Γιόχαν Κρόιφ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Γιόχαν Κρόιφ

Το 1972 με τη φανέλα του Άγιαξ
Προσωπικές πληροφορίες
Πλήρες όνομαΧέντρικ Γιοχάνες Κρόιφ
Ημερ. γέννησης25 Απριλίου 1947 (1947-04-25)
Τόπος γέννησηςΆμστερνταμ,Ολλανδία
Ημερ. θανάτου24 Μαρτίου 2016 (68 ετών)
Τόπος θανάτουΒαρκελώνη, Ισπανία
Ύψος1,78 μ.
ΘέσηΕπιθετικός
Ομάδες νέων
1957–1964ΑΦΚ Άγιαξ
Επαγγελματική καριέρα*
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1964–1973ΑΦΚ Άγιαξ239(190)
1973–1978Μπαρτσελόνα143(48)
1979–1980Λος Άντζελες Άζτεκς27(13)
1980–1981Ουάσινγκτον Ντίπλοματς32(12)
1981Λεβάντε10(2)
1981–1983ΑΦΚ Άγιαξ36(14)
1983–1984Φέγενορντ33(11)
Σύνολο520(291)
Εθνική ομάδα
ΠερίοδοςΟμάδαΣυμμ.(Γκ.)
1966–1977 Ολλανδία48(33)
Προπονητική καριέρα
ΠερίοδοςΟμάδα
1985–1988ΑΦΚ Άγιαξ
1988–1996Μπαρτσελόνα
2009–2013Καταλονία
* Οι συμμετοχές και τα γκολ στις προηγούμενες ομάδες υπολογίζονται μόνο για τα εγχώρια πρωταθλήματα.
† Συμμετοχές (Γκολ).

Ο Χέντρικ Γιοχάνες Κρόιφ OON (ολλανδικά: Hendrik Johannes Cruijff, προφορά: ˈjoːɦɑn ˈkrœyf, διεθνής απόδοση: Cruyff, 25 Απριλίου 1947 – 24 Μαρτίου 2016) ήταν Ολλανδός διεθνής ποδοσφαιριστής. Θεωρείται από τους κορυφαίους όλων των εποχών,[1][2][3][4][5][6][7] αναγνωριζόμενος στο ανώτατο επίπεδο μαζί με τους Πελέ και Ντιέγκο Μαραντόνα.[8][9][10][11] Στις εκλογές της IFFHS για την ανάδειξη των καλύτερων ποδοσφαιριστών του 20ού αιώνα κατέλαβε τη δεύτερη θέση πίσω μόνο από τον Πελέ και ήταν ο καλύτερος Ευρωπαίος.[12] Επίσης, εκλέχθηκε τρίτος καλύτερος του 20ού αιώνα και πρώτος Ευρωπαίος σε ειδική ψηφοφορία του περιοδικού France Football, ανάμεσα στους νικητές της Χρυσής Μπάλας.[13] Μετά το τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας έγινε προπονητής με μεγάλες επιτυχίες στο υψηλότερο επίπεδο θεωρούμενος ως ένας από τους σημαντικότερους με ιδιαίτερη επιρροή στην σύγχρονη ιστορία του αθλήματος.[14][15] Το 2019 ψηφίστηκε τέταρτος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών από το France Football με πρώτο το δάσκαλό του Ρίνους Μίχελς.[16]

Έχοντας αναδειχθεί από τις ακαδημίες του Άγιαξ έφτασε με το σύλλογο στην κορυφή του ποδοσφαιρικού στερεώματος πρωταγωνιστώντας στην ανάδειξη της πιο δημοφιλούς και επιτυχημένης μορφής του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Η μεταγραφή του στη Μπαρτσελόνα έγινε με ποσό-ρεκόρ και οδήγησε την Καταλανική ομάδα στην κατάκτηση του πρωταθλήματος μετά από 14 χρόνια. Έχοντας κατακτήσει σε συλλογικό επίπεδο όλους τους εγχώριους και διεθνείς τίτλους όπως Πρωτάθλημα και Κύπελλο Ολλανδίας, Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης, Πρωτάθλημα και Κύπελλο Ισπανίας, Ευρωπαϊκό Σούπερ Κύπελλο και Διηπειρωτικό Κύπελλο[17] και με εντυπωσιακές εμφανίσεις στο μοναδικό Παγκόσμιο Κύπελλο που αγωνίστηκε, θεωρείται από ορισμένους ως ο κορυφαίος του αθλήματος όλων των εποχών.[18][19][20][21][22]

Αυτό που έκανε τον Κρόιφ κορυφαίο ως παίκτη δεν ήταν μόνο ο εντυπωσιακός τρόπος που αγωνιζόταν, αλλά η επίγνωση του γηπέδου και η επιρροή του στην ανάπτυξη του παιχνιδιού που τον χαρακτήριζε. Δεν έπαιζε ποτέ σε σταθερή θέση, αλλά περιπλανιόταν στο γήπεδο, αναδυόμενος όπου χρειαζόταν και συχνά με καταστροφικό για τους αντιπάλους αποτέλεσμα. Τα ταλέντα του με την μπάλα ήταν επίσης εντυπωσιακά.[18][23] Καινοτόμος και ιδεαλιστής, μια επαναστατική παρουσία στο ποδόσφαιρο, αρχικά ως παίκτης, αργότερα ως προπονητής στους δύο μεγάλους συλλόγους που κυρίως αγωνίστηκε (Άγιαξ και Μπαρτσελόνα, με την οποία γνώρισε τις σημαντικότερες επιτυχίες συμπεριλαμβανομένου του πρώτου Κυπέλλου Πρωταθλητριών στη ιστορία του σωματείου), άφησε μια αξιοθαύμαστη κληρονομιά - αυτή ενός ποδοσφαιριστή που πέτυχε σχεδόν τα πάντα και έχει μεγάλη επιρροή στη διαμόρφωση του αθλήματος όπως το γνωρίζουμε στον 21ο αιώνα και μια εθνική ομάδα που άλλαξε την τροχιά της στο παγκόσμιο ποδοσφαιρικό στερέωμα. Η άποψη ότι είναι ο άνθρωπος που «επαεφηύρε» το ποδόσφαιρο, αξιολογείται από ειδικούς τόσο ώστε να χαρακτηρίζεται από πολλούς ως σημαντικότερη φυσιογνωμία στο χώρο του αθλήματος αμφισβητώντας το στερεότυπο ότι κανένα άτομο δεν είναι μεγαλύτερο από ένα σύλλογο.[24][25][26][27]

Τα πρώτα χρόνια στην Ολλανδία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γιόχαν Κρόιφ (ολλανδικά: Johan Cruijff, γεννήθηκε στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας, στη συνοικία Μπέτοντορπ (στην κυριολεξία σημαίνει «συγκεκριμένο χωριό» [28]), το μεταμοντέρνο πείραμα συγκεκριμένου εξπρεσιονισμού στον ανατολικό τομέα της πόλης. Η οικογένειά του ήταν χαμηλού εισοδήματος, ο πατέρας του οπωροπώλης και η μητέρα του δούλευε ως καθαρίστρια στο γήπεδο του Άγιαξ.[29][30] Ο πατέρας του ήταν φανατικός οπαδός της ομάδας και ο μικρός Γιόχαν είχε την πρώτη του επαφή όταν σε ηλικία 5 ετών πήγαν μαζί ένα καλάθι με φρούτα για τους παίκτες.[31] Το σπίτι του ήταν αρκετά κοντά στο γήπεδο, η μητέρα του τον έπαιρνε μαζί της τις ώρες της δουλειάς και έτσι στις αρχές του 1959 εντάχθηκε στις ακαδημίες του συλλόγου.[32] Την ίδια χρονιά πέθανε ο πατέρας του, γεγονός που επιδείνωσε τα οικονομικά της οικογένειας. Σε ηλικία 13 ετών σταμάτησε το σχολείο και άρχισε να δουλεύει ως υπάλληλος μερικής απασχόλησης σε μεγάλο εμπορικό κατάστημα. Παράλληλα συνέχισε τον αθλητισμό ασχολούμενος και με το μπέιζμπολ αλλά η επιτυχία του με την ομάδα νέων να κατακτήσει ένα πρωτάθλημα το 1963 τον κράτησε οριστικά στο ποδόσφαιρο. Έτσι υπέγραψε το πρώτο επαγγελματικό συμβόλαιο την ημέρα των 16ων γενεθλίων του.[33]

Το 1964 έπειτα από εισήγηση του Άγγλου προπονητή Βικ Μπάκινγκχαμ, προβιβάστηκε στη πρώτη ομάδα του Άγιαξ και έκανε το ντεμπούτο του στον αγώνα πρωταθλήματος εναντίον της GVAV (μετέπειτα ΦΚ Χρόνινγκεν) στις 15 Νοεμβρίου 1964 σημειώνοντας το μοναδικό τέρμα της ομάδας στο τελικό 3-1.[34][35] Ήταν όμως άπειρος και χαρακτηριστικά αδύνατος (τότε μόλις 60 κιλά) και δεν έπειθε επαρκώς τον τότε προπονητή του και έτσι εκείνη την χρονιά έπαιξε σε 10 παιχνίδια και σημείωσε 4 τέρματα, με τον Άγιαξ να κατατάσσεται στην 13η θέση του πρωταθλήματος, τη χαμηλότερη από την ίδρυση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου στη χώρα.[36] Παρ' αυτά ο έμπειρος και επιτυχημένος Άγγλος προπονητής (μία δεκαετία αργότερα ανέλαβε τον Ολυμπιακό) βοήθησε τον έφηβο ακόμα παίκτη στα πρώτα του βήματα.[37]

Την επόμενη χρονιά με νέο προπονητή τον Ρίνους Μίχελς, οι αλλαγές στην ομάδα με κύρια αρχικά χαρακτηριστικά τον πλήρη επαγγελματισμό και την αυστηρή πειθαρχία έδωσαν τη δυνατότητα στον Κρόιφ και το σπουδαίο του ταλέντο να κάνουν τη μεγάλη διαφορά. Ο Μίχελς ανέλαβε την ομάδα στις 22 Ιανουαρίου 1965 και είχε φιλόδοξα σχέδια και πρωτοπόρες ιδέες.[38][39] Ο νέος προπονητής ετοίμασε ένα πρόγραμμα σωματικής άσκησης, ειδικά σχεδιασμένο για να αναπτύξει το συγκριτικά αδύναμο κορμί του, έτσι ώστε να είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στις δυσκολίες της επαγγελματικής καριέρας.[40] Ξεκινώντας στη βασική ενδεκάδα η ομάδα κέρδισε το πρωτάθλημα μένοντας αήττητη για 16 συνεχόμενους αγώνες και με τον ίδιο να σημειώνει 25 γκολ στους 23 αγώνες σε όλες τις διοργανώσεις που συμμετείχε.[41] Την αγωνιστική περίοδο 1966-67 η ομάδα σταθεροποιείται στην κορυφή του Ολλανδικού ποδοσφαίρου κερδίζοντας το νταμπλ, σημειώνοντας 122 τέρματα στο πρωτάθλημα (σε 34 αγώνες), ρεκόρ έως τώρα ακατάρριπτο και ο Κρόιφ ήταν πρώτος σκόρερ με 33 γκολ,[42][43] εξασφαλίζοντας δικαιωματικά και τον τίτλο του καλύτερου παίκτη της χρονιάς στην Ολλανδία για πρώτη φορά.[34][44] Το 1967-68 η ομάδα είναι και πάλι πρωταθλήτρια και ο Κρόιφ τρίτος σκόρερ της Έρεντιβιζι με 25 τέρματα.[45] Η απόκτηση του Γιόχαν Νέσκενς το 1970 διευκόλυνε το έργο του και του επέτρεψε να δημιουργήσει μαγεία, ενώ η υπόλοιπη ομάδα, με επικεφαλής τον Νέσκενς, έκανε το λιγότερο παραγωγικό έργο.[46] Όσο οι παίκτες του «Αίαντα» είχαν την μπάλα στην κατοχή τους, απλώνονταν στο γήπεδο προσπαθώντας να «μεγαλώσουν» τεχνητά τις πραγματικές του διαστάσεις, με την αλληλοκάλυψη να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα επιτυχίας. Αντίθετα, όταν έχαναν την κατοχή, πίεζαν προς την αντίπαλη περιοχή και σε ασφυκτικό βαθμό, προσπαθώντας να «μικρύνουν» τις διαστάσεις του γηπέδου, δίνοντας έτσι έμφαση στην παράμετρο «χώρος». Στην άμυνα η χρήση του οφσάιντ απέκτησε αυξανόμενη σημασία με όλους να απαιτείται να γνωρίζουν να συμμετέχουν.[47][48] Ο Κρόιφ έγινε ο φυσικός ηγέτης της ομάδας αλλά και εκτελεστής, καθώς σε 318 επίσημες εμφανίσεις σημείωσε 250 γκολ σε διάστημα 9 ετών.[49] Στις 29 Νοεμβρίου 1970 σημείωσε 6 τέρματα στον αγώνα πρωταθλήματος εναντίον της ΑΖ Άλκμααρ που έληξε με 8-1, επίδοση ρεκόρ που διατηρήθηκε 37 χρόνια.[34][50]

Σε δράση με τη φανέλα του Άγιαξ το 1971

Η παρουσία του Μίχελς στην ομάδα επαναπροσδιόρισε σταδιακά τη θέση του: αγωνιζόταν ως κεντρικός επιθετικός αλλά το πολύπλευρο ταλέντο του του έδινε πολλές δυνατότητες παίζοντας είτε στο βάθος της επίθεσης ή καλύπτοντας όταν είναι απαραίτητο, πηγαίνοντας συχνά στα πλάγια και επιστρέφοντας στον κεντρικό του ρόλο, ανάλογα με την κατάσταση του αγώνα.[51][52] Αυτός ο τρόπος λειτουργίας ήταν ο θεμέλιος λίθος στο νέο σύστημα του αθλήματος που ονομάστηκε ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο και άρχισε να γίνεται σταδιακά εμφανής από το δεύτερο χρόνο παρουσίας του Μίχελς έχοντας ως σημαντικότερο εκφραστή της φιλοσοφίας τον ιδιαίτερα ταλαντούχο νεαρό Κρόιφ.[53][54][55] Γρήγορα κατάλαβε ότι το ποδόσφαιρο ήταν μια διαδικασία που θα έκανε λάθη, τα οποία θα έπρεπε να τα αναλύσει, να πάρει μαθήματα και να προχωρήσει χωρίς απογοήτευση, στοιχεία που τον έκαναν να αναζητεί συνεχώς τη βελτίωσή του.[56][57] Η σταδιακή ενδυνάμωσή του (το βάρος του ανέβηκε στα 70-71 κιλά) επέτρεπε να ανταποκρίνεται στους πολλαπλούς ρόλους. Ήταν πολύ γρήγορος με εξαιρετική ικανότητα επιτάχυνσης, έξυπνος, με φαντασία και πολύ υψηλή τεχνική κατάρτιση, την κορυφαία της εποχής του. Ιδιαίτερα διορατικός, έβλεπε χώρους και θέσεις στο γήπεδο που άλλοι κορυφαίοι ποδοσφαιριστές δεν μπορούσαν να διακρίνουν. Αυτό του επέτρεπε να είναι όχι μόνο ο ίδιος επικίνδυνος αλλά να δίνει την ευχέρεια και στους συμπαίκτες του να αναδυθούν και λειτουργικά να βελτιωθούν. Τα χαρακτηριστικά του αυτά μαζί με τα ηγετικά του προσόντα οδήγησαν σε ένα τρόπο ανάπτυξης του παιχνιδιού της ομάδας που είχε πάντα αυτόν σε κυρίαρχο ρόλο με σταδιακά αυξανόμενη ευθύνη με τον προπονητή να του παρέχει ελευθερία κινήσεων και πρωτοβουλιών. Η αποχώρηση του Μίχελς το 1971 αύξησε τη σημασία του ρόλου του στη λειτουργικότητα της ομάδας.[58][59][60] Στον τυπικό Ευρωπαϊκό τρόπο παιχνιδιού, ο Ολλανδός ήταν περισσότερο ομαδικός παρά ένα πρότυπο ατομικών δεξιοτήτων που οι ομάδες της Νότιας Αμερικής μοιάζουν συχνά να προωθούν. Όπως θυμούνται οι θεατές, πέρασε μεγάλο μέρος του χρόνου του στο γήπεδο φωνάζοντας στους συμπαίκτες του, τοποθετώντας τους κατάλληλα πριν παίξει, συμβουλεύοντάς τους πως να χειριστούν ένα συγκεκριμένο αντίπαλο. Και έκανε τις απαραίτητες τακτικές προσαρμογές κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού χωρίς καν να ρίξει δεύτερη ματιά στον πάγκο. «Μην τρέχεις», συχνά έλεγε ο Κρόιφ, «παίζεις ποδόσφαιρο με το κεφάλι σου». Στο δημιουργικό τομέα του παιχνιδιού λειτουργούσε ως «μαέστρος».[61][62][63]

Μετά από τρία συνεχή πρωταθλήματα με την ομάδα του, ήρθε και η ευρωπαϊκή αναγνώριση. Η αρχή θεωρείται ότι έγινε στην πορεία του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών της περιόδου 1966-67 με τη συντριπτική νίκη στο Άμστερνταμ επί της πρωταθλήτριας Αγγλίας Λίβερπουλ στη φάση των "16" με 5-1 μέσα σε πυκνή ομίχλη και με ισοπαλία 2-2 στο Λίβερπουλ (με δύο γκολ του Κρόιφ, είχε σημειώσει ένα και στον πρώτο αγώνα) παίρνοντας έτσι την πρόκριση αλλά επιβεβαιώθηκε το 1969.[64][65] Ο προπονητής της αγγλικής ομάδας Μπιλ Σάνκλι σχολίασε τότε πως ήταν σαν να πετροβολάνε τον άνεμο την προσπάθεια να τον μαρκάρουν οι αμυντικοί του.[66] Στα προημιτελικά εκείνης της διοργάνωσης η ολλανδική ομάδα και ο Κρόιφ κλονίζουν την ισχύ των παλαιών δυνάμεων του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου με την επικράτηση επί της Μπενφίκα, δύο φορές κατόχου του τίτλου μετά από ήττα στο Άμστερνταμ (1-3, με γκολ του Κρόιφ) και μία απρόσμενη νίκη στη Λισσαβόνα με το ίδιο σκορ και δύο τέρματα δικά του που έδωσαν την τελική πρόκριση στον Άγιαξ.[67] Στις 28 Μαΐου, ο 22χρονος «μαέστρος» έπαιξε στον πρώτο τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών απέναντι στη Μίλαν, αλλά οι Ιταλοί κέρδισαν με 4-1.[34][68] Η προσπάθεια όμως για την ευρωπαϊκή επιτυχία κόστισε την απώλεια και των δύο εγχώριων τίτλων εκείνη τη χρονιά, όμως το 1969-70 ενισχύθηκε μεταγραφικά και επανήλθε στην κορυφή με την κατάκτηση του δεύτερου νταμπλ, ο δε Κρόιφ ήταν δεύτερος σκόρερ του πρωταθλήματος με 23 τέρματα και 33 συνολικά σε όλες τις διοργανώσεις.[33][45] Το 1970-71 ο Άγιαξ έφτασε στην κορυφή της Ευρώπης νικώντας στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών τον Παναθηναϊκό του Φέρεντς Πούσκας με 2-0, επιτυχία που επαναλήφθηκε το 1972 απέναντι στην Ίντερ με το ίδιο σκορ και δύο δικά του γκολ.[38][69] Αυτή η νίκη ώθησε τις ολλανδικές εφημερίδες να ανακοινώσουν την κατάρρευση του ιταλικού τρόπου αμυντικού ποδοσφαίρου γνωστού ως κατενάτσιο που είχε αρχίσει να κυριαρχεί τη δεκαετία του 1960 απέναντι στο ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο.[70][53] Σε εκείνη τη διοργάνωση ήταν και πρώτος σκόρερ με 5 τέρματα.[71] Παρά τις πολλαπλές ατομικές και συλλογικές επιτυχίες εκείνης της χρονιάς ήταν τέταρτος στην ψηφοφορία της Χρυσής Μπάλας μετά από τρεις διεθνείς Γερμανούς πρωταθλητές Ευρώπης, ενώ την προηγούμενη χρονιά είχε κατακτήσει το βραβείο για πρώτη φορά.[72][73]

Πρωταθλητής Ευρώπης το 1973 απέναντι στη Γιουβέντους, τη φανέλα της οποίας φορά μετά από την πατροπαράδοτη αλλαγή μετά το τέλος του αγώνα[74]

Ο Άγιαξ κέρδισε και το Διηπειρωτικό Κύπελλο το 1972 (είχε αρνηθεί να συμμετάσχει την προηγούμενη χρονιά), νικώντας την Ιντεπεντιέντε στους διπλούς τελικούς, 1-1 στο πρώτο παιχνίδι στην Αργεντινή με γκολ του Κρόιφ και με 3-0 στο δεύτερο,[75][40] φτάνοντας έτσι στους τέσσερις τίτλους εκείνη τη χρονιά, έχοντας κατακτήσει το τρίτο νταμπλ στην Ολλανδία. Με ένα γκολ του Κρόιφ σε κάθε αγώνα τον Ιανουάριο του 1973, κέρδισε το Ευρωπαϊκό Σούπερ Κύπελλο (το πρώτο που διοργανώθηκε) νικώντας την Ρέιντζερς με 3-1 και 3-2 στο Άμστερνταμ.[76] Την διετία 1971-73 ο Άγιαξ κέρδισε και τους 46 επίσημους αγώνες που έδωσε στην έδρα του, τη δε αγωνιστική περίοδο 1971-72 γνώρισε μία μόνο μία ήττα στο πρωτάθλημα το οποίο κατέκτησε με συντελεστή τερμάτων 104-20 και τον Κρόιφ πρώτο σκόρερ με 25 γκολ στο πρωτάθλημα και 30 συνολικά στις επίσημες διοργανώσεις.[77][45][78] Το 1973 ήρθε η δεύτερη μεγάλη ατομική διάκριση με την κατάκτηση της Χρυσής Μπάλας του καλύτερου Ευρωπαίου ποδοσφαιριστή.[73] Την αγωνιστική περίοδο 1972-73 και συγκεκριμένα στις 7 Μαρτίου του 1973, στο «Ντε Μέερ» του Άμστερνταμ και στο πλαίσιο των προημιτελικών του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, ο Άγιαξ συνέτριψε με 4-0 την Μπάγερν Μονάχου δίνοντας μια από τις μεγαλύτερες παραστάσεις του, η οποία όμως έμελλε να είναι και από τις τελευταίες εκείνης της ομάδας. Η συνάντηση ψηφίστηκε ως η καλύτερη για τα Ευρωπαϊκά Κύπελλα όλων των εποχών από τη γαλλική εφημερίδα L'Équipe το 2005. Η εφημερίδα χαρακτήρισε το παιχνίδι ως την καλύτερη επίδειξη του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου.[79][80] Στον επαναληπτικό η νίκη των Γερμανών με 2-1 ήταν χωρίς αντίκρυσμα. Η πορεία ολοκληρώθηκε με ένα τρίτο διαδοχικό Ευρωπαϊκό Κύπελλο Πρωταθλητριών με νίκη 1-0 επί της Γιουβέντους στον τελικό της 30ής Μαΐου 1973. Η λαμπρή αυτή πορεία έμεινε στην παγκόσμια ποδοσφαιρική ιστορία και ήταν η μέχρι τότε καλύτερη συλλόγου μετά από αυτή της Ρεάλ Μαδρίτης της δεκαετίας του 1950.[81][82][83][84]

Η πρώτη θητεία του στον ολλανδικό σύλλογο ολοκληρώθηκε το 1973 με την ομάδα να θεωρείται μια από τις καλύτερες όλων των εποχών[85][86][87][88] έχοντας κερδίσει με τον Κρόιφ 16 τίτλους σε όλα τα επίπεδα (έξι εθνικά πρωταθλήματα, τέσσερα Κύπελλα, δύο Σούπερ Κύπελλα Ευρώπης, τρία συνεχόμενα Κύπελλα Πρωταθλητριών Ευρώπης, ένα Διηπειρωτικό Κύπελλο) και παίζοντας ποδόσφαιρο πρωτοποριακού χαρακτήρα με αποτέλεσμα να κερδίσει θαυμαστές παγκόσμια.[89][90][54] Το τελευταίο του παιχνίδι με το σύλλογο του Άμστερνταμ ήταν στις 19 Αυγούστου 1973 απέναντι της ΦΚ Άμστερνταμ που έληξε με 6-1 υπέρ του Άγιαξ.[34]

Εκτός γηπέδου ο Κρόιφ καθημερινώς έπαιρνε δεκάδες γράμματα θαυμαστών και θαυμαστριών του, προσκλήσεις όλων των ειδών, ηχογράφησε δίσκο με τη φωνή του διηγούμενος διάφορα κατορθώματά του στο ποδόσφαιρο, κάνει διαφήμιση προϊόντων αθλητικών και μη και κινείται μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες σαν τηλεοπτικός αστέρας.[91] Ακόμα, νωρίς στην καριέρα του διεκδίκησε δικαιώματα των ποδοσφαιριστών που στην εποχή εκείνη ήταν περιορισμένα λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του αθλήματος στη χώρα του που έγινε επαγγελματικό το 1954. Ανακάλυψε ότι οι Ολλανδοί αξιωματούχοι της Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας ήταν ασφαλισμένοι για ταξίδια στο εξωτερικό, αλλά οι παίκτες δεν ήταν, ζήτησε-και πέτυχε-το ίδιο και για αυτούς αρνούμενος να αγωνιστεί σε αγώνα με την Πολωνία.[89]

Η δεύτερη περίοδος στην Ισπανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκείνο το χρόνο (1973) η Μπαρτσελόνα απέκτησε τον 26χρονο τότε Κρόιφ με συμφωνία που υπογράφηκε στις 13 Αυγούστου πληρώνοντας ποσό που ήταν ρεκόρ για την εποχή του (922.000 λίρες Αγγλίας, ποσό διπλάσιο του προηγούμενου υψηλότερου ρεκόρ) και σήμερα αντιστοιχεί σε περίπου 2,5 εκατομμύρια ευρώ.[92][93][94] Το ενδιαφέρον του συλλόγου της Καταλονίας χρονολογούταν από το 1970 όταν προπονητής ήταν ο πρώην προπονητής του Βιμ Μπάκινγκχαμ αλλά η απαγόρευση μεταγραφής ξένων παικτών ή παικτών που δεν είχαν ισπανικές ρίζες στην Ισπανία δεν επιτρέπονταν τότε και η προσπάθεια ορισμένων συλλόγων να την ανατρέψουν απέτυχε. Ο κανονισμός έμεινε στην ιστορία με την ονομασία el timon de Paraguay («το τιμόνι από την Παραγουάη»), όταν ανακαλύφθηκε ότι ένας επιτήδειος από τη νοτιοαμερικανική χώρα είχε εκμεταλλευτεί αυτόν τον κανονισμό για να βγάλει χρήματα, παρέχοντας πλαστά έγγραφα σε παίκτες που δεν είχαν ισπανικές ρίζες. Οι «μπλαουγκράνα» είχαν σοβαρές υποψίες ότι ο κανονισμός αυτός υπαγορεύτηκε από τη Ρεάλ Μαδρίτης, ώστε σε περίπτωση που εμφανιζόταν στον ορίζοντα κάποιος νέος Αλφρέδο Ντι Στέφανο, οι «μερένγκες» να ενημερωθούν πρώτοι για τη διαθεσιμότητά του από το καθεστώς Φράνκο, με το οποίο υπήρχαν καλές σχέσεις. Μάλιστα ο Κρόιφ, υπέγραψε επταετές συμβόλαιο συνεργασίας το 1971 με τον «Αίαντα» και φαινομενικά δέσμευσε μια για πάντα το μέλλον του με τον σύλλογο.[95][96] Η μεταγραφή τελικά ολοκληρώθηκε περιπετειωδώς, μιας και ο Άγιαξ είχε αρχικά συμφωνήσει με την Ρεάλ Μαδρίτης και μόνο η άρνηση του κορυφαίου παίκτη (κατά ορισμένους για πολιτικούς λόγους) έκαμψε ακόμα και τα γραφειοκρατικά εμπόδια που δημιούργησε η ομάδα της ισπανικής πρωτεύουσας καθυστερώντας τελικά την ολοκλήρωση της μεταγραφής για σχεδόν τρεις μήνες.[97][98][99] Καταλυτικό ρόλο στην πραγματοποίηση της μετακίνησης του Κρόιφ έπαιξε η μη επανεκλογή του ως αρχηγού του Άγιαξ στην εσωτερική αρχαιρεσία της ομάδας που επανεξέλεξε τον Πιέτ Κάιζερ. Ο Κρόιφ θεώρησε το αποτέλεσμα ως έλλειψη εμπιστοσύνης από τους συμπαίκτες του και αμφισβήτησης του ηγετικού του ρόλου στην ομάδα.[100][89]

«Όταν παίκτες σαν τον Γκάρεθ Μπέιλ και τον Κριστιάνο Ρονάλντο κοστίζουν περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ, ο Κρόιφ θα πήγαινε στα δισεκατομμύρια!»

Φραντς Μπεκενμπάουερ, σε συνέντευξη στη Bild.de για το κόστος της μεταφοράς του Κρόιφ το 1973 (Σεπτέμβριος 2014).[101][102]

Ο επονομαζόμενος και «ιπτάμενος Ολλανδός» [103][104] στο ισπανικό σωματείο επανενώθηκε με τον Μίχελς (που είχε φύγει από τον Άγιαξ το 1971) και έδωσε αυτοπεποίθηση στην ομάδα: έκανε το ντεμπούτο του στις 28 Οκτωβρίου με αντίπαλο τη Γρανάδα σημειώνοντας δύο τέρματα στο 4-0, ακολουθούμενο από άλλους 24 αήττητους αγώνες (18 νίκες, 6 ισοπαλίες). Πριν την πρεμιέρα του η ομάδα είχε γνωρίσει τρεις εκτός έδρας ήττες. Η ήττα τελικά ήρθε από την πρωταθλήτρια Ατλέτικο Μαδρίτης με 2-0, χάνοντας ο καταλανικός σύλλογος την ευκαιρία να καταρρίψει το ρεκόρ της Ρεάλ Μαδρίτης που ήταν 29 αγώνες αήττητη το 1968-1969.[105][106] Στον αγώνα του πρώτου γύρου απέναντι στην Ατλέτικο (που έληξε με νίκη της Μπαρτσελόνα με 2-1) ο Κρόιφ σημείωσε ένα γκολ στο οποίο πήδηξε στον αέρα, γύρισε το σώμα του έτσι ώστε να απομακρύνεται από την εστία και κλώτσησε τη μπάλα με την δεξιά πτέρνα (η μπάλα ήταν περίπου στο ύψος του λαιμού και είχε ήδη έρθει από μεγάλη απόσταση).[107] Το γκολ εμφανίστηκε στο ντοκιμαντέρ En un momento dado, στο οποίο οι οπαδοί προσπάθησαν να αναδημιουργήσουν εκείνη τη στιγμή. Το γκολ ονομάστηκε Le but impossible de Cruyff (το αδύνατο γκολ του Κρόιφ).[108][41] Στην πρώτη αγωνιστική περίοδο στη Βαρκελώνη σημείωσε 16 τέρματα που ήταν και η καλύτερη επίδοσή του στην περίοδο παραμονής του στην Ιβηρική χώρα. Με την πρώτη του χρονιά την οδήγησε στην κατάκτηση του τίτλου του πρωταθλήματος, κάτι που είχε να συμβεί 14 χρόνια, συνοδευόμενη και από εκθαμβωτική νίκη επί της Ρεάλ Μαδρίτης στο Σαντιάγκο Μπερναμπέου με 0-5, όπου ο ίδιος σημείωσε ένα γκολ και μοίρασε άλλα τρία.[61][109][110] Ο ίδιος το 1973 κέρδισε τη δεύτερη από τις τρεις Χρυσές Μπάλες της σταδιοδρομίας του (με την τρίτη να έρχεται την αμέσως επόμενη χρονιά-1974), και ήταν ο πρώτος που πέτυχε κάτι τέτοιο.[111][73] Παράλληλα, έγινε και ιδιαίτερα δημοφιλής στους οπαδούς του συλλόγου, καθώς έδωσε και καταλανικό όνομα στο γιο του (Γιόρντι) παρά την κρατική απαγόρευση, παρακάμπτοντας μέσω της διπλής ιθαγένειας.[112][113] Στην Ισπανία απέκτησε το προσωνύμιο El flaco (Ο λιγνός) λόγω της σωματοδομής του.[40]

Με τη φανέλα της Μπαρτσελόνα το 1975

Στην Ισπανία ο ρόλος του χρειάστηκε να είναι πιο δημιουργικός, συμμετέχοντας περισσότερο στην λειτουργία της ομάδας, που αναζητούσε τη σταθερή αγωνιστική της ανάκαμψη που είχε χαθεί με την κυριαρχία της Ρεάλ από τη δεκαετία του 1950. Ο τότε ήδη θεωρούμενος καλύτερος παίκτης του κόσμου ήταν η σημαντικότερη προσπάθεια όλων αυτών των χρόνων.[60][114] Ο ερχομός και του Νέσκενς το 1974 ισχυροποιούσε θεωρητικά την ομάδα, όμως αυτό δεν αποδείχθηκε στην πράξη, η οποία έμεινε μακριά από την εφαρμογή λειτουργίας ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου.[31] Έγινε αρχηγός από τη δεύτερη χρονιά και αξιοσημείωτα βοήθησε τους νέους ηλικιακά ποδοσφαιριστές.[115] Μετά την πρώτη του χρονιά αντιμετώπισε και το σκληρό παιχνίδι των Ισπανών αμυντικών.[39] Στο σωματείο της Καταλονίας αγωνίστηκε για περίπου 5 χρόνια, σημείωσε 85 τέρματα σε 227 επίσημους αγώνες έχοντας κατακτήσει ένα πρωτάθλημα και ένα Κύπελλο Ισπανίας μέχρι το 1978 που άφησε την Βαρκελώνη, η οποία δεν διέθετε την ισχύ του Άγιαξ περιορίζοντας τη δυνατότητα κατάκτησης πολυάριθμων συλλογικών τίτλων.[114] Επιπλέον, δεν συμμετείχε σε αγώνες του Κυπέλλου τα τέσσερα πρώτα χρόνια, καθώς δεν επιτρεπόταν η συμμετοχή ξένων ποδοσφαιριστών στη διοργάνωση μέχρι το 1977. Το 1976-77 και το 1977-78 αναδείχθηκε καλύτερος ξένος παίκτης του πρωταθλήματος κερδίζοντας το βραβείο Don Balón, διάκριση που ξεκίνησε το 1975-76.[116] Ο Jean-Philippe Réthacker σχολίασε τότε στο France Football ότι ο Κρόιφ ήταν το αρχέτυπο του αστέρα του 2000 λόγω της ταχύτητας, της δημιουργικότητα και της συνολικής του απόδοσης.[117] Οι μνήμες που άφησε στην Ιβηρική χώρα ήταν τέτοιες που ο Αργεντινός διεθνής Χόρχε Βαλντάνο που αγωνίστηκε εναντίον του σε συνέντευξη το 2016 είπε: «Ποτέ στη ζωή μου δεν έχω δει παίκτη σαν τον Κρόιφ. Ήταν ο ιδιοκτήτης της παράστασης. Πολύ περισσότερο από την ομάδα του, τον διαιτητή ή τους οπαδούς. Ήταν ταυτόχρονα παίκτης, προπονητής και διαιτητής».[118] Ο Κρόιφ δήλωσε αργότερα ότι είχε μετανιώσει που πήγε να παίξει στην Ισπανία τα χρόνια της δικτατορίας του Φράνκο. «Το πρωτάθλημα του 1977 μας το έκλεψαν. Παίζαμε εναντίον της Μάλαγα κι ο διαιτητής με απέβαλλε. Χωρίς αιτία. Σύμφωνα με τα όσα είχε πει, τον είχα αποκαλέσει "μπάσταρδο". Μέχρι σήμερα αυτή η λέξη δεν έχει βγει από το στόμα μου» διευκρίνησε.[119]

Το 1977 έκανε και την τελευταία εμφάνισή του με τους «Οράνιε» (συγκεκριμένα στις 26 Οκτωβρίου 1977 σε αγώνα με το Βέλγιο]), χωρίς να συμμετάσχει στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978.[120] Η προσωπική του αυτή απόφαση συζητήθηκε ιδιαίτερα την εποχή εκείνη χωρίς να δίδεται πειστική απάντηση γι'αυτήν, παρά μόνο από τον ίδιο 30 ολόκληρα χρόνια αργότερα: είχε πέσει θύμα απόπειρας απαγωγής στο σπίτι του στη Βαρκελώνη, γεγονός που επηρέασε και τις μετέπειτα χρονικά σύντομες αποφάσεις του.[121][122]

Το καλοκαίρι του 1978, ο 31χρονος παίκτης αποφάσισε απρόσμενα να θέσει τέρμα στην καριέρα του, παρά την κατάκτηση του Κυπέλλου Ισπανίας μετά από χρόνια εκείνη τη σεζόν.[67] [123] Με 3-1 νίκη επί του Άγιαξ, είπε αντίο στο καταλανικό κοινό στις 27 Μαΐου. Διοργανώθηκε ένας αποχαιρετιστήριος αγώνας από τον Άγιαξ στις 7 Νοεμβρίου 1978: η Μπάγερν Μονάχου προσκλήθηκε στο τιμητικό αγώνα που διεξήχθη στο Ολυμπιακό Στάδιο μπροστά σε 55.000 θεατές. Δεν ήταν τελικά μια εορταστική ημέρα και όχι το συνηθισμένο αποτέλεσμα για μία τιμητική συνάντηση. Σε ένα πλήρες γήπεδο και με εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο, ο Άγιαξ ηττήθηκε με 0-8. Μετά το όγδοο γκολ, ο Κρόιφ εγκατέλειψε το γήπεδο. Ήταν η μεγαλύτερη ήττα του Κρόιφ στην καριέρα του. Τον Μάιο του 2006, ορισμένοι πρώην παίκτες της Μπάγερν Μονάχου ζήτησαν συγνώμη για αυτόν τον αγώνα.[124][125]

Τα τελευταία χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επανήλθε όμως σύντομα και το 1979 έκανε το υπερατλαντικό ταξίδι και για δύο χρόνια αγωνίστηκε στην Αμερική, και συγκεκριμένα στους Λος Άντζελες Άζτεκς (Los Angeles Aztecs) την περίοδο 1979-80, και στους Ουάσινγκτον Ντίπλοματς (Washington Diplomats) το 1980-81. Η πορεία στις ΗΠΑ πήγε να ξεκινήσει με τη Νιου Γιορκ Κόσμος που με την εκδήλωση ενδιαφέροντος ήδη από τα τέλη του 1977 ψάχνοντας λύση για να αποφύγουν την πτώση της ομάδας μετά την αποχώρησή του Πελέ. Υπέγραψαν δεσμευτικό συμβόλαιο μαζί του, αλλά ο Ολλανδός συμμετείχε μόνο σε δύο φιλικούς αγώνες προετοιμασίας και τελικά βρέθηκε στην ανατολική ακτή στο Λος Άντζελες, υπογράφοντας συμβόλαιο με το νέο του σύλλογο με πολύ σύντομες διαπραγματεύσεις και κάνοντας το ντεμπούτο του μόλις σε τέσσερις ώρες μετά την προσγείωση του αεροπλάνου του σημειώνοντας και δύο γκολ.[126][127] Στην ομάδα του Λος Άντζελες επανενώθηκε με τον μέντορά του Ρίνους Μίχελς και κέρδισε τον τίτλο του καλύτερου παίκτη του NASL το 1979 έχοντας σημειώσει 14 τέρματα και έχοντας δώσει 16 ασίστ.[128] Η χρονιά πριν από την άφιξή του, ήταν κάκιστη και η ομάδα τερμάτισε σε χαμηλή θέση του Δυτικού πρωταθλήματος χωρίς να προκριθεί στα πλέι οφ. Χάρη στη φόρμα του, που φάνηκε με το πρώτο παιχνίδι εναντίον των Λόντστεστερ Λάνσερς (23 Μαΐου) όπου σημείωσε δύο από τα τρία τέρματα της ομάδας μέσα σε 10 λεπτά, το 1979 ο σύλλογος τερματίσε δεύτερος και συμμετείχε στους ημιτελικούς των πλέι οφ, με τον Ολλανδό να σημειώνει ένα εκπληκτικό γκολ στα τελευταία οκτώ λεπτά απέναντι στους Ουάσινγκτον Ντίπλοματς.[129][130] Το γκολ αυτό ψηφίστηκε ως το καλύτερο της χρονιάς στο πρωτάθλημα. Η παρουσία του στο σύλλογο είχε προσελκύσει μεγάλο αριθμό οπαδών, με τη μέση παρουσία φιλάθλων στους αγώνες να αυξάνεται από 9.301 το 1978 σε 14.334 το 1979. Επίσης, συμμετείχε σε μεγάλο βαθμό σε διαφημιστικές δραστηριότητες για το σύλλογο και το πρωτάθλημα στο σύνολό του. Ωστόσο, παρά την επιρροή του, ο σύλλογος αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα στο τέλος της χρονιάς και εξαγοράστηκε από μεξικανούς επενδυτές. Η επιθυμία τους όχι μόνο να μειώσουν το κόστος αλλά και να χτίσουν την ομάδα από παίκτες από την πατρίδα τους, οδήγησαν τον Κρόιφ να πουληθεί πριν από το 1980, σε μεγάλο βαθμό με την απογοήτευση των θαυμαστών που είχε δημιουργήσει στην ανατολική ακτή.

Στην ομάδα της πρωτεύουσας τον επόμενο χρόνο ο Κρόιφ, υπέγραψε τριετές συμβόλαιο αλλά είχε σημαντικές διαφωνίες νοοτροπίας στην ανάπτυξη του παιχνιδιού με τον Άγγλο προπονητή Γκόρντον Μπράντλεϊ και τα αποτελέσματα δεν ήταν τα επιθυμητά, προκαλώντας δυσαρέσκεια των φιλάθλων που αντανακλούσε στα οικονομικά της λέσχης. Στην ομάδα της Ουάσιγκτον η σύντομη παραμονή του σχετίστηκε ακόμα με τις δυσκολίες προσαρμογής του στον τεχνητό χλοοτάπητα, στοιχείο εντελώς άγνωστο στην Ευρώπη. Ο ίδιος είχε 10 γκολ και 20 ασίστ μέχρι το τέλος της χρονιάς και η ομάδα έφτασε στα πλέι-οφ, αλλά έχασε από τους Άζτεκς (την προηγούμενη ομάδα του) στους προημιτελικούς.[129]

Σε μια χώρα που ανακάλυπτε το δημοφιλέστερο άθλημα της υφηλίου, ο Κρόιφ άφησε σημάδια, εμπνέοντας μια νέα γενιά Αμερικανών παικτών και έμαθε για τη διαχείριση συλλόγων, και τη φιλανθρωπία, η οποία θα τον επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό τις επόμενες δεκαετίες.[29][131] Πήρε την πρώτη του γεύση φιλανθρωπίας με τον όρο που είχαν συμπεριλάβει στο συμβόλαιό του ότι, σε κάθε εκτός έδρας παιχνίδι, θα έκανε προπόνηση σε παιδιά με αναπηρία. Όταν τα παιδιά έδειξαν μικρά σημάδια βελτίωσης, ο Κρόιφ άρχισε να δυσαρεστείται με την υποχρέωσή του, πιστεύοντας ότι οι προσπάθειές του ήταν μάταιες. Αλλά σύντομα εκτίμησε την ευτυχία, τη χαρά που έδωσε στα μειονεκτούντα παιδιά, απλά ικανοποιούμενος με τη συμμετοχή και κάνοντας μικρές βελτιώσεις. Λίγους μήνες μετά τη φυγή του η ομάδα διαλύθηκε.[126]

Με τη φανέλα του Άγιαξ το 1981

Το φθινόπωρο του 1980 επέστρεψε στον Άγιαξ στη θέση του τεχνικού συμβούλου καθώς δεν είχε δικαίωμα να αγωνιστεί σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Το 1981 επανήλθε και αγωνιστικά στην Ευρώπη στην ισπανική Λεβάντε, τη δεύτερη ομάδα της Βαλένθια που αγωνίζονταν στη δεύτερη κατηγορία του ισπανικού πρωταθλήματος, στην οποία είχε 10 συμμετοχές και δύο γκολ. Η αδυναμία του συλλόγου στην εκπλήρωση των οικονομικών υποχρεώσεών του[132] οδήγησε τον Κρόιφ στην επιστροφή στη μεγάλη του αγάπη τον Άγιαξ, από το 1981 έως το 1983. Έκανε το νέο του ντεμπούτο στον Άγιαξ στις 6 Δεκεμβρίου 1981 με αντίπαλο τη Χάαρλεμ σημειώνοντας το 1-0 στο 21ο λεπτό, σε ένα αγώνα με 12.000 περισσότερους θεατές από το μέσο όρο των προηγούμενων συναντήσεων.[133] Με την ομάδα η αγωνιστική περίοδος προχώρησε εξαιρετικά, από την τρίτη θέση στο βαθμολογικό πίνακα το χειμώνα της πρώτης χρονιάς 1982-83, κατέκτησε τελικά εντυπωσιακά το πρωτάθλημα έχοντας συντελεστή τερμάτων 117-42.[134] Άξια αναφοράς ήταν μια εκτέλεση πέναλτι εναντίον της Χέλμοντ Σπορτ το Δεκέμβριο του 1982. Δεν συνήθιζε να τα εκτελεί αλλά αυτό το ανέλαβε ο ίδιος, δίνοντας πάσα στον συμπαίκτη του Γέσπερ Όλσεν. Ο Όλσεν τράβηξε τον σαστισμένο τερματοφύλακα επάνω του και έδωσε την μπάλα πίσω στον Κρόιφ που την έσπρωξε στο κενό τέρμα.[135][136][137] Στη δεύτερη από αυτές τις δύο χρονιές έχασε 13 αγώνες πρωταθλήματος λόγω τραυματισμών, αλλά συνέβαλε με 9 γκολ και 14 ασίστ. Σημείωσε ακόμη και το τελευταίο γκολ στον τελικό του Ολλανδικού Κυπέλλου έναντι της Ενεσέ Ναϊμέχεν κερδίζοντας το νταμπλ.[138] Η συνέχεια της καριέρας του 36χρόνου πια αστέρα στον «Αίαντα» εμποδίστηκε από τη σύγκρουσή του με τη διοίκηση για οικονομικούς λόγους και ένα ακόμα «διαζύγιο» με το σύλλογο ήρθε στο τέλος της αγωνιστικής περιόδου.[139] Κλείνοντας την καριέρα στην ομάδα του Άμστερνταμ ήταν ο πρώτος σκόρερ στην ιστορία του σωματείου.[43]

Την περίοδο 1983-84 έκλεισε την καριέρα του στη Φέγενορντ σε ηλικία 37 χρονών, βοηθώντας σημαντικά την ομάδα να πάρει το πρωτάθλημα και το Κύπελλο Ολλανδίας, ανατρέποντας πλήρως την εικόνα της προηγούμενης χρονιάς.[140][141] Η μεταγραφή στην μεγαλύτερη αντίπαλο του Άγιαξ δεν ήταν εύκολη υπόθεση όχι μόνο για τον ίδιο αλλά περισσότερο για τους φιλάθλους της νέας ομάδας,[68] οι οποίοι πάρα το καλό ξεκίνημα είδαν την ομάδα να συντρίβεται με 8-2 από τη μεγάλη αντίπαλο στο πρώτο ντέρμπι. Η κατάσταση βελτιώθηκε με ένα σερί 15 αγώνων χωρίς ήττα και τη νίκη στο ντέρμπι-ρεβάνς με 4-1 με τον Κρόιφ να σημειώνει ένα τέρμα. Μετά δέκα χρόνια η Φέγενορντ πήρε τίτλο πρωταθλητή, ο δε κορυφαίος άσσος της αποθεώθηκε και ανακηρύχθηκε καλύτερος ποδοσφαιριστής στη Ολλανδία για 5η φορά στην καριέρα του.[142][143] Αυτός ήταν ο 10ος τίτλος πρωταθλήματος που κατέκτησε στη σταδιοδρομία του.[43] Στις 13 Μαΐου 1984, έπαιξε τον τελευταίο επίσημο αγώνα της ένδοξης ποδοσφαιρικής του καριέρας στο Ντε Κούιπ. Το Ολλανδικό πρωτάθλημα είχε ήδη κριθεί, οπότε η συνάντηση εναντίον της PEC Zwolle αφορούσε στον αποχαιρετισμό του κορυφαίου Ολλανδού παίκτη. Μετά από ένα γκολ που σημείωσε, ο Κρόιφ έκανε σήμα στον διαιτητή ότι ήρθε η ώρα να αποχωρήσει δημόσια από την επαγγελματική του καριέρα ως παίκτης. Ο διαιτητής του έδειξε συμβολικά κόκκινη κάρτα. Οι συμπαίκτες τον ανύψωσαν στους ώμους τους, και έτσι βίωσε τα τελευταία λεπτά της εντυπωσιακής ποδοσφαιρικής του διαδρομής ως παίκτης.[144]

Στους ώμους των συμπαικτών του της Φέγενορντ στον τελευταίο αγώνα της καριέρας του

Κλείνοντας την καριέρα του είχε σημειώσει 425 τέρματα σε 752 επίσημους αγώνες, [49][35] ενώ συμπεριλαμβανομένων και των φιλικών το γενικό σύνολο είναι 594 γκολ (10 μόνο με πέναλτι) και τουλάχιστον 438 ασίστ.[145]

Διεθνής καριέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε ηλικία 19 ετών και 135 ημερών, το 1966 και συγκεκριμένα στις 7 Σεπτεμβρίου, αγωνίστηκε για πρώτη φορά στην Εθνική Ολλανδίας απέναντι στην Ουγγαρίας σε συνάντηση που έγινε στα προκριματικά του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1968 και έληξε με 2-2 με ένα δικό του τέρμα. Στο δεύτερο όμως αγώνα του με την Τσεχοσλοβακίας αποβάλλεται και παραμένει εκτός διεθνούς δραστηριότητας για ένα χρόνο, ο πρώτος παίκτης που αναφέρεται ότι αποβλήθηκε στην ιστορία της εθνικής ομάδας της Ολλανδίας.[30][43] Η εθνική Ολλανδίας βασίστηκε στην ομάδα του Άγιαξ και με εντυπωσιακό τρόπο επανήλθε στο διεθνές στερέωμα έχοντας να συμμετάσχει σε Παγκόσμιο Κύπελλο από το μακρινό 1938, ενώ μεταπολεμικά μεταξύ Ιουνίου 1949 και Απριλίου 1955 έπαιξε 27 αγώνες και κέρδισε μόνο δύο.[103][146][147]

Ο Φράντισεκ Φάντρονκ (μετέπειτα προπονητής της ΑΕΚ) ήταν ο προπονητής της εθνικής Ολλανδίας στην προκριματική φάση της διοργάνωσης του 1974, η οποία είχε ιδιαίτερη σημασία για τους Ολλανδούς, καθώς θα διεξαγόταν στην έδρα των ιστορικών αντιπάλων τους, των Γερμανών. Στον 3ο προκριματικό όμιλο, Νορβηγία και Ισλανδία ήταν πολύ αδύναμες, με συνέπεια η πρόκριση να αποτελέσει ζήτημα των Κάτω Χωρών. Ολλανδία και Βέλγιο τερμάτισαν τον όμιλο με τέσσερις νίκες και δύο ισοπαλίες 0-0 στα μεταξύ τους παιχνίδια. Η δεύτερη εξ αυτών, στο Άμστερνταμ, ήταν ο τελευταίος αγώνα του ομίλου κι έτσι απέκτησε υπόσταση τελικού. Οι Βέλγοι, που δεν είχαν δεχθεί γκολ μέχρι τότε, τα κατάφεραν μέχρι το τέλος. Οι Ολλανδοί κράτησαν το 0-0 και με διαφορά τερμάτων, πήραν την πρόκριση για την τελική φάση. Η ολλανδική ομοσπονδία ανησύχησε από την κακή απόδοση της εθνικής στα μοναδικά κρίσιμα παιχνίδια στα προκριματικά. Έκρινε ότι ο Φάντρονκ δεν επαρκούσε για μία τόσο σημαντική αποστολή, την ανάδειξη του ολλανδικού ποδοσφαίρου και μέσω της εθνικής ομάδας, γι’ αυτό προσκάλεσε τον άνθρωπο που ξεχώρισε στον ίδιο ρόλο σε διασυλλογικό επίπεδο. Με το τέλος των προκριματικών, ο Φάντρονκ παρέμεινε bondscoach της ομάδας, αλλά ο ρόλος του «επιβλέποντος» (supervisor) ανατέθηκε στον Μίχελς. Ο τεχνικός της Μπαρτσελόνα είχε τον πρώτο λόγο σε οποιαδήποτε προπονητική απόφαση, με τον Φάντρονκ να λειτουργεί περισσότερο ως βοηθός του, έστω κι αν στα χαρτιά ήταν ο πρώτος προπονητής.[148]

Με τη φανέλα της εθνικής το 1974

Παρά τα μη ενθαρρυντικά αποτελέσματα στα φιλικά, οι τρεις αλλαγές του Μίχελς στη βασική ενδεκάδα άλλαξαν την εικόνα της και έτσι ιδιαίτερη μνεία χρήζει η παρουσία του Κρόιφ και η κατάκτηση της δεύτερης θέσης με την εθνική Ολλανδίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Γερμανίας το 1974.[149][150] Σε αυτή τη διοργάνωση, η ολλανδική ομάδα έκανε μια αξέχαστη εμφάνιση του «συνολικού ποδοσφαίρου» που τους έδωσε το ψευδώνυμο Clockwork Orange (ένα όνομα που δανείστηκε από το μυθιστόρημα αλλά εμπνευσμένο από τα πορτοκαλί φανέλες της ομάδας).[151][152] Η Ολλανδία συμμετείχε σε όμιλο με τη Σουηδία, τη Βουλγαρία και την Ουρουγουάη. Το πρώτο τους παιχνίδι εναντίον των Νοτιοαμερικανών ήταν μια άνετη νίκη με 2-0. Η επόμενη αποστολή ήταν απέναντι στη Σουηδία που τελείωσε χωρίς να προσφέρει κάτι ενδιαφέρον και χωρίς σκορ (0-0). Στο 24ο λεπτό εκείνης της συνάντησης ο Κρόιφ έκανε μία μοναδική προσπέραση του αντιπάλου του Γιαν Όλσον που έμεινε στην ιστορία ως Cruyff's turn : υποδυόμενος κίνηση με την μπάλα προς μία κατεύθυνση, την έσυρε πίσω από το σταθερό πόδι του κάνοντας στροφή του σώματος 180 μοιρών.[153][154][155][156] Έτσι απελευθερώθηκε εύκολα από την επιτήρηση του αντιπάλου του. Το Cruyff's turn καθιερώθηκε και είναι από τα βασικά στοιχεία του σύγχρονου παιχνιδιού, αλλά το ντεμπούτο του προκάλεσε σε εκείνους που το είδαν έκπληξη και εντυπωσιασμό. Ο Όλσον μιλώντας στους «Times» το 2016 είπε χαρακτηριστικά ότι εκείνη η φάση ήταν η πιο υπερήφανη στιγμή της καριέρας του.[157][158] Σημειωτέον, ότι ο Κρόιφ δεν ήταν άνθρωπος που ενέκρινε τις πρακτικές σόου.[61] Απέναντι στη Βουλγαρία οι Ολλανδοί πέταξαν με τέσσερα γκολ. Στη δεύτερη φάση ομίλων, η Ολλανδία συνέτριψε την Αργεντινή, κερδίζοντας με 4-0 δίνοντας πραγματική παράσταση. Ο τερματοφύλακας της ομάδας άγγιξε τη μπάλα μία μόνο φορά και ο Κρόιφ σκόραρε δύο εξαιρετικά τέρματα (το πρώτο και το τελευταίο).[159][160][161] Στον τρίτο αγώνα που θα καθόριζε και τις προκρίσεις, οι Οράνιε και η παγκόσμια πρωταθλήτρια Βραζιλία έδωσαν μεταξύ τους τη μεγάλη μάχη για την πρωτιά στον όμιλο και το εισιτήριο για τον τελικό. Η Βραζιλία του 1970, απείχε παρασάγγας ποιοτικά από εκείνη που παρατάχθηκε στα γήπεδα της Γερμανίας τέσσερα χρόνια αργότερα. Από τα πέντε «δεκάρια» στο ρόστερ έμειναν μόνο οι Ζαϊρζίνιο και Ρομπέρτο Ριβελίνο, ο Πελέ είχε αποχωρήσει τη «σελεσάο» από το 1971, ενώ δύο χρόνια αργότερα αποχώρησαν οι Γκέρσον και Τοστάο. Η Ολλανδία θα μπορούσε να αρκεστεί και σε μια ισοπαλία αλλά αυτό ήταν εντελώς έξω από τη νοοτροπία του αρχηγού (από το 1971) Κρόιφ. Με ένα εντυπωσιακό δικό του γκολ κι ένα του Γιόχαν Νέσκενς η Ολλανδία πέρασε δικαιωματικά στον τελικό.[148][162] Οι Βραζιλιάνοι εκτέθηκαν, αναγκαζόμενοι να παίξουν ως επί το πλείστον παθητικό παιχνίδι. Η Ολλανδία ήταν μόνο η πρώτη από τις ομάδες που νίκησαν τη Βραζιλία για τα επόμενα 20 χρόνια, αλλά ήταν η μόνη που το έκανε τόσο πειστικά και που ανέδειξε τη διαφορά της με το ποδόσφαιρο που παιζόταν έως τότε.[163]

Με αντίπαλο τον Τζάκι Τσάρλτον σε αγώνα Ολλανδίας-Αγγλίας το 1969

Στον τελικό απέναντι στην πρωταθλήτρια Ευρώπης Δυτική Γερμανία η σέντρα και η κατοχή της μπάλας ήταν στους «Οράνιε» και μέσα σε λίγες στιγμές μετά από 17 πάσες μεταξύ των Ολλανδών, ο Κρόιφ πήρε την μπάλα περίπου στο κέντρο του γηπέδου. Μετά το χρόνο που χρειαζόταν για την επιλογή του, ξαφνικά «απογειώθηκε» προς την περιοχή, κυνηγημένος από τον προσωπικό του φρουρό Μπέρτι Φογκτς. Καθώς έφτασε στη όριο της γραμμής της μεγάλης περιοχής ασταμάτητος, ο Χένες στην προσπάθεια να τον ανακόψει τελικά τον ανέτρεψε πριν καν συμπληρωθεί το πρώτο λεπτό της συνάντησης.[164][165] Ο Άγγλος διαιτητής Τζακ Τέιλορ επισήμανε το σημείο του πέναλτι-το πρώτο που δόθηκε σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου-που εκτέλεσε εύστοχα ο Γιόχαν Νέσκενς.[166][167] Ο πρώτος Γερμανός παίκτης που άγγιξε την μπάλα ήταν ο τερματοφύλακας του Σεπ Μάιερ. Οι Ολλανδοί φάνηκε να μην έχουν τον επιθετικό οίστρο που τους διέκρινε στους περισσότερους αγώνες, η ισοφάριση των γηπεδούχων και η ανατροπή του σκορ στο πρώτο ημίχρονο δεν έδειξε να τους ανησυχεί ιδιαίτερα, χάνοντας ουσιαστικά μία μόνο μεγάλη ευκαιρία με το Τζόνι Ρεπ μετά από ασίστ του Κρόιφ. Παρά την συνολική υπεροχή τους με την κατοχή της μπάλας και στο δεύτερο ημίχρονο, τελικά οι Γερμανοί πέτυχαν με 2-1 να είναι αυτοί οι νικητές και οι παγκόσμιοι πρωταθλητές. Η Ολλανδία ουσιαστικά ηττήθηκε χάριν της τέχνη της.[168][169][170] Παρά την ήττα τους, οι Ολλανδοί έδωσαν μαθήματα σύγχρονου ποδοσφαίρου- ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο στο υψηλότερο επίπεδο, που η ιστορία έδειξε την πρωτοπορία και μακροβιότητα των όσων λειτουργικά παρουσιάστηκαν εντός των αγωνιστικών χώρων. Ακόμα και στον 21ο αιώνα πολλοί Γερμανοί οπαδοί παραδέχονται ότι οι Ολλανδοί έπαιξε μακράν το πιο όμορφο ποδόσφαιρο τότε.[171] Η άποψη που θέλει την παρέα του Κρόιφ πρωταθλήτρια του κοινού έχει πολλούς υποστηρικτές.[172][173][174][175][176] Ο ίδιος αντιμετώπισε, ωστόσο, την ήττα των Οράνιε λέγοντας: «Χάσαμε το πιο σημαντικό παιχνίδι της ζωής μας, αλλά νομίζω πως αυτό μας έφερε μεγαλύτερη δόξα απ' όση θα μας έφερνε η νίκη. Διότι όλοι ήθελαν να μας δουν να κερδίζουμε κι η ήττα έφερε ακόμα μεγαλύτερη προσοχή, συμπάθεια και δέσιμο. Για τέσσερις εβδομάδες κανείς δεν μιλούσε για νίκη ή ήττα, αλλά όλοι ήθελαν να δουν το ποδόσφαιρο που παίζαμε. Δεν είναι δικαιολογία, είναι αλήθεια: το αποτέλεσμα του τελικού δεν με ενοχλεί» [177], και αργότερα: «Το ξεπέρασα γρήγορα. Δεν υπήρξε δράμα. Κυρίως γιατί έβλεπα τη θετική πλευρά των πραγμάτων και το θαυμασμό που υπήρχε για το παιχνίδι μας. Όλοι πίστευαν ότι είχαμε νικήσει...».[178] Αυτό έδωσε το δικαίωμα σε ορισμένους επικριτές του να υποστηρίζουν την άποψη ότι το αποτέλεσμα ήταν περισσότερο από ότι έπρεπε υποβαθμισμένο στη συνείδησή του σε σχέση με το τελικό στόχο που δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τη νίκη.[179] Υπήρξε επίσης η άποψη που υποστήριζε ότι οι Ολλανδοί ενδιαφέρονταν περισσότερο να «εξευτελίσουν» τους Γερμανούς για ιστορικούς λόγους και με βάση αυτό λειτούργησαν στον τελικό.[150][180] Ο Κρόιφ ψηφίστηκε ως ο καλύτερος παίκτης της διοργάνωσης και στην καλύτερη ομάδα, δημιούργησε 36 ευκαιρίες για επίτευξη τέρματος, 37 επιτυχημένες ντρίμπλες και έδωσε τρεις ασίστ.[43][181][182] Το Ολλανδικό ποδόσφαιρο με τον πιο ανανεωτικό τρόπο μπήκε στον ποδοσφαιρικό χάρτη και σε επίπεδο εθνικών ομάδων.[152] Αξιοπρόσεκτη είναι και η παρατήρηση ότι στις μεταβολές του διεθνούς ποδοσφαίρου το τελευταίο μισό αιώνα, ο τελευταίος ανανεωτής του αθλήματος ήταν εκείνη η ομάδα.[183][146][184]

Η εντυπωσιακή επέλαση του Κρόιφ στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1974. Ο προσωπικός του φρουρός Μπέρτι Φογκτς (αριστερά) αδυνατούσε να τον αναχαιτίσει και τελικά ο μη εικονιζόμενος Ούλι Χένες τον ανέτρεψε από την αντίθετη πλευρά.

Στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1976 η Ολλανδία απρόσμενα έχασε στον ημιτελικό από την μετέπειτα πρωταθλήτρια Τσεχοσλοβακία με 3-1, ενώ στο μικρό τελικό της διοργάνωσης νίκησε τη Γιουγκοσλαβία κατακτώντας την τρίτη θέση. Οι εμφανίσεις του Κρόιφ ήταν υποτονικές και έτσι ο μεγάλος εθνικός τίτλος δεν ήρθε ούτε σε αυτό το τουρνουά.[185][186] Στην εθνική Ολλανδίας αγωνίστηκε 48 φορές, από τις οποίες τις 34 ως αρχηγός και πέτυχε 33 γκολ. Σε όσους αγώνες σκόραρε η Ολλανδία δεν έχασε. Μεταξύ 1970 και 1974 σε όσους αγώνες της εθνικής ομάδας συμμετείχε, η νίκη ήταν το αποτέλεσμα εκτός του τελικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου.[187][43]

Έχοντας βοηθήσει την εθνική ομάδα να προκριθεί στο επερχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978 αποσύρθηκε από το διεθνές ποδόσφαιρο μετά από συνομιλία με τον προπονητή, το οποίο ήταν χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου που δεν φοβόταν να γνωστοποιήσει τα συναισθήματά του τόσο εντός όσο και εκτός του γηπέδου.[58][94] Στην αυτοβιογραφία του εξέφρασε την απογοήτευσή του για την απόφαση αυτή έχοντας την πίστη ότι με την παρουσία του η κατάκτηση του παγκοσμίου τίτλου θα ήταν γεγονός, έμμεσο ίσως στοιχείο μεταγενέστερης πικρίας για τον ανεπιτυχή τελικό του Μονάχου.[188][189] Ο Σέζαρ Λουίς Μενότι, προπονητής της νικήτριας εθνικής Αργεντινής στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978 σε συνάντησή τους του είχε πει: «Είμαι βαθιά ευγνώμων σε σένα, με έκανες διάσημο σε όλο τον κόσμο». Ο Κρόιφ τον κοίταξε τότε, έκπληκτος και δεν κατάλαβε αρχικά. «Επειδή δεν αγωνίστηκες στο Παγκόσμιο Κύπελλο! Χάρη σε εσένα καταφέραμε να γίνουμε παγκόσμιοι πρωταθλητές», του υπενθύμισε με γέλιο.[190]

Υπήρξε ο πιο διάσημος ποδοσφαιριστής που αφομοίωσε το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο (total football) [191][192] που εφάρμοσε ο Μίχελς σταδιακά και στην Εθνική ομάδα και ο ίδιος αργότερα ως προπονητής.[193][194] Αν και η θέση του Κρόιφ και στην Εθνική ομάδα ήταν τυπικά του κεντρικού επιθετικού, κινούταν με τον ίδιο τρόπο όπως και στον Άγιαξ. Ο κορυφαίος αθλητικογράφος των Times Ντέιβιντ Μίλερ τον χαρακτήρισε «Πυθαγόρα με ποδοσφαιρικά παπούτσια» εξαιτίας της ακρίβειας με την οποία συνήθιζε να πασάρει και να κινείται υπολογίζοντας τη γεωμετρία των παικτών σε κίνηση.[66][195] Η λογική των κινήσεων του βασίζονταν στην φράση του «το απλό ποδόσφαιρο είναι το πιο όμορφο, αλλά το να παίξεις απλό ποδόσφαιρο είναι το πιο δύσκολο».[196][197]

Μερικές φορές περιγράφεται ως ένα τυπικό είδος «καλλιτέχνη-ποδοσφαιριστή» ή «ποδοσφαιριστή-στοχαστή» που θεωρεί το ποδόσφαιρο, το λεγόμενο «όμορφο παιχνίδι», όχι έναν καθαρά αθλητικό/σωματικό διαγωνισμό αλλά ένα καλλιτεχνικό παιχνίδι μυαλού-σώματος.[198][199][200][201] Η ανάλυση των τεκτενόμενων εντός αγωνιστικού χώρου αποτελούσε κυρίαρχο στοιχείο της νοοτροπίας του.[188] Το 2010 οι ακαδημαϊκοί Teresa Lacerda και Stephen Mumford δημοσίευσαν μία μελέτη τους στην οποία χρησιμοποίησαν τις «γρήγορες και ευγενικές κινήσεις» του κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού του σε συνδυασμό με τη «δημιουργικότητα» θεωρώντας το ως παράδειγμα της «αισθητικής αξίας» στον αθλητισμό.[202] Ο διάσημος Ρώσος χορευτής Ρούντολφ Νουρέγιεφ εντυπωσιάστηκε από το κινήσεις του Ολλανδού, δηλώνοντας ότι τόσο το σώμα όσο και το μυαλό του ήταν υπερφυσικά γρήγορα. Και αυτό ακόμη και στην πρώιμη ατελή ανάπτυξη της καριέρας του, που είχε καταστροφικό αποτέλεσμα για τους αντιπάλους του.[203] Λόγω των χαρακτηριστικών του ποδοσφαιρικών απόψεων, ο Κρόιφ ονομάστηκε και «Σπινόζα του ποδοσφαίρου».[204] Πίστευε σε ένα συγκεκριμένο τρόπο παιχνιδιού, που έχει τη δύναμη να κάνει τα πρόσωπα των ανθρώπων να χαμογελούν απολαμβάνοντας την ομορφιά του αθλήματος περισσότερο από τα αποτελέσματα όπως ο ίδιος το περιέγραψε.[205]

Το νούμερο 14[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μία άλλη καινοτομία που εισήγαγε ο κορυφαίος Ολλανδός, ήταν και η φανέλα με το νούμερο 14.[28][206][207] Μέχρι τη δεκαετία του 1990 τα νούμερα στις φανέλες των ποδοσφαιριστών δεν ήταν προσωπικά και σε κάθε αγώνα οι βασικοί παίκτες χρησιμοποιούσαν νούμερα από το 1 έως το 11 και οι αναπληρωματικοί τα νούμερα από το 12 έως το 16 (τότε οι αποστολές ήταν δεκαεξάδες). Κάθε παίκτης συνήθιζε να έχει συγκεκριμένο νούμερο, αλλά αν για τον όποιο λόγο δεν ήταν βασικός, το νούμερο αυτό δινόταν σε άλλον παίκτη.

Από τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου

Ο Κρόιφ αρχικά αγωνιζόταν με το νούμερο 9. Κατά την έναρξη της περιόδου 1970-71 όμως, ένας τραυματισμός τον κράτησε εκτός αγώνων μέχρι την 30ή Οκτωβρίου. Όταν επέστρεψε, το νούμερο 9 είχε δοθεί στον συμπαίκτη του Γκέρι Μιούρεν. Τότε αποφάσισε να αγωνιστεί με τη φανέλα με το 14, νούμερο που χρησιμοποιούσε μόνιμα έκτοτε. Το γεγονός αυτό ξένισε τους ποδοσφαιρόφιλους σ΄ όλον τον κόσμο, αλλά κατέληξε να γίνει το σήμα κατατεθέν του Κρόιφ. Μάλιστα αρχικά η χρήση του 14 δεν επιτρεπόταν στους διεθνείς αγώνες, είτε του Άγιαξ είτε της εθνικής Ολλανδίας, και τότε αγωνιζόταν πάλι με το 9. Το 2007 ο Άγιαξ απέσυρε τη φανέλα με το νούμερο 14.[32][208]

Προπονητής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όταν αποσύρθηκε από το ποδόσφαιρο ακολούθησε καριέρα προπονητή. Ξεκίνησε το 1986 με τον Άγιαξ (που παρέμεινε η μεγάλη του αγάπη) μέχρι το 1988,[209] οπότε και ανέλαβε την Μπαρτσελόνα στην οποία παρέμεινε έως το 1996. Από το 2009 έως το 2013 ήταν προπονητής της μη επισήμως αναγνωρισμένης Εθνικής Καταλονίας.[210]

Στις 6 Ιουνίου 1985 υπέγραψε το πρώτο συμβόλαιο ως προπονητής.[211] Ενώ η τάση στη δεκαετία του 1980 ευνοούσε όλο και πιο αμυντικούς σχηματισμούς (η Αργεντινή κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1986 παίζοντας 3-5-2), υιοθέτησε ένα ​​τολμηρό 3-4-3 με ένα από τους μέσους να έχει καθαρά ανασταλτική λειτουργία. Θα παραμείνει ο προτιμώμενος σχηματισμός του συλλόγου για τουλάχιστον μια δεκαετία έως τη νίκη του 1995 στον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ.[47] Στην Ολλανδία, δόθηκε ιδιαίτερη εκτίμηση για την επιθετική αίσθηση που επέβαλε, αλλά και για την αξιέπαινη δουλειά του με τα ταλέντα μετά από αναδιάρθρωση των ακαδημιών, εντοπίζοντας, για παράδειγμα τους Μάρκο Βαν Μπάστεν, Φρανκ Ράικαρτ και Ντένις Μπέργκαμπ.[212][179] Στην αγωνιστική περίοδο 1985-86 ο Άγιαξ έπαιξε το γνωστό επιθετικό ποδόσφαιρο που υποστήριζε ο νέος προπονητής σημειώνοντας 120 τέρματα στο πρωτάθλημα έχοντας διαφορά 85 γκολ, αλλά ισοβάθμησε με την Αϊντχόφεν και έχασε τον τίτλο παρά τη μεγάλη διαφορά τερμάτων.[41] Την επόμενη χρονιά κέρδισε το Κύπελλο Ολλανδίας και το Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης νικώντας στον τελικό την Λοκομοτίβ Λειψίας με 1-0 στον τελικό της Αθήνας.[213][214]

Προπονητής του Άγιαξ το 1987

Έχοντας αγωνιστεί για το σύλλογο ως παίκτης, ο Κρόιφ επέστρεψε στη Βαρκελώνη για την αγωνιστική περίοδο 1988-89, αυτή τη φορά για να αναλάβει το νέο του ρόλο ως προπονητής της πρώτης ομάδας αποβλέποντας να σπάσει την κυριαρχία της Ρεάλ Μαδρίτης, που είχε πανηγυρίσει πέντε διαδοχικά πρωταθλήματα.[215][216] Στο τέλος της ποδοσφαιρικής του παρουσίας στη Βαρκελώνη είχε πρότεινε στη λέσχη να χρησιμοποιήσει το κτίριο αγροικίας Λα Μασία ως σχολή για νέους παίκτες. Είχε δει την ανάλογη διαδικασία από πρώτο χέρι στον Άγιαξ και ήξερε τις τεράστιες δυνατότητες. Η Μπαρτσελόνα υιοθέτησε τότε την ιδέα και εγκαινιάστηκε το παλιό Masía de Can Planes στις 20 Οκτωβρίου 1979 [217][218][200] και έτσι ο Ολλανδός άρχισε να παραλαμβάνει τα αποτελέσματα της παλαιότερης πρωτοβουλίας του: ανανέωσε το στυλ της Μπαρτσελόνα παίζοντας το ελκυστικό του ποδόσφαιρο στην καρδιά του οποίου ήταν η υπεροχή της κατοχής της μπάλας και η επιθετική πρωτοβουλία και τα αποτελέσματα φάνηκαν με την πρώτη χρονιά με την κατάκτηση του πρώτου Ευρωπαϊκού τίτλου.[219] Όμως, αυτό δεν συνέβη μόνο με την πρώτη ομάδα: οι ομάδες των μικρότερων τμημάτων αναδιοργανώθηκαν, άρχισαν να λειτουργούν με τη νοοτροπία του και έδειξαν επίσης το ίδιο επιθετικό χαρακτήρα παιχνιδιού, κάτι που διευκόλυνε νέους και εφεδρικούς παίκτες να κάνουν τη μετάβαση στην πρώτη ομάδα.[27][44][220] Η ομάδα είχε καταταγεί στην έκτη θέση στο πρωτάθλημα του 1987-88, η χειρότερη από το 1941-42 και με την πρώτη χρονιά του Ολλανδού ανέβηκε στη δεύτερη πίσω από την Ρεάλ Μαδρίτης, γεγονός που επαναλήφθηκε την επόμενη περίοδο.[220] Όπως σημείωσε ο Σιντ Λόου, στο βιβλίο του Fear and Loathing, όταν αναλαμβάνει ως προπονητής, η Μπαρτσελόνα στα τέλη της δεκαετίας του 1980 «ήταν μια λέσχη με χρέη και σε κρίση, τα αποτελέσματα ήταν άσχημα, οι επιδόσεις ήταν οι χειρότερες, η ατμόσφαιρα κακή και η προσέλευση του κόσμου χαμηλή. Δεν λειτούργησε αμέσως, αλλά ο Κρόιφ ανέκτησε την ταυτότητα που είχε ενσωματώσει ως παίκτης. Πήρε ριψοκίνδυνες αποφάσεις και ακολούθησαν ανταμοιβές».[56] Έχοντας πάντα ιδέες για το μέλλον ήξερε να αναλαμβάνει τις ευθύνες του με έναν τρόπο μοναδικό και διαφορετικό από αυτόν που αναμένουν οι άλλοι.[221]

Στην ομάδα, ο Κρόιφ προώθησε ταλέντα, εγχώριους παίκτες σημαντικής αξίας και ξένους κορυφαίας κλάσης όπως οι Χρίστο Στόιτσκοφ και Ρομάριο δημιουργώντας μια καινούρια ομάδα η οποία γνώρισε περίοδο λαμπρής αγωνιστικής παρουσίας. Για να γίνει αυτό χρειάστηκε να απομακρύνει 15 ποδοσφαιριστές από την πρώτη του χρονιά. Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους και πιο συναρπαστικούς μετασχηματισμούς σε ποδοσφαιρικό σύλλογο.[169][220] Ξεκινώντας από την προπόνηση, αυτή ήταν πολύ διαφορετική από εκείνη οι παίκτες που είχα συνηθίσει. Στο παρελθόν, η φυσική κατάσταση των παικτών ήταν πάντα το πιο σημαντικό στοιχείο. Τώρα, η τεχνική θα έπρεπε να υπερέχει. Στο διάστημα των πέντε ετών (1989-1994), οδήγησε το σύλλογο σε τέσσερις Ευρωπαϊκούς τελικούς (δύο τελικούς του Κυπέλλου Κυπελλούχων και δύο τελικούς του Κυπέλλου Πρωταθλητριών).[222][93] Τα χαρακτηριστικά παιχνιδιού όμως της ομάδας δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο».[39]

Ο πρώτος τίτλος ήρθε το 1989-90 με την κατάκτηση του Κυπέλλου Ισπανίας νικώντας στον τελικό την Ρεάλ Μαδρίτης με 2-0.[109] Στη συνέχεια η ομάδα κατέκτησε τέσσερα πρωταθλήματα στη σειρά (1991-1994), τρία Σούπερ Κύπελλα Ισπανίας και κέρδισε τη Σαμπντόρια τόσο στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Κυπελλούχων του 1989, όσο και στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών του 1992, θεωρούμενη ως η καλύτερη ομάδα του συλλόγου όλων των εποχών μέχρι τότε.[223][224][219] Στις 10 Μαΐου 1989, οι γηπεδούχοι με τον Σαλίνας και τον Λοπέ Ρεκάτε οδήγησαν τη Μπαρτσελόνα σε νίκη απέναντι στη Σαμπντόρια. Πάνω από 25.000 υποστηρικτές ταξίδεψαν στην Ελβετία για να υποστηρίξουν την ομάδα. Έτσι ήρθε το τρίτο Κύπελλο Κυπελλούχων στην ιστορία του συλλόγου. Το όνειρο του μεγάλου Ευρωπαϊκού Κυπέλλου έγινε πραγματικότητα στις 20 Μαΐου 1992 στο Λονδίνο, όταν η Μπαρτσελόνα νίκησε τη Σαμπντόρια. Η τελευταία οδηγία του Κρόιφ στους παίκτες του προτού να βγουν στο γήπεδο ήταν Salid y disfrutad («Βγες έξω και να απολαύσετε» ή «Πηγαίνετε εκεί έξω και να απολαύσετε τον εαυτό σας»).[225][226] Την πρώτη νίκη του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος στη Βαρκελώνη, 25 χιλιάδες οπαδοί συνοδεύσαν την ομάδα στο Γουέμπλεϊ, ενώ ένα εκατομμύριο βγήκε στους δρόμους της Βαρκελώνης για το καλωσόρισμα των ευρωπαίων πρωταθλητών.[222] Οι νίκες του συλλόγου περιλαμβάνουν το 5-0 επί της Ρεάλ Μαδρίτης στη Βαρκελώνη, καθώς και ένα 4-0 εναντίον της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[227][228]

Το τέλος της «ομάδας-όνειρο» ήρθε στην Αθήνα το 1994 στην απρόσμενη συντριβή από τη Μίλαν με 4-0 στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών.[229][211] Από την επόμενη αγωνιστική περίοδο προσπάθησε σταδιακά και απομάκρυνε αρκετά βασικά στελέχη, άρχισε να ενσωματώσει στην ομάδα νέους ποδοσφαιριστές προερχόμενους από τις ακαδημίες αλλά αυτοί οι νεαροί χρειάζονταν χρόνο και οι συγκρίσεις με τα καθιερωμένα στοιχεία πρόσφατων επιτυχιών δεν τους βοήθησαν. Η Μπαρτσελόνα δεν κατάφερε να κερδίσει κανένα τίτλο και η Ρεάλ Μαδρίτης τη συνέτριψε με 5-0. Η αγορά του Λουίς Φίγκο δεν βελτίωσε την κατάσταση τη χρονιά 1995-96 (αποκλεισμός από τη Μπάγερν στα ημιτελικά του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ, ήττα στον τελικό του Κυπέλλου Ισπανίας από την Ατλέτικο Μαδρίτης) και έτσι η σταδιοδρομία του Ολλανδού στον ισπανικό σύλλογο τελείωσε. Το 1996, έπειτα από δύο απανωτές και αναπάντεχες εντός έδρας ήττες στο Καμπ Νόου από την Μπέτις και την Ατλέτικο Μαδρίτης, ο Ολλανδός τεχνικός απομακρύνθηκε από την τεχνική ηγεσία του συλλόγου.[230][220]

Με 11 τρόπαια, ο Κρόιφ ήταν ο πιο επιτυχημένος προπονητής του συλλόγου, αλλά από τότε έχει ξεπεραστεί από τον πρώην παίκτη του Πεπ Γκουαρντιόλα, ο οποίος πήρε 15. Στις τελευταίες δύο χρονιές του, ωστόσο, δεν κατάφερε να κερδίσει κανένα τρόπαιο.[231][53] Παρ' αυτά είναι ο προπονητής με τους περισσότερους αγώνες στην ιστορία της Μπαρτσελόνα και με τις περισσότερες νίκες.[232]

Την ευθύνη της εθνικής ομάδας της Καταλονίας την είχε σε συνολικά τέσσερις αγώνες μόνο, μιας και η ομάδα δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη. Είχε δύο νίκες και δύο ισοπαλίες.[233]

Φωτογραφία του 2013 ως προπονητή της Καταλονίας

Το στυλ παιχνιδιού του Ολλανδού και η ποδοσφαιρική του φιλοσοφία επηρέασε πολλούς προπονητές και παίκτες, όπως οι Αρίγκο Σάκι, Άλεξ Φέργκιουσον, Αρσέν Βενγκέρ, Νιλς Λίντχολμ, Κάρλο Αντσελότι, Λουίς Ενρίκε, Ρομπέρτο Μαρτίνεθ, Πεπ Γκουαρντιόλα, Φρανκ Ράικαρτ, Μίκαελ Λάουντρουπ, Ερίκ Καντονά, Ντιντιέ Ντεσάν, Μαουρίτσιο Ποκετίνο κ.α.[89][234][235][236][237][238] Επιπλέον, η ξεκάθαρη γνώμη του για το πως πρέπει να παίζεται το δημοφιλεστερο των αθλημάτων και η επιτυχημένη μετάδοση αυτών των γνώσεων και εμπειριών του ήταν ο σημαντικότερος λόγος που ο Κρόιφ δημιούργησε πολλούς επιτυχημένους μαθητές-προπονητές, η πλειοψηφία των οποίων ήταν ποδοσφαιριστές του.[188] Ένας από τους πρώην παίκτες του που αναδείχθηκε στην εποχή του ως προπονητή και από τους καλύτερους μαθητές του, ο Πεπ Γκουαρντιόλα είπε για την συμβολή του στην ομάδα της Βαρκελώνης: «Έχει σημασία πως οι προπονητές επηρεάζουν τη νέα γενιά και τους παίκτες τους. Η επιρροή του Γιόχαν είναι εξαιρετική, καταπληκτική, τεράστια. Ήταν σαν να πηγαίνεις στο πανεπιστήμιο κάθε μέρα. Ο Γιόχαν ήταν το πιο σημαντικό άτομο στην ιστορία του ποδοσφαίρου».[217]

Μετά το ποδόσφαιρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Κρόιφ ήταν τακτικός καπνιστής μέχρι την ημέρα που χρειάστηκε να υποβληθεί σε διπλή χειρουργική επέμβαση παράκαμψης καρδιάς το 1991, μετά από την οποία διέκοψε το κάπνισμα.[215][239] Συμμετείχε επίσης στην εκστρατεία κατά του καπνίσματος που ανέπτυξε το Υπουργείο Υγείας της αυτόνομης κυβέρνησης της Καταλονίας.[55][215]

Μετά το 1996, παρέμεινε στο χώρο του αθλήματος τόσο στην Ολλανδία όσο και στη Βαρκελώνη. Το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ήταν αφιερωμένος στη Μπαρτσελόνα λειτουργώντας ως τεχνικός σύμβουλος των εκάστοτε διοικήσεων, όμως η ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα του δεν επέτρεψαν τη σταθερότητα.[240] Οι απόψεις του συχνά ήταν αποδεκτές αλλά όχι πάντα. Στην Ολλανδία ίδρυσε διάφορους κοινωνικούς φορείς, οι οποίοι επικεντρώνονται κυρίως στους νέους και στον αθλητισμό. Σημαντικότερο είναι το «Ιδρύμα Γιόχαν Κρόιφ» που βοηθά τα παιδιά με αναπηρία μέσω του αθλητισμού και του Cruyff Academics International, το οποίο μέσω του ινστιτούτου, της «Ακαδημίας Γιόχαν Κρόιφ» και του «Κολλεγίου Γιόχαν Κρόιφ», προσφέρει ακαδημαϊκά προγράμματα που σχετίζονται με τη διοίκηση αθλητισμού στην Ισπανία, την Ολλανδία, τη Σουηδία, το Περού και το Μεξικό, με στόχο την εξειδίκευση του αθλήματος.[241][242] Επιπλέον, παρέμεινε στο ποδόσφαιρο, μεταξύ άλλων ως αναλυτής, πρεσβευτής, σύμβουλος και αρθρογράφος.[243] Ήταν παντρεμένος από τις 2 Δεκεμβρίου του 1968 την Ντάνι Κόστερ με την οποία απέκτησαν 3 παιδιά: τη Σαντάλ, τη Σουσίλα και τον Γιόρντι, ο οποίος έγινε κι αυτός ποδοσφαιριστής και αγωνίστηκε, μεταξύ άλλων, στην Μπαρτσελόνα και στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.[244]

Όταν έγινε 50 ετών το 1997, σχεδόν κάθε εφημερίδα και περιοδικό στην Ολλανδία δημοσίευσε ένα ειδικό αφιέρωμα στον Κρόιφ. Προσκλήθηκε σε εκατοντάδες εκδηλώσεις που διοργανώθηκαν προς τιμή του γεγονότος. Ένα έθνος που δεν είχε εκτιμήσει όσο έπρεπε το διαπρεπέστερο πολίτη του εξέφραζε την αναγνώριση που δεν έτυχε τις προηγούμενες δεκαετίες. Αυτή ήταν η κορυφή της φήμης του. Ολλανδοί έλεγαν ο ένας στον άλλο ανέκδοτα για την ιδιοφυΐα που είχε παραμείνει ένας συνηθισμένος άνθρωπος: ο ίδιος έτρωγε στον πάγκο σε μπαρ του Άμστερνταμ ή έκανε ποδηλασία περνώντας ​​από το σπίτι ενός ξένου και χαιρετώντας φιλικά.[39]

Τα τέλη του 20ού αιώνα οι τιμές και οι βραβεύσεις ήταν συχνές όπως η ονομασία του τρόπαιου του Ολλανδικού Σούπερ Καπ σε «Γιόχαν Κρόιφ Τρόπαιο» ( Johan Cruijff Schaal ), [245] ενώ το 1999 αναδείχθηκε κορυφαίος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής του αιώνα και κορυφαίος Ολλανδός αθλητής του αιώνα.[246][247]

Το 2003 επελέγη από την Ομοσπονδία της Ολλανδίας ως ο «χρυσός παίκτης» της χώρας για τον εορτασμό των 50 χρόνων της ΟΥΕΦΑ.[248] Το 2004, δημόσια δημοσκόπηση στην Ολλανδία με το ερώτημα του μεγαλύτερου Ολλανδού όλων των εποχών (de Grootste Nederlander) κατέταξε τον Κρόιφ στην έκτη θέση.[59] Το 2006 τιμήθηκε από την Βουλή της Καταλονίας με το «Σταυρό του Αγίου Γεωργίου» (Creu de Sant Jordi )- ο πρώτος ποδοσφαιριστής- για την πολιτιστική του συμβολή, που αποτελεί την ύψιστη διάκριση.[249] H ταινία En un momento dado (2004), είναι αφιερωμένη στον Κρόιφ.[250] Η σύνδεση του Ολλανδού με τον κόσμο της Καταλονίας ήταν ισχυρή από την εποχή που αγωνίστηκε ως παίκτης και έγινε ακόμα πιο δυνατή τα χρόνια της προπονητικής περιόδου που τον αποκαλούσαν El Salvador («Ο Σωτήρας»).[251][195] Ένας ηλικιωμένος οπαδός της Μπαρτσελόνα «βουρκώνει» προσπαθώντας να θυμηθεί τα κατορθώματα του αγαπημένου του ποδοσφαιρικού ήρωα. «Ακόμη και σήμερα δεν έχουμε καταφέρει να τον ευχαριστήσουμε στον βαθμό που του αξίζει για όσα πρόσφερε στην Καταλονία. Μας έκανε ξανά περήφανους. Ήταν ο σωτήρας μας...».[252]

Με τη χρυσή μπάλα ως καλύτερος παίκτης του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1974

Το 2008 κλήθηκε να βοηθήσει τον Άγιαξ ως τεχνικός σύμβουλος που για πάνω από μία δεκαετία βρίσκονταν μακριά από τις επιτυχίες. Εξήγησε το πως ήθελε να κάνει την επανάσταση στις Ακαδημίες του συλλόγου , όμως ο Μάρκο Φαν Μπάστεν, πνευματικό του παιδί, και προπονητής της ομάδας του είπε όχι. Σε 17 ήμερες έφυγε από την Ολλανδία επιστρέφοντας στην Ισπανία.[253] Το 2011 επέστρεψε στην ίδια θέση παραμένοντας για περίπου ένα χρόνο. Επιθυμούσε τη ριζικές αλλαγές στο σύλλογο για μία ακόμη φορά.[254][139] Από τον Ολλανδικό σύλλογο παραιτήθηκε το 2012 με τη διοίκηση να διευκρινίζει ότι ο Κρόιφ θα «συνεχίσει να συμμετέχει στην υλοποίηση του ποδοσφαιρικού του οράματος εντός του συλλόγου».[240][255][256] Συνέχισε άτυπα την σχέση του με το σύλλογο μέχρι τα τέλη του 2015 διευκρινίζοντας τότε ότι οι προτάσεις του δεν λαμβάνονταν υπόψιν με το σύλλογο να απομακρύνεται από τη φιλοσοφία του.[257] Ο κάθετος τρόπος σκέψης του αρκετές φορές τον έφερε σε ισχυρή αντιπαράθεση με ιθύνοντες του αθλήματος προβάλλοντας ενίοτε και τις αρνητικές πτυχές του χαρακτήρα του.[28]

Ο υπέρμετρος επαγγελματισμός της δεκαετίας του 2010, όπως αυτός εκφράστηκε στη Μπαρτσελόνα με τη διαφήμιση ιδιωτικής επιχείρησης μετά από 110 χρόνια ζωής του συλλόγου τον έβρισκε αντίθετο. Όπως είχε πει σε συνέντευξή του το 2014, «Όλοι θα πρέπει να μπορούν να παίξουν ποδόσφαιρο, αλλά αυτές οι αξίες χάνονται. Πρέπει να τις φέρουμε πίσω», κρούωντας τον κώδωνα του κινδύνου για την πορεία του παγκοσμίου ποδοσφαίρου.[258] Ο ίδιος είχε συμβάλλει ως ένα βαθμό στην εμπορικοποίηση των αθλητών με τη συμμετοχή του σε διαφημίσεις από τη δεκαετία του 1970, θέλοντας όμως οι ποδοσφαιριστές να έχουν το δικαίωμα διαχείρισης των συμφερόντων τους και όχι οι σύλλογοι.[259][127]

Το 2010 ο αστεροειδής 14282 πήρε το όνομά του, και ήταν το τρίτο ουράνιο σώμα με όνομα ποδοσφαιριστή μετά τους Γιόζεφ Μπίτσαν και Φέρεντς Πούσκας.[260][261] Το 2011 ήταν ένα από τα 15 πρώτα μέλη που εισήχθησαν στην Αίθουσα Φήμης του Ποδοσφαίρου (FIFA Hall of Fame) που βρίσκεται στην Πατσούκα του Μεξικού.[262]

Ο Γιόχαν Κρόιφ έφυγε οριστικά στις 24 Μαρτίου 2016 σε ηλικία 68 ετών, μετά από μάχη με τον καρκίνο του πνεύμονα.[263][264] Το πρόβλημα υγείας του ήταν γνωστό στον ίδιο 18 μήνες νωρίτερα. Αποτεφρώθηκε εντός 24 ωρών.[265] Ο Φραντς Μπεκενμπάουερ τον αποχαιρέτησε χαρακτηρίζοντάς τον ως τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή που έβγαλε ποτέ η Ευρώπη, διαχρονική εκτίμηση που είναι αποδεκτή ευρέως στην ποδοσφαιρική κοινότητα. [266][267][268][269][270] ενώ ο Μισέλ Πλατινί τον χαρακτήρισε ως τον κορυφαίο του κόσμου και όλων των εποχών.[271] Η L'Équipe κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο τη φωτογραφία του και τον τίτλο «Ήταν το ποδόσφαιρο».[177] Ο πρόεδρος της αιώνιας αντιπάλου Ρεάλ Μαδρίτης, Φλορεντίνο Πέρεθ, είπε ότι ήταν αυτός που έφερε την επανάσταση στο ισπανικό και στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο.[272] Επτά μήνες μετά, κυκλοφόρησε η αυτοβιογραφία του με τίτλο «Johan Cruyff : My turn», η οποία μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες.[273][274][275]

Από το 2018 (η απόφαση του συλλόγου λήφθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2017) το στάδιο του Άγιαξ «Άμστερνταμ Αρένα» μετονομάστηκε προς τιμή του σε «Γιόχαν Κρόιφ Αρένα».[276] Η Μπαρτσελόνα ονόμασε το νέο της στάδιο για τη δεύτερη ομάδα της και τους αγώνες γυναικών σε Estadi Johan Cruyff, ενώ ένα άγαλμα ύψους 3,5 μέτρων διακοσμεί το γήπεδο του συλλόγου Καμπ Νόου από τον Αύγουστο του 2019.[277] Στις 21 Αυγούστου 2020 παρουσιάστηκε άγαλμά του έξω από το γήπεδο του Άγιαξ.[278][279]

Η κληρονομιά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από αγώνα του πρωταθλήματος του 1970

Το σημαντικότερο στοιχείο στην ζωή του Ολλανδού είναι η κληρονομιά που άφησε στο σύγχρονο ποδόσφαιρο.[63][20][24][280][31] Όλη η καριέρα του, όλη η διαδρομή του στο άθλημα ήταν ένα συνεχές και αδιάκοπο μάθημα ποδοσφαίρου. Άλλες καριέρες είναι γεμάτες μαγεία, άλλες γεμάτες νίκες αλλά η διαδρομή του Κρόιφ μπορεί να θεωρηθεί μοναδική. Αρκετοί πάτησαν την κορυφή και ως παίκτες και ως προπονητές, όμως είναι ο μοναδικός που εντυπωσίασε τον πλανήτη ως παίκτης και μετά άλλαξε για πάντα το ποδόσφαιρο ως προπονητής. Ως παίκτης, μπορεί να καυχηθεί πως έφτιαξε τον μύθο τριών μεγάλων ομάδων, δύο μεγάλων συλλόγων και της εθνικής ομάδας της χώρας του.[177][139][242][281]

Στο σημερινό κόσμο, οι περισσότεροι σύλλογοι ισχυρίζονται ότι διαθέτουν κάποια φιλοσοφία, αλλά υπάρχουν λίγοι με μια κουλτούρα τόσο βαθιά ριζωμένη και ευρέως αναγνωρισμένη όπως ο Άγιαξ. Κατά μία έννοια, οι εγγενείς αρχές του συλλόγου ίσως είχαν τονιστεί καλύτερα το 1995, όταν η ομάδα εξασφάλισε τον τέταρτο ευρωπαϊκό τίτλο νικώντας τη Μίλαν. Πάνω από δύο δεκαετίες μετά το χατ-τρικ των ευρωπαϊκών τίτλων της δεκαετίας του 1970, ήταν απόδειξη ότι οι μέθοδοι του Άγιαξ εξακολουθούσαν να λειτουργούν. Εννέα από τα 16 άτομα του τελικού είχαν κάνει το επαγγελματικό τους ντεμπούτο με τον Ολλανδικό σύλλογο.[26] Η επιρροή του Κρόιφ στη Μπαρτσελόνα είναι μεγαλύτερη από οποιοδήποτε άλλο στο σύλλογο θέτοντας τα θεμέλια για μια εκπληκτική οργάνωση νέων που συνεχίζει να θέτει πρότυπα στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο.[52][282][283][216] Όταν ανέλαβε τον ισπανικό σύλλογο το 1988, η ομάδα είχε κερδίσει δύο τίτλους πρωταθλήματος σε 28 χρόνια. Στα 27 χρόνια μέχρι το 2015, έχει κερδίσει 13 τίτλους πρωταθλήματος και πέντε τίτλους του κορυφαίου Ευρωπαϊκού τροπαίου.[25] Η Μπαρτσελόνα του Κρόιφ όχι μόνο κέρδισε, αλλά επηρέασε: ήταν σαν μια πνευματική και φιλοσοφική επανεκκίνηση για το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο και, για χρόνια, αυτή η εποχή ήταν υπόδειγμα της ομορφιάς του αθλήματος και κάτι για το οποίο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μίλησαν με σεβασμό.[284][285] Η εύστροφη περιγραφή του Γκουαρντιόλα (ενός από τους πολλούς παίκτες που τον είχαν προπονητή και ακολούθησαν επιτυχημένη πορεία στην προπονητική)[286][287] είναι χαρακτηριστική: «Ο Γιόχαν Κρόιφ ζωγράφισε το παρεκκλήσι, και οι προπονητές της Βαρκελώνης από τότε το αποκατέστησαν ή το βελτίωσαν».[106][288] Και ο Ισπανός τεχνικός συνεχίζει: «Ως παίκτης και ως προπονητής κέρδισε πολλούς τίτλους, αλλά αυτό δεν είναι η κληρονομιά του. Οι τίτλοι μόνο βοηθούν. ​​Άλλαξε δύο συλλόγους, τον Άγιαξ και τη Μπαρτσελόνα αλλά έπειτα και τις ολλανδικές και ισπανικές εθνικές ομάδες. Ξεχάστε τους τίτλους. Έχω κερδίσει περισσότερους τίτλους από αυτόν. Ο Μέσι, για παράδειγμα, είναι κάποιος που τρέχει λιγότερο και είναι ο καλύτερος απόφοιτός του. Δεν θα μπορούσα να κάνω ότι έκανε στη Μπαρτσελόνα. Άλλαξε τα πάντα, τα έκανε όλα. Αυτό που έκανε ο Κρόιφ για το ποδόσφαιρο δεν μπορεί να συγκριθεί. Μας έκανε να αγαπάμε αυτό το άθλημα τόσο ανοιχτά που δεν υπάρχει τρόπος να τον ξεχάσουμε».[289]

Η κληρονομιά που άφησε ο Κρόιφ στο σύλλογο της Βαρκελώνης όμως, ήταν κάτι περισσότερο από απλά τρόπαια και ρεκόρ, καθώς έδωσε μια νικηφόρα νοοτροπία και ποδοσφαιρική ταυτότητα/ιδεολογία που διατρέχει το σύλλογο μέχρι σήμερα.[57][290][291][194] Η κληρονομιά του επεκτείνεται πέρα ​​από το να είναι ιδιοφυΐα τόσο ως παίκτης όσο και ως προπονητής, αλλά και ως ένα από τα κύρια συστατικά του σύγχρονης μορφής του αθλήματος. Πολλοί τον θεωρούν αρχιτέκτονα του μοντέρνου ποδοσφαίρου, ή εφευρέτη του.[292][25][23][10] Μία από τις βασικές αρχές είναι ήταν ότι «δεν θέλουμε να κερδίζουμε με κάθε τρόπο», αρχή που ξεκίνησε από τον πρώτο διδάξαντα Ρίνους Μίχελς.[293] Ως προπονητής της Μπαρτσελόνα, έθεσε συστημικά θεμέλια για μια εξέχουσα σχολή ποδοσφαίρου μεταφέροντας τις βάσεις της ολλανδικής ομάδας: «σχολή Barçajax» ή «σχολή Barça-Ajax», όπως έχουν ορίσει πολλοί από τα τέλη της δεκαετίας του 1990.[294][295][296] Το κυρίαρχο στυλ παιχνιδιού, τώρα γνωστό ως τίκι-τάκα (ισπανικά: tiqui-taca), είχε μεταφερθεί και βελτιωθεί από τον Άγιαξ στη Μπαρτσελόνα συνθέτοντας και τροποποιώντας ώστε να ταιριάζει στο ποδόσφαιρο του καταλανικού σωματείου.[297][298][299] Και επιπλέον οι νέοι παίκτες που έρχονται από τη Λα Μασία διδάσκονται να συμπεριφέρονται με ευγένεια και ταπεινοφροσύνη. Η θεωρία είναι ότι όχι μόνο είναι ευχάριστο να είσαι απλός, αλλά και αν είσαι ταπεινός, είσαι ικανός να μάθεις - και η ικανότητα να μαθαίνεις είναι η ικανότητα βελτίωσης. Έχοντας τις αρχές του δασκάλου του Ρίνους Μίχελς ανέπτυξε τη σχολή ποδοσφαίρου στο παιχνίδι βασισμένο στην ψυχική κατάσταση των παικτών, πάντα στην υπηρεσία της συλλογικής δραστηριότητας. Στη Μπαρτσελόνα, για πάνω από 30 χρόνια και αυτό, από την ηλικία των 12, παίζουνε για τους άλλους, βάζουνε τον εαυτό τους στην υπηρεσία του συμπαίκτη, της ομάδας, του παιχνιδιού. Και η μπάλα κυκλοφορεί συνεχώς και χαμηλά, μέχρι σε αυτόν που έχει την ευκαιρία και την ευχέρεια να γίνει επικίνδυνος αποτελώντας το κλειδί για το άνοιγμα της αντίπαλης άμυνας. Το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η επιτυχία των Μέσι, Τσάβι και Αντρές Ινιέστα, γνήσιων προϊόντων της καταλανικής σχολής, που γεννήθηκαν μαζί στη Λα Μασία και του συνόλου της πορείας της Μπαρτσελόνα.[300][301][302] Η Ακαδημία του καταλανικού σωματείου παρουσίασε σε ολόκληρη την υφήλιο στη εποχή του Γκουαρντιόλα ίσως το πιο χαρισματικό σύνολο παικτών, μετά τον Άγιαξ της δεκαετίας του 1970. Και αυτοί οι ποδοσφαιριστές όπως και πολλοί άλλοι δεν θα υπήρχαν αν δεν εγκαταλείπονταν μετά από απαίτηση του Ολλανδού το λεγόμενο Prueba de la muneca («δοκιμασία κούκλας»), όπου οι νέοι που δεν προβλέπονται στην ηλικία των 15 ετών να γίνουν ψηλότεροι από 1,80 μέτρα δεν επιτρέπονταν να συνεχίσουν στην ομάδα. Η αρχή αυτή βρισκόταν σε εφαρμογή ως το 1972 και σταδιακά άλλαξε φέρνοντας τίτλους στις μικρές ομάδες του σωματείου.[225][288][303]

Σε ομιλία στο Πανεπιστήμιο Erasmus το 1985

Η Λα Μασία της Μπαρτσελόνα, το τίκι-τάκα της Ισπανίας ακόμα και οι επιθετικοί Γερμανοί παγκόσμιοι πρωταθλητές του 2014 με το ένα άγγιγμα είναι τελικά ποδοσφαιρικά παιδιά του. Θεωρείται ως ένας από τους καλύτερους όλων των εποχών μαζί με τους Πελέ, Ντιέγκο Μαραντόνα και Αλφρέδο ντι Στέφανο που όρισαν περιόδους ιστορίας του αθλήματος[304] όμως ο Κρόιφ ήταν κάτι περισσότερα από αυτό: η καριέρα ως προπονητή ήταν εξίσου επιφανής επιτυγχάνοντας τον πολύ δυσεύρετο συνδυασμό της διπλής κορύφωσης και πρωταγωνιστώντας σε ριζικές αλλαγές στα σωματεία που βρέθηκε.[280][89][20][305] Άλλαξε οριστικά και αμετάκλητα τον τρόπο αντίληψης της τακτικής στο ποδόσφαιρο, τις μεθόδους κατάρτισης και ανάπτυξης των ποδοσφαιριστών και κατά συνέπεια του αθλήματος.[270][242][193] Ακόμη πιο σημαντικό, το αποτύπωμα του Ολλανδού έγινε αισθητό περισσότερο στη φιλοσοφία του πως παίζεται το παιχνίδι: σχεδόν κάθε μεγάλη επιτυχημένη ομάδα στον κόσμο σήμερα είναι οφειλή με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην κληρονομιά του Ολλανδού. Αυτό που τον έκανε έναν εξαιρετικό και ολοκληρωμένο αθλητή ήταν ο τρόπος που εξύψωσε την πατρίδα του από την ποδοσφαιρική ανυποληψία σε παγκόσμια αναγνώριση. Αυτό απαιτούσε δεξιότητα, αυτοπεποίθηση, στρατηγική, φιλοδοξία, και όταν το απαιτούσαν οι καιροί, ακόμη και επιχειρηματολογία, αλαζονεία και οργή, στοιχεία που ο ίδιος διέθετε σε αφθονία.[63][189] Ο Φάμπιο Καπέλο είπε πρόσφατα: «Η εποχή του Γκουαρντιόλα είναι μία από τις τρεις μεγαλύτερες κληρονομιές στη σύγχρονη ιστορία του ποδοσφαίρου: η εποχή του Σάκι (στη Μίλαν), η εποχή των Ολλανδών και η εποχή της Μπαρτσελόνα». Και οι τρεις είναι κληρονομιά του Ολλανδού.[254] Ακόμα και η ιδιαιτέρα επιτυχημένη εθνική Ισπανίας της περιόδου 2008-2012 λειτούργησε με βασικές αρχές προερχόμενες από τον δική του ποδοσφαιρική φιλοσοφία.[306] Ήταν αυτός που έκανε τα περισσότερα για να γίνει το «όμορφο παιχνίδι» ακόμα πιο όμορφο, κάτι που βασίστηκε στην καινοτόμο παρουσία του.[300][307] Και κανείς πριν από αυτόν δεν έκανε αυτό που έκανε, με τον τρόπο που το έκανε προερχόμενος από μια χώρα χωρίς ποδοσφαιρική ιστορία και παράδοση, με την κεντρική ιδέα να είναι ότι το ποδόσφαιρο ήταν κάτι που πρέπει να γίνει σωστά ή να μην γίνει καθόλου.[28] Οι απαιτήσεις των συστημάτων που ήθελε να εφαρμόσει ήταν υψηλές και γι' αυτό οι δυσκολίες δεδομένες. Η εξέλιξη του αθλήματος τον 21ο αιώνα είναι σε διαφορετική κατεύθυνση: το παιχνίδι έχει γίνει ταχύτερο και με μεγαλύτερη έμφαση στις φυσικές δυνατότητες των παικτών ενώ η τεχνική ικανότητα έχει παραμεληθεί. Η εξειδίκευση των παικτών στις θέσεις γίνεται όλο και πιο επιθυμητή, γεγονός που έβρισκε πάντα αντίθετο τον Κρόιφ.[308] Η αναγνώριση της ποδοσφαιρικής του αξίας ίσως συνεχίσει να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου καθώς όλο και λιγότεροι παίκτες λειτουργούν εγκεφαλικά στα πλαίσια της πορείας του αθλήματος.[309] Μέχρι το θάνατό του, υποστήριζε αδιάκοπα τα ιδανικά του επιθετικού ποδοσφαίρου με χαρακτηριστική τη φράση «προτιμώ να κερδίζω με 5-4 παρά με 1-0», αφήνοντας ως κληρονομιά ως παίκτης, ποδοσφαιριστής και οραματιστής του αθλήματος ένα πιο όμορφο παιχνίδι.[47] Γι' αυτό ο υπόλοιπος κόσμος - τουλάχιστον τα μέρη που λατρεύουν το ποδόσφαιρο και το επιθυμούν να είναι τολμηρό, εφευρετικό, σαγηνευτικό, δημιουργικό και συναρπαστικό - οφείλει εξίσου μεγάλο χρέος στον Ολλανδό.[310] Ακόμη και αν απλοποιηθεί, η ιστορία του αθλήματος θα μπορούσε να χωριστεί σε δύο εποχές (τουλάχιστον για το διάστημα μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο): μία πριν από τον Άγιαξ και τη μεγάλη Ολλανδία του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου στη δεκαετία του 1970 και σε αυτή που ακολουθεί το αξέχαστο πέρασμα του Κρόιφ. Τα σκουριασμένα και ξεπερασμένα συστατικά του αθλήματος παραμερίστηκαν και αυτό «ανακατασκευάστηκε» με τρόπο που δεν ήταν μόνο πιο αισθητικά ευχάριστο αλλά και ιδιαίτερα αποτελεσματικό. Το αποτέλεσμα ήταν μια προσέγγιση που φάνηκε να λειτουργεί όχι μόνο με ένα εντελώς νέο σύνολο δεξιοτήτων αλλά να βασίζεται σε διαφορετική νοοτροπία.[243][311][312]

Σε όλα αυτά αξίζει να προσθέσει κάνεις ότι ήταν ένας χαρακτήρας με μοναδικά στοιχεία - και ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο. Ένας άνθρωπος με γνώμη για οτιδήποτε και για τα πάντα, με γοητεία και βαρύτητα που ξεπέρασε τα όρια του ποδοσφαίρου. Είχε μια ακαταμάχητη ικανότητα να λέει πράγματα που ποτέ κανείς δεν είπε σε δημοσιογράφους και θαυμαστές, μερικές δε φορές με αδόκιμο φραστικό τρόπο. «Αν ήθελα να το καταλάβετε, θα το εξηγούσα καλύτερα» είναι μία ενδεικτική φράση που χρησιμοποίησε σε συνέντευξή του σε δημοσιογράφους. Θα μπορούσε να γοητεύσει χιλιάδες ανθρώπους όχι μόνο με τα πόδια του, αλλά και με τη μεταφορική έννοια των λεγόμενών του, συχνά με δόσεις καυστικού χιούμορ. Παρ' όλα αυτά, δεν φάνηκε ποτέ να απολαμβάνει το προσκήνιο.[58]

Πολλές από τις φράσεις που χρησιμοποίησε δεν αφορούσαν μόνο το άθλημα αλλά αποτελούσαν εκφράσεις της προσωπικότητάς του και της στάσης ζωής απέναντι σε πολυάριθμα θέματα και έχουν μείνει κλασικές, σε βαθμό που να θεωρείται «φιλόσοφος» και όχι μόνο στο χώρο του ποδοσφαίρου. [313][314][315][316] Οι συνολικές αξίες του Κρόιφ τόσο στο ποδόσφαιρο όσο και στη ζωή φαίνονται από τους «14 κανόνες» του, οι οποίοι εμφανίζονται σε κάθε ένα από τα 200 γήπεδα που έχουν δημιουργηθεί σε όλο τον κόσμο. Θέματα όπως ο σεβασμός, η ομαδική εργασία, η δημιουργικότητα και η πρωτοβουλία χρησιμεύουν ως οδηγός για να ενημερώσουν τα παιδιά για την ευθύνη τους. Είναι ζωτικής σημασίας για να τους ακολουθήσουν οι παίκτες, αλλά προσφέρει επίσης καθοδήγηση για αξίες στη ζωή. Είναι σαφές ότι μπορούν να εφαρμοστούν τόσο στις προσωπικές όσο και στις επιχειρηματικές δραστηριότητες. Οι 14 κανόνες του Κρόιφ:

1. Παίκτης ομάδας - Για να ολοκληρώσετε τα πράγματα, πρέπει να τα κάνετε μαζί.

2. Ευθύνη - Φροντίστε τα πράγματα σαν να ήταν δικά σας.

3. Σεβασμός - Σεβασμός ο ένας στον άλλο.

4. Ενσωμάτωση - Συμμετοχή των άλλων στις δραστηριότητές σας όταν είναι δυνατόν.

5. Πρωτοβουλία - Τολμήστε να δοκιμάσετε κάτι νέο.

6. Προπόνηση - Πάντα να βοηθάτε ο ένας τον άλλο μέσα σε μια ομάδα.

7. Προσωπικότητα - Να είστε ο εαυτός σου.

8. Κοινωνική συμμετοχή - Η αλληλεπίδραση είναι ζωτικής σημασίας, τόσο στον αθλητισμό όσο και στη ζωή.

9. Τεχνική - Μάθετε τα βασικά.

10. Τακτική - Μάθετε τι να κάνετε.

11. Ανάπτυξη - Ο αθλητισμός ενισχύει το σώμα και την ψυχή.

12. Μάθηση - Προσπαθήστε να μαθαίνετε κάτι νέο κάθε μέρα.

13. Παίξτε μαζί - Ένα ουσιαστικό μέρος κάθε παιχνιδιού.

14. Δημιουργικότητα - Φέρτε ομορφιά στο άθλημα.

Αυτοί οι 14 κανόνες είναι πολύ πιο σημαντικοί από το απλό ποδόσφαιρο, καθώς βοηθούν να ζήσει κανείς με ήθος με τους άλλους, ενώ εξακολουθούν να αναζητούν την επιτυχία.[317][318][319] Στην αυτοβιογραφία του έγραψε ότι μπορούσε μόνο «να σκεφτεί να είναι στην κορυφή» και ότι «δεν ήταν ικανός να κάνει κάτι σε χαμηλό επίπεδο». Πάνω απ' όλα η ζωή του ήταν πάντα να «κάνει τα πράγματα καλύτερα».[280]

Είχε πει[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. «Οι επιθετικοί μου πρέπει να τρέχουν μόνο 15 μέτρα, εκτός και αν είναι βλάκες ή κοιμούνται».

2. «Στη διάρκεια ενός παιχνιδιού, ο μέσος όρος που ένας παίκτης έχει τη μπάλα στα πόδια του, είναι 3 λεπτά. Για να καταλάβεις πόσο καλός είναι, πρέπει να κοιτάξεις τι κάνει τα υπόλοιπα 87».

3. «Αν η αντίπαλη ομάδα έχει έναν έξυπνο παίκτη που ξέρει να ξεμαρκάρεται πολύ καλά, πάντοτε τον αντιμετωπίζουμε με τον πιο απλό τρόπο: Δεν τον μαρκάρει κανείς. Αν δεν τον μαρκάρει κανείς, δεν θα ξεμαρκαριστεί».

4. «Η σύμπτωση είναι κάτι λογικό. Αν σουτάρω από 30 μέτρα για να βάλω γκολ, κατά πάσα πιθανότητα θα αποτύχω. Αν όμως το κάνω 20 φορές σε ένα ματς, τότε θα έχω καλές πιθανότητες να το πετύχω μια φορά».

5. «Το δυσκολότερο πράγμα για τους παίκτες και τους ανθρώπους, είναι να καταλάβουν ότι δεν υπάρχει τίποτα για να καταλάβουν».

6. «Οι Ισπανοί παίκτες είναι ιδανικοί για να δουλέψεις μαζί τους. Αντίθετα, οι Ολλανδοί, μόλις ανοίξεις το στόμα σου για να πεις κάτι, έχουν ήδη προλάβει να πουν: Ναι, αλλά…».

7. «Όταν προηγείσαι 5-0, τότε δεν έχει νόημα να ψάξεις ένα έκτο γκολ. Πολύ πιο θεαματικό για την κερκίδα, είναι να προσπαθήσεις να σημαδέψεις το δοκάρι».

8. «Ξέρεις αν ένας παίκτης χτυπάει σωστά τη μπάλα, όχι βλέποντάς τον, αλλά ακούγοντας τον ήχο που κάνει το παπούτσι του στην επαφή με τη μπάλα».

9. «Πάντα πίστευα ότι κάθε παίκτης πρέπει να μπορεί να αγωνίζεται σε όλες τις θέσεις του γηπέδου. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να ακούνε όλοι τις ομιλίες περί τακτικής. Το αριστερό εξτρέμ δεν επιτρέπεται να κοιμάται όταν μιλάω για το δεξί μπακ».

10. «Αν οι αντίπαλοι έχουν δυο ικανότατους επιθετικούς, έναν άριστο και έναν πολύ καλό, το φυσιολογικό θα ήταν να ρίξω στον άριστο τον άριστό μου αμυντικό και στον πολύ καλό τον πολύ καλό μου αμυντικό. Ε λοιπόν όχι. Εμείς δεν το κάνουμε έτσι. Ο καλύτερος δικός μας αμυντικός πάει πάνω στον λιγότερο καλό επιθετικό τους. Ένα πρόβλημα λιγότερο». [320]

Οι ομάδες που αγωνίστηκε[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στατιστική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στατιστικά στοιχεία επίσημων αγώνων σε συλλόγους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ομάδα

Περίοδος

Πρωτάθλημα

Κύπελλο

Διεθνείς διοργανώσεις

Σύνολο

αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ αγώνες γκολ
Άγιαξ 1964—1973,1981—1983 275 204 40 39 49 23 364 266
Μπαρτσελόνα 1973—1978 143 48 50 25 34 12 227 85
Λος Άντζελες Άζτεκς 1979—1980 27 14 - - - - 27 14
Ουάσινγκτον Ντίπλοματς 1980—1981 32 12 - - - - 32 12
Λεβάντε 1981 10 2 - - - - 10 2
Φέγενορντ 1983—1984 33 11 7 1 4 1 44 13
Σύνολα 520 291 97 65 87 36 704 392

Πηγές : FIFA, The World of Johan Cruyff

Εθνική ομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσημοι διεθνείς αγώνες και τέρματα ανά έτος

Εθνική Ολλανδίας
Έτος Συμμετοχές Τέρματα
1966 2 1
1967 3 1
1968 3 0
1969 3 1
1970 2 2
1971 4 6
1972 5 5
1973 6 6
1974 12 8
1975 2 0
1976 4 2
1977 4 1
Σύνολο 48 33

Προπονητής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

ΟΜΑΔΑ Αγώνες Νίκες Ισοπαλίες Ήττες
Άγιαξ 86 62 7 17
Μπαρτσελόνα 301 180 68 53
Καταλονία 4 2 2 0
ΣΥΝΟΛΑ 391 244 77 70

Πηγές : FIFA, The World of Johan Cruyff

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τίτλοι ως ποδοσφαιριστής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άγιαξ

  • Πρωτάθλημα Ολλανδίας (8)
    • 1966 , 1967 , 1968 , 1970 , 1972 , 1973 , 1982 , 1983
  • Κύπελλο Ολλανδίας (5)
    • 1967 , 1970 , 1971 , 1972 , 1983
  • Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης (3)
    • 1971 , 1972 , 1973
  • Ευρωπαϊκό Σούπερ Καπ (2)
    • 1972 , 1973
  • Διηπειρωτικό Κύπελλο (1)
    • 1972

Μπαρτσελόνα

  • Πρωτάθλημα Ισπανίας (1)
    • 1974
  • Κύπελλο Ισπανίας (1)
    • 1978

Φέγενορντ

  • Πρωτάθλημα Ολλανδίας (1)
    • 1984
  • Κύπελλο Ολλανδίας (1)
    • 1984

Τίτλοι ως προπονητής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άγιαξ

  • Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης (1)
    • 1987

Μπαρτσελόνα

  • Πρωτάθλημα Ισπανίας (4)
    • 1991 , 1992 , 1993 , 1994
  • Κύπελλο Ισπανίας (1)
    • 1990
  • Σούπερ Καπ Ισπανίας (3)
    • 1991 , 1992 , 1994
  • Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης (1)
    • 1989
  • Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης (1)
    • 1992

Ατομικές διακρίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ποδοσφαιριστής

  • Χρυσή Μπάλα (3) : 1971 , 1973 , 1974
    • Τρίτη θέση : 1975
  • Ολλανδός ποδοσφαιριστής της χρονιάς (3) : 1968, 1972 , 1984
  • Ολλανδός αθλητής της χρονιάς (2) : 1973 , 1974
  • Πρώτος σκόρερ πρωταθλήματος Ολλανδίας (2) : 1967 , 1972
  • Πρώτος σκόρερ Κυπέλλου Πρωταθλητριών : 1972
  • Παγκόσμιο Κύπελλο Καλύτερος παίκτης (Χρυσή Μπάλα) : 1974
  • IOC Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής της σεζόν (2) : 1970-71 , 1972-73
  • Βραβείο Don Balon (καλύτερος ξένος ποδοσφαιριστής του ισπανικού πρωταθλήματος) (2) : 1977 , 1978
  • Βορειοαμερικανική ποδοσφαιρική ένωση (NASL) MVP : 1979
  • FIFA Καλύτερη ομάδα Παγκοσμίου Κυπέλλου : 1974
  • FIFA Ομάδα όνειρο των Παγκοσμίων Κυπέλλων : 2002
  • FIFA Order of Meritt : 2010
  • FIFA 100
  • Παγκόσμια ομάδα του 20ού αιώνα
  • World Soccer περιοδικό : Οι καλύτεροι ΧΙ όλων των εποχών : 2013
  • World Soccer περιοδικό : Οι μεγαλύτεροι παίκτες του 20ού αιώνα : 3η θέση
  • France Football Παίκτης του αιώνα : 3η θέση
  • IFFHS Ευρωπαίος Παίκτης του 20ού αιώνα : 1η θέση
  • IFFHS Παίκτης του αιώνα : 2η θέση
  • IFFHS θρύλοι
  • UEFA Presidential Award : 2013
  • Laureus World Sports Award : 2006

Προπονητής

  • World Soccer περιοδικό : Προπονητής της Χρονιάς 1987
  • Βραβείο Don Balon για τον προπονητή της χρονιάς (2) : 1991 , 1992
  • Onze d'Or για τον προπονητή της χρονιάς (2) : 1991 , 1992
  • Ευρωπαίος προπονητής της σεζόν : 1991-92
  • France Football : 4ος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών 2019
  • FourFourTwo περιοδικό : 3ος καλύτερος προπονητής όλων των εποχών 2020

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «RSSSF : Best of the best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2020. 
  2. «Greatest footballers ever : No 4 Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2020. 
  3. «Les 100 meilleurs joueurs de football de tous les temps» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2020. 
  4. «THE TOP 10 SOCCER PLAYERS OF ALL Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  5. «Top 5 Greatest Players In The History Of Football». Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020. 
  6. «Diego Maradona and Johan Cruyff emerge as the greatest forwards of all time in tiered Rankings» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2020. 
  7. «FIFA : They said It: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  8. «THE TIMES : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020. 
  9. «Murió el fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2020. 
  10. 10,0 10,1 «Sincerão - Olimpo do futebol só tem três: o rei, o artista e o arquitecto» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  11. «Pelè, Cruijff e Maradona: la 'trinità' del calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  12. «IFFHS' Century Elections» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2020. 
  13. «France Football player of the Century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2020. 
  14. «The 100 greatest football managers of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2020. 
  15. «The 50 Greatest Football Managers of All Time» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Δεκεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  16. «Los 50 mejores entrenadores de la historia del fútbol» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  17. «Adiós Johan Cruyff, gracias por todo leyenda» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  18. 18,0 18,1 «Forget Pele, Maradona, Messi and Ronaldo - Johan Cruyff Has to Be Greatest of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020. 
  19. «The 100 best soccer players of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2020. 
  20. 20,0 20,1 20,2 «Johan Cruyff is soccer's greatest mythical figure» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020. 
  21. «Έχασε τον τελευταίο του αγώνα ο Γιόχαν Κρόιφ (βίντεο)». Ανακτήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2020. 
  22. «Tra Pelé e Maradona ecco perché scelgo Cruijff» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  23. 23,0 23,1 «Legend Johan Cruyff: The Architect Of The Most Attractive Football In The World» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  24. 24,0 24,1 «The SUNDAY TIMES : Johan Cruyff: the most influential man in football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2020. 
  25. 25,0 25,1 25,2 «JOHAN CRUYFF'S LEGACY? THE WHOLE OF MODERN FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  26. 26,0 26,1 «How Johan Cruyff and Ajax thought 'outside the box' to reach the top» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  27. 27,0 27,1 «Johan Cruyff: The Visionary Who Became the Most Important Man in the History of Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2020. 
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 «Johan Cruyff was one of football's greatest trailblazers on and off pitch» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  29. 29,0 29,1 «JOHAN CRUYFF: TALENT SPOTTER, MANAGER, ORCHESTRATOR AND GENIUS» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  30. 30,0 30,1 «Γιόχαν Κρόιφ - Ο Ιπτάμενος Ολλανδός». Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  31. 31,0 31,1 31,2 «Johan Cruyff left a legacy of beautiful football, sports and education» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  32. 32,0 32,1 «Κρόιφ: Ο μύθος του γιου μιας καθαρίστριας». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  33. 33,0 33,1 «Johan Cruyff : The total Voetballer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020. 
  34. 34,0 34,1 34,2 34,3 34,4 «Johan Cruyff Timeline as a player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  35. 35,0 35,1 «Cruyff as a player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  36. «Eredivisie Historie» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  37. «Βικ Μπάκιγχαμ : Ο μέντορας του Γιόχαν Κρόιφ που πέρασε και από τον Ολυμπιακό». Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020. 
  38. 38,0 38,1 «AJAX-Johan Cruijff: The Player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 «Johan Cruyff: The player, the coach, the legacy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  40. 40,0 40,1 40,2 «UNA LUZ EN EL INFIERNO» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020. 
  41. 41,0 41,1 41,2 «6 of Johan Cruyff's career highlights» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020. 
  42. «AFC Ajax : season 1966-1967» (στα Ολλανδικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 43,4 43,5 «Johan Cruyff: The numbers that made a legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2020. 
  44. 44,0 44,1 «Γιόχαν Κρόιφ, ο μεγαλύτερος Ευρωπαίος όλων των εποχών». Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  45. 45,0 45,1 45,2 «Netherlands - Eredivisie Top Scorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2020. 
  46. «HOW THE JOHANS, CRUYFF AND NEESKENS, CHANGED THE DYNAMIC OF FOOTBALL FOREVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  47. 47,0 47,1 47,2 «Why Johan Cruyff Meant So Much» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2020. 
  48. «Ο κενός χώρος, ο Πυθαγόρας και ο Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020. 
  49. 49,0 49,1 «FIFA : JOHAN CRUYFF» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  50. «Dutch football : Eredivisie - Records» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Οκτωβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  51. «Seven Most Naturally God Gifted Footballers Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  52. 52,0 52,1 «Cruyff's Turn: How Barcelona's Greatest Icon Created Its Greatest Player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  53. 53,0 53,1 53,2 «Johan Cryuff : an emblem of total football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  54. 54,0 54,1 «Ομάδες που έγραψαν ιστορία: Το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  55. 55,0 55,1 «Johan Cruyff: Football fluidity personified» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  56. 56,0 56,1 «Barcelona were transformed by Johan Cruyff not once but twice, and for ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  57. 57,0 57,1 «HOW JOHAN CRYUFF CHANGED BARÇA FOREVER» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  58. 58,0 58,1 58,2 «In Search Of Johan Cruijff…» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  59. 59,0 59,1 «Johan Cruyff Was Right» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  60. 60,0 60,1 «Postscript: Johan Cruyff, Total Footballer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2020. 
  61. 61,0 61,1 61,2 «Johan Cruyff – the Dutch maestro who pioneered total football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  62. «Cruyff the conductor edges the successful solo artists» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  63. 63,0 63,1 63,2 «Great player, greater manager: Johan Cruyff's immeasurable legacy makes him the greatest footballer of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2020. 
  64. «How Johan Cruyff fell in love with Liverpool, Anfield and English football to create his biggest regret» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  65. «Red Mist: The night Ajax's Total Football destroyed Bill Shankly's Liverpool» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  66. 66,0 66,1 «Ο Χ. Σωτηρακόπουλος γράφει για τον αξέχαστο Γιόχαν Κρόιφ!». Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  67. 67,0 67,1 «LE MONDE : Johan Cruyff, le footballeur total» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  68. 68,0 68,1 «Η ιστορία του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020. 
  69. «Σαν σήμερα: Το έπος του Παναθηναϊκού στο Γουέμπλεϊ». Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020. 
  70. «Catenaccio vs Total Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  71. «Champions Cup/Champions League Topscorers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  72. «European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1972» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  73. 73,0 73,1 73,2 «European Footballer of the Year ("Ballon d'Or")» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  74. «Johan Cruyff's career in pictures» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  75. «Intercontinental Club Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  76. «European Super Cup» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  77. «Can Bayern or PSG join the list of treble winners this season?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2020. 
  78. «Best football seasons: What are top global clubs' greatest-ever years for trophies?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  79. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (17): Άγιαξ – Μπάγερν Μονάχου 4-0 (1973)». Ανακτήθηκε στις 19 Μαΐου 2020. 
  80. «Ajax - Bayern München beste wedstrijd ooit» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2020. 
  81. «UEFA : The greatest teams of all time: Ajax 1971–73» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  82. «Οι 5 καλύτερες ομάδες στο Πρωταθλητριών : Άγιαξ 1971-1973». Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  83. «Johan Cruijff, il Profeta del Gol: l'uomo che ha cambiato il calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2020. 
  84. «Great European Cup teams» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  85. «The 50 best football teams of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  86. «El mejor equipo de la historia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020. 
  87. «The great European Cup teams: Ajax 1971-73» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  88. «The 20 Greatest Ever Soccer Teams» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020. 
  89. 89,0 89,1 89,2 89,3 89,4 «Johan Cruyff: father of modern game who also shaped Dutch culture» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2020. 
  90. «Football's greatests : Ajax 1970-1973» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  91. «Γιόχαν Κρόιφ: Μια σπάνια συνέντευξη». Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  92. «BBC :The history of the world record transfer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  93. 93,0 93,1 «Johan Cruyff and the reign in Spain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  94. 94,0 94,1 «Dutch Master: Total Football Legend Johan Cruyff Died On This Day In 2016» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2020. 
  95. «Η μεταγραφή ρεκόρ του Κρόιφ στην Μπαρτσελόνα ολοκληρώθηκε μέσω εκβιασμών και τραπεζικής βοήθειας». Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  96. «50 años del flechazo de Cruyff con el Barça» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  97. «Κρόιφ: Το «αντίο» από τον Άγιαξ, και η κόντρα με τον Φράνκο». Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2020. 
  98. «Der Schlaks, der Barça wachküsste» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020. 
  99. «Johan Cruyff's leftwing legacy lives on as rich are barred from renting childhood home» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020. 
  100. «La tiranía del éxito» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2020. 
  101. «Franz Beckenbauer & Johan Cruyff: Der FC Barcelona wird immer größer als der FC Bayern sein» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016. 
  102. «Beckenbauer: If Bale and Ronaldo are worth €100m, Cruyff would be worth billions» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2016. 
  103. 103,0 103,1 «FRANCE FOOTBALL : Johan Cruyff (Pays-Bas), nouvel épisode de nos 100 joueurs qui ont marqué l'histoire de la Coupe du monde» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2020. 
  104. «Ο Γιόχαν Κρόιφ ανακηρύσσεται καλύτερος Ευρωπαίος ποδοσφαιριστής του αιώνα». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  105. «La primera derrota de Cruyff en Liga» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  106. 106,0 106,1 «The Barça factor: Johan Cruyff's indelible mark at Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  107. «Bask in the brilliance of Johan Cruyff with these 5 spectacular goals from the Dutch maestro» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  108. «FRANCE FOOTBALL : «Le but impossible» de Johan Cruyff avec le FC Barcelona» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  109. 109,0 109,1 «Γιόχαν Κρόιφ : 45 χρόνια από τη μέρα που υπέγραψε στη Μπαρτσελόνα». Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  110. «Top 10 Best El Clasico Moments In Football History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020. 
  111. «Ballon d'Or : et si le vote avait été ouvert aux non Européens avant 1995 ?» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  112. «14 anecdotes to remember Cruyff by» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  113. «Γιόρντι Κρόιφ: Το παιδί – σύμβολο της Βαρκελώνης». Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  114. 114,0 114,1 «Johan Cruyff, an incomparable legend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  115. «I played with... Cruyff: From earning the captaincy to smoking in the shower» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  116. «TROFEO DON BALON». Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020. 
  117. «FRANCE FOOTBALL : Johan Cruyff : «En 1974, on donnait du plaisir aux gens»» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020. 
  118. «VALDANO: « CRUYFF, UN MYTHE »» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2020. 
  119. «Γιόχαν Κρόιφ: Θέλω να διηγηθώ τη ζωή μου». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  120. «THE NEW YORK TIMES : Johan Cruyff, the High Priest of Dutch Soccer, Dies at 68» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2020. 
  121. «After 30 years, the truth behind Cruyff's World Cup absence» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  122. «De Alfredo Di Stefano a Johan Cruyff: antes de Gianluigi Buffon, otras leyendas se perdieron un Mundial» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020. 
  123. «Cruijff wk74finale» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2020. 
  124. «WHEN A RAMPANT BAYERN MUNICH TORE UP THE SCRIPT AT CRUYFF'S AJAX FAREWELL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  125. «Wie die Bayern "König Johan" den Abschied vermiesten» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  126. 126,0 126,1 «JOHAN CRUYFF: THE AMERICAN DIARIES» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2020. 
  127. 127,0 127,1 «When Johan Cruyff ruled American soccer: the Dutch master's NASL years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  128. «USA - Footballer of the Year, NASL and MLS Awards» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  129. 129,0 129,1 «Remembering Johan Cruyff's brilliant but bizarre American Dream» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  130. «Top Seven Great Goals from the (Old) NASL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  131. «Johan Cruyff: The American Years» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  132. «La aventura de Cruyff en el Levante» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  133. «AFC-Ajax info : Ajax - HFC Haarlem 4 - 1 (12/6/1981)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  134. «De "extra's" van Cruijff» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2020. 
  135. «36 jaar geleden deed Johan Cruijff iets unieks met z'n ENIGE penalty bij Ajax (video)» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  136. «Foot nostalgie : le jour où Cruyff a révolutionné les penalties» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  137. «Before Messi and Suárez, there was Cruyff and Olsen...» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  138. «Johan Cruyff turned a PE teacher into a left winger to exact revenge on Ajax» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  139. 139,0 139,1 139,2 «Johan Cruyff's Complicated Legacy» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  140. «Cruyff.com : Playing for Feyenord» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  141. «Legends: Johan Cruyff - The Master» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020. 
  142. «When Ajax didn't want Johan Cruyff he left for Feyenoord … and won the double» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  143. «WHEN AJAX DIDN'T WANT JOHAN CRUYFF HE LEFT FOR FEYENOORD … AND WON THE DOUBLE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Αυγούστου 2020. 
  144. «Johan Cruijff: The Player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιουνίου 2020. 
  145. «Cruijff all matches» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2020. 
  146. 146,0 146,1 «The Demise of Dutch Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  147. «So near yet so far: coming second in style» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2020. 
  148. 148,0 148,1 «Ολλανδία 1974-1978: Η καλύτερη ομάδα που δεν κέρδισε τίποτα». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  149. «Γιόχαν Κρόιφ : ο βασιλιάς χωρίς στέμμα». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020. 
  150. 150,0 150,1 «'The Dutch team of 1974 is often compared to The Beatles with Johan Cruyff as John Lennon'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαΐου 2020. 
  151. «Britannica : Johan Cruyff». Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  152. 152,0 152,1 «Cruyff, el genio de las dos revoluciones» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  153. «Johan Cruyff : What is a Cruyff Turn?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  154. «Γιόχαν Κρόιφ : Η ... στροφή που νίκησε τον χρόνο». Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  155. «Johan Cruyff: The Dutch maestro who changed the game with Total Football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  156. «3 Most Skillful Footballers Doing What They Do Best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2020. 
  157. «Γιάν Όλσον: «Μεγαλύτερη στιγμή μου όταν με ντρίμπλαρε ο Κρόιφ»». Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2020. 
  158. «Football Tricks and the Players Who Invented Them». Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  159. «History's greatest teams : The total football of 1974 Netherlands» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020. 
  160. «Τα 50 κορυφαία ματς όλων των εποχών (7): Ολλανδία – Αργεντινή 4-0 (1974)». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  161. «50 greatest World Cup goals countdown: No.42 - Johan Cruyff's moment of magic vs Argentina in 1974» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 2020. 
  162. «Johan Cruyff and the 1974 World Cup final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  163. «Η ομάδα που θα γινόταν βασίλισσα: Ουγγαρία 1954 εναντίον Ολλανδίας 1974». Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2020. 
  164. «Μουντιάλ 1974: Ολλανδία - Δυτική Γερμανία, ένας υπέροχος τελικός (pics & vid)». Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  165. «Johan Cruyff – der Kicker, der auch neben dem Rasen alles gab» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  166. «An ode to the Cruyff turn - the beautiful game's most blissful act of chicanery» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  167. «FIFA : Neeskens just about holds his nerve» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  168. «Johan Cruyff and the 1974 World Cup final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2020. 
  169. 169,0 169,1 «Der Schlaks, der Barça wachküsste» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  170. «Johan Cruyff: All-time Top 20: No. 3» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  171. «Johan Cruyff: Revolutionär des Fußball» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  172. «A Shot in Time: Dazzling Holland may have lost 1974 World Cup final but it was Dutch who won our heart» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2020. 
  173. «On Second Thoughts: the 1974 World Cup final» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  174. «FIFA : Heroes' welcome for defeated Dutch» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  175. «Grandes equipos. Holanda, en un partido decisivo, de ayer a hoy» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  176. «Johan Cruyff, el puente entre Di Stéfano, Pelé y Maradona» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  177. 177,0 177,1 177,2 «Ο Κρόιφ κάθισε στο θρόνο που έχτισε». Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  178. «Γιόχαν Κρόιφ: Η συναρπαστική ζωή του "ιπτάμενου Ολλανδού" έγινε βιβλίο». Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2020. 
  179. 179,0 179,1 «How Johan Cruyff revolutionised Dutch football, the good and the bad» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  180. «WORLD CUP: Cruyff-inspired Netherlands falls short in 1974» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2020. 
  181. «FIFA World Cup All Star teams» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Μαΐου 2020. 
  182. «World Cup Best Players (Golden Ball)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2020. 
  183. «Tactics: Were Holland 1974 the last true innovators?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2020. 
  184. «How Johan Cruyff and Rinus Michels revolutionized Dutch football forever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2020. 
  185. «BBC Sport : Euro 1976» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2020. 
  186. «REVEALED: The greatest XI in the history of football... and there's no room for Ronaldo, Eusebio and Best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  187. «Johan Cruijff - Goals in International Matches» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  188. 188,0 188,1 188,2 «Johan Cruyff's renowned methods remembered in autobiography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  189. 189,0 189,1 «Der König ist tot» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2020. 
  190. «Cruyff, el inmortal» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2020. 
  191. «Rinus Michels and the total football rebellion» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  192. «The total footballer» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020. 
  193. 193,0 193,1 «How Cruyff changed the modern game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  194. 194,0 194,1 «Πώς ο Γιόχαν Κρόιφ άλλαξε το ολλανδικό (και όχι μόνο) ποδόσφαιρο». Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  195. 195,0 195,1 «Dutch soccer great Cruyff dies at 68» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2020. 
  196. «Johan Cruyff : the great idealist who proved beauty is best» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2020. 
  197. «Αφιέρωμα Γιόχαν Κρόιφ : Μία από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες που ανέδειξε το παγκόσμιο ποδόσφαιρο - Σπάνιες φωτογραφίες». Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020. 
  198. «Johan Cruyff Showed the World That Football Is Artistic Expression» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  199. «Cruyff transformed game into art» (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  200. 200,0 200,1 «Football philosopher» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  201. «CRUIJFF E KANDINSKIJ, RIVOLUZIONARI TRA GEOMETRIA E COLORE» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2020. 
  202. «The 13 coolest footballers of all time (according to us)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2020. 
  203. «The 100 greatest players of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2020. 
  204. «Johan Cruijff, morto lo Spinoza del calcio. Dove tutto era e doveva essere gioia» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  205. «THE TIMES : Beauty more important than winning for Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020. 
  206. «Nummer 14 Johan Cruijff : documentary film» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2020. 
  207. «Immortale come Pelè, Maradona, Di Stefano e probabilmente Messi» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020. 
  208. «Johan Cruyff : Why the Dutch Master wore the famous 14 shirt» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  209. «Johan Cruyff the positive thinker looks ahead to new lease of football life» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020. 
  210. «Cruyff will coach Catalonia team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2020. 
  211. 211,0 211,1 «La storia di Cruyff: il "Profeta del gol" che ha cambiato il calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  212. «How Ajax got the magic back under Cruyff disciple Erik ten Hag» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Αυγούστου 2020. 
  213. «Year Zero: The making of Dennis Bergkamp (Ajax, 1986/87)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  214. «Ο δάσκαλος και οι μαθητές του Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  215. 215,0 215,1 215,2 «How Johan Cruyff quit smoking to save his life and help create today's legendary Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2020. 
  216. 216,0 216,1 «Γιόχαν Κρόιφ: Μια μεγάλη προσωπικότητα και ένας υπέροχος παίκτης». Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020. 
  217. 217,0 217,1 «EYEWITNESS: The forgotten story of how Dutch maestro Johan Cruyff almost played for Aberdeen» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2020. 
  218. «La Masia 40 anos: de Can Planes para o Mundo, Parte I» (στα Πορτογαλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  219. 219,0 219,1 «Two years of the death of Johan Cruyff, the man that reinvented the football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2020. 
  220. 220,0 220,1 220,2 220,3 «How Johan Cruyff reinvented modern football at Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020. 
  221. «Η αρχοντιά του Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2020. 
  222. 222,0 222,1 «FC Barcelona : 1988-1996 , the era of the "Dream Team"» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2020. 
  223. «Barcelona v Milan revisited: The night in 1994 the Dream died» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  224. «World Football: Μορφές που άλλαξαν την ιστορία». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  225. 225,0 225,1 «Why Cruyff matters» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2020. 
  226. «La llama del mito de Cruyff sigue viva en el cuarto año de su adiós» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  227. «Manchester United vs Barcelona : Six of their best showdowns» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  228. «"Strikers' trademark goals: the Thierry Henry control-and-place, the Romario toe-poke and more» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  229. «Η ιστορική "τεσσάρα" της Μίλαν στην Μπαρτσελόνα». Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  230. «HISTORICBarça 1995/96 season: The end of Johan Cruyff's time as a coach» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  231. «Best Barcelona managers ever : Top 5» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  232. «Johan Cruyff, la leyenda que hoy cumpliría 73 años» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020. 
  233. «Coach Cruijff neemt afscheid bij Catalonië met gelijkspel» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  234. «Eric Cantona's Perfect XI: who broke the King's heart?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  235. «Best football players in the 20th century» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2020. 
  236. «Opinion : Cruyff helped Manchester United and Sir Alex Ferguson win the Champions League» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  237. «Deschamps : "Cruyff a influencé le football dans ses deux carrières"» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2020. 
  238. «Cruyff, Liedholm's Roma and total football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2020. 
  239. «Οι θεριακλήδες της μπάλας». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020. 
  240. 240,0 240,1 «Johan Cruyff has died aged 68» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. 
  241. «Johan Cruyff Institute» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  242. 242,0 242,1 242,2 «THE NEW YORK TIMES : Cruyff's 'Total Football' Vision Transformed Two Great Clubs» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020. 
  243. 243,0 243,1 «Cruijff, l'uomo che ha diviso il calcio tra "prima" e "dopo"» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  244. «Famous People : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2020. 
  245. «KNVB.nl Johan Cruijff Schaal» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  246. «The world of Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2020. 
  247. «Ολλανδία-Γερμανία: Τίμησαν τον Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  248. «Golden Players take centre stage» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  249. «Leo, el segundo futbolista con la distinción tras Johan Cruyff» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2020. 
  250. «Johan Cruijff - En un momento dado» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020. 
  251. «Dossier : « El Clásico », histoire d'une rivalité historique» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020. 
  252. «Δείτε τι έκανε ο θρυλικός Γιόχαν Κρόιφ στο γήπεδο!». Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2020. 
  253. «Η λαμπερή κληρονομιά του Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2020. 
  254. 254,0 254,1 «ESPN : Johan Cruyff, father of modern soccer, fades on the sidelines» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιουλίου 2020. 
  255. «Κρόιφ εναντίον... όλων!». Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020. 
  256. «The Ajax dispute: Cruyff or Van Gaal?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  257. «Ajax-Legende Cruyff bricht mit dem Klub» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  258. «Johan Cruyff: 'Everyone can play football but those values are being lost. We have to bring them back'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  259. «Johan Cruyff, a sports marketing tribute» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  260. «Cruijff krijgt eigen planetoid» (στα Ολλανδικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2020. 
  261. «SCIENTISTS NAME ASTEROID AFTER DUTCH LEGEND JOHAN CRUYFF» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020. 
  262. «El Salón de la Fama ya tiene inquilinos» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2020. 
  263. «Dutch football legend Johan Cruyff dies» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2020. 
  264. «Πέθανε ο "ιπτάμενος Ολλανδός" Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2016. 
  265. «Johan Cruyff's final months remembered, by his ghostwriter and dear friend» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  266. «THE TIMES : He was Europe's best and one of the five greatest» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2020. 
  267. «The best European footballer of all time : Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2020. 
  268. «Top 50 best footballers of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2020. 
  269. «10 of the Greatest European Footballers of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Αυγούστου 2020. 
  270. 270,0 270,1 «Ο Γιόχαν Κρόιφ μας βοήθησε να καταλάβουμε». Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  271. «LE MONDE : « Cruyff, le meilleur joueur de tous les temps »» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. 
  272. «Το «classico» του Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  273. «Johan Cruyff : My Turn (Autobiography)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  274. «Γ1ΟΧ4Ν: «Ευαγγέλιο» μπάλας και ζωής η αυτοβιογραφία του Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  275. «Cruyff Johan-Γιόχαν Η αυτοβιογραφία». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2020. 
  276. «Stadion in Amsterdam wird nach Johan Cruyff benannt» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  277. «Barcelona unveil Johan Cruyff statue» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Μαΐου 2020. 
  278. «Κρόιφ: Παρουσιάστηκε το άγαλμα έξω από το γήπεδο του Άγιαξ». Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2020. 
  279. «Ο Άγιαξ αποκάλυψε το νέο άγαλμα του θρυλικού Γιόχαν Κρόιφ». Ανακτήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2020. 
  280. 280,0 280,1 280,2 «Johan Cruyff: The Master of Total Football Who Changed Everything» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  281. «Johan Cruijff» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2020. 
  282. «Top-20 Best Football Academies In The World 2020» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2020. 
  283. «APPLYING THE PRINCIPLES OF JOHAN CRUYFF TO DATA SCIENCE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2020. 
  284. «Johan Cruyff's influence endures as Barcelona complete the 'double-treble'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2020. 
  285. «LE MONDE : Cruyff, l'influence d'un joueur de « classe », entraîneur « apôtre du beau jeu »» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2020. 
  286. «Johan Cruyff's 20 students of the game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020. 
  287. «¿En dónde están los campeones de Europa con el Barcelona en 1992?» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2020. 
  288. 288,0 288,1 «Legacy of a legend: Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Αυγούστου 2020. 
  289. «Pep Guardiola: Cruyff's legacy is infinite, we will never forget him» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2020. 
  290. «FC Barcelona : La Masia youth teams learn about Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  291. «FRANCE FOOTBALL : Johan Cruyff, l'astre éternel» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2020. 
  292. «JOHAN CRUIJFF: A LEGACY LEFT IN FOOTBALL» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2020. 
  293. «Ronaldinho made Barcelona global and Messi has made us universal - Bartomeu» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  294. «Johan Cruyff's legacy lives at both rivals Ajax and Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2020. 
  295. «La escuela francesa releva al 'Barçajax'» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  296. «Ajax's 25 major transfers since Johan Cruyff left for Barcelona» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2020. 
  297. «FIFA : Farewell to Football's thriller incomparable» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Μαΐου 2020. 
  298. «The long read: The devil and José Mourinho» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2020. 
  299. «Μπαρτσελόνα: Ασύλληπτο tiki taka από τα 10χρονα της Μπάρτσα». Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. 
  300. 300,0 300,1 «Johan Cruyff: Who made the beautiful game 'beautiful'» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020. 
  301. «Formation. Pourquoi le Barça a dix ans d'avance» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιουλίου 2020. 
  302. «Cruyff, la identidad de La Masia» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  303. «Αποχαιρέτα το DNA Barca που ήξερες». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  304. «Los deportistas mundiales adelantados a su época» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  305. «E' morto Johan Cruyff: addio ad una leggenda del calcio» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2020. 
  306. «Remembering Johan Cruyff, one of soccer's most dazzling geniuses» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2020. 
  307. «Pele, Diego Maradona, Lionel Messi lead tributes for Johan Cruyff» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2020. 
  308. «Total Football: What Ever Happened To the Beautiful Game?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2020. 
  309. «More than a champion: why Johan Cruyff's legacy will only keep growing» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2020. 
  310. «What Johan Cruyff meant to Barcelona goes far beyond football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2020. 
  311. «LA RIVOLUZIONE DI CRUIJFF: L'AUTOBIOGRAFIA DEL PROFETA DEL CALCIO TOTALE» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  312. «Johan Cruyff: the revolutionary who changed how the world saw football» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2020. 
  313. «JOHAN CRUYFF'S BEST QUOTES: THE GAME-CHANGING WISDOM OF A TRUE FOOTBALL LEGEND» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 2020. 
  314. «12 brilliant Johan Cruyff quotes that prove he was football's ultimate philosopher king» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  315. «Johan Cruyff Quotes» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  316. «Von Cruyff lernen heißt siegen lernen» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 2020. 
  317. «14 RULES» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  318. «Johan Cruyff is a sporting pioneer of ethical leadership» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  319. «Οι 14 κανόνες του Johan Cruijff (Γιόχαν Κρόιφ)». Ανακτήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2020. 
  320. «Γιόχαν Κρόιφ: Οι μυθικές ατάκες του "ιπτάμενου Ολλανδού" με το Νο 14». Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2020. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]