πρωτάθλημα Παουλίστα για μία ακόμη φορά, ενώ ο ίδιος ήταν πρώτος σκόρερ με 47 τέρματα σε μόνο 26 αγώνες που συμμετείχε.[79] Η ομάδα σημείωσε 113 τέρματα σε 30 αγώνες πρωταθλήματος και σε συνολικά 104 επίσημους και φιλικούς αγώνες 338 τέρματα, 110 εκ των οποίων του Πελέ.[100] Εκείνη τη χρονιά κυκλοφόρησε και η πρώτη βιογραφία του στη Βραζιλία.[101] Πελέ και Σάντος ήταν οι πρωταγωνιστές στο Taça Brasil (Τάσα Μπραζίλ, στην κυριολεξία: Κύπελλο Βραζιλίας) που είχε τη θέση του εθνικού πρωταθλήματος της Βραζιλίας από το 1961. Δημιουργήθηκε μετά την εκκίνηση του Κόπα Λιμπερταδόρες, της πρώτης διοργάνωσης που πραγματοποιήθηκε το 1960. Η Βραζιλία δεν είχε μέχρι τότε ισχύον εθνικό πρωτάθλημα, και το άθλημα περιοριζόταν σε πολιτειακά πρωταθλήματα και στα Τουρνουά Ρίο - Σάο Πάολο. Ωστόσο, η Βραζιλία έπρεπε να έχει δύο εκπροσώπους για το νέο Κύπελλο της Νότιας Αμερικής, οπότε η Ομοσπονδία ίδρυσε το Taça Brasil, διοργάνωση που είδε τους πολιτειακούς πρωταθλητές τους προηγούμενου έτους να συγκρούονται. Για την πρώτη διοργάνωση, δεκαέξι πρωταθλητές ανταγωνίστηκαν σε διπλούς αγώνες με ημιτελικούς και τελικούς ανά περιοχή. Στη συνέχεια, οι τέσσερις πρωταθλητές ανταγωνίζονται για δύο εισιτήρια στους ημιτελικούς, όπου προκρίνονταν μόνο οι πρωταθλητές από το Ρίο ντε Τζανέιρο και το Σάο Πάολο. Το 1960 η Σάντος αποκλείει την Γκρέμιο στον ημιτελικό και αντιμετωπίζει την Μπαΐα στον τελικό. Έχοντας κερδίσει εκτός έδρας με γκολ του Πελέ, επιστρέφει στην έδρα της και χωρίς τον τραυματία αστέρα της χάνει και μαζί και το τίτλο. Στη διοργάνωση του 1961, η Σάντος πήρε την εκδίκηση βρίσκοντας την Μπαΐα στον τελικό, όπου ο Πελέ σημείωσε χατ-τρικ μπροστά από 18.662 θεατές στο Πακαέμπου, ένα μικρό πλήθος σε σύγκριση με εκείνο του πρωταθλήματος Παουλίστα. Ο Πελέ τελείωσε ως κορυφαίος σκόρερ της διοργάνωσης με 9 τέρματα σε 5 παιχνίδια, ενώ εκείνη τη χρονιά σημείωσε τη δεύτερη καλύτερη επίδοση της καριέρας του με συνολικά 112 τέρματα σε 75 επίσημους και φιλικούς αγώνες.[102][103] Η Σάντος στη συνέχεια επιβλήθηκε στη σκηνή της Βραζιλίας, όπου περισσότεροι από 100.000 θεατές συγκεντρώθηκαν στο στάδιο Μαρακανά για τον τελικό της χρονιάς του 1962 μεταξύ Σάντος και Μποταφόγκο. Στον αγώνα στις που διεξήχθη στις 2 Απριλίου ο Πελέ σκόραρε δύο φορές στο 5-0 απέναντι στην ομάδα του Γκαρίντσα. Στη συνάντηση ήταν εντυπωσιακή η ομάδα του κορυφαίου Βραζιλιάνου, σε έναν αγώνα που χαρακτηρίστηκε ο «αγώνας του αιώνα» στη Βραζιλία, μιας και οι δυο τους θεωρούνταν οι ισχυρότερες που είχαν παρουσιαστεί στην ιστορία του αθλήματος της χώρας. Στον πρώτο αγώνα η Μποταφόγκο είχε νικήσει με 3-1.[104][105]

Το 1963 στο αεροδρόμιο του Άμστερνταμ

Η Σάντος ήταν σαρωτική στον διαγωνισμό και κερδίζει τον τίτλο πέντε φορές διαδοχικά μεταξύ 1961 και 1965, επίδοση ρεκόρ που δεν έχει καταρριφθεί ακόμα. Το 1962, ο Πελέ δεν τερμάτισε πρώτος σκόρερ για ένα γκολ λιγότερο. Σημείωσε δύο τέρματα και στα δύο παιχνίδια με τη Μπαΐα την επόμενη χρονιά (1963, 6-0 εντός έδρας και 0-2 εκτός) και το σωματείο κέρδισε και πάλι τον τίτλο. Ο Πελέ τερμάτισε πρώτος σκόρερ για δεύτερη φορά στη διοργάνωση.[85] Μεταξύ 1961 και 1963 η Σάντος σκόραρε σε 73 συνεχόμενα επίσημα παιχνίδια σε όλες τις διοργανώσεις σημειώνοντας 245 τέρματα εκ των οποίων 85 ο Πελέ έχοντας 51 νίκες, 14 ισοπαλίες και 9 ήττες. Η επίδοση είναι η τρίτη καλύτερη όλων των εποχών στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο.[106][107] Στις 19 Ιανουαρίου 1964 ο Πελέ αντικατέστησε τον τερματοφύλακα, ο οποίος είχε αποβληθεί, στον ημιτελικό με την Γκρέμιο. Για πέντε λεπτά, αφού είχε σκοράρει τρία γκολ και το αποτέλεσμα ήταν 4-3 υπέρ της Σάντος, έπαιξε με τη νούμερο ένα φανέλα και έκανε δύο σωτήριες επεμβάσεις διατηρώντας το μέχρι τότε αποτέλεσμα.[108] Ήταν μία από τις τέσσερεις συνολικά φορές που χρειάστηκε να αγωνιστεί σαν τερματοφύλακας καθώς οι αλλαγές σε επίσημους αγώνες δεν επιτρέπονταν τότε.[109] Σημείωσε χατ-τρικ εναντίον της Φλαμένγκο στον τελικό. Συνολικά σημείωσε 33 γκολ σε 30 αγώνες στη διοργάνωση του Taça Brazil.[102]

Το 1962 η ομάδα κέρδισε την πρώτη θέση στον όμιλο της στο Κόπα Λιμπερταδόρες και στον ημιτελικό την Ουνιβερσιδάδ Κατόλικα της Χιλής. Στον τελικό αντιμετώπισε την κάτοχο του τίτλου Πενιαρόλ.[110][111] Ο Πελέ σκόραρε δύο φορές (σκορ 3-0) σε τρίτο αγώνα που ήταν επαναληπτικός και έγινε στο Μπουένος Άιρες (λόγω επεισοδίων και διακοπής της δεύτερης συνάντησης στη Βραζιλία, σε αυτούς τους δύο αγώνες δεν είχε συμμετάσχει) και η Σάντος έγινε ο πρώτος βραζιλιάνικος σύλλογος που κατέκτησε το τρόπαιο.[46][112][113] Την ίδια χρονιά, η ομάδα υπερασπίστηκε με επιτυχία το Καμπεονάτο Παουλίστα (με 37 γκολ από τον Πελέ) και το Taça Brazil και έγινε η πρώτη ομάδα στην ιστορία που κατέκτησε τρεμπλ.[114] Το 1963 η Σάντος κέρδισε πάλι το Κόπα Λιμπερταδόρες απέναντι στη Μποταφόγκο στον ημιτελικό (1-1 και 4-0 με χατ-τρικ του Πελέ στο Μαρακανά) και τη Μπόκα Τζούνιορς στον τελικό με δύο νίκες, τη δεύτερη στο Μπουένος Άιρες με 2-1 με νικητήριο τέρμα του Πελέ. Η Σάντος έγινε (και παραμένει) η μόνη βραζιλιάνικη ομάδα που κέρδισε τον τίτλο μέσα στην Αργεντινή.[115][116][117] Τις δύο επόμενες χρονιές η Σάντος έφτασε μέχρι τους ημιτελικούς του Κόπα Λιμπερταδόρες, ενώ το 1966, το 1967 και το 1969 είχε προκριθεί αλλά αρνήθηκε να συμμετάσχει προτιμώντας τις περιοδείες φιλικών αγώνων ανά τον κόσμο που ήταν οικονομικά πιο προσοδοφόρες. Ο Πελέ ήταν πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης του 1965 με 8 τέρματα και έκλεισε την πορεία του ως πρώτος σκόρερ στην ιστορία του θεσμού με 17 τέρματα σε 15 συναντήσεις.[118][119][120][121] Το 1965 ήταν και η δεύτερη πιο παραγωγική ημερολογιακή χρονιά του σε επίσημους αγώνες έχοντας πετύχει 73 τέρματα, εκ των οποίων 49 στο πολιτειακό πρωτάθλημα Παουλίστα σε 30 αγώνες, η δεύτερη καλύτερη επίδοσή του στην διοργάνωση.[122][123]

Νικώντας δύο ισχυρότατες ευρωπαϊκές ομάδες την Μπενφίκα (1962) και τη Μίλαν (1963) στους τελικούς του Διηπειρωτικού Κυπέλλου συμπεριλαμβανομένης μιας νίκης με σκορ 5-2 εκτός έδρας απέναντι στη Μπενφίκα με χατ-τρικ του κορυφαίου βραζιλιάνου,[124][125][126] αντιμετώπισε και επιχειρήματα σχετικά με τα πλεονεκτήματα του ποδοσφαίρου της Νότιας Αμερικής.[127][128] Η συνάντηση δε της Λισσαβόνας (11 Νοεμβρίου 1962) ήταν και η πρώτη εμφάνιση σε επίσημο αγώνα του Πελέ σε επίπεδο συλλόγων στην Ευρώπη, οι πρωταθλητές Πορτογαλίας φάνταζαν πανίσχυροι στην έδρα τους ελπίζοντας να ανατρέψουν το πενιχρό προβάδισμα με 3-2 που είχαν οι Βραζιλιάνοι με δύο γκολ του Πελέ στον πρώτο αγώνα αλλά βρέθηκαν να χάνουν με 5-0 μετά από 77 λεπτά αναμέτρησης. Το 0-2 έπειτα από εντυπωσιακή ατομική προσπάθεια που την χαρακτήριζε η μεγάλη ταχύτητα και το άψογο τελείωμα θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα γκολ της σταδιοδρομίας του.[129][130][131] Ο Πελέ δήλωσε ότι ήταν το καλύτερο παιχνίδι της καριέρας του. Ο τερματοφύλακας της Μπενφίκα Κόστα Περέιρα είπε μετά το παιχνίδι: «Έφτασα ελπίζοντας να σταματήσω έναν σπουδαίο άνθρωπο, αλλά έφυγα πεπεισμένος ότι είχα νικηθεί από κάποιον που δεν γεννήθηκε στον ίδιο πλανήτη με τους υπόλοιπους από εμάς».[52][132] Η νίκη αυτή ήρθε στον εορτασμό των 50 χρόνων της ομάδας, η οποία κέρδισε παγκόσμιο θαυμασμό θεωρούμενη ως όχι μόνο η καλύτερη του κόσμου αλλά και στις καλύτερες όλων των εποχών βασιζόμενη στην αρχή «αν οι αντίπαλοι βάλουν ένα γκολ, εμείς θα βάλουμε τρία».[83][133][134][135] Με αυτό το τρόπαιο η Σάντος έγινε ο πρώτος σύλλογος στην ποδοσφαιρική ιστορία που κατέκτησε τέσσερεις επίσημους τίτλους σε μία χρονιά.[45][136] Η γαλλική εφημερίδα L'Équipe τη σύγκρινε με τη Ρεάλ Μαδρίτης των προηγούμενων ετών και τη Χόνβεντ Βουδαπέστης των αρχών της δεκαετίας του 1950, ο δε Βιττόριο Πότσο προπονητής της δύο φορές πρωταθλήτριας κόσμου Ιταλίας δήλωσε ότι «αυτή η ομάδα είναι αήττητη και μόνο σε φιλικό αγώνα θα μπορούσε να χάσει, ενώ με τον Πελέ σε τέτοια φόρμα, η ομάδα δεν έχει καμία σχέση».[137] Το 1963 ο Πελέ σημείωσε τα δύο γκολ στο Μιλάνο (ήττα με 4-2) αλλά τραυματίστηκε και δεν έπαιξε στον επαναληπτικό που κρίθηκε στην παράταση υπέρ των λατιναμερικάνων. Έχοντας πετύχει 7 τέρματα παραμένει πρώτος σκόρερ στην ιστορία του Διηπειρωτικού Κυπέλλου.[138] Στα δύο αυτά χρόνια ο Πελέ κατέκτησε 9 από τους 10 συλλογικούς τίτλους που η ομάδα συμμετείχε χάνοντας μόνο το Πρωτάθλημα Παουλίστα του 1963. Έβαλε 172 τέρματα σε 124 αγώνες μεταξύ του Ιανουαρίου του 1961 και του Δεκεμβρίου του 1962, ενώ μεταξύ Αυγούστου και Νοεμβρίου του 1962 σκόραρε σε 20 διαδοχικά παιχνίδια συμπεριλαμβανομένων φιλικών.[139]

Το 1962 με τον Αλμπέρτο Σπένσερ

Η κατάκτηση της πρωτιάς του κόσμου σε συλλογικό επίπεδο ήρθε με τον Πελέ στην καλύτερη φόρμα της καριέρας του, κάτι που δεν έχει γίνει ευρέως ιστορικά γνωστό.[140][141] Η χρυσή εποχή του Σάντος προηγήθηκε της εποχής των διεθνών μέσων μαζικής ενημέρωσης και η πρόσβαση του υπολοίπου κόσμου ήταν εξαιρετικά περιορισμένη.[142][143] Ο Πελέ βρίσκεται στην κορυφή της ιστορίας του παγκοσμίου ποδοσφαίρου, ωστόσο, είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την πρόοδο της ομάδας, σε βαθμό που αυτή να αποκαλείται «Η Σάντος του Πελέ»[107] (ισπανικά: El Santos de Pelé). Μιας ομάδας όπου ο σεβασμός στα συστήματα και ο συντονισμός των αμυντικών κινήσεων ήταν δευτερεύοντα με το θέαμα να είναι ο κύριος στόχος.[144] Η επιρροή του έχει σταδιακά εξαπλωθεί με την τηλεόραση να έχει μεταφέρει τις υπέροχες παραστάσεις του στα χωριά της Βραζιλίας. Τουλάχιστον 73 σύλλογοι ποδοσφαίρου που ονομάζονταν Σάντος ήταν εγγεγραμμένοι στην Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της χώρας και έτσι ο Πελέ έχει καταγραφεί στη φαντασία των Βραζιλιάνων νεαρών και κάθε αγόρι στη χώρα θέλει να παίξει για μία Σάντος. Σε άλλες χώρες, οι κορυφαίοι σύλλογοι παλεύουν μεταξύ τους για τους πολλά υποσχόμενους εφήβους, αλλά επειδή η Σάντος μπορεί να προσφέρει την ευκαιρία παίζει στο όνομα του εθνικού κόσμου της Βραζιλίας μπορούν να επιλέξουν, όχι μόνο από την πολιτεία του Σάο Πάολο, αλλά και από ολόκληρη τη χώρα.[145] Μπορεί κανείς να μετρήσει καλύτερα την επίδραση του Πελέ με το όνομα της βάπτισής του. Σύμφωνα με το Βραζιλιάνικο Ινστιτούτο Γεωγραφίας και Στατιστικής, το όνομα Έντσον εξερράγη μετά από τα κατορθώματά του. Στη δεκαετία του 1950, υπήρχαν 43.511 άτομα που ονομάστηκαν Έντσον στη Βραζιλία. Δύο δεκαετίες αργότερα, αφού σημείωσε πάνω από 1.000 γκολ και κέρδισε τρία Παγκόσμια Κύπελλα, ο αριθμός είχε αυξηθεί σε πάνω από 111.000.[146] Τη διετία 1966-67 η αποχώρηση της πρώτης γενιάς πρωταγωνιστών έφερε επανακαθορισμό του τρόπου παιχνιδιού της ομάδας με ενίσχυση της άμυνας, γεγονός που σταδιακά ελάττωσε την παραγωγικότητα του Πελέ αλλά αύξησε τη δημιουργικότητά του. Τα δύο αυτά χρόνια υπήρξε κάμψη γνωρίζοντας τη μεγαλύτερη ήττα του από την Κρουζέιρο στον τελικό του πρωταθλήματος με 6-2.[147] Το 1968 η Σάντος είναι ξανά στην κορυφή με την κατάκτηση του πρωταθλήματος Παουλίστα (26 αγώνες, 22 νίκες) με τον Πελέ να σημειώνει 17 τέρματα και συνολικά 55 σε 73 συναντήσεις, πέφτοντας σε αναλογία τερμάτων ανά αγώνα κάτω από το 1,00. Η ομάδα κατακτά και το τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες Πεντρόσα (Torneio Roberto Gomes Pedrosa ή ακόμα γνωστό ως Taça de Prata[148]) που αντικατέστησε το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο και το Taça Brazil έχοντας ρόλο εθνικού πρωταθλήματος νικώντας στον τελικό τη Βάσκο ντα Γκάμα με 2-1 με γκολ του Πελέ. Στα τέλη του 1968 η UEFA και η CONMEBOL δημιούργησαν το Διηπειρωτικό Σούπερ Κύπελλο (Intercontinental Supercup), ένα τουρνουά που συγκεντρώνει τους νικητές του Διηπειρωτικού Κυπέλλου από την έναρξη του διαγωνισμού, δηλαδή τη Ρεάλ Μαδρίτης (1960), τη Πενιαρόλ (1961 και 1966), τη Σάντος (1962 και 1963), την Ίντερ (1964 και 1965) και τη Ράσινγκ της Αργεντινής (1967). Το τουρνουά διεξήχθη σε δύο φάσεις με πρώτες τις συναντήσεις μεταξύ των συλλόγων της Νότιας Αμερικής. Τον Νοέμβριο του 1968, η Σάντος νίκησε τη Ράσινγκ 2-0 (ένα γκολ από τον Πελέ) και μετά την Πενιαρόλ στο Μαρακανά, έδρα που χρησιμοποιούσε η Σάντος σε τέτοιου επιπέδου συναντήσεις. Στις επαναλήψεις η Σάντος νίκησε τη Ρασίνγκ και έχασε από την Πενιαρόλ αλλά προκρίθηκε στον τελικό. Στην ευρωπαϊκή πλευρά, η Ρεάλ Μαδρίτης, αρνήθηκε τη συμμετοχή προκρίνοντας την Ίντερ για τον τελικό απέναντι στη Σάντος. Ο τελικός πραγματοποιείται στο Μιλάνο στις 24 Ιουνίου 1969 και βρίσκει νικητή με 1-0 και σούπερ τροπαιούχο το βραζιλιάνικο σύλλογο. Η διοργάνωση δεν είχε συνέχεια στο μέλλον, αν και την επόμενη χρονιά διοργανώθηκε ξανά χωρίς να αναγνωριστεί επίσημα.[149][150]

Το 1965 με τη φανέλα της Σάντος

Χρησιμοποιώντας τη φήμη και τα επιτεύγματά της αλλά κυρίως διαθέτοντας στις τάξεις της το «βασιλιά» του αθλήματος, η Σάντος ταξίδεψε σε όλες τις ηπείρους αντιμετωπίζοντας πολυάριθμες ομάδες σε φιλικές συναντήσεις.[151][152][153] Διατήρησε τον ίδιο προπονητή από το 1954 έως το 1966 (Λούλα), τον καλύτερο Βραζιλιάνο τερματοφύλακα (Ζιλμάρ), και σημαντικούς παίκτες σε όλες τις γραμμές, όπως τους Ζίτο και τους Κλοντοάλντο και Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες από το 1966.[154] Στην πρώτη περιοδεία του 1959 που ξεκίνησε στην Βουλγαρία έπαιξε σε 22 αγώνες σε 14 χώρες αποκομίζοντας 13 νίκες, 5 ισοπαλίες και 4 ήττες, σε διάστημα ενάμισι μηνός. Η δημοφιλία του Βραζιλιάνου παίκτη αυξήθηκε κατακόρυφα σε όλο τον πλανήτη. Οι σημαντικότεροι σύλλογοι των χωρών αυτών έπαιζαν αυτές τις συναντήσεις στοχεύοντας πάντα στη νίκη απέναντι στην μεγάλη αντίπαλο του κορυφαίου ποδοσφαιριστή. Για πολλές από αυτές τις ομάδες και τους παίκτες τους ή επιτυχής αντιμετώπισή του ήταν μέχρι και η σημαντικότερη στιγμή στην καριέρα τους. Σε ορισμένα δε από αυτά υπήρχε σκληρή αντιμετώπιση, συχνά δε ήταν κάθε δεύτερη μέρα για τη Σάντος χωρίς περιθώρια ξεκούρασης.[155][156] Απέναντι στις ευρωπαϊκές ομάδες, ο Πελέ πέτυχε 144 τέρματα σε 110 εμφανίσεις, έχοντας αναλογία γκολ ανά αγώνα 1,31, υψηλότερο από το μέσο όρο του συνόλου των φιλικών συναντήσεων (0,95) αλλά και των επίσημων αγώνων (0,92). Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνάντηση με τη Ρεάλ Μαδρίτης το 1959, τότε τέσσερεις φορές πρωταθλήτρια Ευρώπης που έγινε στο Σαντιάγκο Μπερναμπέου μπροστά σε 110.000 θεατές και έληξε με 5-3 υπέρ της «βασίλισσας» της Ευρώπης του Αλφρέδο Ντι Στέφανο (που δεν σημείωσε γκολ, ο Πελέ ένα).[157][158] Μετά τον αγώνα ο πρόεδρος της Ρεάλ έκανε πρόταση στον Βραζιλιάνο βλέποντάς τον ως διάδοχο του 33χρονου Ντι Στέφανο αλλά ο Πελέ αρνήθηκε.[159] Οι εντυπωσιακές του εμφανίσεις στη Γαλλία την ίδια χρονιά οδήγησαν την L'Équipe να γράψει ότι «Έχουμε δει τώρα το ανώτατο έργο τέχνης. Ο Πελέ διεισδύει στους αντιπάλους του, όπως η νοβοκαΐνη μέσα στους ιστούς ενός άρρωστο».[21][95] Ο σύλλογος επισκέφθηκε πολυάριθμες χώρες χωρίς ποδοσφαιρική παράδοση και πολλές υποανάπτυκτες συμμετέχοντας και σε διεθνή τουρνουά στα πλαίσια προετοιμασίας των ομάδων εν όψει των υποχρεώσεών τους. Οι περιοδείες αυτές ήταν οικονομικά προσοδοφόρες για το σωματείο που πληρώνονταν με χαμηλότερα ποσά αν δεν συμμετείχε ο κορυφαίος αστέρας της και έτσι μπόρεσε να τον διατηρήσει στις τάξεις της και υλικά ικανοποιημένο.[160][161][126][42]

Το καλοκαίρι του 1961, τα μέλη της Σάντος κάνουν το υπερατλαντικό ταξίδι και έρχονται στην Ευρώπη για μια σειρά φιλικών αγώνων. Κανείς δεν μπορεί να τους σταματήσει, ούτε στην Ελβετία, ούτε στην Γαλλία, ούτε η Μπενφίκα του Εουσέμπιο, ούτε η πρωταθλήτρια Ιταλίας, Γιουβέντους του Ομάρ Σίβορι, ούτε η μεγάλη Ίντερ του Ελένιο Ερέρα. Δεν έχασε από καμία: Βασιλεία, Βόλφσμπουργκ, Αντβέρπ, Ρασίνγκ Παρί (δύο φορές), Λιόν, Εθνική Ισραήλ, Μπενφίκα, Γιουβέντους, Ρόμα, Ίντερ, Καρλσρούη. Οι εντυπωσιακές του εμφανίσεις οδήγησαν τον γαλλικό τύπο να τον χαρακτηρίσει ως «βασιλιά του ποδοσφαίρου» πριν κλείσει τα 21 του χρόνια (αν και η πρώτη απόδοση του χαρακτηρισμού «βασιλιάς» ήταν το 1958 μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο από το γαλλικό περιοδικό Paris Match.[54][162][163] Ένας από τους σταθμούς της Σάντος, θα γίνει αργότερα και η Ελλάδα και στις 27 Ιουνίου η είδηση ότι η Σάντος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, κάνει το γύρο του κόσμου. Δίνει τρεις φιλικούς αγώνες νικώντας την ΑΕΚ με 3-0 (ένα γκολ του Πελέ) και τον ΠΑΟ με 3-2 (ένα γκολ του Πελέ), ενώ χάνει από τον Ολυμπιακό στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας με 2-1 (τα τέρματα Ποσειδώνας, Σουρούνης, ενώ μείωσε ο Ζίτο). Η επιτυχία, έμελλε να συνοδεύει τον Ολυμπιακό στο πέρασμα των χρόνων, αφού έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του, μέσω του ύμνου της ομάδας, που γράφτηκε το 1980.[164][165][166][100] Το 1966 η ΑΕΚ αντιμετώπισε τη Σάντος σε φιλικό τουρνουά στις ΗΠΑ και έχασε με 1-0.[167]

Ο ενθουσιασμός των φιλάθλων με την παρουσία του Πελέ οδηγούσε συχνά σε εκδηλώσεις υπερβολής, καθώς η φήμη του τον είχε καταστήσει ως το μεγαλύτερο είδωλο στην ιστορία του αθλήματος νωρίς κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του.[168][169] Στην πατρίδα του με κάθε σειρά από νέες φανέλες για την ομάδα, ο σύλλογός του έχει παραγγείλει 20 επιπλέον φανέλες με τον αριθμό δέκα - με τον οποίο αγωνιζόταν. Μετά τα περισσότερα παιχνίδια, οι οπαδοί έκλεβαν τη φανέλα ως αναμνηστικό.[170] Στις 25 Ιανουαρίου 1962 σε φιλικό αγώνα με την Αλιάνσα Λίμα στο Περού ο προπονητής αντικατέστησε τον Πελέ στο ημίχρονο αλλά οι επιθετικές αποδοκιμασίες των Περουβιανών φιλάθλων τον υποχρέωσαν να τον επαναφέρει γρήγορα στον αγωνιστικό χώρο.[171] Ένα πρωί στο αεροδρόμιο του Καράκας η ομάδα του έπρεπε να περιμένει τέσσερεις ώρες μέσα στο αεροπλάνο μέχρι να αποσυρθούν οι φίλαθλοι επαρκώς για να αποβιβαστεί. Στο Ντακάρ, στη Σενεγάλη μια ομάδα φιλάθλων εμφανίστηκε στις 4 το πρωί για να κινήσει το λεωφορείο που τον πήρε από το αεροπλάνο του στην αίθουσα αναμονής του αεροδρομίου. Στο Μιλάνο, ένα πλήθος αλληλοσυγκρούστηκε για να τον δει από κοντά, ενώ ο Πελέ κρυβόταν πίσω από έναν μεγάλο στύλο φοβισμένος, περιμένοντας την ευκαιρία να τρέξει σε ένα αυτοκίνητο. Στην Ακτή Ελεφαντοστού 15.000 Αφρικανοί σχημάτισαν ανθρώπινη αλυσίδα στο δρόμο από το αεροδρόμιο προς την πόλη του Αμπιτζάν, πανηγυρίζοντας έξαλλα ​​καθώς ο ήρωάς τους πέρασε σε ένα ανοικτό αυτοκίνητο, κρατώντας τα χέρια του πάνω από το κεφάλι θριαμβευτικά.[172] Σε περιοδεία της Σάντος το 1968 στη Νότια Αμερική είναι μέχρι εκείνη τη στιγμή 1-1, όταν ο διαιτητής του φιλικού αγώνα με την Ολυμπιακή ομάδα της Κολομβίας επικυρώνει γκολ για την Κολομβία παρά το προφανές οφσάιντ, οι διαμαρτυρίες των Βραζιλιάνων έχουν ως αποτέλεσμα την αποβολή δύο εξ αυτών, με το δεύτερο να είναι ο Πελέ. Οι εξαγριωμένοι φίλαθλοι πετούν ότι βρίσκουν μπροστά τους προς το διαιτητή φωνάζοντας ότι πλήρωσαν για να τον δουν να παίζει. Ο διαιτητής υπό αστυνομική προστασία έφυγε από τον αγωνιστικό χώρο και με την απειλή επέκτασης των επεισοδίων το παιχνίδι επαναρχίζει με νέο διαιτητή και τον Πελέ να αγωνίζεται κανονικά ξανά. Ο αγώνας έληξε με 4-2 υπέρ της Σάντος με το τελευταίο τέρμα από τον Πελέ.[149][57] Στο Τρινιντάντ και Τομπάγκο στις 5 Σεπτεμβρίου 1972 υπήρχαν σοβαρές αναταραχές και άρματα μάχης στους δρόμους στο φιλικό παιχνίδι με την εθνική ομάδα της χώρας. Αλλά η αντιπροσωπεία δεν προέβλεψε την αντίδραση του πλήθους στο γκολ του Πελέ στο 43ο λεπτό. Οι θαυμαστές εισέβαλαν στο γήπεδο και γύριζαν στους δρόμους της πόλης μεταφέροντας τον Βραζιλιάνο στους ώμους τους. Θα χρειαστεί αρκετή ώρα για να σωθεί και ο αγώνας να τελειώσει εκεί.[146]

Με το Κύπελλο Copa Ciudad de Buenos Aires το 1968

Το 1969 στη δεύτερη από τις τρεις περιοδείες στην Αφρική, οι δύο παρατάξεις που πολεμούσαν στον εμφύλιο πόλεμο στη Νιγηρία συμφώνησαν σε 48ωρη εκεχειρία για να δουν το παιχνίδι της Σάντος σε ένα φιλικό στο Λάγος με τη Νιγηριανή ομάδα Stationary Stores FC που διεξήχθη στις 26 Ιανουαρίου. Τον αγώνα παρακολούθησαν 25.000 θεατές και έληξε ισόπαλος 2-2 με δύο τέρματα του Πελέ.[173][174] Η ακριβής τεκμηρίωση των γεγονότων αποτελεί δύσκολη υπόθεση λόγω της κατάστασης της χώρας εκείνη την εποχή και την έλλειψη επαρκούς αρχειακού υλικού. Παρά τη δημοσίευση του γεγονότος σε μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης αρκετά χρόνια αργότερα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάπαυση του πυρός ίσως να αφορούσε το φιλικό αγώνα της Σάντος με την εθνική Νιγηρίας που διεξήχθη στο Μπενίν, κοντά στα σύνορα με τη Μπιάφρα, στις 4 Φεβρουαρίου (λίγες μέρες αργότερα και απρογραμμάτιστα) και που έληξε με νίκη της βραζιλιάνικης ομάδας με 2-1 χωρίς ο Πελέ να σκοράρει. Η εκεχειρία έγινε για να έχουν την ευκαιρία να τον παρακολουθήσουν όσοι δεν είχαν τη δυνατότητα στον πρώτο αγώνα του Λάγος συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων της αποκλεισμένης περιοχής.[175][176][177][178][179] Η δεύτερη άποψη είναι αυτή που υπάρχει και ως επίσημη στην ιστοσελίδα της Σάντος.[180] Ο ιστορικός του συλλόγου Guilherme Nancimento υποστηρίζει ότι το 1969 είχε προηγηθεί βραχύβια κατάπαυση του πυρός στα σύνορα μεταξύ Δημοκρατίας του Κονγκό και Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό για τη μεταφορά της ομάδας υπό προστασία από τη μια πρωτεύουσα στην άλλη, γεγονός ελάχιστα γνωστό σε σχέση με τον εμφύλιο της Νιγηρίας.[181][182] Τα στοιχεία αυτά ήταν η εντυπωσιακότερη μαρτυρία ότι η φιγούρα του Πελέ ξεπέρασε τα αθλητικά όρια περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον αθλητή στον πλανήτη, εισάγοντας στην ιστορία ένα από τα μεγαλύτερα είδωλα.[183][184][185] Σε πολλά από τα γήπεδα που έπαιξε υπάρχουν αναμνηστικές πλάκες για το γεγονός. Στην ακμή του, η φήμη του ήταν ισοδύναμη με εκείνη του Έλβις Πρίσλεϊ και της Μέριλιν Μονρόε. Σε μια κοινωνία που δεν είχε τίποτα σαν τη λατρεία των διασημοτήτων που βλέπουμε σήμερα, ο Πελέ εξακολουθούσε να ακολουθείται παντού. Οι θαυμαστές τον κυνηγούσαν για αυτόγραφα και περιβαλλόταν μόνιμα από φωτογράφους, οι οποίοι συνέλαβαν και αποθανάτιζαν κάθε φάση της ζωής του.[186] Έγινε ένα πρόσωπο εξαιρετικής σημασίας για ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Έχει την καταπληκτική ικανότητα να συνδέεται με άτομα από διαφορετικά υπόβαθρα. Ίσως είναι η αισιοδοξία και το καλό του πνεύμα, ή ίσως είναι το γεγονός ότι καταλαβαίνει τις δυσκολίες που υποφέρουν τόσα πολλά άτομα στον κόσμο. Στη βιογραφία του His Life and Times, περιγράφει την πρώτη του επίσκεψη στην Αφρική ως μια αναζωογονητική εμπειρία. «Όπου πήγα, με κοίταζαν και με αντιμετώπιζαν σα θεό, σχεδόν σίγουρα επειδή εκπροσώπησα τους μαύρους σε αυτές τις χώρες. Τι θα μπορούσε να πετύχει ένας μαύρος σε μια χώρα όπου υπήρχε φυλετική προκατάληψη, καθώς επίσης και παρέχοντας φυσικές αποδείξεις ότι ένας μαύρος θα μπορούσε να γίνει πλούσιος, ακόμη και σε μια χώρα λευκών. Σε αυτούς τους ανθρώπους, που είχαν μικρή πιθανότητα να ξεφύγουν από τη συντριπτική φτώχεια στην οποία βρέθηκαν, αντιπροσώπευα μια ακτίνα ελπίδας».[187]

Στις 22 Νοεμβρίου 1964, στον αγώνα Σάντος- Μποταφόγκο ντε Ριμπέιρα Πρέτο (Botafogo de Ribeirão Preto , αποτέλεσμα 11-0), ο Πελέ σκόραρε οκτώ φορές (ένα με πέναλτι), σημειώνοντας νέο ρεκόρ σε παιχνίδι του πρωταθλήματος Παουλίστα,[188][189] το οποίο προηγουμένως ανήκε στον Αρτούρ Φριντενράιχ με επτά γκολ που σημείωσε το 1928. Δεν υπάρχει καταγραφή των γεγονότων σε φιλμ παρά μόνο εικόνες όπως συχνά συμβαίνει με επιτεύγματα του Βραζιλιάνου. Το αξιοπερίεργο είναι ότι ο αντίπαλος τερματοφύλακας θεωρήθηκε ο καλύτερος παίκτης της ομάδας του και βραβεύτηκε.[190]

Σύμφωνα με τον ίδιο τον Πελέ, το καλύτερο γκολ του ήταν αυτός που σημείωσε στο στάδιο Ρουά Τζάβαρι στις 2 Αυγούστου 1959 σε έναν αγώνα του πρωταθλήματος Παουλίστα κατά της Ατλέτικο Γιουβέντους. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία οπτική καταγραφή αυτού του παιχνιδιού, το γκολ ανακατασκευάστηκε με κινούμενη εικόνα υπολογιστή κατόπιν αιτήματος του ίδιου του Πελέ.[191][192][193] Μέχρι τη στιγμή της επίτευξης του τέρματος ο Πελέ προκαλούνταν από τους οπαδούς των αντιπάλων μέχρι την επίτευξη του αριστουργηματικού τέρματος. Μετά το γκολ, «ο βασιλιάς» πανηγύρισε με μια σφιχτή γροθιά του ενός χεριού του στον αέρα, ένας τρόπος εορτασμού που από τότε καθιέρωσε.[194] Προς τιμή του γκολ αυτού τον Αύγουστο του 2006 τοποθετήθηκαν μια προτομή και μια πλάκα έξω από το Ρουά Τζάβαρι.[195][196][197] Στις 5 Μαρτίου του 1961, ο Πελέ σημείωσε το λεγόμενο «γκολ ντε πλάκα» (τέρμα για πλάκα): ένα γκολ εναντίον της Φλουμινένσε στο 40ό λεπτό της συνάντησης του Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, που θεωρήθηκε τόσο εντυπωσιακό που τοποθετήθηκε μια πλάκα με αφιέρωση ως το πιο όμορφο τέρμα που σημειώθηκε ποτέ στο στάδιο Μαρακανά. Ήταν μια ατομική προσπάθεια του Βραζιλιάνου που διέσχισε απόσταση 70 μέτρων,[198] ξεπέρασε έξι αντιπάλους προτού αποφύγει και τον τερματοφύλακα και ευστόχησε, μια εντυπωσιακή αλληλουχία που προκάλεσε μια μόνιμη επευφημία διάρκειας σχεδόν δύο πλήρων λεπτών από όλους τους θεατές που ήταν παρόντες, ακόμη και από τους αντιπάλους, σε ένα φαινόμενο που δεν είχε παρατηρηθεί προηγουμένως στο Μαρακανά. Ήταν το 1-0 στον αγώνα και το 371ο τέρμα του θρυλικού σκόρερ. [199][200][201]

Η πλάκα που υπενθυμίζει το γκολ απέναντι στην Ατλέτικο Γιουβέντους

Στις 27 Μαΐου 1971, στο γήπεδο Λουζνίκι της Μόσχας, συμμετείχε στο αποχαιρετιστήριο παιχνίδι του Λεβ Γιασίν, τον οποίο θεωρούσε «μεγάλο τερματοφύλακα και άνθρωπο με μεγάλη γενναιοδωρία» θεωρώντας τον το «για πάντα νούμερο ένα».[202] Την ίδια χρονιά έπαιξε το χιλιοστό αγώνα της καριέρας του στο Σουρινάμ σε φιλική συνάντηση με την Τρανσβάλ που έληξε με 3-0 υπέρ των Βραζιλιάνων, με ένα γκολ δικό του.[85] Το 1973 κέρδισε τον τελευταίο τίτλο με τη Σάντος, το πρωτάθλημα Παουλίστα με περιπετειώδη τρόπο μοιράζοντας τον με τη Πορτουγκέσα, ενώ ο ίδιος αναδείχθηκε για 11η φορά πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος.[203] Στις 4 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς σημείωσε ένα από τα ωραιότερα γκολ του με αντίπαλο την Πορτουγκέσα (3-2).[204] Την ίδια χρονιά αναδείχθηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής στη Νότια Αμερική στο νεοσύστατο τότε βραβείο που διοργάνωσε η εφημερίδα El Mundo της Βενεζουέλας.[205] Στο τέλος του 1973 συμμετείχε στον αποχαιρετηστήριο αγώνα προς τιμή του Γκαρίντσα με τον οποίο συνδεόταν με φιλία και αλληλοσεβασμό.[203]

Το 1974, μετά από 19 χρόνια με την Σάντος, ο Πελέ αποφάσισε να αποσυρθεί από το ποδόσφαιρο έχοντας κερδίσει 10 τίτλους Πρωταθλήματος Παουλίστα, 6 Πρωταθλήματα Βραζιλίας στη σειρά από το 1961 ως 1965 (με τη μορφή του Taça Brazil που είχε αυτό το ρόλο) και ένα το 1968 με τη μορφή του τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες Πεντρόσα, 3 τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, 2 Κόπα Λιμπερταδόρες, 2 Διηπειρωτικά Κύπελλα και ένα Σούπερ Διηπειρωτικό Κύπελλο.[102][206][207] Τα τελευταία του δύο γκολ του για την ομάδα τα σημείωσε στις 22 Σεπτεμβρίου 1974 απέναντι στη Γκουαρανί (2-2) για το πρωτάθλημα Παουλίστα.[208] Το τελευταίο παιχνίδι του με την ομάδα ήταν στην έδρα της απέναντι στην Πόντε Πρέτα για το πρωτάθλημα Παουλίστα στις 23 Οκτωβρίου 1974 που έληξε με νίκη της γηπεδούχου με 2-0. Ο Πελέ έπαιξε 21 λεπτά και αποχώρησε αποθεώμενος από τους 20.258 θεατές της συνάντησης.[209][210] Σε ατομικό επίπεδο είχε 11 πρωτιές ως κορυφαίου σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα, επίδοση που παραμένει ακατάρριπτο, ενώ κατέχει τις τέσσερεις καλύτερες επιδόσεις στην ιστορία του θεσμού, ο μόνος που ξεπέρασε τα 40 τέρματα σε μία χρονιά.[87][211] Η επίδοση των 75 τερμάτων σε επίσημους αγώνες συλλόγου και εθνικής ομάδας το ημερολογιακό έτος 1958 καταρρίφθηκε από τον Γκερντ Μύλερ το 1972.[122] Μεταξύ 1957 και 1970, ήταν κορυφαίος σκόρερ σε έξι διαφορετικές διοργανώσεις, στο Πρωτάθλημα Παουλίστα, το τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο, το Taça Brazil, το Κόπα Λιμπερταδόρες, το Διηπειρωτικό Κύπελλο και το Πρωτάθλημα Ένοπλων Δυνάμεων της Βραζιλίας. Σε τρεις περιπτώσεις, ήταν πρώτος σκόρερ περισσότερες από μία φορές.[212] Σημείωσε 643 τέρματα σε 659 επίσημους αγώνες με τη Σάντος, ρεκόρ κόσμου για παίκτη σε ένα σύλλογο που καταρρίφθηκε το 2020.[27][213][214] Συμπεριλαμβανομένων των φιλικών αγώνων το γενικό σύνολο σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του συλλόγου είναι 1.091 τέρματα [215] εκ των οποίων τα 571 σε αγώνες πρωταθλήματος.[216] Το σύνολο των αγώνων με το βραζιλιάνικο σύλλογο ήταν 1.116 παιχνίδια, όμως μόνο 210 από αυτά ήταν στο γήπεδο της Σάντος, το Βίλα Μπελμίρο μεταφέροντας τα πιο σημαντικά της παιχνίδια στα μεγάλα γήπεδα της χώρας.[139][217]

Τον Απρίλιο του 1975 ταξίδευσε στη Βηρυτό για να συμμετάσχει σε φιλικό αγώνα μεταξύ της Nejmeh και μιας ομάδας του Λιβάνου με επίλεκτους παίκτες πρώτης εθνικής της χώρας. Όταν έφτασε ο Πελέ, πλήθη μπλοκάρουν τους δρόμους για να τον δουν. Την ημέρα του παιχνιδιού, 40.000 θεατές γέμισαν το γήπεδο από νωρίς το πρωί. Στον αγώνα ο Βραζιλιάνος σημείωσε δύο γκολ που δεν συμπεριλαμβάνονται στα αναγνωρισμένα στατιστικά του στοιχεία. Το παιχνίδι του Πελέ στο Λίβανο θεωρείται μία από τις κορυφαίες στιγμές του λιβανέζικου ποδοσφαίρου. Μια εβδομάδα αργότερα ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος.[218][219] Αυτός είναι και ο λόγος που ο Πελέ αναφέρεται στα 1.283 τέρματα της ενεργού δράσης του, και όχι σε 1.281 όπως έχει αναγνωρίσει η FIFA.[52][37][220] Ένα ακόμα γκολ που δεν συμπεριλαμβάνεται στα αναγνωρισμένα από την RSSSF υπάρχουν στοιχεία ότι σημειώθηκε το 1966 σε αγώνα με την Ακτή Ελεφαντοστού, όπου ο Πελέ αγωνιζόμενος από ένα ημίχρονο με κάθε ομάδα πέτυχε τέρμα εις βάρος της Σάντος. Ο αγώνας όμως θεωρείται μέχρι τώρα εκθεσιακός (ανεπίσημο φιλικό).[221]

Νέα Υόρκη Κόσμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1975 και αφού είχε ήδη αποσυρθεί για 8 μήνες από το ποδόσφαιρο, ο Πελέ επέστρεψε στα γήπεδα με την Νιου Γιορκ Κόσμος - συμφωνία που ανακοινώθηκε στις 10 Ιουνίου,[5] η οποία του προσέφερε, με την έγκριση της κυβέρνησης της Βραζιλίας, σύμβαση ύψους περίπου 4,7 εκατομμυρίων δολαρίων για τρία χρόνια (σε ισοτιμίες του 2020 περίπου 20 εκατομμύρια δολάρια).[222][223][224] Η Warner Communications, ιδιοκτήτης του συλλόγου, ήθελε τον Πελέ, όχι μόνο για τις τεχνικές του ικανότητες, αλλά περισσότερο για να προωθήσει το ποδόσφαιρο στη Βόρεια Αμερική και απέκτησε μια σειρά εξαιρετικών και διεθνώς καταξιωμένων παικτών μαζί με τον Πελέ, όπως τους Φραντς Μπεκενμπάουερ, Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες και Τζόρτζιο Κινάλια.[225][226][227] Ο γενικός διευθυντής του ομίλου προκειμένου να τον πείσει του είπε ότι αν έρθει στο σύλλογο θα κερδίσει μία χώρα, ενώ αν πάει στην Ιταλία ή την Ισπανία το μόνο που θα κατακτήσει είναι ένας τίτλος. Αυτή δεν ήταν η πρώτη πρόταση από τις Η.Π.Α. που είχε δεκτεί ο Βραζιλιάνος. Είχε προηγηθεί πρόταση στα τέλη του 1966 μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του προέδρου του Νορθ Αμέρικαν Σόκερ Λιγκ (North American Soccer League, NASL) προς τον παίκτη κατά τη διάρκεια περιοδείας της Σάντος στη χώρα και το ενδιαφέρον ήταν αναμενόμενο εν όψει της πρώτης έναρξης του αμερικανικού πρωτάθληματος το 1967. Την πρόταση την είχε τότε απορρίψει ο Πελέ τονίζοντας ότι δεν σκόπευε να παίξει σε άλλο σύλλογο πλην της τότε ομάδας του.[228] Άλλη μια απόπειρα από την αμερικανική ομάδα είχε γίνει το 1971 όταν η Σάντος ήταν σε περιοδεία στη Τζαμάικα, αλλά και πάλι ο Βραζιλιάνος είχε αρνηθεί. Το 1975 όμως ο Πελέ διαπίστωσε ότι βρισκόταν σε οικονομικό αδιέξοδο μιας και τα χρήματα που είχε κερδίσει από την καριέρα του και είχαν επενδυθεί είχαν χαθεί και η επιστροφή στην ενεργό δράση κρινόταν αναγκαία.[229][230] Είχε βιώσει δύο φορές την οικονομική καταστροφή. Την πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και τη δεύτερη μετά την πρώτη αποχώρησή του το 1974 λόγω κακής διαχείρισης και αποτυχημένων επενδύσεων από τρίτους των κερδών του.[101][143] Στη μεταγραφή υπήρχε ένας απροσδόκητος αντίπαλος: ο στρατηγός Ερνέστο Γκέισελ, Πρόεδρος της Βραζιλίας από το 1974 έως το 1979. Ο αρχηγός της στρατιωτικής δικτατορίας δεν έχει ξεχάσει την άρνηση του Πέλε να συμμετάσχει στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1974 και δεν ήθελε να δει τον θρύλο του ποδοσφαίρου να εγκαταλείπει τη χώρα για να αγωνιστεί. Η παρέμβαση του ποδοσφαιρόφιλου υπουργού Εξωτερικών των Η.Π.Α. Χένρυ Κίσινγκερ ήταν απαραίτητη για την επίλυση της διαφωνίας.[231][232][233]

Στην πρεμιέρα με την αμερικανική ομάδα

Ο Πελέ έκανε το ντεμπούτο του με την ομάδα στις 15 Ιουνίου 1975 σε φιλικό αγώνα με την Ντάλας Τορνέιντο (2-2) μπροστά σε 21.278 θεατές, ένα παιχνίδι στο οποίο σκόραρε ένα γκολ και ήταν δημιουργός του άλλου.[234] Η έδρα της ομάδας, το «Ντάουνινγκ Στέντιουμ», μεταξύ Κουίνς και Μανχάταν, ήταν σε κακή κατάσταση, είχε τόσο λίγο χορτάρι που χρειάστηκε πράσινο σπρέι ώστε τηλεοπτικά η εικόνα (το «CBS» μετέδωσε το ντεμπούτο) να μην είναι τόσο αποκαρδιωτική. Ο αγώνας μεταδόθηκε συνολικά σε 22 χώρες και 300 δημοσιογράφοι απ' όλο τον κόσμο βρέθηκαν στο γήπεδο, όταν μέχρι τότε οι εφημερίδες και τα κανάλια στις Ηνωμένες Πολιτείες έστελναν στο ποδόσφαιρο μόνο νεαρούς, ως ένα άτυπο καψόνι στους νέους. Το ποδόσφαιρο στις Η.Π.Α. περιγράφονταν μέχρι τότε με μια και μόνο λέξη: αποτυχία. Το πρωτάθλημα του NASL δεν μάζευε μερικές φορές ανά αγώνα πάνω από δεκάδες ή εκατοντάδες άτομα και έφτανε με δυσκολία τις λίγες χιλιάδες όταν επρόκειτο για κάποιο «σημαντικό» παιχνίδι, μεταξύ ποδοσφαιριστών που ήταν (ουσιαστικά) ερασιτέχνες.[235][236] Ακόμα και η ομάδα της Νέας Υόρκης που ήταν πρωταθλήτρια το 1972 δεν συγκέντρωνε τότε περισσότερους από 3.000 φιλάθλους, ενώ ο μέσος όρος το 1974 ήταν 3.578 φίλαθλοι.[217][227][237] Κατά την πρώτη δημόσια εμφάνισή του στη Βοστώνη, ο Πελέ τραυματίστηκε από πλήθος οπαδών που τον είχαν περιβάλλει και μεταφέρθηκε με φορείο.[238] Το παράδειγμα μεταγραφής στις ΗΠΑ του Βραζιλιάνου ακολούθησαν και άλλοι μεγάλοι ποδοσφαιριστές, κυρίως Ευρωπαίοι, όπως ο Γιόχαν Κρόιφ, ο Εουσέμπιο, ο Τζορτζ Μπεστ, ο Γκερντ Μίλερ, ο Γκόρντον Μπανκς, ο Μπόμπι Μουρ. Η σχεδόν τριετής παρουσία του οδήγησε σε ανάφλεξη του σπορ που οι Ηνωμένες Πολιτείες αισθάνονται ακόμα σήμερα. Ο αριθμός των εγγεγραμμένων ποδοσφαιριστών από λίγο πάνω από 100.000 έφτασε την εποχή της αποχώρησής του σε 400.000. Το ποδόσφαιρο γνώρισε μεγάλη άνθηση σε μία χώρα χωρίς βάσεις και καμία ουσιαστικά ιστορία στο άθλημα.[228][236][239]

Τελείωσε την πρώτη του σεζόν με πέντε γκολ και τέσσερεις ασίστ σε εννέα παιχνίδια πρωταθλήματος. Την επόμενη χρονιά σημείωσε 15 γκολ και 19 ασίστ σε 24 παιχνίδια και το 1977 σκόραρε 17 φορές και έδωσε επτά ασίστ.[48] Οι δύο πρώτες χρονιές με την ομάδα της Νέας Υόρκης ήταν ομαδικά αποτυχημένες με το επίπεδο των συμπαικτών του, ειδικά την πρώτη χρονιά να βρίσκεται πολύ χαμηλότερα σε σχέση με αυτό που είχε συνηθίσει να αγωνίζεται. Στις 10 Αυγούστου 1976 στη δεύτερη σεζόν του ήδη είχε σημειώσει 10 γκολ μέχρι την αναμέτρηση της τελευταίας αγωνιστικής της κανονικής διάρκειας του πρωταθλήματος απέναντι στους Μαϊάμι Τόρος που έληξε με 8-2. Μόλις στο δεύτερο λεπτό έβαλε το 11ο και μέχρι το τέλος του πρώτου ημιχρόνου είχε φτάσει τη ντουζίνα με ένα εντυπωσιακό ανάποδο ψαλίδι, από τα λίγα που έχουν καταγραφεί στην καριέρα του.[240] Η αύξηση της δημοτικότητας της ομάδας με τις πρακτικές σόου που υπήρχαν βελτίωσαν τα οικονομικά της, η έδρα άλλαξε στο ευρύχωρο γήπεδο των Τζάιαντς και η ισχυροποίηση το 1977 με τις μεταγραφές των Μπεκενμπάουερ και Κάρλος Αλμπέρτο είχε αγωνιστικά αποτελέσματα:[241] ο Κόσμος κέρδισε την διοργάνωση του 1977 του νεαρού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου της Βόρειας Αμερικής.[231] Ήρθαν δεύτεροι στην περιφέρειά τους, αλλά προχώρησαν στα πλέι-οφ. Στο πρώτο σκέλος της σειράς των προημιτελικών, προσέλκυσαν ένα πλήθος ρεκόρ 77.891 θεατών για αυτό που μετατράπηκε σε ρουτίνα με 3-2 και 3-0 (ένα τέρμα του Πελέ σε κάθε αγώνα) επί των Φορτ Λόντερντεϊλ Στράικερς στο γήπεδο των Τζάιαντς.[242] Στο δεύτερο σκέλος των ημιτελικών εναντίον του Ρότσεστερ Λάνσερς, με θρίαμβο 4-1, ο Κόσμος προσέλκυσε 73.669 για ένα παιχνίδι μέσα στη βροχή και ο Πελέ έβαλε ένα γκολ. Στον τελικό των πλέι-οφ στις 28 Αυγούστου νίκησαν τους Σιάτλ Σάουντερς με 2-1 και κατέκτησαν τον τίτλο.[243][244][236] O συγγραφέας Άντονι Χις περιέγραψε αυτό το νέο αμερικανικό φαινόμενο, την ποδοσφαιρο-μανία, στη Νέα Υόρκη: «Πέντε χιλιάδες άνθρωποι, το πιο ενθουσιασμένο πλήθος που βρέθηκε στο Αεροδρόμιο Κένεντι από τότε που οι Μπιτλς ήρθαν στη Νέα Υόρκη το 1964 για να κάνουν το The Ed Sullivan Show, κινητοποιήθηκαν για να υποδεχθούν τους νέους πρωταθλητές, και ξαφνικά ολόκληρη η πόλη μιλούσε για ποδόσφαιρο».[245] Ήταν ο τελευταίος συλλογικός τίτλος του Πελέ. Και στις τρεις χρονιές συμπεριλήφθηκε στην ομάδα των καλύτερων του NASL, του οποίου εκλέχτηκε καλύτερος παίκτης το 1976.[246][247] Το καλύτερο ίσως παιχνίδι του στις ΗΠΑ ήταν απέναντι στην Τάμπα Μπέι Ρόουντις τον Ιούνιο του 1977, όπου ο Κόσμος προσέλκυσε 62.394 φιλάθλους (αριθμός ρεκόρ τότε) σε συνάντηση που έληξε με 3-0 και ο Πελέ σημείωσε χατ-τρικ.[236] Η δημοτικότητα του συλλόγου αυξήθηκε εντυπωσιακά με τριπλασιασμό των εισιτηρίων σε έξι μήνες από την άφιξή του και αλλεπάλληλα ρεκόρ του αριθμού των, ενώ η μέσος αριθμός φιλάθλων στο πρωτάθλημα αυξήθηκε κατά 80% (από 7.597 το 1975 σε 13.584 το 1977),[5] ενώ ο μέσος όρος εισιτηρίων της ομάδας ήταν 10.450 (1975), 18.227 (1976) και 34.142 (1977).[217] Ο ίδιος σημείωσε συνολικά 37 γκολ σε 64 αγώνες πρωταθλήματος και έδωσε 30 ασίστ.[5] Όταν έπαιζε για την ομάδα της Νέας Υόρκης, τόσοι πολλοί από τους αντιπάλους του ήθελαν να ανταλλάξουν μπλουζάκια μαζί του, ώστε ο σύλλογος έπρεπε να δώσει σε κάθε έναν από τους αντιπάλους του μια φανέλα μετά από κάθε αγώνα. «Ο Πελέ ήταν το κύριο αξιοθέατο», λέει ο Γκόρντον Μπράντλεϊ, ένας από τους προπονητές του συλλόγου εκείνη την εποχή. «Μερικές φορές έπρεπε να πάρουμε μαζί μας 25 ή 30 φανέλες σε έναν αγώνα - αλλιώς, δεν θα είχαμε βγει ποτέ από το γήπεδο ζωντανοί».[188]

Ο Πελέ υπογράφει αυτόγραφο στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον το 1973

Μετά το τέλος του πρωταθλήματος ο Κόσμος ξεκίνησε μια περιοδεία που τους πήγε στη Βενεζουέλα, την Ιαπωνία, την Κίνα και την Ινδία, καθώς ο Πελέ αποχαιρετούσε τα μέρη του κόσμου που τον σεβόταν, αλλά δεν τον είχαν δει ποτέ αυτοπροσώπως. Στην Κίνα ήταν η πρώτη επαγγελματική ομάδα της Δύσης που είχε αγωνιστεί μέχρι τότε.[248][249][250] Αποσύρθηκε στο τέλος της χρονιάς του 1977 (1η Οκτωβρίου), δυόμισι περίπου χρόνια μετά το ντεμπούτο του σε συνάντηση στο στάδιο των Τζάιαντς, παίζοντας ένα ημίχρονο με τη Σάντος και ένα με την Κόσμος, το παρακολούθησαν 75.646 θεατές και μεταδόθηκε τηλεοπτικά σε 38 χώρες σε όλο τον κόσμο, με εκτιμώμενο αριθμό 700 εκατομμυρίων τηλεθεατών σε σύνολο πληθυσμού της γης 4 δισεκατομμυρίων. Ο Βραζιλιάνος έπαιξε το πρώτο ημίχρονο με τον Κόσμος και το δεύτερο με τη Σάντος.[124][96][251] Η συνάντηση βρήκε νικήτρια την αμερικανική ομάδα: ο Ρεϊνάλντο σκόραρε για το 1-0 της Σάντος και ο Πελέ με ένα ελεύθερο λάκτισμα (απευθείας φάουλ) στο πρώτο μισό του αγώνα και τον Μιφλίν, ο οποίος είχε αντικαταστήσει το Βραζιλιάνο στις τάξεις της Κόσμος, για το τελικό 2-1 ήταν οι σκόρερς.[252][253] Κατά τη διάρκεια του διαστήματος η Κόσμος απέσυρε τον αριθμό 10 της φανέλας του Πελέ και στο τέλος του παιχνιδιού «ο βασιλιάς», κρατώντας μια σημαία της Βραζιλίας στο δεξί του χέρι και των Ηνωμένων Πολιτείων στο αριστερό, είχε σηκωθεί στους ώμους από τους συμπαίκτες του. Προς το τέλος του αγώνα άρχισε να βρέχει, με τους δημοσιογράφους να σημειώνουν πως «ακόμη και ο ουρανός έκλαιγε» για την αποχώρηση του Πελέ.[254][255] Ο ίδιος ενθάρρυνε το πλήθος πριν τον αγώνα να φωνάξει «Αγάπη!» τρεις φορές ως μήνυμα ειρήνης και αρμονίας για τον κόσμο. Μετά την αποχώρησή του, ο πρεσβευτής της Βραζιλίας στα Ηνωμένα Έθνη, δήλωσε: «Ο Πελέ έπαιξε ποδόσφαιρο για είκοσι δύο χρόνια και κατά το διάστημα αυτό προώθησε την παγκόσμια φιλία και αδελφότητα περισσότερο από κάθε πρεσβευτή».[256]

Η αποχώρηση του Πελέ σηματοδότησε την αρχή του τέλους, όχι μόνο μιας εποχής, αλλά του Κόσμου και του NASL. Χωρίς κανέναν στο επίπεδό του, η δημοτικότητα του ποδοσφαίρου σταδιακά έπεσε, τα εισιτήρια μειώθηκαν γρήγορα, η πολύ σημαντική τηλεοπτική συμφωνία με την ABC χάθηκε και οι σημαντικότεροι παίκτες επέστρεψαν στην Ευρώπη καθώς επιβλήθηκαν ανώτατα όρια μισθών. Η ομάδα της Νέας Υόρκης διαλύθηκε το 1985 καθώς δεν υπήρχε επιχειρηματικό μοντέλο που να τους διατηρήσει βιώσιμους. Μέχρι το 1985, το NASL ήταν ημιθανές.[226][224][257]

Το τέλος της ποδοσφαιρικής σταδιοδρομίας του Πελέ τον βρήκε κάτοχο 40 επίσημων τροπαίων, γεγονός που τον κάνει τον ποδοσφαιριστή με τους περισσότερους τίτλους καριέρας στην ιστορία του αθλήματος. Συνολικά κατέκτησε 57 τίτλους στην καριέρα του.[207] Κατέρριψε πολλά ρεκόρ, παρόλο που αγωνίστηκε σε περιόδους που οι ποδοσφαιριστές εκτιμούταν περισσότερο από την εμβέλεια του ταλέντου σας παρά με την εγγραφή των αριθμών τους σε στατιστικές.[258] Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, ήταν για μεγάλη περίοδο ο καλύτερα αμειβόμενος αθλητής στον κόσμο.[94][259][260] Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση συμμετείχε σε τιμητικούς αγώνες με τελευταίο αυτό που διοργανώθηκε προς τιμή των 50 χρόνων του στις 31 Οκτωβρίου 1990 στο Μιλάνο μεταξύ Μικτής Κόσμου και Βραζιλίας (με την οποία και αγωνίστηκε) και έληξε με 2-1. Ήταν ο μόνος αγώνας που φόρεσε το περιβραχιόνιο του αρχηγού, πάντα αρνούνταν τη θέση του αρχηγού του συλλόγου και της εθνικής ομάδας.[146][261] Η στατιστική πρόοδος του 21ου αιώνα κατέδειξε ότι το σύνολο των 1.284 τερμάτων είναι το τέταρτο υψηλότερο στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία.[262][263] Σε δύο δεκαετίες επισκέφθηκε αγωνιζόμενος 65 χώρες (περίπου τις μισές αναγνωρισμένες της υφηλίου) και εκτός από το Perola Negra, στη Γαλλία ήταν La Tulipe Noire, στη Χιλή El Peligro, στην Ιταλία II Re και στην Ελλάδα «ο Βασιλιάς», αλλά πάντα ήταν πολίτης του κόσμου.[264]

Διεθνής καριέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πελέ έγινε γνωστός σε εθνικό επίπεδο μετά από ένα τουρνουά που πραγματοποιήθηκε στο στάδιο Μαρακανά, μεταξύ αρκετών Βραζιλιάνικων και ορισμένων ευρωπαϊκών ομάδων. Στο πρώτο παιχνίδι απέναντι στη Μπελενένσες, σημείωσε τρία γκολ. Έπαιξε επίσης εναντίον της Ντιναμό Ζάγκρεμπ της Γιουγκοσλαβίας, της Φλαμένγκο και της Σάο Πάολο, σημειώνοντας ένα γκολ σε κάθε αγώνα.[63][265] Με τέτοιες εμφανίσεις πείστηκε ο ομοσπονδιακός προπονητής να τον καλέσει στην εθνική ομάδα, με λιγότερο από ένα χρόνο από το ντεμπούτο του ως επαγγελματίας. Αγωνίστηκε με την εθνική Βραζιλίας για πρώτη φορά το 1957. Ο ομοσπονδιακός τεχνικός, Σίλβιο Πιρίλο, τον κάλεσε για τους δύο αγώνες με την Αργεντινή για το «Κύπελλο Ρόκα» (Rocca Cup). Στις 7 Ιουλίου 1957 μπήκε αλλαγή στα μισά του δευτέρου ημιχρόνου, παίρνοντας το βάπτισμα του πυρός και πετυχαίνοντας ένα γκολ.[266][267] Η Αργεντινή όμως νίκησε με 2-1. Σε ηλικία 16 χρονών, 8 μηνών και 17 ημερών, έγινε ο νεότερος Βραζιλιάνος παίκτης που έκανε ντεμπούτο με την εθνική ομάδα ανδρών και μάλιστα σκόραρε στην πρεμιέρα, παραμένοντας μέχρι σήμερα ο νεότερος σκόρερ της. Ήταν η απόδειξη ότι ένας παίκτης γεννήθηκε που θα γινόταν ιστορικός για τη Βραζιλία.[193][15][268] Στη ρεβάνς ήταν πια βασικός και σημείωσε και πάλι γκολ, το ένα από τα δύο της νίκης της Βραζιλίας που πήρε το Κύπελλο με καλύτερη διαφορά τερμάτων. Σε δύο αγώνες ο Πελέ είχε σημειώσει τα δύο από τα τρία γκολ της Εθνικής και μπορούσε να υποστηρίξει ότι είχε δώσει το τρόπαιο στα χέρια των συμπατριωτών του.[32][267]

Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας το 1960

Κορυφαία ήταν η παρουσία του στα Παγκόσμια Κύπελλα, που τον έκαναν διάσημο πρωτού κλείσει τα 18 του χρόνια.[269][270] Το 1958 κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο στη Σουηδία εντυπωσιάζοντας τον ποδοσφαιρικό πλανήτη. Το 1962 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Χιλής, τραυματίστηκε στον αγώνα με την Τσεχοσλοβακία και δεν συνέχισε στη διοργάνωση. Το 1966 στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Αγγλίας ο Πελέ τραυματίστηκε στον αγώνα με την Πορτογαλία. Το 1970 σκόραρε για τέταρτο συνεχόμενο Κύπελλο και ήταν ο κορυφαίος παίκτης της διοργάνωσης που συγκέντρωσε όλες τις ιστορικά κορυφαίες ποδοσφαιρικές δυνάμεις σε κατάσταση ισχύος.[271] Τελειώνοντας την πορεία του στις διοργανώσεις ήταν δεύτερος σκόρερ της ιστορίας του θεσμού με 12 τέρματα σε 14 συναντήσεις, πίσω μόνο από το Γάλλο Ζυστ Φονταίν των 13 γκολ του 1958.[272] Τα στατιστικά στοιχεία όμως είναι δευτερεύοντα (παρά τον αριθμό των ρεκόρ που διατηρεί) μπροστά στον αντίκτυπο του παιχνιδιού του στην κορυφαία ποδοσφαιρική διοργάνωση.[273]

Συμμετείχε σε ένα Κόπα Αμέρικα μόνο, το 1959 με την ομάδα που ήταν ένα χρόνο νωρίτερα παγκόσμια πρωταθλήτρια. Η Βραζιλία κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω από την Αργεντινή αήττητη, ενώ ο ίδιος σκόραρε οκτώ γκολ σε έξι αγώνες, συμπεριλαμβανομένου ενός χατ-τρικ με την Παραγουάη (4-1) και του τέρματος απέναντι στην Αργεντινή (1-1) και ανακηρύχθηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης.[274][275]

Στις 18 Ιουλίου 1971 εναντίον της εθνικής Γιουγκοσλαβίας (2-2), ο Πελέ έδωσε τον τελευταίο του αγώνα με την Εθνική του ομάδα στο Ρίο ντε Τζανέιρο, ενώ μια εβδομάδα νωρίτερα είχε σημειώσει το τελευταίο διεθνές του γκολ σε φιλική συνάντηση με την Αυστρία στο Σάο Πάολο (1-1).[276]

Με την εθνική Βραζιλίας αγωνίστηκε 92 φορές, σημείωσε 77 τέρματα και 95 σε 112 εμφανίσεις συμπεριλαμβανομένων των ανεπίσημων φιλικών, έχοντας 67 νίκες, 14 ισοπαλίες και 11 ήττες.[276] Η επίδοση των τερμάτων αποτελούσε εθνικό ρεκόρ το οποίο παραμένει και ήταν η δεύτερη καλύτερη στον κόσμο την εποχή του μετά τα 84 γκολ του Φέρεντς Πούσκας. Πέτυχε επτά χατ-τρικ ισοφαρίζοντας το ρεκόρ του Ούγγρου Σάντορ Κότσις. Παίζοντας μαζί Πελέ και Γκαρίντσα, η Βραζιλία δεν γνωρίσε ποτέ την ήττα.[28][188]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1958[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Βραζιλία δεν συμπεριλαμβάνονταν στα φαβορί για αυτή τη διοργάνωση με τη Σουηδία, τη Γιουγκοσλαβία, την Σοβιετική Ένωση και την κάτοχο του τίτλου Δυτική Γερμανία να έχουν το προβάδισμα.[277] Οι υπεύθυνοι της Βραζιλίας ξέχασαν να διανείμουν τους αριθμούς στους παίκτες τους και ένας Ιταλός από τη FIFA παρατήρησε το λάθος και αυτός ήταν που αρίθμησε τους μελλοντικούς παγκόσμιους πρωταθλητές. Έτσι, ο τερματοφύλακας είχε το 3 και ο Πελέ τυχαία πήρε το 10.[278] Μέχρι τότε ως αναπληρωματικός φορούσε το νούμερο 13.[279] Η ομάδα ήταν καλά προετοιμασμένη, είχε εξαιρετικούς ποδοσφαιριστές, αλλά στην αρχή του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1958 ο Πελέ (που δεν ήταν ευρύτερα γνωστός έχοντας μόνο δύο διεθνείς συμμετοχές) ήταν τραυματίας στο γόνατο από αγώνα προετοιμασίας της εθνικής με την Κορίνθιανς. Ο προπονητής της «σελεσάο» Βισέντε Φεόλα δεν ρίσκαρε τη συμμετοχή του στους δύο πρώτους αγώνες.[280][79] Μάλιστα, ο ίδιος ο παίκτης πριν το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε ζητήσει από τον προπονητή του να επιστρέψει στην πατρίδα καθώς δεν μπορούσε να προσφέρει. Ο μασέρ όμως της ομάδας, Μάριο Αμέρικο, πήρε το θέμα προσωπικά και υποσχέθηκε να κάνει καλά τον νεαρό που είχε τραυματιστεί. Όσο για τη συμμετοχή του στη βασική ενδεκάδα αυτό ήταν υπόθεση του έμπειρου αμυντικού Νίλτον Σάντος. Ο αριστερός μπακ είχε εκτιμήσει τα προπονητικά συστήματα και ο Φέολα τον εμπιστευόταν. Έτσι παρέα με άλλα βασικά στελέχη τον έπεισαν να αφήσει εκτός ομάδας τον Αλταφίνι και τον Ντίντα και να χρησιμοποιήσει τους μικρούς Πελέ και Γκαρίντσα.[281][282] Στους αγώνες του 4ου ομίλου της πρώτης φάσης ο κλοιός στένευε γύρω από τη Βραζιλία. Είχε ξεκινήσει με νίκη 3-0 επί των Αυστριακών, αλλά στη συνέχεια η «λευκή ισοπαλία» 0-0 (η πρώτη στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων[283]) με την Αγγλία τους έβαζε όλους σε περιπέτειες. Ο αγώνας με την Σοβιετική Ένωση ήταν καθοριστικός και ο νεαρός Πελέ έπρεπε να παίξει. Στις 15 Ιουνίου 1958 στο Ούλεβι του Γκέτεμποργκ ήταν στην αρχική ενδεκάδα, ο νεότερος παίκτης στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων μέχρι τότε, 17 ετών και 235 ημερών. Ήδη στο πρώτο λεπτό ο Γκαρίντσα είχε σουτ στο δοκάρι και ο Πελέ ξεκίνησε εντυπωσιακά με ένα ακόμη δοκάρι στο δεύτερο λεπτό. Ο Βαβά σκόραρε στο τρίτο λεπτό και με ένα ακόμα γκολ αργότερα έδωσε τη νίκη και την πρόκριση στους Βραζιλιάνους, αλλά ο Πελέ αγωνιζόμενος ως δεύτερος επιθετικός πίσω από το Βαβά ήταν αυτός που είχε εντυπωσιάσει τους ειδικούς του ποδοσφαίρου.[79][284][285] Η φήμη γύρω από το όνομα του είχε αρχίσει να διαδίδεται πια και στην Ευρώπη, ενώ η «σελεσάο», παίζοντας με το πρωτοποριακό για την εποχή σύστημα 4-2-4 που αντέγραψαν σχεδόν όλες οι ομάδες ήταν πλέον στα φαβορί για την κατάκτηση του τροπαίου.[286][287][288] Το νέο σύστημα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη δεκαετία του 1930, εφαρμόστηκε στη Σάντος και τη Σάο Πάολο τη δεκαετία του 1950 και προσαρμόστηκε για να ταιριάζει στις ικανότητες, τη νοοτροπία, το ταμπεραμέντο και πάνω απ' όλα τις ιδιαιτερότητες και τις ειδικές δεξιότητες των Βραζιλιάνων. Ταιριάζει με την επιθυμία τους για καλλιτεχνία και την απόλαυση στο παιχνίδι, τη δημιουργικότητά τους και την αγάπη τους για αυτοσχεδιασμό.[289]

Από τον τελικό της Στοκχόλμης

Στα προημιτελικά αντίπαλος ήταν η Ουαλία. Η συνάντηση ήταν ισόπαλη χωρίς τέρματα έως τη στιγμή που ο Πελέ δέχτηκε πάσα από κεφαλιά. Στόπαρε άψογα τη μπάλα, κι αφού την πέρασε κάτω από τα πόδια ενός αμυντικού σημάδεψε τη γωνία της εστίας. Ήταν το 66ο λεπτό και ο Βραζιλιάνος έγινε ο νεότερος σκόρερ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων (17 ετών και 239 ημερών).[290][291] Ο ίδιος περιέγραψε πολύ αργότερα το μοναδικό γκολ της συνάντησης ως ίσως το πιο αξέχαστο στην καριέρα του.[269][292][293] Ο ημιτελικός με τη Γαλλία (της πρώτης μεγάλης εθνικής ομάδας της χώρας στην ποδοσφαιρική ιστορία) ήταν ένας από τους καλύτερους αγώνες εκείνης της διοργάνωσης, και διεξήχθη στο στάδιο Ρασούντα της Σόνλα στις 24 Ιουνίου. Η Γαλλία ήταν η ομάδα με την αποτελεσματικότερη επίθεση μέχρι τότε με 15 γκολ σε τέσσερα παιχνίδια, είχε όμως και την ασθενέστερη άμυνα οποιασδήποτε ομάδας σε αυτό το στάδιο, έχοντας δεχτεί επτά γκολ.[294] Ως εκ τούτου, δεν ήταν έκπληξη όταν η Βραζιλία πήρε το προβάδισμα μετά από λιγότερο από δύο λεπτά, χάρη στο τέρμα από τον Βαβά. Ομοίως, κανείς δεν εξεπλάγει που είδε τον Ζυστ Φονταίν να βρίσκει το πίσω μέρος των διχτύων για άλλη μια φορά, χάρη σε μια εξαιρετική πάσα από το Ρεϊμόν Κοπά, για να ισορροπήσει τα σκορ μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά. Η πρώτη μισή ώρα του παιχνιδιού ήταν γρήγορη, ξέφρενη και συναρπαστική, με δύο εξαιρετικά ταλαντούχες ομάδες γεμάτες επιθετικές προθέσεις να πηγαίνουν από το ένα τέρμα στο άλλο. Το παιχνίδι ήταν ισορροπημένο όταν ο κεντρικός αμυντικός Ζονκέ συγκρούστηκε με το Βαβά και αποχώρησε τραυματισμένος. Εκείνη την εποχή δεν επιτρέπονταν οι αλλαγές και ο τραυματισμός του στα 35 λεπτά άφησε τη Γαλλία για σχεδόν μια ώρα να παίζει με δέκα παίκτες. Του εγχύθηκε αναλγητικό στο ημίχρονο, επιτρέποντάς του να σταθεί, αλλά ήταν άχρηστος στο γήπεδο. Λίγοι θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν την ομάδα της Βραζιλίας του 1958 με 11 παίκτες και με 10 ήταν αδύνατο. Ένα γκολ από τον Ντίντι και ένα χατ-τρικ από τον Πελέ μέσα σε 23 λεπτά στο δεύτερο ημίχρονο (52ο λεπτό-75ο) έδωσαν στη Βραζιλία μια άνετη νίκη, με ένα γκολ παρηγοριάς των Γάλλων να διαμορφώνει το τελικό 5-2. [290][295][296] Ο Πελέ έγινε και παραμένει ο νεότερος παίκτης που πέτυχε χατ-τρικ σε αγώνα τελικής φάσης της κορυφαίας ποδοσφαιρικής διοργάνωσης.[297][298][299]

Στον τελικό στο 5-2 με τη Σουηδία, ο Πελέ πέτυχε δύο γκολ, το πρώτο στο 55ο λεπτό που αύξησε τη διαφορά σε 3-1, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα εντυπωσιακότερα όλων των Παγκοσμίων Κύπελλων,[300][301][302][303] ο δε ίδιος το έχει χαρακτηρίσει σε συνέντευξή του το 2014 ως το σημαντικότερο της καριέρας του.[304] Την ημέρα του τελικού ήταν 17 ετών και 249 ημερών, ο νεότερος παίκτης που είχε αγωνιστεί σε τελικό Παγκόσμιου Κυπέλλου, ρεκόρ που έχει μείνει ακόμα ακατάρριπτο.[65][305] Ο ίδιος δήλωσε αργότερα ότι αυτή ήταν η πιο ταλαντούχα (σε ατομικό επίπεδο) εθνική Βραζιλίας όλων των εποχών.[306][307] Ήταν δεύτερος σκόρερ της διοργάνωσης με 6 τέρματα.[286] Ψηφίστηκε επίσης καλύτερος νέος παίκτης, δεύτερος καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης πίσω από το Ντίντι και στην καλύτερη ομάδα.[308][309] Η Βραζιλία γίνεται η πρώτη ομάδα μίας ηπείρου που κέρδισε τον τίτλο σε άλλη ήπειρο.[310][311]

Η εμφάνιση ενός ποδοσφαιριστή σαν του Πελέ ήταν τόσο εντυπωσιακή που το άθλημα δεν θα ήταν ποτέ το ίδιο. Εγκαινίασε ένα νέο είδος ποδοσφαιριστή: ένας που μπορεί να κερδίσει παιχνίδια (ακόμα και αυτής της σημασίας) μόνο λόγω του ταλέντου του.[312] Είχε ταξιδέψει στη Σουηδία ως πολύ νέος και άγνωστος παίκτης, χωρίς ακόμα να έχει ολοκληρωθεί η σωματική του διάπλαση, χωρίς εμπειρίες μεγάλης σημασίας αγώνων και χωρίς επαρκή αυτοπεποίθηση.[313] Επέστρεψε στην πατρίδα του ως ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια του αθλητισμού και ήρωας της Βραζιλίας και όλα τα νεαρά αγόρια σε όλο τον κόσμο ασκούνταν τότε ώστε να μπορούν να παίξουν στο στυλ του. Οι δημοσιογράφοι ονόμασαν το στυλ samba football, αλλά στην πραγματικότητα ήταν το ginga, ένα ειδικό στυλ ποδοσφαίρου βασισμένο στις βραζιλιάνικες παραδόσεις της σάμπα και της καποέιρα, που συνδυάζει πολεμικές τέχνες και χορό, ένα στυλ γεμάτο δημιουργικότητα, χορογραφία, ρυθμό και εκπλήξεις. Μια ισορροπία μεταξύ του αθλητισμού και της τέχνης, όπου η τέχνη, μεταξύ άλλων, ήταν να διατηρείται ο έλεγχος της μπάλας ενώ υλοποιούνταν μια εκπληκτική ντρίμπλα, με κύριους εκφραστές τους Πελέ και Γκαρίντσα.[314][315][316] Η νίκη της Βραζιλίας είχε αποκαταστήσει την υπερηφάνεια σε ένα έθνος του οποίου η ταυτότητα συνδέεται εγγενώς με την ποδοσφαιρική τους ικανότητα. Η κατάρα της ήττας του 1950 είχε αρθεί και η παγκόσμια καταξίωση του έθνους είχε επιτευχθεί έχοντας ως πρωταγωνιστή ένα μαύρο έφηβο που έγινε ήρωας στα μάτια ιδιαίτερα των μειονεκτούντων τμημάτων της κοινωνίας της χώρας.[282][317][222]

Ο Πελέ βουρκωμένος στην αγκαλιά του Ζιλμάρ ενώ αριστερά είναι ο Ντζάλμα Σάντος μετά τον τελικό του 1958

Παγκόσμιο Κύπελλο 1962[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1962 στη Χιλή πέτυχε ένα εξαιρετικό γκολ, θεωρείται από μερικούς ως το πιο εντυπωσιακό στα Παγκόσμια Κύπελλα περνώντας τέσσερεις αμυντικούς στον πρώτο αγώνα με το Μεξικό.[318][319] Πρόλαβε να δώσει ακόμα και μία ασίστ στο Μάριο Ζαγκάλο αλλά τραυματίστηκε στην επόμενη συνάντηση με την Τσεχοσλοβακία και είδε από την εξέδρα την ομάδα του (που δεν είχε αξιοσημείωτες διαφορές από την προηγούμενη διοργάνωση) να κερδίζει τον τίτλο με κύριο πρωταγωνιστή τον Γκαρίντσα. Ο τραυματισμός του τον κράτησε εκτός δράσης για δύο μήνες.[292][320][321]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1966[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε εκείνη τη διοργάνωση της Αγγλίας η «σελεσάο» διέθετε στο ρόστερ της παίκτες που την οδήγησαν στην κατάκτηση του προηγούμενου Μουντιάλ αλλά μεγάλους σε ηλικία όπως ο τερματοφύλακας Ζιλμάρ και ο Ντζάλμα Σάντος, ορισμένους ταλαντούχους ποδοσφαιριστές όπως ο Γκέρσον, ο Τοστάο και ο Ζαϊρζίνιο, που ανέδειξαν το ταλέντο τους τέσσερα χρόνια αργότερα στα γήπεδα του Μεξικού και τους μεγάλους αστέρες Πελέ και Γκαρίντσα.[322] Ο Πελέ είχε τραυματιστεί στην αρχή της χρονιάς και συμμετείχε μόνο στους αγώνες προετοιμασίας της εθνικής.[79] Τα αντιαθλητικά μαρκαρίσματα των Βουλγάρων και των Πορτογάλων αμυντικών (ειδικά των δεύτερων έως και σε προκλητικό βαθμό), στέρησαν από τον Πελέ τη συνέχεια των αγώνων. Στον αγώνα με τη Βουλγαρία σκόραρε ένα γκολ από απευθείας εκτέλεση φάουλ. Κατόπιν απουσίασε από το παιχνίδι με την Ουγγαρία για να αναρρώσει και επανήλθε στον αγώνα με την Πορτογαλία, όπου και δέχτηκε το σκληρότερο φάουλ από το Ζοάο Μοράις που δεν τιμωρήθηκε από τον Βρετανό διαιτητή που θα δικαιούταν αποβολή και έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα σοβαρότερα σφάλματα διαιτησίας στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων.[228][323][324][325] Ο Πελέ παρέμεινε στον αγωνιστικό χώρο καθώς αλλαγές δεν επιτρέπονταν τότε, αλλά δεν μπορούσε να προσφέρει στην ομάδα. Εκτός αυτού, με τον Γκαρίντσα σκιά του παλιού καλού εαυτού του η Βραζιλία έχασε από την Ουγγαρία και απέτυχε να περάσει τη φάση των ομίλων, προκαλώντας μία από τις πολλές εκπλήξεις της διοργάνωσης.[326][327] Ο αντιαθλητικός τρόπος αντιμετώπισής του που έμεινε ατιμώρητος από τους διαιτητές δημιούργησε υποψίες και για ευρωπαϊκή πλεκτάνη για να μείνει το τρόπαιο στην γηραιά ήπειρο,[328][329][330] ενώ τα παράπονα πολλών άλλων ομάδων (κυρίως των Νοτιοαμερικάνων), δημοσιογράφων ακόμα και των φωτογράφων ήταν διαρκή.[331][332][333] Με αφορμή τα παρασκήνια της διοργάνωσης ο κορυφαίος Ουρουγουανός συγγραφέας Εντουάρντο Γκαλεάνο δημοσίευσε πολύ αργότερα άρθρο του που καταλήγει στο δυσάρεστο συμπέρασμα ότι στο ποδόσφαιρο η εξαπάτηση αποδίδει.[334] Μετά τον αγώνα με την Πορτογαλία ο Πελέ αποφάσισε να μην αγωνιστεί ξανά με την εθνική ομάδα ενοχλημένος από τον αντιαθλητικά τρόπο αντιμετώπισής του και μεταπείστηκε δύο χρόνια μετά επανερχόμενος σε αγώνα με την Παραγουάη (4-0) σημειώνοντας δύο τέρματα.[276][335][336]

Παγκόσμιο Κύπελλο 1970[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1970 στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού, το καλύτερο σύμφωνα με τους αθλητικογράφους,[337][338][339] ο Πελέ μαζί με τους Ριβελίνο, Ζαϊρζίνιο, Γκέρσον, Τοστάο, Κάρλος Αλμπέρτο σχημάτισαν μία από τις καλύτερες ομάδες που έχουν παίξει ποδόσφαιρο στον πλανήτη- και για πολλούς η καλύτερη σε μία διοργάνωση-, τόσο από πλευράς θεάματος όσο και από πλευράς αποτελεσμάτων.[340][341][342][343] Η διοργάνωση ήταν η πρώτη που μεταδόθηκε έγχρωμα και δορυφορικά απευθείας στο τηλεοπτικό κοινό και έμεινε στη μνήμη όσων το παρακολούθησαν και για τις αλλαγές στους κανονισμούς (κάρτες, αλλαγές παικτών).[344][345] Στη προκριματική φάση η εθνική Βραζιλίας είχε κερδίσει και τα έξι παιχνίδια με τέρματα 23-2 εκ των οποίων τα 6 του Πελέ. Μαζί με το ταλέντο τώρα ο κορυφαίος Βραζιλιάνος διέθετε και την ανάλογη εμπειρία, ενώ ο ρόλος του ήταν σε πιο οπισθοχωρημένη θέση όπως συνέβαινε και στο σύλλογό του.[346][347][348] Όμως αυτό αύξησε και τις ευθύνες του ως πιο έμπειρου παίκτη της εθνικής.[43] Πρωτού τη διοργάνωση ο ομοσπονδιακός προπονητής Ζοάο Σαλτάνια είχε έρθει σε ρήξη με ορισμένους παίκτες, μεταξύ τους και ο Πελέ. Στις 4 Μαρτίου του 1970 η Βραζιλία έχασε στο Πόρτο Αλέγκρε σε φιλικό από την Αργεντινή με 2-0. Ο Σαλτάνια «φόρτωσε» έμμεσα την ήττα στον Πελέ επισυνάπτοντάς του ότι δεν βλέπει καλά και δήλωσε ότι θα τον αποκλείσει από την αποστολή του Μουντιάλ. Στις 8 Μαρτίου η Βραζιλία κέρδισε την Αργεντινή με 2-1 με ένα γκολ του Πελέ, που έδειξε έτοιμος για την επερχόμενη μεγάλη διοργάνωση, αλλά στις 14 Μαρτίου η εθνική έφερε απρόσμενα ισοπαλία με 1-1 σε ανεπίσημο αγώνα με τη Μπάνγκου.[349][350] Στις 24 Απριλίου η Βραζιλία έφερε ισοπαλία 0-0 με τη Βουλγαρία, στο Σάο Πάολο και Σάλντανια άφησε στον πάγκο το Πελέ χρησιμοποιώντας τον ως αλλαγή προκαλώντας εντονότατες αντιδράσεις.[351] Ο Ζοάο Χαβελάνζε (τότε πρόεδρος της Βραζιλιάνικης Συνομοσπονδίας Αθλητισμού) χωρίς την χρονοτριβή απομάκρυνε τον τεχνικό και ανέθεσε την ομάδα στον 39χρονο Μάριο Ζαγκάλο, ο οποίος το 1958 και το 1962 ήταν βασικό στέλεχος των ομάδων που στέφθηκαν παγκόσμιες πρωταθλήτριες. Ο νέος προπονητής στάθηκε και τυχερός γιατί ο προκάτοχός του είχε δημιουργήσει ένα πανίσχυρο σύνολο. Ο Ζαγκάλο πήρε πέντε άσους οι οποίοι ήταν όλοι τους «δεκάρια» στις ομάδες τους και τους έβαλε στην βασική ενδεκάδα ταυτόχρονα πρωτοτυπώντας: χρησιμοποίησε λοιπόν μαζί τους Πελέ (Σάντος), Ριβελίνο (Κορίνθιανς), Ζαϊρζίνιο (Μποταφόγκο), Γκέρσον (Σάο Πάολο) και Τοστάο (Κρουζέιρο). Έτσι η ομάδα έμεινε στην ιστορία ως η «ομάδα των πέντε δεκαριών».[352][353][354] Η «σελεσάο» είχε έντονο επιθετικό προσανατολισμό και προσπαθούσε διαρκώς να σκοράρει περισσότερες φορές από τον αντίπαλο. Μπορεί να δέχθηκε 7 γκολ στη διοργάνωση, τα περισσότερα για πρωταθλήτρια από τότε μέχρι σήμερα, αλλά πέτυχε και 19, περισσότερα από κάθε άλλη πρωταθλήτρια ομάδα από τότε μέχρι σήμερα. Με έξι νίκες σε ισάριθμα παιχνίδια πέτυχε ρεκόρ, παρά το γεγονός ότι η προετοιμασία της ομάδας δεν ήταν η καλύτερη δυνατή (παρά τη δίμηνη απομόνωσή της) και με έντονη παρασκηνιακή δράση.[355] Γνωρίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες του Μεξικού προσοχή δόθηκε στον τομέα της φυσικής κατάστασης με την ομάδα να πηγαίνει γρήγορα στο Μεξικό και προπονήθηκε σε υψόμετρο, κάτι που φάνηκε και στους αγώνες με 12 από τα 19 τέρματα να επιτυγχάνονται στο δεύτερο ημίχρονο.[356][357]

Με τη φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970

Παρά το γεγονός ότι βρέθηκαν πίσω στο σκορ στο 10ο λεπτό από το γκολ του Λάντισλαβ Πέτρας, οι Ριβελίνο, Πελέ και δύο φορές ο Ζαϊρζίνιο σκόραραν κι οδήγησαν στην ανατροπή και στη νίκη 4-1 επί της Τσεχοσλοβακίας στην πρεμιέρα (3 Ιουνίου 1970).[352] Ο Πελέ έγινε ο δεύτερος παίκτης με διαφορά τριών λεπτών από τον πρώτο Ούβε Ζέελερ που σκόραρε σε τέσσερις διαφορετικές διοργανώσεις του Παγκόσμιου Κυπέλλου (ακολούθησε και ο Κριστιάνο Ρονάλντο).[358][359] Μία προσπάθεια του «βασιλιά» να «κρεμάσει» με λόμπα από τουλάχιστον 55 μέτρα τον Τσέχο τερματοφύλακα (που είχε απομακρυνθεί από την εστία του) δεν στέφθηκε με επιτυχία για λίγο βρίσκοντας το πίσω μέρος των διχτυών, όμως καταγράφηκε στην ιστορία ως η πρώτη απόπειρα επίτευξης ενός τέτοιου γκολ.[360][361][362][363] Η Βραζιλία επιβλήθηκε της Αγγλίας με 1-0 και απέναντι στη μαχητική Ρουμανία ο Πελέ σημείωσε δύο γκολ, το ένα με απ' ευθείας εκτέλεση φάουλ, από τις καλύτερες της καριέρας του (τελικό 3-2).[364][365] Στα προημιτελικά, το Περού του Τεόφιλο Κουμπίγιας δεν προέβαλε μεγάλη αντίσταση και η Βραζιλία νίκησε με 4-2, η εμφάνιση δε του Πελέ ήταν εξαιρετική χωρίς όμως να στεφθεί τελικά σκόρερ της συνάντησης. Στα ημιτελικά, η μεγάλη μάχη με την Ουρουγουάη βρήκε ξανά νικήτρια τη «σελεσάο» με 3-1, παρά το άνοιγμα του σκορ από τη «σελέστε». Η Βραζιλία είχε αποκτήσει τη συμπαράσταση του κόσμου με τον εντυπωσιακό τρόπο παιχνιδιού της και υποστηρίχθηκε από τους Μεξικανούς φιλάθλους.[363][366][367]

Ο τελικός χαρακτηρίστηκε με ακρίβεια ως futebol arte (ποδόσφαιρο τέχνη) εναντίον futebol de resultado (ποδόσφαιρο για το αποτέλεσμα).[368] Στο Στάδιο Αζτέκα της πόλης του Μεξικού απέναντι στην Ιταλία (21 Ιουνίου) μπροστά σε 112.000 θεατές, εκ των οποίων 10.000 Βραζιλιάνοι, ο Πελέ άνοιξε το σκορ στο 19ο λεπτό με εντυπωσιακή κεφαλιά (ο δεύτερος παίκτης στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων που σκόραρε σε δεύτερο τελικό[369]) με την ισοφάριση του Ρομπέρτο Μπονισένια να μην είναι δυνατό να σταματήσει τη βραζιλιάνικη μηχανή.[370][371][372] Η Ιταλία είχε δεχτεί στη διοργάνωση μόνο τέσσερα γκολ σε έξι συναντήσεις αλλά ο Γκέρσον έκανε το 2-1 στο 65ο λεπτό, ο Ζαϊρζίνιο μετά από ασίστ του Πελέ έγινε ο δεύτερος ποδοσφαιριστής στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων που σκόραρε σε όλα τα έξι παιχνίδια μιας διοργάνωσης και ο Κάρλος Αλμπέρτο στο 85ο λεπτό, σε μία από τις επελάσεις του, σημείωσε εκείνο το ιστορικό γκολ που τον «άκουσε» ο Πελέ δίνοντάς του τη μπάλα και στο τέλος σήκωσε πρώτος το τρόπαιο. Συνολικά 8 παίκτες της Βραζιλίας αντάλλαξαν τη μπάλα με προτελευταίο αποδέκτη τον Πελέ που έδωσε την εξαίσια ασίστ στον σκόρερ που την έστειλε με ισχυρό σουτ στα δίχτυα.[373][374][375] Ο Ιταλός αμυντικός Ταρτσίσιο Μπούρνιτς που τον αντιμετώπισε στον τελικό, είπε για τον Πελέ μετά τον αγώνα: «Πηδήξαμε μαζί, αλλά όταν ήμουν πίσω στο έδαφος, ήταν ακόμα στον αέρα. Είχα σκεφτεί να ενθαρρύνω τον εαυτό μου: Είπα στον εαυτό μου πριν από το παιχνίδι, είναι φτιαγμένος από σάρκα και οστά όπως όλοι οι άλλοι. Αλλά έκανα λάθος».[28][357] Το γκολ του Πελέ στον τελικό ήταν το τρίτο σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου, ισοφαρίζοντας το ρεκόρ των Βαβά και Τζεφ Χερστ, επίδοση που παραμένει (το πέτυχε και ο Ζινεντίν Ζιντάν το 1998 και 2006).[376] Η παρουσία του Πελέ στον τελικό ήταν χαρακτηριστική του αλτρουισμού του χωρίς καμία επίδειξη ατομικών δεξιοτήτων αποφεύγοντας να κάνει έστω και μια ντρίπλα.[377] Ένας Ιταλός παίκτης πήρε την πολυπόθητη φανέλα του στα πλαίσια της ανταλλαγής φανέλας η οποία δημοπρατήθηκε για 260.000 ευρώ το 2002.[378][379] Οι στιγμές μαγείας του «βασιλιά» που έχουν καταγράψει οι κάμερες από εκείνη τη διοργάνωση είναι πολλές με κορυφαίες την καρφωτή κεφαλιά του στον αγώνα με την Αγγλία που έδωσε την ευκαιρία στον Γκόρντον Μπανκς να κάνει την «απόκρουση του αιώνα» και με το Βραζιλιάνο να αναφωνεί «γκολ»[43] [380][381][382][383] και αυτή του ημιτελικού με την Ουρουγουάη ξεγελώντας τον σπουδαίο τερματοφύλακα Μαζουρκιέβιτς με μια μοναδικής έμπνευσης κίνηση αρχικά διαφορετική από την κατεύθυνση της μπάλας χωρίς πάλι να καταφέρει να σκοράρει με το τελικό σουτ να φεύγει για λίγο έξω από τα δίχτυα.[384][385] Λειτουργώντας πρωτίστως ομαδικά άφησε τις πιο έντονες ποδοσφαιρικά μνήμες για τις προσπάθειες που δεν ευστόχησε.[347][345][386] Σημείωσε όμως 4 γκολ και μοίρασε 6 ασίστ (ορισμένες πηγές αναφέρουν 7 αλλά η FIFA αναγνωρίζει 6). Τόσο η επίδοση αυτή, όσο και ο συνολικός αριθμός των ασίστ σε Παγκόσμια Κύπελλα (10) παραμένουν ρεκόρ στην ιστορία του θεσμού.[76][377][387] Ο Πελέ ψηφίστηκε καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης και στην καλύτερη ενδεκάδα για δεύτερη φορά.[308][388]

Στους ώμους των φιλάθλων μετά τον τελικό

Κερδίζοντας στον τελικό την Ιταλία με 4-1 η Βραζιλία κατέκτησε το τρόπαιο Ζυλ Ριμέ για τρίτη φορά και το κράτησε για πάντα στην τροπαιοθήκη της.[389][344] Ο Πελέ συμμετείχε και στα τρία κερδισμένα Παγκόσμια Κύπελλα και παραμένει έως σήμερα ο μόνος που έχει κατακτήσει το τρόπαιο τρεις φορές ως παίκτης.[387][340][127][390] Έχοντας αγωνιστεί σε ομάδες της εθνικής Βραζιλίας με ιδιαίτερα ταλαντούχους συμπαίκτες, ικανότατους σκόρερ, σπουδαίους δημιουργούς, πολύ υψηλού επιπέδου τεχνίτες του αθλήματος και σε δύο διαφορετικές συνθέσεις της εθνικής με διαφορετικό τρόπο λειτουργίας, ο Πελέ ήταν σχεδόν πάντα ο πρωταγωνιστής διαθέτοντας όλα τα ανωτέρω χαρακτηριστικά.[292][391][392] Όταν έκανε το διεθνές ντεμπούτο του το 1957, η Βραζιλία ήταν τρίτη στη σειρά δυναμικότητας χώρα Νότιας Αμερικής πίσω από την Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, όταν τελείωσε την διεθνή καριέρα του αφού κέρδισε τρία Παγκόσμια Κύπελλα σε τέσσερεις διοργανώσεις, η κατάταξη είχε αλλάξει και η Βραζιλία είχε γίνει η αδιαμφισβήτητη βασίλισσα του ποδοσφαίρου, σεβαστή όχι μόνο για τους θριάμβους της, αλλά και για τον άνετο, κομψό και υπερήφανο τρόπο με το οποίο επιτεύχθηκαν. Και ο Πελέ ήταν ο ηγέτης αυτής της παγκόσμιας ανατροπής.[393] Το ποδόσφαιρο ήταν αξιοσημείωτα διαφορετικό την περίοδο της ακμής του. Η μπάλα ήταν πολύ βαρύτερη σε σύγκριση με τον 21ο αιώνα. Η ποιότητα των γηπέδων και των ρούχων δεν ήταν πουθενά τόσο προηγμένη όσο σήμερα. Δύο άλλοι παράγοντες ήταν σημαντικοί: οι νόμοι που διέπουν το οφσάιντ ήταν πιο αυστηροί κατά τη διάρκεια της εποχής του. Το πιο σημαντικό, οι κόκκινες και κίτρινες κάρτες και οι αλλαγές εισήχθησαν μόνο μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970, γεγονός που έδινε κίνητρο στους αντιπάλους του να τον αντιμετωπίσουν σκληρά μένοντας ατιμώρητοι αφήνοντας την ομάδα του με ένα παίκτη λιγότερο.[139][353][394][395][396] Ο Πελέ ήταν αναμφισβήτητα ο πιο διάσημος παίκτης στον κόσμο (ίσως και ο πιο φημισμένος αθλητής[172]) όταν ξεκίνησε η διοργάνωση του 1970. Αυτό είναι ένα καταπληκτικό επίτευγμα δεδομένης της περιορισμένης έκθεσής του στην τηλεόραση εκτός της Βραζιλίας, όπου έπαιξε το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του με το σύλλογό του. Εκτός από τα επιτεύγματα του με την κίτρινη φανέλα της Βραζιλίας, ήταν πάνω απ' όλα ένας ποδοσφαιριστής του οποίου τα κατορθώματα είδαμε λιγότερο από ό,τι φανταζόμασταν.[350][397] Εάν η επιτυχία του 1958 ήταν αυτή μιας ιστορικής γενιάς κορυφαίων συμπαικτών του που τον καθιέρωσε στην ποδοσφαιρική κοινότητα, αυτή που έγινε δώδεκα χρόνια αργότερα είναι δική του, μια έκδοση που αποκαλύπτει μόνη της το αποτύπωμα που άφησε «ο βασιλιάς» στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου και στην ιστορία του ίδιου του ποδοσφαίρου. Οι εμφανίσεις του το 1970, μισό αιώνα αργότερα διατηρούν τον κορυφαίο Βραζιλιάνο στη θέση του καλύτερου του αθλήματος στην ιστορία.[398] [399][400][401][402] [403][404][405][406][407][408] Ίσως η ανάβαση του αθλήματος σε αυτή την κορυφή όπως παρουσιάστηκε να περίμενε την εμφάνιση ενός αστέρα έξω από την Ευρώπη. Ο καιρός της Πούσκας στη μεγάλη Ουγγαρία της δεκαετίας του 1950 είχε περάσει και η βασιλεία του Ντι Στέφανο είχε χαθεί στην σαρωτική Ρεάλ Μαδρίτης των συνεχόμενων πρωταθλημάτων Ευρώπης και «ο βασιλιάς» εξακολουθούσε να προσθέτει ακόμη περισσότερο κύρος κάθε χρόνο.[409]

Το 1.000-ό γκολ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η επιδίωξη του 1000ού γκολ είχε καλύψει τη χειρότερη πορεία της Σάντος σε μια δεκαετία. Έχασε τα τέσσερα πρώτα παιχνίδια της στο Tουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες-Πεντρόσα και ουσιαστικά έφυγε από τη διοργάνωση λίγο περισσότερο από ένα μήνα αφότου ξεκίνησε. Η κατάκτηση του το κρατικού (πολιτειακού) πρωταθλήματος Παουλίστα ήταν η μόνη επιτυχία της χρονιάς. Ο έλεγχος των στατιστικολόγων έδειχνε τον ακριβή αριθμό των τερμάτων από την αρχή της καριέρας του Πελέ.[410] Την Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου του 1969, ώρα 11.23 το βράδυ, στο Ρίο ντε Τζανέιρο, το Σάο Πάολο, τη Μπραζίλια και τις άλλες μεγαλουπόλεις της Βραζιλίας, εκατομμύρια Βραζιλιάνοι ακούγανε στο ραδιόφωνο την περιγραφή του ποδοσφαιρικού αγώνα Σάντος-Βάσκο ντα Γκάμα για το Τουρνουά Ρομπέρτο Γκόμες-Πεντρόσα. Ήταν το 78ο λεπτό, το αποτέλεσμα ήταν 1-1 και ο Πελέ έχοντας ήδη ένα δοκάρι μέχρι τότε ετοιμαζόταν για χτύπημα πέναλτι που είχε κερδίσει ο ίδιος.[411][412][413] Αν ευστοχούσε, θα σημείωνε το χιλιοστό γκολ της καριέρας του, κάτι που κανένας ποδοσφαιριστής σε όλο τον κόσμο θεωρούταν ότι δεν είχε καταφέρει έως τότε (αργότερα βεβαιώθηκε ότι σίγουρα είχαν προηγηθεί οι Γιόζεφ Μπίτσαν και Φέρεντς Πούσκας και πιθανά ο Αρτούρ Φριντενράιχ).[414][415] Η αγωνία των θεατών (65.157 εισιτήρια) στο στάδιο Μαρακανά κορυφώθηκε όταν έστησε την μπάλα στα 11 βήματα και πήρε φόρα για την ιστορική εκτέλεση. Ο Πελέ σούταρε ένα τεχνικό πλασέ (paradinha) προς το αντίπαλο τέρμα. Ο Αργεντίνος τερματοφύλακας Εντγκάρδο Αντράντα έπεσε στη σωστή γωνία, θεαματικά αλλά μάταια, καθώς η μπάλα κατέληξε στα δίχτυα του.[416][417][418] Αμέσως οι Βραζιλιάνοι ξέσπασαν σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Ο Πελέ όρμησε στα δίχτυα, φίλησε τη «τυχερή» μπάλα και την πήρε για ενθύμιο, ενώ δεκάδες δημοσιογράφοι, εκατοντάδες φωτορεπόρτερ και χιλιάδες θεατές όρμησαν προς τον Πελέ, που απογειώθηκε στα χέρια των οπαδών. Έκανε το γύρο του σταδίου επευφημούμενος δύο φορές, μία μετά το γκολ και μία μετά το τέλος του αγώνα.[419][411] Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους χορεύοντας σάμπα. Οι κόρνες των αυτοκινήτων χτυπούσαν ρυθμικά. «Δεν θέλω γιορτές για μένα. Πιστέψτε ότι για μένα είναι πολύ πιο σημαντικό να βοηθήσουμε τα φτωχά παιδιά και τα άτομα που έχουν ανάγκη, σκέφτομαι πάνω απ' όλα το είδος των Χριστουγέννων που πρόκειται να περάσουν οι άνθρωποι αυτοί», ήταν η πρώτη του δήλωση.[413][417] Η Βουλή διέκοψε τη συνεδρίασή της και κάλεσε τον Πελέ στην πρωτεύουσα Μπραζίλια για να τον τιμήσει και τα εθνικά ταχυδρομεία έβγαλαν ειδικό γραμματόσημο για το χρυσό γκολ. Ο αγώνας έληξε με νίκη της Σάντος με 2-1. [420][421][422]

Βραζιλιάνικο γραμματόσημο του 1969 τιμώντας το 1.000-ό γκολ του Πελέ.

Χαρακτηριστικά παιχνιδιού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πελέ έγινε γνωστός για τη σύνδεση της φράσης «Το όμορφο παιχνίδι» (Joga Bonito- Ζόγκα Μπονίτο, The Beautiful Game) με το ποδόσφαιρο.[423][424][425][169] Ο ορισμός αυτός υποδεικνύει τρόπο παιχνιδιού που χαρακτηρίζεται από την διαρκή επιθετική προσπάθεια βασισμένη στην ατομική δεξιοτεχνία και προσφέρει ευχαρίστηση σε παίκτες και φιλάθλους.[426][427] Το θεαματικό του παιχνίδι και η ικανότητα για πολλά και συχνά εντυπωσιακά γκολ τον έκαναν διάσημο σε όλο τον κόσμο. Δεινός σκόρερ, με ικανότητά να αντιληφθεί αμέσως και διαισθητικά να αναγνωρίσει πως και προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί ο αντίπαλός του και να τελειώνει τις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν με ακριβές και ισχυρό σουτ και με τα δύο πόδια. Η αγωνιστική του παρουσία ήταν θαρραλέα και οι έμπνευσή του στην δράση κορυφαία.[183][428][429][430] Ήταν επίσης ιδιαίτερα ομαδικός παίκτης και ένας πλήρης επιθετικός με ποδοσφαιρική νοημοσύνη. Είχε δυνατότητα για ακριβείς πάσες και ικανότητα να συνδυάζεται με τους συμπαίκτες του και να τους παρέχει τελικές πάσες (ασίστ). Τα στοιχεία αυτά του έδωσαν σταδιακά ηγετικές αρμοδιότητες, κάτι που έγινε πιο εμφανές στα τελευταία χρόνια της καριέρας του.[29][431]

Στην αρχή της καριέρας του, έπαιξε ως ελεύθερος επιθετικός κινούμενος σε διάφορες θέσεις στην επίθεση. Παρόλο που συχνά κινούταν μέσα στη μεγάλη περιοχή, το ευρύ φάσμα των ικανοτήτων του του επέτρεπε επίσης να παίζει σε ένα πιο ευέλικτο ρόλο, δεύτερος επιθετικός ή ακραίος.[431][432][433] Αργότερα στην καριέρα του ανέλαβε ρόλο περισσότερο στη δημιουργία του παιχνιδιού πίσω από τους επιθετικούς, συνήθως λειτουργώντας ως επιθετικός μέσος.[108][434][435] Ο τρόπος παιχνιδιού του συνδύαζε την ταχύτητα, τη δημιουργία και την τεχνική ικανότητα με τη φυσική δύναμη, την αντοχή και την ευελιξία. Η εξαιρετική του τεχνική, ισορροπία, φαντασία, ευκινησία και οι ικανότητες στη ντρίμπλα του έδωσαν τη δυνατότητα να νικάει τους αντιπάλους με την μπάλα και συχνά χρησιμοποιούσε ξαφνικές αλλαγές κατεύθυνσης και περίπλοκες προσποιήσεις για να περάσει τους αντιπάλους του, όπως μια χαρακτηριστική του κίνηση η λεγόμενη ντρίμπλε ντα βάκα,[433][436][437] Μια άλλη από τις σήμα κατατεθέν κινήσεις του ήταν η «παραντίνια» (paradinha), η μικρή παύση που χρησιμοποιούσε όταν εκτελούσε πέναλτι.[438]

Παρά το μέτριο ανάστημα (1,73 μ.),[99][32] διακρινόταν στον αέρα, λόγω της ακρίβειάς του στις κεφαλιές, του σωστού χρονισμού και του ιδιαίτερα υψηλού άλματός του, συγκεκριμένο με αυτό των αλτικότερων μπασκετμπολιστών.[183][226][439] Ικανότατος και στα φαλτσαριστά σουτ, ήταν ειδικός στα απευθείας φάουλ και στις εκτελέσεις πέναλτι, αν και συχνά απέφευγε να τα εκτελεί, θεωρώντας ότι ήταν δειλός τρόπος σκοραρίσματος.[410][440] Μια παράγραφος από το βιβλίο του Εντoυάρντο Γκαλεάνο «Το Ποδόσφαιρο στη Σκιά και στο Φως» τα λέει όλα: «Οταν εκτελούσε φάουλ, οι αντίπαλοι που σχημάτιζαν τείχος ήθελαν να σταθούν ανάποδα, με το πρόσωπο στραμμένο προς το τέρμα, για να μην χάσουν το γκολ».[441] Σημείωσε 70 τέρματα σε επίσημους αγώνες με εκτελέσεις φάουλ, ρεκόρ για την εποχή του που καταρρίφθηκε τέσσερεις δεκαετίες αργότερα από τον συμπατριώτη του Ζουνίνιο Περναμπουκάνο.[442]

«Το όνομά μου είναι ο Ρόναλντ Ρίγκαν, είμαι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Αλλά δεν χρειάζεται να συστήσεται τον εαυτό σας, επειδή όλοι γνωρίζουν ποιός είναι ο Πελέ».

Ρόναλντ Ρίγκαν, Πρόεδρος των ΗΠΑ στη δεκαετία του 1980 στη συνάντηση με τον Πελέ. [443]

Πολλές από αυτές τις ιδιότητές και προσόντα του ο Πελέ τις όφειλε και στην σωματική του κατασκευή, εκτός από το αναμφισβήτητα κορυφαίο ταλέντο του. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι σκιαγράφησε κάποτε έναν άνδρα με τα χέρια τεντωμένα σε κύκλο για να δείξει τις τέλειες αναλογίες του ανθρώπινου σώματος. Ο Βραζιλιάνος φαίνεται να ταίριαζε σε αυτό. Τα πόδια του είναι εντελώς παράλληλα και το οστό στη φτέρνα του είναι εξαιρετικά ισχυρό και ανεπτυγμένο, γεγονός που του έδινε πλεονεκτήματα στις κινήσεις του. Τη δεκαετία του 1960 ειδικοί της ιατρικής εξέτασαν τη λεπτή, αθλητική μορφή του για εβδομάδες σε πανεπιστημιακό εργαστήριο. Τον προσκάλεσαν, σταθεροποίησαν το κεφάλι του για μελέτη, μέτρησαν τους μύες και τον εγκέφαλό του και όταν τελείωσαν ανακοίνωσαν: «Ό,τι κι αν αυτός ο άνθρωπος είχε αποφασίσει να κάνει σε οποιαδήποτε σωματική ή διανοητική προσπάθεια, θα γίνει ιδιοφυΐα».[49] Παρά το γεγονός αυτό έδινε μεγάλη σημασία από την αρχή της καριέρας του στην καλή προετοιμασία, προπονούμενος σκληρά «επενδύοντας» στον εαυτό του και τις ικανότητές του και αναζητώντας συνεχώς θετική ενέργεια.[444][445] Η φιλοσοφία της διαρκούς βελτίωσης είχε καλλιεργηθεί μέσα του από τα παιδικά του χρόνια, προερχόμενη από την αυστηρή κριτική του πατέρα του.[446]

Ήταν επίσης χαρισματικός και φιλότιμος στο γήπεδο. Το ζεστό του αγκάλιασμα με τον Μπόμπι Μουρ μετά το παιχνίδι της Βραζιλίας με την Αγγλία στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970 θεωρείται ως η ενσάρκωση του αθλητικού πνεύματος, με την εφημερίδα Νιού Γιόρκ Τάιμς να δηλώνει ότι η εικόνα αυτή «συνέβαλε στον σεβασμό που είχαν δύο μεγάλοι παίκτες ο ένας για τον άλλον. Καθώς αντάλλαζαν φανέλες, αγγίγματα και βλέμματα, το αθλητικό πνεύμα μεταξύ τους φαίνεται στην εικόνα. Καμία χαιρεκακία, κανένας πανηγυρισμός με σφιγμένη γροθιά από τον Πελέ. Καμία απόγνωση ή ηττοπάθεια από τον Μπόμπι Μουρ».[26][447] Κέρδισε επίσης τη φήμη ενός πολύ αποφασιστικού παίκτη, λόγω της ικανότητάς του να σημειώνει κρίσιμα γκολ σε σημαντικούς αγώνες.[448][449] Ο Αργεντινός Παγκόσμιος πρωταθλητής προπονητής Σέσαρ Λουίς Μενότι (η αξιοπιστία του οποίου θεωρείται υψηλή) έχοντας αγωνιστεί ως παίκτης απέναντι στον Πελέ (και βραχύβια συμπαίκτης του), τον χαρακτήρισε ως καλύτερο ποδοσφαιριστή όλων των εποχών (και ασύγκριτο σε σχέση με άλλους κορυφαίους[429][450]) σα μίγμα προσόντων άλλων κορυφαίων όπως οι Ντι Στέφανο, Κρόιφ, Μαραντόνα και Μέσι.[451]

Είπαν για τον Πελέ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Ο μεγαλύτερος παίκτης στην ιστορία ήταν ο Ντι Στέφανο. Αρνούμαι να κατατάξω τον Πελέ ως παίκτη. Ήταν πάνω από αυτό». Φέρεντς Πούσκας
  • «Ο Πελέ είναι ο καλύτερος παίκτης όλων των εποχών. Καλύτερος από τον Μέσι και τον Κριστιάνο Ρονάλντο που και οι δύο είναι μεγάλοι παίκτες». Αλφρέδο Ντι Στέφανο
  • «Μπορώ να γίνω νέος Ντι Στέφανο, αλλά δεν μπορώ να είμαι νέος Πελέ. Αυτός είναι κάτι που ξεπερνά τα όρια της λογικής». Γιόχαν Κρόιφ
  • «Ο Πελέ έπαιξε σε μια εποχή που είχε τόσους πολλούς σπουδαίους παίκτες και σε αυτή την ατμόσφαιρα ξεχώριζε πάνω από τους άλλους, ήταν ο πλήρης παίκτης από κάθε άποψη, αλλά και ένας καλός άνθρωπος, ο Ρονάλντο είναι ακόμα νέος και έχει πολλά χρόνια μπροστά από τον εαυτό του, αλλά από τώρα δεν βλέπω κανέναν που να μπορεί να συγκριθεί με τον Πελέ». Εουσέμπιο Ντα Σίλβα Φερέιρα
  • «Χωρίς αμφιβολία ο Πελέ είναι ο κορυφαίος όλων. Όταν ο Θεός έφτιαξε τον Πελέ έβαλε επάνω του ότι χρειάζεται ένας ποδοσφαιριστής να έχει. Ήξερε πως να σουτάρει, πως να ντριπλαρει, πως να χρησιμοποιεί το κεφάλι του. Τεχνικά, τακτικά, σωματικά, ψυχικά ήταν ο καλύτερος». Ζίκο
  • «Τώρα ο Μέσι είναι ο κορυφαίος όλων, είναι η ώρα του. Όμως, ο κορυφαίος όλων των εποχών είναι ο Πελέ. Είναι πάνω από τον Μέσι». Φραντς Μπεκενμπάουερ
  • «Υπάρχει ο Πελέ, ο άνθρωπος και μετά ο Πελέ, ο παίκτης. Και το να παίζεις σαν τον Πελέ είναι να παίζεις σαν τον Θεό». Μισέλ Πλατινί
  • «Ο Πελέ με αποκάλεσε ως τον καλύτερο ποδοσφαιριστή του κόσμου. Αυτή είναι η απόλυτη επιδοκιμασία για εμένα». Τζορτζ Μπεστ
  • «Ο Πελέ ήταν ο πιο ολοκληρωμένος παίκτης που έχω δει ποτέ, είχε τα πάντα. Δύο καλά πόδια, μαγεία στον αέρα. Γρήγορος. Δυνατός. Θα μπορούσε να νικήσει τους ανθρώπους με δεξιότητα. Θα μπορούσε να ξεπεράσει τους ανθρώπους. Με μόνο αυτό το ύψος έμοιαζε με έναν τεράστιο αθλητή στο γήπεδο. Ήταν ο καλύτερος γιατί μπορούσε να κάνει οτιδήποτε και όλα σε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου. Θα μπορούσε να παίξει σε οποιαδήποτε θέση». Μπόμπι Μουρ
  • «Νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που ήταν ακόμα καλύτερος (από τον Μέσι) και αυτός είναι ο Πελέ που χρησιμοποίησε και τα δύο πόδια στο γήπεδο, ήταν τόσο επικίνδυνος με το δεξί του όσο ήταν με το αριστερό του καλά, και δημιούργησε πολλές ευκαιρίες». Τζιάνι Ριβέρα
  • «Μερικές φορές νιώθω σαν να επινοήθηκε το ποδόσφαιρο για αυτόν τον μαγικό παίκτη». Μπόμπι Τσάρλτον [394][443]

Σημείωση : Όλοι οι ανωτέρω έχουν ψηφιστεί στους 25 κορυφαίους του 20ού αιώνα στις εκλογές της IFFHS.

« Ο βασιλιάς μπορεί να είναι μόνο ένας » Πελέ

Μετά το ποδόσφαιρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πελέ κυριάρχησε στο ποδόσφαιρο για δύο δεκαετίες με ένα πάθος που ταιριάζει μόνο με αυτό των οπαδών του σε όλο τον κόσμο.[452] Όταν άρχισε να παίζει ποδόσφαιρο τα μόνα εμπόδια που ενδιαφέρονταν να διαλύσει ήταν τα τείχη των αμυντικών ανάμεσα σε αυτόν και το αντίπαλο τέρμα. Καθώς η καριέρα του προχώρησε στο μεγαλείο της, και παραβίασε αυτές τις άμυνες περισσότερες από χίλιες φορές, άρχισε να διαλύει πιο σημαντικά εμπόδια εκτός γηπέδου, από τη διάδοση των αρχών του ποδοσφαίρου έως τη διακοπή ενός εμφυλίου πολέμου (έστω και παροδικά). Αρχικά αυτό ήταν ένα υποπροϊόν της λαμπρότητάς του ως ποδοσφαιριστή. Στη συνέχεια, καθώς συνειδητοποίησε τις δυνατότητες της κατάστασής του στη χρονική περίοδο που το άθλημα άρχισε να μετατρέπεται μέσω της τηλεόρασης σε παγκόσμια επεκτεινόμενο θέαμα υψηλής δημοφιλίας, το αξιοποίησε. Ως παίκτης, ο Πελέ πήγε το ποδόσφαιρο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, ακόμη και στο ευρέως αχαρτογράφητο έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ως άνθρωπος, μέσω της προσωπικότητάς του και της φιλανθρωπικής του δουλειάς, έσπασε εμπόδια για τους ανθρώπους, από τους συμπαίκτες του που ανησυχούν να εισέλθουν στην τροχιά του μέχρι σε παιδιά σε όλο τον κόσμο. Ίσως περισσότερο από οποιονδήποτε, είναι υπεύθυνος για την παγκόσμια αθλητική κυριαρχία του ποδοσφαίρου αποτελώντας το σημαντικότερο πρεσβευτή του.[453][454][455][456] Υπάρχουν λίγοι άνθρωποι που έχουν επιτύχει τέτοιας έκτασης παγκόσμια φήμη και ακόμη λιγότεροι που δεν έχουν λυγίσει τον τύπο της πίεσης και την αίσθηση ευθύνης που συνοδεύει ένα τόσο έντονο προσκήνιο. Χρησιμοποίησε την δική του θέση για το καλό των γύρω του. Αν και δεν μπορεί κανείς να ξεχάσει ότι είναι άνθρωπος και έχει κάνει λάθη, ως δημόσιο πρόσωπο φαίνεται ότι δεν έχει γνωρίσει την οποιαδήποτε περιφρόνηση, πιθανά λόγω του πιο αξιοθαύμαστου χαρακτηριστικού του, της ταπεινότητας. Στο βιβλίο του «Ποδόσφαιρο στον ήλιο και τη σκιά» (Soccer in Sun and Shadow), ο Εντουάρντο Γκαλεάνο καταγράφει γλαφυρά την ουσία: «όσοι από εμάς είμασταν αρκετά τυχεροί που τον βλέπαμε να παίζει, έλαβαν ελεημοσύνη εξαιρετικής ομορφιάς: στιγμές τόσο άξιες της αθανασίας που κάνουν να πιστεύουμε ότι υπάρχει αθανασία».[321][457]

Το 1977, ο ΟΗΕ τού έδωσε τον τίτλο «πρεσβευτής στον κόσμο» ή, πιο απλά, «πολίτης του κόσμου» όπως είναι γραμμένο στο δίπλωμα που του επέδωσε ο τότε γενικός γραμματέας Πέρεζ ντε Κουεγιάρ.[458] Το 1994, ο Πελέ διορίστηκε Πρεσβευτής της Καλής Θέλησης της ΟΥΝΕΣΚΟ.[459] Το 1995, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Φερνάντο Καρντόσο τον όρισε στη θέση υπουργού αθλητισμού, ο πρώτος μαύρος υπουργός στην ιστορία της χώρας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πρότεινε νομοθεσία για τη μείωση της διαφθοράς στο ποδόσφαιρο της Βραζιλίας, εξασφάλιζε την ανεξαρτησία της αθλητικής δικαιοσύνης, έδινε δικαιώματα στους ποδοσφαιριστές στις σχέσεις τους με τα σωματεία και δημιουργούσε δυνατότητες συλλογής κεφαλαίων για τα ολυμπιακά αθλήματα, η οποία έγινε γνωστή ως «νόμος Πελέ».[460][461][462] Απομακρύνθηκε από τη θέση του το 1998, σε αναδιάταξη του υπουργικού συμβουλίου έχοντας αντιδράσεις από αρκετούς προέδρους μεγάλων συλλόγων της χώρας για τη νομοθετική του πρωτοβουλία.[463][37] Παρόλα αυτά ο νόμος τέθηκε σε εφαρμογή το 2001.[464][465] Κατηγορήθηκε επίσης ότι συμμετείχε σε σκάνδαλο διαφθοράς που καταχράστηκε 700.000 δολάρια από τη UNICEF, αν και δεν αποδείχθηκε τίποτα και η UNICEF το αρνήθηκε.[466] Συνεργάζεται στενά επί μακρόν με το Νοσοκομείο Pequeno Principe στην Κουριτίμπα της Βραζιλίας, που έχει γίνει το μεγαλύτερο παιδιατρικό νοσοκομείο της χώρας και σημαντικό ερευνητικό κέντρο.[467]

Μετά το τέλος της καριέρας του, ο Πελέ συμμετείχε σε διαφημίσεις για αρκετές πολυεθνικές εταιρείες, ανέπτυξε δική του επιχειρηματική δραστηριότητα αποκομίζοντας υψηλά εισοδήματα με αρκετούς επικριτές του να τον κατηγορούν ότι ξέχασε από που προήλθε.[468][253][37] Υπήρξε όμως επιλεκτικός προσέχοντας το μήνυμα που στέλνει στα παιδιά αρνούμενος να διαφημίσει προϊόντα καπνού ή αλκοόλ.[469] Είχε επικριθεί επίσης ότι έχει αγαπήσει τη δύναμη του χρήματος όμως η ιστορία έδειξε ότι απλά βοήθησε να ανοίξει ο δρόμος για τον τύπο του επαγγελματισμού που τελικά επικράτησε.[470][471] Όμως παρά την ακτινοβολία του και τη συσσώρευση περιουσίας, έζησε πάντα μια απλή και διακριτική ζωή.[48][472] Μερικές φορές του προσάπτεται ότι λειτούργησε ως άνθρωπος δημοσίων σχέσεων, του οποίου οι λέξεις υπολογίζονται προσεκτικά για να ευχαριστήσουν το κοινό εκείνης της ημέρας. Όμως αυτό δεν αντιπροσωπεύει το χαρακτήρα του καθώς η σχέση του με τους φιλάθλους και τον απλό κόσμο ήταν πάντα άριστη δεχόμενος να υπογράφει αυτόγραφα (συχνά μπάλες) και να φωτογραφίζεται χωρίς ίχνη μεγάλου αστέρα, δείχνοντας σεβασμό προς το κοινό.[444][473][474] Η επιτυχία της Εθνικής Βραζιλίας το 1970 μπορεί να θεωρηθεί ως μία από τις μεγαλύτερες κινήσεις δημοσίων σχέσεων στην αθλητική ιστορία. Η κυβέρνηση της Βραζιλίας συνέδεσε την αθλητική επιτυχία της Εθνικής με την εγχώρια «επιτυχία» της χώρας σε κάθε ευκαιρία.[475] Οι επικριτές του υπενθυμίζουν ότι δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ την απαράμιλλη επιρροή του για να μιλήσει ενάντια στη στρατιωτική δικτατορία της Βραζιλίας.[461] Ως αποτέλεσμα του είχε προσαφθεί ότι ήταν προπαγανδιστικό στοιχείο της δικτατορίας του βραζιλιάνικου στρατού κατά τη δεκαετία του 1960 και κυρίως του '70, γεγονός που ο ίδιος έχει αποδεχτεί στα τελευταία χρόνια του 20ού αιώνα κάνοντας την αυτοκριτική του. Στην πατρίδα του, μια χώρα με 40% μαύρους και ιθαγενείς πληθυσμούς και πολύ υψηλό επίπεδο περιθωριοποίησης και αναλφαβητισμού, ένας μαύρος με ταπεινή καταγωγή αφιερώθηκε στην οικουμενικότητα με την εκρηκτική δυναμική της φήμης του να ξεπερνά όλα τα όρια. Δεν ήταν αγγελιοφόρος της αντίστασης αλλά ήταν προσανατολισμένος στη δημιουργία συμμαχιών παγκόσμια.[476] Παρ' αυτά, το 1970, διερευνήθηκε από την στρατιωτική δικτατορία της Βραζιλίας για πιθανή συμπάθεια σε αριστερούς πολιτικούς κρατουμένους. Θεωρήθηκε ύποπτος για την παράδοση φυλλαδίων που ζητούσαν την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων αλλά η υπόθεση δεν είχε συνέχεια.[34] Επίσης έγγραφα που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας τέσσερεις δεκαετίες αργότερα αποδεικνύουν ότι παρακολουθούνταν όπως και άλλοι επώνυμοι για τις δραστηριότητές του τη δεκαετία του 1970.[477] Το 1993 κατηγόρησε δημοσίως τον πρόεδρο της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας Ρικάρντο Τεχέιρα για τη διαφθορά μετά την απόρριψη της τηλεοπτικής εταιρείας του Πελέ σε διαγωνισμό για τα δικαιώματα της Βραζιλίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994. Οι κατηγορίες αυτές οδήγησαν σε οκταετή διαμάχη μεταξύ τους. Ως συνέπεια της υπόθεσης, ο πρόεδρος της ΦΙΦΑ Ζοάο Χαβελάνζε, απαγόρευσε στον Πελέ να συμμετάσχει στην κλήρωση για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994.[478][479][480] Ο Πελέ είχε υποστηρίξει την υποψηφιότητα των Η.Π.Α. έχοντας αποκτώντας αντιπάθειες στο κοινό της πατρίδας του, η οποία ήταν επίσης υποψήφια. Του επισυνάφθηκε ότι θα είχε μεγάλο οικονομικό όφελος από την ανάληψη της διοργάνωσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η δική του τοποθέτηση ήταν ότι η Βραζιλία δεν ήταν οικονομικά και πολιτικά έτοιμη.[481][482]

Ο Πελέ με το Μάριο Ζάγκαλο, συμπαίκτη του το 1958 και το 1962 και προπονητή του το 1970 στα Παγκόσμια Κύπελλα σε φωτογραφία του 2008

Το Δεκέμβριο του 1999 ήρθε ίσως η σημαντικότερη τιμητική διάκριση, αυτή του «Αθλητή του αιώνα» από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (Δ.Ο.Ε.), παρά το γεγονός ότι δεν συμμετείχε σε Ολυμπιακούς Αγώνες κατά τη διάρκεια της αθλητικής σταδιοδρομίας του. Ψηφίστηκε πρώτος μπροστά από τους χρυσούς Ολυμπιονίκες Μοχάμεντ Άλι (2ος), Καρλ Λιούις (3ος), Μάικλ Τζόρνταν (4ος) και Μαρκ Σπιτς (5ος).[483] Το 2020 στην επέτειο των 80ών γενεθλίων του ο πρόεδρος της Δ.Ο.Ε. Τόμας Μπαχ ευχήθηκε δηλώνοντας ότι ο Πελέ είναι «Ολυμπιακός αθλητής επειδή έζησε με τις Ολυμπιακές αξίες σε όλη την καριέρα του».[484]

Ο Πελέ έχει δημοσιεύσει αυτοβιογραφίες, πρωταγωνίστησε σε ταινίες ντοκιμαντέρ, και σε μουσικά κομμάτια, συμπεριλαμβανομένου του σάουντρακ για την ταινία «Πελέ» το 1977.[485][486][487] Είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη ταινία σκηνοθεσίας του Τζον Χιούστον του 1981, όπου εμφανίζονται επίσης οι Σιλβέστερ Σταλόνε και Μπόμπι Μουρ και αναφέρεται σε αιχμαλώτους πολέμου που έπαιζαν ποδοσφαιρικό αγώνα εναντίον των Γερμανών («Η μεγάλη απόδραση των 11»).[488] Τον Νοέμβριο του 2007, ήταν στο Σέφιλντ της Αγγλίας για να τιμήσει την 150η επέτειο του παλαιότερου ποδοσφαιρικού συλλόγου στον κόσμο, Σέφιλντ ΦΚ: ήταν ο επίτιμος προσκεκλημένος του εορταστικού αγώνα της Σέφιλντ με αντίπαλο την Ίντερ.[489] Στο πλαίσιο της επίσκεψής του, άνοιξε μια έκθεση που περιελάμβανε την πρώτη δημόσια προβολή των αρχικών χειρόγραφων κανόνων του ποδοσφαίρου. Έκανε ακόμα την κλήρωση για τις ομάδες των τελικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006.[490] Την 1η Αυγούστου 2010, ανακηρύχθηκε ως Επίτιμος Πρόεδρος ενός αναβιωμένου Κόσμου της Νέας Υόρκης, με στόχο τη δημιουργία ομάδας στο νέο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου των Η.Π.Α. (MLS).[491] Η προσπάθεια αυτή δεν στέφθηκε τελικά με επιτυχία.[461]

Η πιο αξιοσημείωτη δραστηριότητα της ζωής του εκτός από το ποδόσφαιρο είναι το πρεσβευτικό του έργο. Το 1992 διορίστηκε πρεσβευτής του ΟΗΕ για την οικολογία και το περιβάλλον.[492] Του απονεμήθηκε επίσης το χρυσό μετάλλιο της Βραζιλίας για εξαιρετικές υπηρεσίες στο άθλημα το 1995. Ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο παρέδωσε τα μηνύματά του με την ίδια στάση και πάθος που τον έκαναν κορυφαίο παίκτη. Με το διάσημο χαμόγελό του λέει στους ανθρώπους: «Πρέπει να εργαστούμε μαζί για να φροντίσουμε ο ένας τον άλλον και να κάνουμε αυτό τον κόσμο καλύτερο μέρος για τα παιδιά και τους φτωχούς», γιατί θυμάται πώς ήταν φτωχός και αυτός ως παιδί.[493] Το 2012, τιμήθηκε με τιμητικό πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου για «σημαντική συμβολή στα ανθρωπιστικά και περιβάλλοντάρα προβλήματα, καθώς και τα αθλητικά του επιτεύγματα».[494]

Το 2007 δεν υποστήριξε την υποψηφιότητα της Βραζιλίας στην ανάληψη της διοργάνωσης του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2014.[495] Οι έντονες διαμαρτυρίες που εκφράστηκαν από τους συμπατριώτες του πριν τη έναρξη τον βρήκαν ως ένα βαθμό υποστηρικτή: «Είναι σαφές ότι από πολιτική άποψη, τα χρήματα που δαπανήθηκαν για την κατασκευή των σταδίων ήταν πολλά, και σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν περισσότερα από όσα θα έπρεπε», είπε κατά τη διάρκεια μιας διάλεξης. «Μερικά από αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να είχαν επενδυθεί σε σχολεία, σε νοσοκομεία ... Η Βραζιλία το χρειάζεται. Σε αυτό το σημείο, συμφωνώ (με τις διαμαρτυρίες). Αλλά θρηνώ για το τι κάνουν οι διαδηλωτές, οι οποίο σπάνε και καίνε τα πάντα. Θα πρέπει να ξοδέψουμε ξανά». Ο ίδιος δεν παραβρέθηκε σε καμία εκδήλωση της διοργάνωσης.[481] Αντίθετα, το 2009 υποστήριξε την υποψηφιότητα του Ρίο ντε Τζανέιρο για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016.[496] Τον Ιούλιο του 2009 πρωτοστάτησε στην παρουσίαση του Ρίο 2016 στην Γενική Συνέλευση της Ένωσης Εθνικών Ολυμπιακών Επιτροπών της Αφρικής στην Αμπούζα της Νιγηρίας. Στις 12 Αυγούστου 2012, συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής στο Λονδίνο, μέρος μιας σειράς διεθνών προσπαθειών να ανταποκριθούν στην επιστροφή της πείνας ως υψηλού επιπέδου παγκόσμιο ζήτημα.[497] Αργότερα την ίδια ημέρα, εμφανίστηκε στην τελετή λήξης των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων 2012 στο Λονδίνο, ακολουθώντας την τελετή παράδοσης στην επόμενη πόλη υποδοχής για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 στο Ρίο ντε Τζανέιρο.[498]

«Ο Πελέ ήταν ένας από τους λίγους που αντιτίθεται στη θεωρία μου: αντί για 15 λεπτά φήμης θα έχει 15 αιώνες».

Άντι Γουόρχολ [499]

Το 2011 ήταν ένα από 15 τα πρώτα μέλη που εισήχθησαν στην Αίθουσα Φήμης του Ποδοσφαίρου (FIFA Hall of Fame) στην Πατσούκα του Μεξικού.[500] Τον Ιανουάριο του 2014 η ΦΙΦΑ σε συνεργασία με το γαλλικό περιοδικό France Football απένειμαν στον Πελέ την τιμητική FIFA Ballon d'Or Prix d'honneur (η μόνη που έχει δοθεί), ως επιβράβευση της αξίας και της προσφοράς του ως κορυφαίου ποδοσφαιριστή όλων των εποχών που δεν είχε τη δυνατότητα να τιμηθεί με το βραβείο της Χρυσής Μπάλας με βάση τον τρόπο λειτουργίας της έως το 1995.[501][502]

Από το 2014 λειτουργεί μουσείο του στη πόλη που δοξάστηκε, Σάντος.[503] Το μουσείο περιέχει 2.400 αντικείμενα από όλη τη ζωή του αθλητικού θρύλου, συμπεριλαμβανομένου και υλικού από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1950.[504] Από το 2010 άγαλμά του υπάρχει σε κεντρική πλατεία της γενέτειρας πόλης του.[505]

Το 2014 κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στη Βραζιλία αποκαλύφθηκε ότι ο Πελέ είχε υποβληθεί σε αφαίρεση του ενός νεφρού του μετά από τραυματισμό του σε αγώνα της αμερικανικής περιόδου της σταδιοδρομίας του. Το γεγονός δεν είχε γίνει τότε γνωστό στον τύπο.[506] Από τότε αντιμετώπισε μια σειρά προβλημάτων υγείας με τις δημόσιες εμφανίσεις του να γίνονται όλο και πιο σπάνιες, αλλά χωρίς να χάσει τη χαρισματικότητα ή την αίσθηση του χιούμορ.[507][508] Στην προσωπική του ζωή έχει παντρευτεί τρεις φορές και έχει αποκτήσει επτά παιδιά.[509]

Το 2016 διέθεσε πάνω από 2.000 αντικείμενα σε τριήμερη δημοπρασία στο Λονδίνο, μεταξύ αυτών και τα μετάλλια του Παγκοσμίου Κυπέλλου, προκειμένου να συγκεντρωθούν κεφάλαια για φιλανθρωπικούς σκοπούς, το νοσοκομείο παίδων που χρηματοδοτεί αλλά και την ενίσχυση της πρώην ομάδα του, Σάντος. Περίοπτη θέση είχε η ρέπλικα του τροπαίου «Ζιλ Ριμέ», η οποία του δόθηκε το 1970 μετά την κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου που έγινε στο Μεξικό. Το τρόπαιο πωλήθηκε για 500.000 ευρώ, ενώ το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε ήταν 4,4 εκατομμύρια ευρώ.[510][511][512]

Το 2016 το γαλλικό περιοδικό France Football, δημιουργός του βραβείου της Χρυσής Μπάλας, δημοσίευσε μια επανεκτίμηση των νικητών πριν από το 1995, όταν μόνο Ευρωπαίοι παίκτες είχαν δικαίωμα διεκδίκησης του τίτλου που απονέμει. Σύμφωνα με την επανεκτίμηση, ο Πελέ θα ήταν 7 φορές άξιος νικητής του βραβείου.[513][514] Το 2017 η ισπανική εταιρεία MDF Family Partners, βασιζόμενη στο σύνολο ατομικών και ομαδικών επιτυχιών, διάρκεια καριέρας και άλλων παραγόντων κατέταξε τον Πελέ ως τον κορυφαίο στην ποδοσφαιρική ιστορία.[515] Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και προγενέστερη μελέτη (2007) της Ένωσης Στατιστικολόγων Ποδοσφαίρου (Association of Football Statisticians).[516] Το 2018 πρωτεύσε για μία ακόμη φορά ως ο κορυφαίος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών σε ψηφοφορία που διοργάνωσε η βρετανική εφημερίδα Independent.[517] Συμπληρώθηκαν τότε έξι δεκαετίες από την παγκόσμια πρεμιέρα γεγονότων γύρω από το όνομά του, ο πιο μακροχρόνιος αθλητής που συμπληρώνει με τον τρόπο του την ιστορία - φυσικά, δεν σκοράρει πλέον ούτε μαγεύει το κοινό στα γήπεδα, αλλά συμμετέχει με κάποιο τρόπο σε αθλητικές διαδικασίες.[518]

Το Σεπτέμβριο του 2018 ανακοίνωσε τη δημιουργία του Ιδρύματος Πελέ ( Pele Foundation) με σκοπό την υποστήριξη άπορων και απομονωμένων κοινωνικά παιδιών.[519] Το Φεβρουάριο του 2020 η Βραζιλιάνικη Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία (CBF) αποκάλυψε άγαλμα του Πελέ στην έδρα της στο Ρίο ντε Τζανέιρο, η πρώτη από μια σειρά εκδηλώσεων για τον εορτασμό της 50ής επετείου του θριάμβου του τρίτου Παγκόσμιου Κυπέλλου. Ο ίδιος δεν μπόρεσε να παρευρεθεί για λόγους υγείας.[520]

Στατιστική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνολική στατιστική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ομάδα Περίοδος Επίσημοι αγώνες Φιλικοί αγώνες Σύνολο
αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Σάντος 1956—1974 659 643 456 446 1.115 1.089
Νιου Γιορκ Κόσμος 1975—1977 64 37 41 26 105 63
Εθνική Βραζιλίας 1957—1976 92 77 20 18 112 95
Εθνική Ενόπλων 1959 3 1 8 13 11 14
Επίλεκτη ομάδα Σάο Πάολο 1959—1969 13 9 - - 13 9
Ένωση Σάντος—Βάσκο ντα Γκάμα 1961—1962 - - 4 6 4 6
Συνδικάτο αθλητών Σάο Πάολο 1961—1962 - - 2 3 2 3
Επίλεκτη ομάδα Αμερικής 1976 - - 2 0 2 0
Φλουμινένσε 1978 - - 2 0 2 0
Φλαμένγκο 1979 - - 1 0 1 0
Αγώνες «επωφελείς» 1977—1990 - - 8 5 8 5
Σύνολα 831 767 544 517 1.375 1.284

Πηγή : RSSSF

Αναλυτική στατιστική συλλόγων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα σκούρα γκρι κελιά στον πίνακα δείχνουν αγώνες που δεν πήρε μέρος.

Σύλλογος Περίοδος Πρωτάθλημα Παουλίστα Τουρνουά Ρίο-Σάο Πάολο Πρωτάθλημα Βραζιλίας Σύνολο εγχώριων διοργανώσεων Διεθνείς διοργανώσεις Συνολικά επίσημα Συνολικά επίσημα και φιλικά
Κόπα Λιμπερταδόρες Διηπειρωτικό Κύπελλο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Σάντος 1956 0* 0* 1 1 1 1 2* 2*
1957 14+15* 19+17* 9 5 38* 41* 38* 41* 67* 57*
1958 38 58 8 8 46 66 46* 66* 60* 80*
1959[521] 32 45 7 6 4* 2* 43 53 43* 53* 83* 100*
1960[522] 30 33 3 0 0 0 33 33 0 0 0 0 33* 33* 67* 59*
1961 26 47 7 8 5* 7 38 62 0 0 0 0 38* 62* 74* 110*
1962 26 37 0 0 5* 2* 31 39 4* 4* 2 5 37* 48* 50* 62*
1963[523] 19 22 8 14 4* 8 31 44 4* 5* 1 2 36 51* 52* 67*
1964 21 34 4 3 6* 7 31 44 0* 0* 0 0 31* 44* 47* 57*
1965 30 49 7 5 4* 2* 41 56 7* 8 0 0 48* 64* 66* 97*
1966 14 13 0* 0* 5* 2* 19* 15* 0 0 0 0 19* 15* 38* 31*
1967 18 17 14* 9* 32* 26* 0 0 0 0 46* 35* 65* 56*
1968 21 17 17* 12 38* 28* 0 0 0 0 55* 40* 73* 55*
1969 25 26 12* 12* 37* 38* 0 0 0 0 49* 50* 61* 57*
1970 15 7 13* 4* 28* 11* 0 0 0 0 28* 11* 54* 47*
1971 19 8 21 1 40 9 0 0 0 0 40 9 61* 30*
1972 20 9 16 5 36 14 0 0 0 0 36 14 74* 50*
1973 19 11 30 19 49 30 0 0 0 0 49 30 67* 52*
1974 10 1 17 9 27 10 0 0 0 0 27 10 45* 19*
Σύνολα 412 470 53 49 173* 101 639 620 15 17 3 7 657 644 1.117 1.088
  • *Υποδηλώνει ότι ο αριθμός προέρχεται από τη λίστα του rsssf.com και αυτή τη λίστα με τα παιχνίδια του Πελέ.
  • *Υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στις τέσσερεις πλήρεις λίστες των γκολ του Πελέ και τα συγκεντρωτικά στοιχεία της RSSSF που αφορούν τρεις αγώνες και τρία τέρματα (αναγνωρίζει 467 τέρματα στο πρωτάθλημα Παουλίστα). Επίσης η IFFHS αναγνωρίζει 647 τέρματα σε επίσημους αγώνες με τη Σάντος γι' αυτό χρησιμοποιήθηκαν συμπληρωματικά στοιχεία από την επίσημη ιστοσελίδα της ομάδας.
Σύλλογος Περίοδος NASL Μετά τη σεζόν Άλλες Σύνολο
Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ Εμφ. Γκολ
Νιου Γιορκ Κόσμος 1975 9 5 14 10 23 15
1976 22 13 2 2 16 10 40 25
1977 25 13 6 4 11 6 42 23
Σύνολα 56 31 8 6 41 26 105 63

Πηγή : RSSSF


Συγκεντρωτική λίστα τερμάτων πρωταθλήματος

ΤΕΡΜΑΤΑ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑΤΩΝ
Ομάδα Αγώνες Τέρματα
Σάντος 585 571
Επιλογή Σάο Πάολο 7 6
Νιου Γιορκ Κόσμος 64 37
Σύνολα 656 614
  • Πηγές : IFFHS, RSSSF. Η IFFHS αναγνώρισε ως τέρματα πρωταθλήματος τα γκολ που σημείωσε ο Πελέ με την επίλεκτη ομάδα της πολιτείας του Σάο Πάολο στο Διαπολιτειακό Πρωτάθλημα 1959—60.[216]

Εθνική ομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος

Flag of Brazil.svg Εθνική Βραζιλίας
Έτος Συμμετοχές Τέρματα
1957 2 2
1958 7 9
1959 9 11
1960 6 4
1961 0 0
1962 8 8
1963 7 7
1964 3 2
1965 8 9
1966 9 5
1967 0 0
1968 7 4
1969 9 7
1970 15 8
1971 2 1
Σύνολο 92 77

Παγκόσμια Κύπελλα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αγώνες και τα τέρματα του Πελέ στα Παγκόσμια Κύπελλα. Το σκορ της Βραζιλίας στον πίνακα αναφέρεται πρώτο.

# Ημερομηνία Γήπεδο-Πόλη Αντίπαλος Αποτέλεσμα Τέρματα
1 15 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ Flag of the Soviet Union.svgΕΣΣΔ 2–0
2 19 Ιουνίου 1958 Ούλεβι, Γκέτεμποργκ Flag of Wales (1959).svg Ουαλία 1–0
3 24 Ιουνίου 1958 Ρασούντα, Στοκχόλμη Flag of France.svg Γαλλία 5–2 ⚽ ⚽ ⚽
4 29 Ιουνίου 1958 Ρασούντα, Στοκχόλμη Flag of Sweden.svg Σουηδία 5–2 ⚽ ⚽
5 30 Μαΐου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ Flag of Mexico.svg Μεξικό 2–0
6 2 Ιουνίου 1962 Σαουσαλίτο, Βίνια δελ Μαρ Flag of the Czech Republic.svg Τσεχοσλοβακία 0–0
7 12 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία 2–0
8 19 Ιουλίου 1966 Γκούντισον Παρκ, Λίβερπουλ Flag of Portugal.svg Πορτογαλία 1–3
9 3 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα Flag of the Czech Republic.svg Τσεχοσλοβακία 4–1
10 7 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα Flag of England.svg Αγγλία 1–0
11 10 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα Flag of Romania.svg Ρουμανία 3–2 ⚽ ⚽
12 14 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα Flag of Peru.svg Περού 4–2
13 17 Ιουνίου 1970 Γιαλίσκο, Γκουανταλαχάρα Flag of Uruguay.svg Ουρουγουάη 3–1
14 21 Ιουνίου 1970 Αζτέκα, Πόλη του Μεξικού Flag of Italy.svg Ιταλία 4–1

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σάντος

  • Επίσημοι Τίτλοι

Νιου Γιορκ Κόσμος

Βραζιλία

Ατομικοί τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σάντος

Νιου Γιορκ Κόσμος

  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της χρονιάς του NASL : 1976 [246]

Βραζιλία

  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Καλύτερος Νέος Παίκτης : 1958 [532]
  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Ασημένια Μπάλα (δεύτερος καλύτερος παίκτης) : 1958 [524]
  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Δεύτερος σκόρερ : 1958 [533]
  • Παγκόσμιο Κύπελλο , Χρυσή Μπάλα (Καλύτερος Παίκτης) : 1970 [524]
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Καλύτερος Παίκτης : 1959 [274]
  • Πρωτάθλημα Νότιας Αμερικής, Πρώτος σκόρερ : 1959 [275]

Ατομικές διακρίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το άγαλμα του Πελέ στο Τρες Κορασόες που τον δείχνει να υψώνει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ζυλ Ριμέ
  • Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή «Αθλητής του Αιώνα»: 1999 [524]
  • Αθλητής του Αιώνα, που εξελέγη από τους δημοσιογράφους σε παγκόσμια κλίμακα, σε δημοσκόπηση της γαλλικής εφημερίδας L'Équipe : 1981 , 1999 [198][534]
  • Ποδοσφαιριστής του Aιώνα, ο οποίος εξελέγη από τους νικητές της Χρυσής Μπάλας του περιοδικού France Football: 1999 [2]
  • France Football περιοδικό : καλύτερος ποδοσφαιριστής των Παγκοσμίων Κύπελλων 1930-1990 [535]
  • Ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα, IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : 1999 [3]
  • Ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα στη Νότια Αμερική, IFFHS (Διεθνής Ομοσπονδία Ιστορίας και Στατιστικής Ποδοσφαίρου) : 1999 [536]
  • Ποδοσφαιριστής του Αιώνα, ψηφοφορία αναγνωστών του περιοδικού World Soccer : 2000 [537]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών από το περιοδικό Placar [524]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από την εφημερίδα La Nacion [524]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα από την εφημερίδα Guerin Sportivo [2]
  • Βραβείο του περιοδικού Sports Illlustrated ως ο ποδοσφαιριστής που άλλαξε το ποδόσφαιρο : 1999 [524]
  • FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur Καλύτερος Ποδοσφαιριστής στην ιστορία : 2014 [538]
  • FIFA Παίκτης του Αιώνα : 2000 [524]
  • FIFA Order of Merit : 1984 [539]
  • Βραβείο Centennial της FIFA : 2004 [540]
  • FIFA 100 [541]
  • FIFA Presidential Award : 2007 [542]
  • FIFA : Καλύτερος νέος παίκτης στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων : 2006 [524]
  • Golden Foot : καλύτερος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών (2012) [543]
  • IFFHS legends [544]
  • Χρυσή Μπάλα (Ballon d'Or) (7) : 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970 - Le nouveau palmarès (οι νέοι νικητές) [545]
  • Καλύτερος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής : 1973 [524]
  • Εισαγωγή στο American National Soccer Hall of Fame : 1993 [546]
  • Αθλητής του Αιώνα, από το Reuters Πρακτορείο Ειδήσεων : 1999 [547]
  • Ολυμπιακή παραγγελία ( Olympic Order) : 2016 [548]
  • UNICEF ποδοσφαιριστής του αιώνα : 1999 [524]
  • Περιοδικό ΤΙΜΕ : Ένας από τους 100 πιο σημαντικούς ανθρώπους του 20ού αιώνα - 1999 [549]
  • Laureus World Sports Awards Lifetime Achievement Award από τον Πρόεδρο της Νοτίου Αφρικής Νέλσον Μαντέλα: 2000 [550]
  • Χρυσό βραβείο Don Ballon : 2014 [524]
  • BBC Υπερπόντια Αθλητική Προσωπικότητα της Χρονιάς : 1970 [551]
  • Βραβείο για την επιτυχία σε ολόκληρη την χρονιά του BBC Sports Personality : 2005 [552]
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ού αιώνα : 1998 [524]
  • World Soccer περιοδικό : Καλύτερη ενδεκάδα όλων των εποχών: 2013 [553]
  • Κορυφαίος ποδοσφαιριστής της Νότιας Αμερικής στην ιστορία L'Équipe : 2015 [554]
  • Βραβείο FWA Tribute: 2018 [555]
  • France Football : Ballon d'or Dream Team (2020)[556]
  • «Πολίτης του Κόσμου» από τον Ο.Η.Ε. : 1977 [557]
  • Ιππότης της Βρετανικής αυτοκρατορίας : 1997 [485]
  • Ιππότης της Λεγεώνας της Τιμής (γαλλικά: Chevalier de la Légion d'Honneur) : 1963 [558]

Ατομικά ρεκόρ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Βραζιλίας: Πρώτος σκόρερ στη ιστορία με 77 τέρματα (95 συμπεριλαμβανομένων ανεπίσημων φιλικών) [276]
  • Εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Βραζιλίας: νεότερος παίκτης και νεότερος σκόρερ : 16 ετών και 259 ημερών [15]
  • Σάντος : Πρώτος σκόρερ στη ιστορία ενός συλλόγου με 643 τέρματα σε 659 επίσημους αγώνες [213]
  • Πρώτος σκόρερ πρωταθλημάτων πρώτης κατηγορίες σύμφωνα με την IFFHS (λίστες 1994, 2006, 2012-δεν ισχύει πλέον) : 541 τέρματα. [559]
  • 11 φορές πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος Παουλίστα [71]
  • Περισσότερα γκολ σε ένα πρωτάθλημα Παουλίστα : 58 [71]
  • Περισσότερα γκολ σε αγώνα πρωταθλήματος Βραζιλίας : 8 [188]
  • Περισσότερα γκολ σε σύνολο επίσημων και φιλικών αγώνων σε ένα ημερολογιακό έτος (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 127 (1959) [76]
  • Κορυφαίος σκόρερ Διηπειρωτικού Κυπέλλου όλων των εποχών (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 7 τέρματα [138]
  • Αριθμός χατ-τρικ (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 92 [28]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Τα περισσότερα τέρματα καριέρας σύμφωνα με το βιβλίο ρεκόρ Guinness : 1.279 γκολ σε 1.363 παιχνίδια [390]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Τα περισσότερα μετάλλια νικητών του Παγκοσμίου Κυπέλλου (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : Τρία (3) [390]
  • Παγκόσμια ρεκόρ Guinness : Ο νεότερος νικητής του Παγκοσμίου Κυπέλλου (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 17 χρόνια και 249 ημέρες το 1958 το Παγκόσμιο Κύπελλο [560]
  • Ο νεότερος παίκτης που έπαιξε σε τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 17 χρόνια και 249 ημέρες (Βραζιλία κατά Σουηδίας 1958) [277]
  • Ο νεότερος σκόρερ σε τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 17 χρόνια και 249 ημέρες (Βραζιλία κατά Σουηδίας 1958) [387]
  • Ο νεότερος σκόρερ στο Παγκόσμιο Κύπελλο : 17 χρόνια και 239 ημέρες (Βραζιλία κατά Ουαλίας 1958) [561]
  • Ο νεότερος παίκτης που σκόραρε χατ-τρικ στο Παγκόσμιο Κύπελλο (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 17 χρόνια και 244 ημέρες (Βραζιλία κατά Γαλλίας 1958) [387]
  • Περισσότερα γκολ σε τελικούς Παγκοσμίου Κυπέλλου (μαζί με τους Βαβά, Χερστ, Ζιντάν-ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 3 [376]
  • Σκόρερ σε περισσότερες διοργανώσεις Παγκοσμίου Κυπέλλου (μαζί με τους Ούβε Ζέελερ και Κριστιάνο Ρονάλντο-ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 4 [359]
  • Περισσότερες ασίστ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κύπελλων (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 10 [387]
  • Περισσότερες ασίστ σε ένα Παγκόσμιο Κύπελλο (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 6 [377]
  • Περισσότερες ασίστ σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου (ακατάρριπτο ρεκόρ κόσμου) : 3 (1958, 1970) [387]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «FIFA : Pelé the greatest of them all» (στα Αγγλικά). 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 «RSSSF best of the best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2020. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «IFFHS Century Elections» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2020. 
  4. «IFFHS : Edson Nascimento» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 «ESPN - Pele at the New York Cosmos: Five things to know» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  6. «Sports Illustrated : Pelé Through the Years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  7. «Für viele der beste Fußballer aller Zeiten: "König" Pelé» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  8. «Pelé cumple 80 años: la vida de película de O Rei, el mejor jugador de todos los tiempos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  9. «La Serie A senza Pelé» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  10. «Les 100 meilleurs joueurs de tous les temps (5 à 1)» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  11. 11,0 11,1 11,2 «Pele Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  12. «FIFA Player of the Century» (PDF) (στα Γερμανικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  13. «Pele, Maradona split player of 20th century award» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  14. «THE GREATEST ATHLETES OF ALL TIME» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 «Pele turns 80: Brazil great's most iconic images, amazing stats and a brand new song!» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  16. «Top 100 Sports Personalites» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  17. «THE NEW YORK TIMES : On Team of All Time Greats, Pelé Shines Brightest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  18. «Los 10 mejores deportistas de la historia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  19. 19,0 19,1 «Πελέ». Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2020. 
  20. «BRITANNICA : Pelé». Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2020. 
  21. 21,0 21,1 «Sports Illustrated Flashback : Soccer's greatest genius» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2011. Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2010. 
  22. «10 greatest football legends» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Μαρτίου 2020. Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2020. 
  23. «L'Équipe : Quand Pelé rêvait d'être Xavi» (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Οκτωβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2012. 
  24. «Pele and the 20 Greatest Brazilian Footballers of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  25. «Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  26. 26,0 26,1 «THE NEW YORK TIMES : A Shot That Captured the Bigger Meaning in Sports» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  27. 27,0 27,1 «Prolific Scorers Data» (στα Αγγλικά). Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF). 21 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2020. 
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 «ESPN Pele Top 10: World Cup glory, with Bobby Moore and goals, goals, goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  29. 29,0 29,1 «A los 80 años, Pelé más O'Rei que Messi y Cristiano» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  30. «Pelé - Genie, Legende, unerreicht» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  31. «Πελέ: Η ιστορία ενός θρύλου». Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2020. 
  32. 32,0 32,1 32,2 «History of Pele (The greatest football player)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  33. 33,0 33,1 «Ο μπαλαδόρος του αιώνα Πελέ». Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  34. 34,0 34,1 34,2 «Pelé Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  35. 35,0 35,1 «From Edson to Pele: my changing identity» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  36. 36,0 36,1 «Pelé de bem com Bauru» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 «And God created Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  38. «2 άγνωστες ιστορίες του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  39. «Taking the Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2020. 
  40. «Από πού το πήρε το όνομά του ο… Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020. 
  41. 41,0 41,1 «Bauru proibiu Pelé de jogar no ataque» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  42. 42,0 42,1 «THE NEW YORK TIMES : Pele Gains a Goal: End of World Play» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2020. 
  43. 43,0 43,1 43,2 «You Ask The Questions: Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  44. «FIFA - Pele: I was born to play football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  45. 45,0 45,1 «Pelé: Football (Soccer)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  46. 46,0 46,1 «Pelé at 80. Is he still the greatest of all time?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  47. 47,0 47,1 «PELE Kicking The Sock» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  48. 48,0 48,1 48,2 «CUMPLEAÑOS DEL MÁS GRANDE : Los 80 años de 'O Rei' Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  49. 49,0 49,1 «THE NEW YORK TIMES : Pele: A Slim Figure of Athletic Perfection» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  50. «Pelé 80 anos: Baquinho, o início de tudo» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 2020. 
  51. «1965. Pelé (y sus confesiones)» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  52. 52,0 52,1 52,2 «FIFA : The infinite King hits 75» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  53. «Futebol de Salão - One of our secrets» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  54. 54,0 54,1 «Pelé, el Más Grande» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  55. «Pele Speaks of Benefits of Futebol de Salão» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  56. «PELÉ'S 1955 INDOOR FOOTBALL CHAMPION MEDAL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  57. 57,0 57,1 «Pelé, 80 años del rey que conquistó el olimpo del fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  58. «Waldemar de Brito, le découvreur de Pelé» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  59. «Santos Futebol Clube - Official Website : PELÉ» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουνίου 2012. 
  60. «Mesário da estréia de Pelé lembra atrapalhada» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  61. «Pelé, de trabajar en una fábrica de zapatos a firmar un contrato por doce dólares con Santos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  62. «La historia del primer gol de Pelé: "Nadie imaginaba que sería el mejor» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  63. 63,0 63,1 «Pelé, le roi de Santos» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  64. «Há 63 anos, Pelé fazia o seu 1º gol em jogo oficial pelo Santos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  65. 65,0 65,1 «Pele Records» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  66. «ACERVO HISTÓRICO DO SANTOS FC : Campeonato Paulista – 1957» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  67. «Você sabia? Pelé jogou 30 partidas antes de assinar contrato no Santos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  68. «La historia del primer gol de Pelé: "Nadie imaginaba que sería el mejor» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  69. «ACERVO HISTÓRICO DO SANTOS FC : Campeonato Paulista – 1958» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020. 
  70. «Paulista de 1958, a explosão do Santos de Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  71. 71,0 71,1 71,2 «ESQUADRÃO IMORTAL : SANTOS 1960-1969» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  72. «Pele at 80: The Brazilian's life and career in pictures» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  73. «Pelé 80 anos: o jogo que deu ao craque o título de 'rei' em crônica de Nelson Rodrigues» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  74. «Ο Ολυμπιακός κόντρα στην Σάντος του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  75. «Pelé cumple 80 años y sigue siendo símbolo de identidad nacional en Brasil» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  76. 76,0 76,1 76,2 «FIFA : Happy 80th birthday to 'The King'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  77. «El año en el que Pelé no descansó» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  78. «Você sabia? Pelé se dividiu entre futebol e serviço militar em 1959» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  79. 79,0 79,1 79,2 79,3 79,4 «Pelé, une histoire auriverde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  80. «Pele's birthday: The goals record is misunderstood – here's why he deserves his place in the GOAT debate» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  81. «7 GREATEST ATTACKING TRIOS OF ALL TIME» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  82. «ACERVO HISTÓRICO DO SANTOS FC : Temporada-1959» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2020. 
  83. 83,0 83,1 «Football's Greatest : Santos 1962-63» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  84. «SANTOS» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  85. 85,0 85,1 85,2 «CRAQUE IMORTAL : PELÉ» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  86. «Exclusive interview: Pele on his Santos years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  87. 87,0 87,1 «São Paulo Estate - List of Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2020. 
  88. «The young Pelé was worth more than Messi, Neymar and Maradona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  89. «Pele: I almost signed for Real Madrid» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  90. «Pelé : The Day Brazil Legend Almost Signed for Manchester United» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  91. «What If: Juventus Had Signed Pele?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  92. «Pele nearly signed for Inter Milan from Santos - Massimo Moratti» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  93. «Moratti: "Pelé era dell'Inter, ma il presidente del Santos cambiò idea..."» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020. 
  94. 94,0 94,1 «HISTORY : Pelé» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  95. 95,0 95,1 «30 PELÉ» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  96. 96,0 96,1 «Pelé: national treasure» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  97. «TIM VICKERY Forget Alexis Sanchez, Elias Figueroa was arguably Chile's greatest ever player, and he snubbed Real Madrid in his prime» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  98. «#ORei80: Misinformation cannot overshadow the greatness of Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  99. 99,0 99,1 «Pitch-perfect Pele: Why no-one will ever roll over the Beethoven of Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  100. 100,0 100,1 «1961 – UM ANO FANTÁSTICO DO SANTOS F.C» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  101. 101,0 101,1 «Primeiro livro sobre Pelé, de 1961, apresentava um rei que xingava, sofria e tinha medo de vaias» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  102. 102,0 102,1 102,2 «Les mille (et quelques) buts de Pelé» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2020. 
  103. «TAÇA BRASIL 1961: O MAIOR TIME DE FUTEBOL DE TODOS OS TEMPOS COMEÇA A ESCREVER A SUA HISTÓRIA» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιανουαρίου 2020. 
  104. «O Jogo do Século do time da virada» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2020. 
  105. «Maior jogo do mundo decidiu título brasileiro de 1962» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  106. «Real Madrid quedó lejos del récord histórico de River» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2020. 
  107. 107,0 107,1 «Ρεάλ Μαδρίτης… όπως λέμε Σάντος του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2020. 
  108. 108,0 108,1 «Biography of Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  109. «Você sabia? Pelé quase jogou no Grêmio antes de ganhar sua primeira Copa do Mundo» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  110. «Copa Libertadores de América 1962» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  111. «SANTOS CAMPEÓN DE LA CONMEBOL LIBERTADORES 1962: DEL BRILLO DE PELÉ AL DT QUE EMPEZÓ COMO TAXISTA» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  112. «FIFA : The elongated epic of '62» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  113. «Όταν ο Πελέ συνάντησε την Πενιαρόλ». Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2020. 
  114. «30 of the Best Football Teams Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  115. «1963: With an amazing Pele, Brazil's Santos wins their second Copa Libertadores Tournament» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  116. «Pour ses 80 ans, le but décisif de Pelé en finale de la Copa Libertadores 1963 reproduit sur FIFA 21» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  117. «SANTOS CAMPEÓN DE LA CONMEBOL LIBERTADORES 1963: UNA HISTORIA INOLVIDABLE CON LA MAGIA DE PELÉ» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2020. 
  118. «Historical Copa Libertadores final could bring Club World Cup buzz» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  119. 119,0 119,1 «Copa Libertadores - Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  120. «Especial Libertadores: 'O Santos poderia ter umas dez taças', diz Pepe» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  121. «ALL-TIME TOP GOALSCORERS COPA LIBERTADORES» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  122. 122,0 122,1 «ARFTS:Players with most goals in a year» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  123. «ACERVO HISTÓRICO DO SANTOS FC : Campeonato Paulista – 1965» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  124. 124,0 124,1 «FIFA : Extraordinary Pele crowns Santos in Lisbon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  125. «FIFA : Intercontinental Cups 1962 and 1963» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  126. 126,0 126,1 «PELE So viel Geld» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2020. 
  127. 127,0 127,1 «5 reasons why Pele is the best player in football history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  128. «Για αυτό τον είπαν GOAT: Η μέρα που ο Πελέ δίδαξε (ξανά) μπάλα στους Ευρωπαίους». Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  129. «Pele's Santos, Zico's Flamengo and the Brazilian clubs that have won the Club World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  130. «Όταν η Σάντος του Πελέ έριχνε το απόρθητο κάστρο της Μπενφίκα». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  131. «5 of Pele's greatest ever goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  132. «Η μέρα που ο Εουσέμπιο κατάλαβε τι εστί Πελέ». Ανακτήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2020. 
  133. «15 Great World Football Teams and the Stars Who Defined Them» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  134. «The 50 best football teams of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020. 
  135. «30 of the Best Football Teams Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  136. «The MSN of the 1960s: The story of Pele's 'Santasticos' who ruled the world» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020. 
  137. «Santos – Benfica : quand Pelé porte Santos sur le toit du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  138. 138,0 138,1 «Intercontinental Cup Topscorers (1960-2019)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  139. 139,0 139,1 139,2 «Πελέ, υπάρχει μόνο ένας!». Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  140. «Pelé turns 80: Is he still the greatest of all time?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  141. «Pelé: King of dribbling» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  142. «South American Way: Santos – the club that started the legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  143. 143,0 143,1 «PELÉ A 80 ANS, VIVE LE ROI» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  144. «El Santos de Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  145. «THIS IS SANTOS: 1962» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  146. 146,0 146,1 146,2 «80 ans de Pelé : dix histoires peu connues sur le numéro 10 le plus célèbre de l'histoire du football» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  147. «Natural de Três Corações, Pelé tem relação forte com times mineiros» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  148. «CAMPEONATO BRASILEIRO» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2021. 
  149. 149,0 149,1 «Santos 1968 : L'année parfaite» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  150. «Intercontinental Supercup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  151. «Pele On Tour - The Times The Brazilian Legend Brought His Brilliance To Blighty» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  152. «Pelé cumple 80 años: pequeñas historias de los 39 partidos que jugó O Rei en la Argentina» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  153. «Εντσον Αράντες ντο Νασιμέντο-Πελέ». Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2020. 
  154. «Santos FC, the club of Pelè, history, stars and fortune» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  155. «Pele at 80: Busting the myths surrounding the Brazilian great» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020. 
  156. «Santos FC excursiona pela Europa - 1959» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  157. «Com Pelé e Pepe, Santos fazia sua primeira partida na Europa há 61 anos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  158. «Aquellos torneos de verano (IV)» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2020. 
  159. «Real Madrid's failed pursuit of Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  160. «When Pele scored a hat-trick against Newcastle United in Hong Kong – and football hit heady Heights» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  161. «South American Way: Santos – the club that started the legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  162. «11 datos sobre Pelé para entender por qué es el rey del futbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  163. «France-Brésil 1958 : le match qui a révélé le roi Pelé au monde entier, il y a 62 ans» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  164. «Το ματς του Ολυμπιακού εναντίον της Σάντος του Πελέ και ο φίλαθλος που έχασε τη ζωή του. Σε ποιο γήπεδο έγινε ο αγώνας». Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  165. «Ακόμα σε θυμούνται η Σάντος και ο Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  166. «Πέρασαν 58 χρόνια «…κι ακόμα σε θυμούνται η Σάντος κι ο Πελέ»». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  167. «Ο Τερματοφύλακας Της ΑΕΚ Που Μάγεψε Τον Πελέ!». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  168. «Brazil's Football Legends: 10 Of The Finest Players To Ever Play» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  169. 169,0 169,1 «Two icons : Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  170. «Ruhm ohne Reue» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2020. 
  171. «Há 52 anos, Pelé era expulso pelo Santos e voltava a campo após pressão da torcida» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  172. 172,0 172,1 «THE MOST FAMOUS ATHLETE IN THE WORLD» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  173. «Pele: Recalling the Moments That Defined His Career» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  174. «How Brazilian football legend Pelé stopped a major Nigerian war for two days» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  175. «Há 49 anos: "só o Santos parou a guerra"» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2020. 
  176. «Did Pele and Santos really stop a war in Nigeria in 1969?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  177. «Em meio a conflitos, Santos pede paz mundial e relembra quando paralisou guerra» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  178. «Há 50 anos, Santos de Pelé parou guerra na África; mas pode não ter sido bem assim» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  179. «LA LEGGENDA DI PELÉ CHE "FERMA" LA GUERRA DEL BIAFRA IN NIGERIA» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  180. «Memória: Santos de Pelé parava guerra na Nigéria» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  181. «SANTOS, LE CLUB MYTHIQUE DE PELÉ, FÊTE SES 100 ANS» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  182. «Biografia de Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2020. 
  183. 183,0 183,1 183,2 «Pelé , the perfect player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  184. «THE NEW YORK TIMES : The Greatest?For Century, Pele Eclipses Muhammad Ali» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  185. «Top ten greatest sportspeople» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  186. «FIFA : Regal images of football's king» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2021. 
  187. «SOCCER POLITICS : Influence On Others» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  188. 188,0 188,1 188,2 188,3 «70 facts about Brazilian legend Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  189. «Você Sabia? Pelé marcou oito gols pelo Santos em um mesmo jogo em 1964» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  190. «Um gol para cada década» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2020. 
  191. «Retro : Jamais filmé, «le plus beau but» de Pelé reconstitué par la magie du virtuel» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  192. «Los mejores goles del 'Rey' Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  193. 193,0 193,1 «Pelé 80: o destino do craque numa página do Estadão» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  194. «Mão de Onça relembra gol épico marcado por Pelé na Rua Javari: "Aborreceram a fera"» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  195. «Pele's Computer Generated Favourite Ever Goal Is Amazing» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  196. «Το ασύλληπτο μυθικό τέρμα του Πελέ με τα τρία σομπρέρο». Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  197. «Pele receives tribute for 1959 goal» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  198. 198,0 198,1 «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  199. «Remembering Pelé's goal de placa» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  200. «5 mars 1961 : Pelé marque le « gol de placa » Culture Foot» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2020. 
  201. «Conheça a história do gol de placa de Pelé e a origem da expressão» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  202. «7 facts about Lev Yashin, the greatest football player in Russia's history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  203. 203,0 203,1 «Paulista 1973 : la dernière de Pelé avec Santos» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  204. «Pelé's incredible goal against Portuguesa» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  205. 205,0 205,1 «South American Coach and Player of the Year» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  206. 206,0 206,1 206,2 206,3 206,4 206,5 206,6 206,7 «A World of Soccer : Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2020. 
  207. 207,0 207,1 207,2 207,3 207,4 207,5 «Santos FC Historia : Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  208. «Pelé 80 anos: veja os dois últimos gols do Rei pelo Santos e foto de pênalti tirada por torcedor» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  209. «Remember Pelé's last game for Santos» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2020. 
  210. «Pelé relembra despedida oficial pelo Santos, em 1974» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  211. «PELE: THE GREATEST FOOTBALLER OF ALL TIME?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  212. «Você sabia? Pelé já foi artilheiro de 6 torneios diferentes pelo Santos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  213. 213,0 213,1 «FIFA : Records being hunted in 2020» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  214. «Barcelona's Messi stands above Pele, Ronaldo, Eusebio, Muller as all-time top goal scorer for one club». Ανακτήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2021. 
  215. «ACERVO HISTÓRICO DO SANTOS FC : Os maiores artilheiros!» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2020. 
  216. 216,0 216,1 «CRISTIANO RONALDO - 10 GOALS TO BEAT PELE'S WORLD GOALSCORING RECORD» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2021. 
  217. 217,0 217,1 217,2 «PELÉ» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2021. 
  218. «Brazilian Football Legend Pelé played for Lebanese Nejmeh SC in 1975» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  219. «Politics, Pele and pitches: Beirut, Lebanon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  220. «Pele: When Ronaldo has scored 1283 goals, we'll talk» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  221. «How many goals did Pelé really score?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020. 
  222. 222,0 222,1 «Brazilian Futebol and the 1958 World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  223. «THE NEW YORK TIMES : Pele Signs With Cosmos: 'Soccer Has Arrived' Here» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  224. 224,0 224,1 «New York Cosmos: USA's 'rock 'n roll' football story & its latest new chapter» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  225. «40 years on: how New York Cosmos lured Pelé to a football wasteland» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  226. 226,0 226,1 226,2 «Pele, Beckenbauer, New York Cosmos and the incredible story of Shep Messing» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  227. 227,0 227,1 «Se cumplen 42 años del debut del New York Cosmos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  228. 228,0 228,1 228,2 «Pelé The King Of Soccer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  229. «Há 40 anos, Pelé despedia-se do Cosmos, clube que o salvou da falência e que revolucionou salários de atletas» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  230. «THE DAY PELE SPLIT HIS PANTS—AND OTHER COUPS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2020. 
  231. 231,0 231,1 «Pelé l'Américain» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  232. «How Henry Kissinger Convinced Pelé to Play Soccer in the U.S.» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  233. «Mixing Glitz and Politics, Soccer Lands in America» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  234. «THE NEW YORK TIMES : 21,278 See Pele Score and Cosmos Tie» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  235. «Η επανάσταση του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  236. 236,0 236,1 236,2 236,3 «How Pelé lit up soccer in America and left a legacy fit for a king» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  237. «New York Cosmos, the first galactic football history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  238. «THE NEW YORK TIMES : Swarming Fans Injure Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  239. «THE NEW YORK TIMES : IDEAS & TRENDS; Games People Play, but Won't Watch» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  240. «Το τρομερό ανάποδο ψαλίδι του 35χρονου Πελέ». Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020. 
  241. «HOW PELÉ AND THE NEW YORK COSMOS CHANGED SOCCER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020. 
  242. «North American Soccer League» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  243. «NASL HISTORY : Yearly results» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  244. «Pele stats: Goals, World Cup wins & all the Brazil legend's trophies» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  245. «Pele Remains Larger Than Life» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2020. 
  246. 246,0 246,1 «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  247. «NASL All-Star teams, all-time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  248. «THROWBACK THURSDAY - FIRST NIXON, THEN COSMOS GO TO CHINA» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  249. «THE NEW YORK TIMES : Tokyo Greets 'Pele Brigade' As Superstars» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  250. «How Mohun Bagan pulled off the Pele coup in 1977» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  251. «THE 40TH ANNIVERSARY OF PELÉ'S FAREWELL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  252. «The 40th anniversary of Pelé's farewell» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  253. 253,0 253,1 «Το «αντίο» του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  254. «Farewell to The King: When Pele played his last game 40 years ago» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  255. «1/10/1977 – Πελέ: Το «Μαύρο Διαμάντι» του παγκοσμίου ποδοσφαίρου λέει «αντίο» στα γήπεδα». Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  256. «What they said about Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  257. «When Pele and Cosmos were kings» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  258. «Pelé, la leyenda del fútbol cumple 80 años y sigue lucido» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2020. 
  259. «Who earns the most Chamberlain or Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Μαρτίου 2020. 
  260. «Pele best paid athlete in the world» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. 
  261. «Brazil v Rest of the World, 31 October 1990» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2020. 
  262. «Unbeatable : Five Famous Football G.O.A.Ts who Scored 1000 Plus Career Goals For Club & Country.» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  263. «Top 10 maiores artilheiros do mundo em todos os tempos» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2020. 
  264. «THE NEW YORK TIMES : Pele's Legacy to His Fans: Nobody Did It Better» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  265. «60 years ago today, Pele scored his first Brazil goal and began a career that would change football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2020. 
  266. «On this day in 1957 Pelé makes his debut on the world stage» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  267. 267,0 267,1 267,2 «Copa Julio Roca» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2020. 
  268. «El día que un joven de 16 años apodado Pelé debutó con la Selección de Brasil» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  269. 269,0 269,1 «FIFA : Behind the World Cup record: Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  270. «Meilleur joueur de foot de tous les temps» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Μαΐου 2020. 
  271. «THE TIMES Brazil 1970: Pele's beautiful team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  272. «PELE (Edson Arantes do Nascimento)» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  273. «FRANCE FOOTBALL : Pelé devait être le recordman» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2020. 
  274. 274,0 274,1 «Messi and the 10 Greatest South Americans Never to Lift the Copa America» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  275. 275,0 275,1 «RSSSF Copa America» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2020. 
  276. 276,0 276,1 276,2 276,3 «Pelé international appearances» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  277. 277,0 277,1 «FIFA : Garrincha and Pele's Brazil in numbers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  278. «Pelé cumple 80 años: el futbolista imposible que cambió para siempre la cultura popular» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  279. «Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  280. «THE BIRTH OF BRAZIL AT WORLD CUP 1958» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  281. «ΣΟΥΗΔΙΑ 1958». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  282. 282,0 282,1 «HOW PELÉ, AT JUST 17, DOMINATED THE 1958 WORLD CUP FINAL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  283. «Nace la Brasil triunfal de Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2020. 
  284. «World Cup icons: 17-year-old Pele makes Brazil's own psychologist look silly (1958)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  285. «Πελέ: Η στέψη του βασιλιά». Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  286. 286,0 286,1 «1958 : Ο βασιλιάς γεννήθηκε». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  287. «Teenager Pele is a sensation as Brazil win their first World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  288. «Pelé il grande segreto del 4-2-4» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  289. «FIFA : The 4-2-4 system takes Brazil to two World Cup victories» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιανουαρίου 2020. 
  290. 290,0 290,1 «France-Brésil 1958 : le match qui a révélé le roi Pelé au monde entier, il y a 62 ans» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  291. «Origi, el más joven de inicio en unos cuartos desde Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2020. 
  292. 292,0 292,1 292,2 «All-time Top 20: No. 1 Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  293. «PELÉ : futbolista» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  294. «24 JUIN 1958 : L'ÉPOPÉE RENCONTRE PELÉ» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020. 
  295. «Remembering France 1958: The National Team History Forgot» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  296. «Pelés Wundertor verzauberte die Welt» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  297. «A Tribute To...Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2020. 
  298. «Xατ-τρικ σε Μουντιάλ». Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2020. 
  299. «Football Legend Pele Turns 80; Check Out The Top Records of Brazilian GOAT» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2020. 
  300. «Top 10 goals in World Cup history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  301. «Los diez mejores goles de los Mundiales» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2020. 
  302. «The Top 10 goals in FIFA World Cup history» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  303. «Providing Modern Coverage Of The 1958 World Cup Final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  304. «TIME magazine : 10 questions with Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  305. «23 Οκτωβρίου 1940 : Σαν σήμερα γεννιέται ο Πελέ, το μαύρο διαμάντι του παγκοσμίου ποδοσφαίρου». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  306. «Cinquant'anni fa il Brasile dei 5 fantasisti stupiva il mondo. La miglior squadra di sempre? Per Pelé sì...» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2020. 
  307. «Pelé World Cup interview» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  308. 308,0 308,1 «FIFA World Cup All-Star Team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2020. 
  309. «Every winner of the World Cup's Best Young Player award and what they went on to achieve» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  310. «UEFA : 1958: Boy genius boosts Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2020. 
  311. «Suecia 1958: Pelé pone la guinda a un gran Brasil» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  312. «Pelé, figura del Mundial 1958 a los 17 años» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  313. «Para comprender la gesta de Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  314. «THE ALL-TIME GOD OF FOOTBALL : Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  315. «Ginga: Ένα παλιό, ξεπερασμένο αλλά πανέμορφο ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  316. «Pele says Brazil need individual ginga to return to their former best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  317. «The debate over Brazilian football's British origins» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2020. 
  318. «Garrincha's Cup – Zito's Final: Looking Back At Brazil's 1962 World Cup Triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  319. «A Look Back at Pelé's Legendary Takedown of Mexico's Defense at the 1962 World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  320. «Pelé - Genie, Legende, unerreicht» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  321. 321,0 321,1 «Le temps qui passe PELE C'EST LE FOOTBALL» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2020. 
  322. «Μουντιάλ : η βίαιη αντιμετώπιση του Πελέ». Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020. 
  323. «Mondiali, la maledizione dei campioni in carica continua» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  324. «World Cup final : 10 top World Cup refereeing errors» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  325. «La encerrona para lesionar a Pelé y eliminar a Brasil» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  326. «Brazil World Cup history : 1966» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  327. «World Cup History: 1966» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  328. «La vida de Pelé: equipos, títulos ganados y goles convertidos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2020. 
  329. «Παγκόσμιο Κύπελλο 1966: Ένας τελικός, τρία αμφισβητούμενα γκολ». Ανακτήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2020. 
  330. «England's World Cup '66 win was fixed by referees, claims ex-FIFA president» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2020. 
  331. «How the 1966 World Cup was won» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2020. 
  332. «LAS CRÓNICAS DE EL GRÁFICO 1966.La basura debajo de la alfombra» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2020. 
  333. «Why not everyone remembers the 1966 World Cup as fondly as England» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2020. 
  334. «LE MONDE diplomatique : Au football, la triche paye» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  335. «Pelé recuerda cómo fue su "no" para la selección del "equipo perfecto"» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  336. «Pele at 80: The Brazilian's life and career in pictures» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  337. «The 50-Year Legacy of the 1970 World Cup and Brazil's Historic Triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  338. «Which is the best World Cup ever? Rating contenders from 1954 to 2014» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  339. «The 5 greatest World Cups ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  340. 340,0 340,1 «Planet world cup legends : Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαρτίου 2020. 
  341. «Brazil's 1970 winning team voted best of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  342. «The boys from Brazil: On the trail of football's dream team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2020. 
  343. «50 years on, 1970 World Cup-winning team remains Brazil's greatest ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  344. 344,0 344,1 «The 50-Year Legacy of the 1970 World Cup and Brazil's Historic Triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. 
  345. 345,0 345,1 «O Rei Brasil» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  346. «Brazil 1970 : Journey of one of the greatest teams in the World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  347. 347,0 347,1 «World Cup Icons: Pelé 1970» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 2020. 
  348. «El capitán eterno» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  349. «Cinquenta anos do amistoso que mudou o destino da seleção de 1970» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  350. 350,0 350,1 «How the 1970 World Cup in Mexico changed the face of global soccer forever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  351. «A 50 años de la gloria: La historia íntima del Brasil campeón en México 1970, el equipo que se formó en un cuarto de hotel» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  352. 352,0 352,1 «BRAZIL, 1970 AND THE MOST BEAUTIFUL FOOTBALL IN HISTORY» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  353. 353,0 353,1 «Pelé, la figura del Mundial» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  354. «Η «ασύλληπτη» Βραζιλία του Μουντιάλ 1970». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  355. «A 50 años de Brasil campeón en México 1970: ¿el mejor equipo de la historia?» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  356. «Brazil's 1970 World Cup squad were pioneers in physical preparation» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  357. 357,0 357,1 «A 50 años de Brasil del 70: un equipo de estrellas con ideas de la NASA que marcó el deporte con su "fútbol-arte" en el Mundial de México» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  358. «FIFA : The Beautiful Team in numbers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  359. 359,0 359,1 «Appreciating the four legends to score in four different World Cups» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  360. «Pelé's three best moves at Mexico 1970» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  361. «Han pasado 50 años de los inolvidables 'goles' que Pelé no anotó en México 1970» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2020. 
  362. «How Pelé proved that he is the greatest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  363. 363,0 363,1 «COMMENT PELÉ EST DEVENU LE ROI DU FOOTBALL POUR L'ÉTERNITÉ EN 1970» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  364. «FRANCE FOOTBALL : Garrincha, Pelé, Jairzinho, Ronaldinho : dans l'histoire de la Coupe du monde, l'Angleterre n'a jamais réussi à battre le Brésil» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2020. 
  365. «5 times Pelé stunned soccer enthusiasts with his trademark flair, joy and passion» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020. 
  366. «La última función de 'O Rei' Pelé: se cumplen 50 años de la final del Mundial '70» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  367. «Η δημιουργία της Βραζιλίας των πέντε «δεκαριών» το '70 είχε συνωμοσία, ταπείνωση, NASA και εγκλεισμό». Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2020. 
  368. «Brazil 1970: The Pinnacle of Achievement» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2020. 
  369. «LAROUSSE : Edson Arantes do Nascimento, dit Pelé». Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2021. 
  370. «World Cup History: 1970» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  371. «Eterna Brasil y eterno México 70» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  372. «THE NEW YORK TIMES : Pele Stars as Brazil Beats Italy, 4-1, for World Cup Soccer Crown» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  373. «World Soccer : The 13 Greatest World Cup Goals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020. 
  374. «The perfect goal» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2020. 
  375. «TOP-5: Γκολ σε τελικούς Μουντιάλ». Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  376. 376,0 376,1 «FIFA : Behind the World Cup record: Geoff Hurst» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  377. 377,0 377,1 377,2 «FRANCE FOOTBALL : Pelé (Brésil), nouvel épisode de nos 100 joueurs qui ont marqué l'histoire de la Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  378. «Sieben Dinge, die Sie über Trikottausch wissen müssen» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  379. «La maglia di Pelè venduta per 260 mila euro» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  380. «BRAZIL TRI CAMPEÃO» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020. 
  381. «Watch: Banks makes wonder save to deny Pele» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  382. «10 Greatest World Cup Matches» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  383. «7 Ιουνίου 1970: Όταν ο Γκόρντον Μπανκς έκανε την απόκρουση του αιώνα». Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2020. 
  384. «9 of the greatest goals that never happened» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2020. 
  385. «Ranked! The 25 best World Cup players EVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  386. «FIFA : Pele gives Uruguay the runaround» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  387. 387,0 387,1 387,2 387,3 387,4 387,5 «7 records set by Pele that still stand» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  388. «World Cup Best Players (Golden Ball)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  389. «BRITANNICA : Jules Rimet TROPHY». Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. 
  390. 390,0 390,1 390,2 «Pelé was honoured with two Guinness World Record achievements in London» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  391. «IL Y A UN AN, PELÉ FÊTAIT SES 75 ANS...» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2020. 
  392. «PELÉ: THE BRAZIL LEGEND YET TO BE TOPPLED» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  393. «Pele's 80th birthday: Mere numbers can't do the Brazil football icon's genius justice» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  394. 394,0 394,1 «Why Pele remains the greatest footballer of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  395. «Why Pele Will Always Stand Above Lionel Messi, Cristiano Ronaldo and the World» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  396. «TIME magazine : Pelé: Today I'd Play for Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  397. «LA LÉGENDE D'UN ROI» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2020. 
  398. «Happy 80th birthday, Pelé - THE GREATEST» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  399. «80 años de Pelé, el mejor de la historia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2020. 
  400. «La légende Pelé fascine toujours autant, 50 ans après sa 3e Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  401. «Pelé, 80 años del jugador perfecto» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  402. «Der Größte aller Zeiten: Pelé feiert seinen 80. Geburtstag» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  403. «'He was the best!' - Stars mark Pele's 80th birthday and fight Covid in Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  404. «Una maglia per O Rei: al via #Pelegacy il tributo social per gli 80 anni del più grande» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2020. 
  405. «Pelé en 12 images insolites» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  406. «Goal of the Day: Birthday boy Pelé hits an incredible milestone» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  407. «Top 10 greatest footballers of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2020. 
  408. «The 21 Best Soccer Players of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020. 
  409. «Pelé cumple 80 años: el primer rey no europeo que esperaba el fútbol mundial» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  410. 410,0 410,1 «The Shadow of the Milestone» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  411. 411,0 411,1 «Histórico gol 1.000 de Pelé cumple 50 años» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  412. «"Die feigste Art, ein Tor zu erzielen"» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  413. 413,0 413,1 «El histórico gol 1.000 de Pelé cumple 50 años» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  414. «Ποιος είναι ο μεγαλύτερος σκόρερ όλων των εποχών». Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2020. 
  415. «LE MONDE : Pelé a marqué son millième but L'idole des Brésiliens» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  416. «Pelè: 1000 non più 1000» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  417. 417,0 417,1 «Pele's '1 000th goal' scored 50 years ago» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  418. «FIFA : Pele cracks the first thousand» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2020. 
  419. «PELÉ COMEMORA MARCA HISTORICA» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  420. «Catalogue of Brazil stamps» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουνίου 2020. 
  421. Το χιλιοστό γκολ του Πελέ, Ιστορικό Λεύκωμα 1969, σελ. 156-157, Καθημερινή (1998).
  422. «Pelé's 'milésimo': 50 years on, why his 1,000th goal still matters» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2020. 
  423. «The World Cup will Show why football is the beautiful game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  424. «Jogo Bonito: "The Beautiful Game"» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  425. «Brésil - Le roi Pelé fête ses 80 ans : Il reste plus que jamais accroché à sa couronne» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  426. «When sexy Brazil revived their love affair with football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020. 
  427. «THE NEW YORK TIMES : For Brazil, Winning Trumps Aesthetics» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  428. «'There is only one Pele'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  429. 429,0 429,1 «80 años de 'O Reinado': "No hubo otro como Pelé... Messi incluido"» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2020. 
  430. «Pelé: Der Gott des Fußballs» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2020. 
  431. 431,0 431,1 «Pele or Puskas? Maradona or Messi? Just who is the best No.10 of all-time?» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  432. «Top 10 strikers in football's history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  433. 433,0 433,1 «FIFA : Pelé and Maradona : two very different number tens» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  434. «FRANCE FOOTBALL : Ballon d'Or Dream Team : Le Roi Pelé et Diego Maradona élus dans ce onze de légende» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2020. 
  435. «Pele at his peak (Santos) and his best/optimal position» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  436. «La vita mancina di Mario Corso "Io, tra Herrera, Pelè e Berselli"» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  437. «Pele at 80: Alan Mullery recalls star you 'would not have enough money to sign'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  438. «Should This Move Be Banned?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  439. «Pelé la storia o Rei» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  440. «Pelés tausendster Treffer "Die feigste Art, ein Tor zu erzielen"» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 2020. 
  441. «Πελέ: Κι όμως οι Βραζιλιάνοι δεν αγαπούν τον Βασιλιά του ποδοσφαίρου!». Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  442. «TOP 10 FREE KICK TAKERS EVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020. 
  443. 443,0 443,1 «FIFA : What they say about Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαρτίου 2020. 
  444. 444,0 444,1 «FRANCE FOOTBALL : Pelé : «Je n'ai rien d'artificiel»» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  445. «PELÉ : MY FATHER & MOTHER CLOSED THE MACHINE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2020. 
  446. «Pele: The Greatest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  447. «Η φωτογραφία των δύο θρυλικών παικτών που νίκησε τον ρατσισμό. Μια αυθόρμητη στιγμή αναγνώρισης του αντιπάλου μετά από μια ιστορική αναμέτρηση». Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  448. «Il mastino Burgnich: "Il mio Pelé, il migliore di tutti"» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  449. «Da Pelé a Grosso, i 20 calciatori più determinanti e decisivi ai Mondiali» (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2018. 
  450. «"El único incomparable es Pelé"» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020. 
  451. «Cesar Luis Menotti : Pele was the best of all» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2020. 
  452. «TIME magazine : PELE: The Phenomenon» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  453. «Football's greatest ambassador: how Pele has broken down global barriers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  454. «Pelé cumple 80 años: pequeñas historias de los 39 partidos que jugó O Rei en la Argentina» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020. 
  455. «"HE'S PAYING THE PRICE FOR BEING PELÉ" : TIM VICKERY ON BRAZIL LEGEND» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  456. «Football Legends» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2020. 
  457. «Pele as a Hero» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  458. «Πελέ Ο άνθρωπος πίσω από τον θρύλο». Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020. 
  459. «Honorary and Goodwill ambassadors : Edson Arantes do Nascimento , Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  460. «História das história do Rei do futebol Pelé» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  461. 461,0 461,1 461,2 «EVERYBODY WANTS A PIECE OF PELÉ» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  462. «Entrevista con Pelé. "El mejor de la historia soy yo» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2021. 
  463. «Pele is dropped as Brazilian Sports Minister» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  464. «Editorial II. La ley Pelé» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 1 Οκτωβρίου 2020. 
  465. «La loi Pelé affranchit les joueurs brésiliens» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  466. «UNICEF denies Pele corruption report» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  467. «Pele: Eye on the Ball» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2020. 
  468. «PELE Where Is He Now?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  469. «Life's Work: An Interview with Pelé» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  470. «Olivier Guez : "Pelé est une révolution culturelle, Maradona un personnage shakespearien"» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  471. «There was and still is only one Pelé – and we should not forget it» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020. 
  472. «Μαραντόνα – Πελέ: Μια κωμικοτραγική κόντρα που δεν έσβησε ποτέ». Ανακτήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2020. 
  473. «The Independent's 100 sportsmen and women of the 20th century: Ali bestrides the century: a colossus who transcended a sport to inspire the world» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  474. «Opinión: Pelé jamás fue el engreído de Messi» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  475. «Political football: how Brazil's military hijacked the beautiful game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  476. «¡HABLA MEMORIA! Pelé, el genio complaciente» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2020. 
  477. «Records prove Pele was probed by Brazil military» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2020. 
  478. «UPDATE 1-Soccer-Brazil's Teixeira under fire from Pele, Blatter» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  479. «Relembre as polêmicas nos 23 anos de gestão de Ricardo Teixeira» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  480. «Pele slips from Brazil pedestal» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Ιουνίου 2020. 
  481. 481,0 481,1 «Pelé reflects on a lifetime of world fame» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  482. «Pele set to make a fortune in 1994 World Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  483. «Pele named NOC's Top Athlete» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2020. 
  484. «FIFA and IOC praise Brazil legend Pele on his 80th birthday» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2020. 
  485. 485,0 485,1 «CNN : Pelé Fast Facts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2020. 
  486. «ΠEΛΕ Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  487. «Books by Pelé (Author of Pelé)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  488. «Victory (1981)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2020. 
  489. «Pele joins Sheffield celebrations» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  490. «The power of football: UNICEF and FIFA unite for children» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  491. «New York Cosmos Announces Relaunch With Pele As Honorary President» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  492. «Secretary-General of Environment and Development Conference Introduces Pele as Goodwill Ambassador» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  493. «Pele: The King Of Fútbol» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  494. «Pelé receives honorary degree» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2020. 
  495. «Brazil officially named 2014 World Cup hosts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  496. «Olympics 2016: Tearful Pele and weeping Lula greet historic win for Rio» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  497. «Pelé beyond football Championnat» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  498. «Olympics London 2012 : Closing Ceremony» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2020. 
  499. «PELÉ: ART, LIFE, FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2020. 
  500. «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  501. «FIFA gives Pele special award at Ballon d'Or ceremony» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  502. «Pele receives FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2020. 
  503. «Brazil inaugurates Pele Museum» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  504. «Brazil : New Pele museum attacking football fans» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2020. 
  505. «Pele's Hometown Set To Be A Tourist Destination For 2014 World Cup in Brazil» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2020. 
  506. «El riñón de Pelé vuelve a funcionar» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουλίου 2020. 
  507. «'Thank you Brazil': Football Legend Pele Still Laughing As He Turns 80» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2020. 
  508. «Pelé, en cifras: 80 años, 100 millones de dólares, más de 1.000 goles, tres esposas, seis hijos y una silla de ruedas» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2020. 
  509. «Pele Biography, Life, Interesting Facts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2020. 
  510. «Πελέ ή Μαραντόνα; Εύκολη η απάντηση». Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  511. «Pele sells off his life in the beautiful game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  512. «Pelé memorabilia brings in 4.4 million euros at auction» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  513. «FRANCE FOOTBALL : Pelé devait être le recordman» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  514. «The 7 Golden Balls that Pele would have won» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020. 
  515. «Los mejores jugadores de la historia del fútbol, según las estadísticas de MDF Family Partners» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  516. «Top 100 soccer players by the association of football statisticians» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου 2020. 
  517. «Pelé has been voted the greatest footballer of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2020. 
  518. «Pele at 80, the boy who transformed the vision of football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2020. 
  519. «International Icon and Humanitarian Pelé Announces the Launch of His New Global Charitable Foundation» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2021. 
  520. «Pele statue unveiled to mark 50th anniversary of World Cup triumph» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουλίου 2020. 
  521. «Brazil Cup 1959». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  522. «Brazil Cup 1960». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  523. «Brazil Cup 1963». RSSSF Brazil. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2014. 
  524. 524,00 524,01 524,02 524,03 524,04 524,05 524,06 524,07 524,08 524,09 524,10 524,11 524,12 524,13 524,14 524,15 «¿Cuántos Títulos tiene Pelé? ¿El Más grande de la Historia?» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2020. 
  525. «Santos Futebol Clube - Site Oficial : Pelé» (στα Πορτογαλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουλίο