Βελιγράδι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 44°49′14″N 20°27′44″E / 44.8206°N 20.4622°E / 44.8206; 20.4622

Βελιγράδι
Београд / Beograd

Έμβλημα

Σημαία
Βασικές πληροφορίες
Χώρα Σερβία Σερβία
Διαμέρισμα Πόλη του Βελιγραδίου
Δήμαρχος Siniša Mali
Παλαιά ονομασία Σιγγιδών
Πληθυσμός
Σύνολο 1.756.534 κατ.
Πυκνότητα 4.610 κατ./τ.χλμ.
Γεωγραφικά χαρακτηριστικά
Έκταση 359,96 τ.χλμ.
Υψόμετρο 117 μ.
Βελιγράδι is located in Σερβία
Βελιγράδι
Βελιγράδι
Άλλες πληροφορίες
Ταχυδρομικός κώδικας 11000
Τηλεφωνικός κωδικός 011
Πινακίδες κυκλ. БГ/BG
Δυκτιακός τόπος beograd.rs

Το Βελιγράδι (σερβικά: Београд, που σημαίνει Λευκή Πόλη), είναι η πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της Σερβίας. Βρίσκεται στη συμβολή των ποταμών Σάβου και Δούναβη, εκεί όπου η πεδιάδα της Παννονίας συναντά τα Βαλκάνια. Η κυρίως πόλη έχει πληθυσμό 1,23 εκατομμύρια, ενώ πάνω από 1,65 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν μέσα στα διοκητικά της όρια.

Ενας από τους σημαντικότερους προϊστορικούς πολιτισμούς της Ευρώπης, ο Πολιτισμός Βίντσα, αναπτύχθηκε στην περιοχή του Βελιγραδίου την 6η χιλετία π.Χ. Στην αρχαιότητα κατοίκησαν την περιοχή Θρακο-Δάκες και μετά το 279 π.Χ. την πόλη κατέλαβαν οι Κέλτες, ονομάζοντάς τη Σίνγκιντουν. Καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους επί της βασιλείας του Αυγούστου και απέκτησε δικαιώματα πόλης στα μέσα του 2ου αιώνα. Εποικίσθηκε από τους Σλάβους τη δεκαετία του 520 και άλλαξε χέρια αρκετές φορές μεταξύ της Βυζαντινής, της Φραγκικής και της Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας και του Βασιλείου της Ουγγαρίας, πριν γίνει πρωτεύουσα του Σέρβου βασιλιά Στέφανου Ντραγκούτιν (1282–1316). Το 1521 το Βελιγράδι κατακτήθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και έγινε η έδρα του Σαντζακίου του Σμεντέρεβο. Συχνά περνούσε από την κυριαρχία των Οθωμανών σε εκείνη των Αψβούργων, με την καταστροφή του μεγαλύτερου μέρους της πόλης κατά τους Αυστροοθωμανικούς πολέμους. To Bελιγράδι ξαναέγινε πρωτεύουσα της Σερβίας το 1841. Το Βόρειο Βελιγράδι παρέμεινε η νοτιότερη κτήση των Αψβούργων μέχρι το 1918, οπότε η πόλη επανενώθηκε. Ως στρατηγική θέση, η πόλη αποτέλεσε πεδίο μάχης σε 115 πολέμους και ισοπεδώθηκε 44 φορές. Το Βελιγράδι ήταν πρωτεύουσα της Γιουγκοσλαβίας (σε διάφορες μορφές διακυβέρνησης) από την ίδρυσή της το 1918 μέχρι την τελική της διάλυση το 2006.

Το Βελιγράδι έχει ειδικό διοικητικό καθεστώς εντός της Σερβίας και είναι μια από τις πέντε, κατά τη στατιστική, περιφέρειές της. Η μητροπολιτική της περιοχή διαιρείται σε 17 δήμους, καθένα με δικό του τοπικό συμβούλιο. Καταλαμβάνει το 3,6% της έκτασης της Σερβίας και στην πόλη ζει το 22,5% του πληθυσμού της χώρας. Είναι η μεγαλύτερη πόλη της πρώην Γιουγκοσλαβίας και η 4η μεγαλύτερη στα Βαλκάνια μετά την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και το Βουκουρέστι.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Βελιγράδι βρίσκεται 117 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, στη συμβολή των ποταμών Σάβου και Δούναβη. Ο ιστορικός πυρήνας του Βελιγραδίου, Καλεμέγκνταν, βρίσκεται στις δεξιές όχθες και των δύο ποταμών. Από το 19ο αιώνα η πόλη επεκτείνεται προς νότο και ανατολάς. Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το Νόβι Μπέογκραντ (Νέο Βελιγράδι) χτίστηκε στην αριστερή όχθη του ποταμού Σάβου, συνδέοντας το Βελιγράδι με το Ζέμουν. Με την πόλη ενώνονται επίσης μικρότερες οικιστικές κοινότητες κατά μήκος του Δούναβη, όπως οι Κρνιάτσα, Κότεζ και Μπόρτσα, ενώ το Πάντσεβο, έντονα βιομηχανική δορυφορική πόλη, παραμένει ξεχωριστή. Η πόλη έχει μια αστική έκταση 360 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενώ μαζί με τη μητροπολιτική της περιοχή καταλαμβάνει 3.223 τ.χ. Σε όλη την ιστορία το Βελιγράδι υπήρξε σταυροδρόμι μεταξύ Δύσης και Ανατολής.

Στη δεξιά όχθη του Σάβου το κεντρικό Βελιγράδι έχει έδαφος λοφώδες, με υψηλότερο σημείο του κυρίως Βελιγραδίου το λόφο Τόρλακ στα 303 μ. Νότια της πόλης βρίσκονται τα βουνά Άβαλα(511 μ.) και Κοσμάι (628 μ.). Κατά μήκος του Σάβου και του Δούναβη η γη είναι κυρίως επίπεδη, αποτελούμενη από προσχωσιγενείς πεδιάδες και οροπέδια από μάργα.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μεγάλη σκάλα στο Πάρκο Κάλεμεγκνταν και θέα πάνω από τον ποταμό Σάβο .

Το Βελιγράδι βρίσκεται στην υγρή υποτροπική κλιματική ζώνη με τέσσερις εποχές και ομοιόμορφα κατανεμημένο υετό. Οι μέσες μηνιαίες θερμοκρασίες ποικίλλουν από 1,4 °C τον Ιανουάριο μέχρι 23,0 °C τον Ιούλιο, με μέσο ετήσιο 12,5 °C. Υπάρχουν, κατά μέσο όρο, 31 ημέρες το χρόνο, που η θερμοκρασία ξεπερνά τους 30 °C και 95 που ξεπερνά τους 25 °C. Το Βελιγράδι δέχεται περίπου 690 χιλιοστά υετού το χρόνο, με υγρότερα τα τέλη της άνοιξης. Ο μέσος ετήσιος αριθμός ωρών ηλιοφάνειας είναι 2.112.

Η υψηλότερη καταγεγραμμένη θερμοκρασία στο Βελιγράδι είναι 43,6 °C στις 24 Ιουλίου 2007, ενώ, στο άλλο άκρο, η χαμηλότερη ήταν −26,2 °C στις 10 Ιανουαρίου 1893.

Κλιματικά δεδομένα Βελιγραδίου (1981-2010)
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέγιστη Υψηλότερη °C (°F) 20.7 23.9 28.8 32.2 34.9 37.4 44.5 42.5 37.5 30.7 28.4 22.6 44,5
Μέση Υψηλότερη° C (°F) 3.6 6.1 12.6 18.3 24.1 27.3 29.0 29.2 24.7 18.4 10.4 5.2 17,4
Μέση Ημερήσια °C (°F) 0.7 1.5 7.4 12.8 17.9 21.5 23.8 23.1 18.2 14.1 6.0 1.5 12,3
Μέση Χαμηλότερη °C (°F) −2.7 −1.5 3.4 7.5 12.4 15.8 17.3 17.5 13.1 7.9 3.8 −1.4 6,5
Ελάχιστη Χαμηλότερη °C (°F) −20.9 −18 −12.4 −3.4 2.5 6.5 9.4 6.7 4.7 −4.5 −7.8 −13.4 −20,9
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 40.0
(1.575)
37.4
(1.472)
40.8
(1.606)
51.4
(2.024)
65.0
(2.559)
90.4
(3.559)
59.7
(2.35)
50.4
(1.984)
40.1
(1.579)
39.9
(1.571)
44.2
(1.74)
44.5
(1.752)
603,8
(23,772)
υγρασίας 78 71 63 61 61 63 61 61 67 71 75 79 68
Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων (≥ 0.1 mm) 10 8 8 9 9 10 8 6 5 5 10 10 98
Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας 72.2 101.7 153.2 188.1 242.2 260.9 290.8 274.0 204.3 163.1 97.0 64.5 2.111,9
Πηγή: Υδρομετεωρολογική Υπηρεσία της Δημοκρατίας της Σερβίας[1]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προϊστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λίθινα εργαλεία, που βρέθηκαν στο Ζέμουν δείχνουν ότι η περιοχή γύρω από το Βελιγράδι κατοικήθηκε από νομάδες κυνηγούς-συλλέκτης κατά την Παλαιολιθική και τη Μεσολιθική περίοδο. Μερικά από αυτά τα εργαλεία ανήκουν στην πυριτολιθική Μουστιαία και σχετίζονται μάλλον με τους Νεάντερταλ παρά με τους σύγχρονους ανθρώπους. Εκεί έχουν επίσης ανακαλυφθεί εργαλεία των Ανώτερων Παλαιολιθικών πολιτισμών του Ωρινιάκ και της Λα Γκραβέτ, που φανερώνουν κατάληψη μεταξύ 50.000 και 20.000 χρόνια πριν.

Οι πρώτοι γεωργοί που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή σχετίζονται με το Νεολιθικό Πολιτισμό του Στάρτσεβο, που άκμασε μεταξύ 6200 και 5200 π.Χ. Υπάρχουν αρκετές θέσεις αυτού του πολιτισμού μέσα και γύρω από το Βελιγράδι, περιλαμβανομένης της ομώνυμης τοποθεσίας Στάρτσεβο (στη βόρεια όχθη του Δούναβη απέναντι από το Βελιγράδι). Τον Πολιτισμό του Στάρτσεβο διαδέχθηκε ο Πολιτισμός Βίντσα (5500–4500 π.Χ.), ένας πιο εξελιγμένος γεωργικός πολιτισμός, που προήλθε από τους παλαιότερους οικισμούς του Στάρτσεβο και που πήρε επίσης το όνομά του από τοποθεσία στην περιοχή του Βελιγραδίου (Βίντσα-Μπέλο Μπρντό). Ο Πολιτισμός Βίντσα είναι γνωστός για τους πολύ μεγάλους οικισμούς του, από τους αρχαιότερους με συνεχή κατοίκηση οικισμούς και μερικούς από τους μεγαλύτερους στην προϊστορική Ευρώπη. Προϊόντα του υπήρξαν ανθρωπόμορφα ειδώλια όπως η "Κυρία της Βίντσα", η αρχαιότερη γνωστή μεταλλουργία χαλκού στην Ευρώπη και μια μορφή "πρωτογραφής", που αναπτύχθηκε πριν από τους Σουμέριους και τους Μινωίτες, γνωστή ως Αρχαία Ευρωπαϊκή γραφή, που χρονολογείται από το 5300 π.Χ. περίπου.

Αρχαία πόλη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

μεσαιωνικά τείχη του Φρουρίου του Βελιγραδίου, όπου ανακαλύφθηκαν τα τείχη του Ρωμαϊκού κάστρου "Singidunum"

Αποδείξεις της πρώιμης γνώσης σχετικά με τη γεωγραφική θέση του Βελιγραδίου προέρχονται από αρχαίους μύθους και θρύλους. Ο βράχος με θέα στη συμβολή των ποταμών Σάβου και Δούναβη έχει ταυτοποιηθεί ως ένα από τα μέρη της ιστορίας του Ιάσονα και των Αργοναυτών. Οι Παλαιοβαλκανικές φυλές των Θρακών και των Δακών κυβέρνησαν την περιοχή αυτή πριν τη Ρωμαϊκή κατάκτηση. Μετά τη Γαλατική εισβολή το 279 π.Χ. την πόλη πήραν οι Σκορδίσκοι, ονομάζοντάς τη "Σίνγκιντουν" (ντουν, φρούριο). Το 34–33 π.Χ. έφτασε στο Βελιγράδι ο Ρωμαϊκός στρατός υπό το Σιλάνο. Εγινε το εκρωμαϊσμένο Singidunum τον 1ο αιώνα μ.Χ. και στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ. η πόλη ανακηρύχθηκε municipium από τις Ρωμαϊκές αρχές, εξελισσόμενη σε ολοκληρωμένη colonia (αποικία, την ανώτατη κατηγορία πόλης) στο τέλος του αιώνα. Εκτός από τον πρώτο Χριστιανό Αυτοκράτορα της Ρώμης, που γεννήθηκε στο έδαφος της σημερινής Σερβίας, στη Ναϊσσό - τον Κωνσταντίνο Α΄, γνωστό ως Κωνσταντίνο το Μέγα - ένας άλλος Ρωμαίος Αυτοκράτορας γεννήθηκε στο Singidunum : ο Φλάβιος Ιοβιανός (Ιοβιανός), παλινορθωτής του Χριστιανισμού. Ο Ιοβιανός επανέφερε το Χριστιανισμό ως την επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τερματίζοντας τη σύντομη αναβίωση των παραδοσιακών Ρωμαϊκών θρησκειών υπό τον προκάτοχό του Ιουλιανό τον Παραβάτη. Το 395 μ.Χ. η περιοχή περιήλθε στην Ανατολική Ρωμαϊκή ή Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στο Σάβο απέναντι από το Singidunum ήταν η Κελτική πόλη Ταύρουνουμ (Ζέμουν). Οι δυο πόλεις συνδέονταν με γέφυρα καθ' όλη τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδο.

Μεσαίωνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πύργος του Ρολογιού του Φρουρίου του Βελιγραδίου

Το 442 η περιοχή ερημώθηκε από τον Αττίλα. Το 471 καταλήφθηκε από το Θεοδώριχο το Μέγα, που προχώρησε στην Ελλάδα. Καθώς οι Οστρογότθοι έφυγαν στην Ιταλία, την πόλη ανέλαβαν οι Γέπιδες, αλλά το 539 ανακαταλήφθηκε από τους Βυζαντινούς. Το 577 περίπου 100.000 Σλάβοι ξεχύθηκαν στη Θράκη] και στο Ιλλυρικό λεηλατώντας πόλεις και εγκαθιστάμενοι. Οι Άβαροι υπό το Μπαγιάν Α΄ κατέλαβαν όλη την περιοχή το 582. Σύμφωνα με το Βυζαντινό χρονικό Πρὸς τὸν ἴδιον υἱὸν Ρωμανόν οι Λευκοί (πρώτοι) Σέρβοι αποχωρώντας ζήτησαν εδάφη και έλαβαν επαρχίες στα δυτικά, προς την Αδριατική, που θα κυβερνούσαν ως υποτελείς του Ηράκλειου (610–641). Το 829 ο Χαν Ομουρτάγ κατόρθωσε να προσαρτήσει το Singidunum και τα περίχωρά του στην Πρώτη Βουλγαρική Αυτοκρατορία.

Η πρώτη αναφορά του ονόματος Μπέλογκραντ εμφανίζεται σε Παπική επιστολή προς το Βούλγαρο ηγεμόνα Βόρις Α' στις 16 Απριλίου 878. Αργότερα το όνομα αυτό εμφανίζεται με διάφορες παραλλαγές : Alba Graeca (Ελληνική πόλη), Griechisch Wiessenburg (Ελληνικό άσπρο κάστρο), Nandor Alba (Πόλη των Βουλγάρων), Νάντορ Φέγιερβαρ (Το άσπρο κάστρο των Βουλγάρων) - ακόμη ονομαζόμενο έτσι στην Ουγγρική μετάφραση της πόλης, Castelbianco (Ασπρο Κάστρο), Alba Bulgarica (Bουλγαρική πόλη). Για τέσσερις περίπου αιώνες η πόλη αποτέλεσε πεδίο μάχης μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, του Βασιλείου της Ουγγαρίας και της Πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας. Ο Βασίλειος Β´ εγκατέστησε φρουρά στο Βελιγράδι (976–1025). Η πόλη φιλοξένησε τις στρατιές της Πρώτης και της Δεύτερης Σταυροφορίας, ενώ στο πέρασμά τους κατά την Τρίτη Σταυροφορία ο Φρειδερίκος Βαρβαρόσσα και οι 190.000 σταυροφόροι του άφησαν το Βελιγράδι κατεστραμμένο.

Πολιορκία του 1456, Oθωμανική μινιατούρα.

Ο Στέφανος Ντραγκούτιν (β. 1276–1282) παρέλαβε το Βελιγράδι από τον πεθερό του Στέφανο Ε΄ της Ουγγαρίας το 1284, το έκανε πρωτεύουσα του Βασίλειου της Σίρμιας και θεωρείται ο πρώτος Σέρβος βασιλιάς που κυβέρνησε το Βελιγράδι ως υποτελής του Βασιλείου της Ουγγαρίας.

Μετά τις μάχες Εβρο (1371) και [[Μάχη του Κοσσυφοπεδίου|στο Κοσσυφοπέδιο (1389), η Σερβία άρχισε να καταρρέει καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατακτούσε τα νότια εδάφη της. Ο βορράς αντιστάθηκε με το Δεσποτάτο της Σερβίας, που είχψε πρωτεύουσά του το Βελιγράδι. Η πόλη άκμασε υπό το Στέφανο Λαζάρεβιτς, γιο του σέρβου πρίγκιπα Λάζαρου Χρεμπελιάνοβιτς. Ο Λαζάρεβιτς έχτισε κάστρο με ακρόπολη και πύργους, από τα οποία σώζωνται μόνο ο Πύργος του Δεσπότη και το δυτικό τείχος. Επανοχύρωσε επίσης τα αρχαία τείχη της πόλης, επιτρέποντας στο Δεσποτάτο να αντισταθεί στους Οθωμανούς για εβδομήντα σχεδόν χρόνια. Την εποχή αυτή το Βελιγράδι ήταν καταφύγιο πολλών Βαλκανικών λαών, που προσπάθησαν να ξεφύγουν από την Οθωμανική κυριαρχία και εκτιμάται ότι είχε πληθυσμό μεταξύ 40.000 και 50.000 κατοίκων.

Ο διάδοχος του Στέφανου Γεώργιος Μπράνκοβιτς υποχρεώθηκε να επιστρέψει το Βελιγράδι στον Ούγγρο βασιλιά και το Σμεντέρεβο έγινε η νέα πρωτεύουσα. Αν και οι Οθωμανοί κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος του Δεσποτάτου της Σερβίας το Βελιγράδι, γνωστό στα Ουγγρικά ως Ναντονφέχερβαρ, πολιορκήθηκε ανεπιτυχώς το 1440 και το 1456. Καθώς η πόλη παρουσιαζόταν ως εμπόδιο στην Οθωμανική προέλαση στην Ουγγαρία και πέραν αυτής, πάνω από 100.000 Οθωμανοί στρατιώτες την πολιόρκησαν το 1456, αλλά ο Χριστιανικός στρατός την υπερασπίστηκε με επιτυχία. Η κατόπιν εντολής του Πάπα Κάλλιστου Γ΄ γίνεται σε ανάμνηση της νίκης σε όλο τον χριστιανικό κόσμο μέχρι σήμερα.

Oθωμανική κατάκτηση και Αυστριακές εισβολές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Βελιγράδι το 1684

Επτά δεκαετίες μετά την αρχική πολιορκία, στις 28 Αυγούστου 1521, η πόλη τελικά καταλήφθηκε από τον Οθωμανό Σουλτάνο Σουλεϊμάν το Μεγαλοπρεπή και τους 250.000 στρατιώτες του. Στη συνέχεια το μεγαλύτερο μέρος της πόλης ισοπεδώθηκε και όλος ο Χριστιανικός πληθυσμός της εκτοπίστηκε στην Κωνσταντινούπολη, σε μια περιοχή που από τότε είναι γνωστή ως Δάσος του Βελιγραδίου. Το Βελιγράδι έγινε έδρα της περιφέρειας (Σαντζάκι) και η δεύτερη, μετά την Κωνσταντινούπολη, μεγαλύτερη Οθωμανική πόλη στην Ευρώπη με πάνω από 100.000 κατοίκους. Η Οθωμανική κυριαρχία εισήγαγε την Οθωμανική αρχιτεκτονική, με πολλά τζαμιά αυξάνοντας τις Ανατολίτικες επιδράσεις στην πόλη. Το 1594 μια μεγάλη Σερβική εξέγερση συνετρίβη από τους Οθωμανούς. Αργότερα ο Μεγάλος Βεζίρης Σινάν Πασάς διέταξε τα λείψανα του Αγίου Σάββα να καούν δημόσια στην Πλατεία Βράτσαρ. Τον 20ό αιώνα, σε ανάμνηση του γεγονότος αυτού, ανεγέρθηκε ο Ναός του Αγίου Σάββα.

Aυστριακή κατάκτηση του Βελιγραδίου το 1717 από τον Ευγένιο της Σαβοΐας, κατά τον Αυστροτουρκικό Πόλεμο του 1716-18

Αφού καταλήφθηκε από τους Αψβούργους τρεις φορές (1688–1690, 1717–1739 και 1789–1791), με επικεφαλής τους Πρίγκιπες της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Μαξιμιλιανό της Βαυαρίας και Ευγένιο της Σαβοΐας και τον αρχιστράτηγο Βαρώνο Ερνστ Γκίντεον φον Λάουντον αντίστοιχα, το Βελιγράδι γρήγορα ανακαταλαμβανόταν από τους Οθωμανούς και ουσιαστικά κάθε φορά ισοπεδωνόταν. Την περίοδο αυτή η πόλη επηρεάσθηκε από τις δύο Μεγάλες Σερβικές Μεταναστεύσεις, κατά τις οποίες εκατοντάδες χιλιάδες Σέρβοι, υπό την ηγεσία των πατριαρχών τους, υποχώρησαν μαζί με τους Αυστριακούς στην Αυτοκρατορία των Αψβούργων και εγκαταστάθηκαν στις σημερινές Βοϊβοντίνα και Σλαβονία (σημερινή Ανατολική Κροατία).

Πρωτεύουσα της ανεξάρτητης Σερβίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανδριάντας του Πρίγκιπα Μιχαίλο Γ΄ στην Πλατεία Δημοκρατίας

Κατά την Πρώτη Σερβική Επανάσταση οι Σέρβοι επαναστάτες κράτησαν την πόλη από τις 8 Ιανουαρίου 1807 μέχρι το 1813, οπότε ανακαταλήφθηκε από τους Οθωμανούς. Μετά τη Δεύτερη Σερβική Επανάσταση το 1815 η Σερβία πέτυχε ημιανεξαρτησία, που τελικά αναγνωρίσθηκε από την Πύλη το 1830. Το 1841 ο Πρίγκιπας Μιχαίλο Ομπρένοβιτς μετέφερε την πρωτεύουσα από το Κραγκούγιεβατς στο Βελιγράδι.

Το Μάιο του 1868 ο Πρίγκιπας Μιχαίλο δολοφονήθηκε με την ξάδελφή του Ανκα Κονσταντίνοβιτς, σε άμαξα στο πάρκο της εξοχικής του κατοικίας.

Με την πλήρη ανεξαρτησία του Πριγκιπάτου της Σερβίας το 1878 και τη μετατροπή του σε Βασίλειο της Σερβίας το 1882, το Βελιγράδι έγινε για μια ακόμη φορά πόλη-κλειδί στα Βαλκάνια και αναπτύχθηκε γρήγορα. Παρόλαυτα οι συνθήκες συνολικά στη Σερβία παρέμεναν εκείνες μια κατά κύριο λόγο αγροτικής χώρας, ακόμη και μετά τη λειτουργία μιας σιδηροδρομικής γραμμής προς τη νις, τη δεύτερη πόλη της Σερβίας, και το 1900 η πρωτεύουσα είχε μόνο 70.000 κατοίκους (τη στιγμή που η σερβία αριθμούσε 1,5 εκατομμύριο). Ηδη το 1905 ο πληθυσμός είχε ξεπεράσει τις 80.000 και με την έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1914 είχε ξεπεράσει τους 100.000 κατοίκους, χωρίς το Ζέμουν, που ανήκε τότε στην Αυστροουγγαρία.

Η πρώτη κινηματογραφική προβολή στα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη έγινε στο Βελιγράδι από τον Αντρέ Καρ, αντιπρόσωπο των αδελφών Λυμιέρ. Γύρισε τις πρώτες κινηματογραφικές σκηνές στο Βελιγράδι τον επόμενο χρόνο, που όμως δεν έχουν διασωθεί.

Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και Μεσοπόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Γέφυρα του Βασιλιά Αλέξανδρου καταστράφηκε το 1941 και ανακατασκευάσθηκε μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, 1956, ως γέφυρα μονού ανοίγματος.
Η Οδός Κνέζ Μιχαίλοβα στα τέλη του 19ου αιώνα
Τεράζιγιε 1934
Πλατεία Δημοκρατίας 1934


Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άρχισε στις 28 Ιουλίου 1914, όταν η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία. Οι περισσότερες από τις επιθέσεις που ακολούθησαν στα Βαλκάνια σημειώθηκαν κοντά στο Βελιγράδι. To Aυστροουγρικό Ναυτικό βομβάρδισε βομβάρδισε στις 29 Ιουλίου 1914 το Βελιγράδι, που καταλήφθηκε από τον Aυστροουγρικό Στρατό υπό το Στρατηγό Οσκαρ Πότιορεκ στις 30 Νοεμβρίου. Στις 15 Δεκεμβρίου ανακαταλήφθηκε από τα Σερβικά στρατεύματα υπό το Στρατάρχη Ραντομίρ Πούτνικ. Μετά απο μια παρατεταμένη μάχη, που κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος τς πόλης, μεταξύ 6 και 9 Oκτωβρίου 1915, το Βελιγράδι κατέλαβαν τα Γερμανικά και Αυστροουγγρικά στρατεύματα υπό τον Αρχιστράτηγο Αουγκουστ φον Μακένσεν στις 9 Oκτωβρίου 1915. Η πόλη απελευθερώθηκε από τα Σερβικά και Γαλλικά στρατεύματα την 1 Νοεμβρίου 1918 υπό τη διοίκηση του Στρατάρχη Λουί Φραν΄σε ντ' Εσπερέ της Γαλλίας και του Πρίγκιπα του Στέμματος Αλέξανδρου της Σεβίας. Καθώς το Βελιγράδι ήταν αποδεκατισμένο ως πόλη της πρώτης γραμμής, τον τίτλο της μεγαλύτερης πόλης του Βασίλειου της Γιουγκοσλαβίας πήρε για λίγο η Σουμπότιτσα.

Μετά τον πόλεμο το Βελιγράδι έγινε η πτωτεύουσα του νέου Βασίλειου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, που μετονομάστηκε Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας το 1929. Το Βασίλειο υποδιαιρέθηκε σε μπανόβινες και το Βελιγράδι, μαζί με το Ζέμουν και το Πάντσεβο, αποτέλεσε ξεχωριστή διοικητική μονάδα.

Την περίοδο αυτή πόλη γνώρισε γρήγορη ανάπτυξη και σημαντικό εκσυγχρονισμό. Ο πληθυσμός του Βελιγραδίου αυξήθηκε σε 239.000 το 1931 (ενσωματώνοντας την πόλη του Ζέμουν, πρώην της Αυστροουγγαρίας) και σε 320.000 το 1940. Το μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης του πληθυσμού μεταξύ 1921 και 1948 ήταν 4.08%. Το 1927 λειτούργησε το πρώτο αεροδρόμιο του Βελιγραδίου και το 1929 άρχισε να εκπέμπει ο πρώτος ραδιοφωνικός του σταθμός. H Γέφυρα του Πάντσεβο, που διασχίζει το Δούναβη, λειτούργησε το 1935 και η Γέφυρα του Βασιλιά Αλέξανδρου πάνω από το Σάβο το 1934. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1939 διεξήχθη γύρω από το Φρούριο του Βελιγραδίου το Πρώτο Γκραν Πρι του Βελιγραδίου, το τελευταίο Γκραν Πρι αγώνων αυτοκινήτου πριν την έκρηξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που το παρακολούθησαν 80.000 θεατές. Νικητής αναδείχθηκε ο Τάτσιο Νουβολάρι.

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 25 Μαρτίου 1941 η κυβέρνηση του αντιβασιλέα Πρίγκιπα του Στέμματος Παύλου υπέγραψε το Τριμερές Σύμφωνο, προσχωρώντας στις δυνάμεις του Αξονα σε μια προσπάθεια να μείνει έξω από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και να κρατήσει τη Γιουγκοσλαβία ουδέτερη κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. ακολούθησαν αμέσως μαζικές διαδηλώσεις στο Βελιγράδι και στρατιωτικό πραξικόπημα υπό το διοικητή της Αεροπορίας Πτέραρχο Ντούσαν Σίμοβιτς, που ανακήρυξε το Βασιλιά Πέτρο Β΄ ενήλικο να κυβερνήσει το βασίλειο. Συνεπεία αυτού η πόλη βομβαρδίσθηκε σφοδρότατα από τη Λουφτβάφε στις 6 Απριλίου 1941 με αποτέλεσμα 20.000 νεκρούς. Στη συνέχεια η Γιουγκοσλαβία δέχθηκε την εισβολή Γερμανικών, Ιταλικών, Ουγγρικών και Βουλγαρικών δυνάμεων. Αργότερα τον ίδιο μήνα το Βελιγράδι καταλήφθηκε από το Γερμανικό Στρατό και έγινε η έδρα του καθεστώτος-μαριονέτα Νέντιτς υπό το Στρατηγό Μίλαν Νέντιτς.

Πάρκο Καλεμέγκνταν

Το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1941, σε αντίποινα για επιθέσεις ανταρτών, οι Γερμανοί διέπραξαν πολλές σφαγές αμάχων του Βελιγραδίου. Ιδιαίτερα τα μέλη της Εβραϊκής κοινότητας υπέστησαν μαζικές εκτελέσεις κατ' εντολή του στρατηγού Φραντς Μπέμε, Γερμανού Στρατιωτικού Διοικητή της Σερβίας. Ο Μπέμε εφάρμοζε αυστηρά τον κανόνα για κάθε Γερμανό που σκοτωνόταν να εκτελούνται 100 Σέρβοι ή Εβραίοι. Της αντιστασιακής κίνησης στο Βελιγράδι ηγείτο ο Ταγματάρχης Ζάρκο Τοντόροβιτς από το 1941 μέχρι τη σύλληψή του το 1943.

Οπως ακριβώς και το Ρότερνταμ, που επλήγη δύο φορές, τόσο από Γερμανικούς όσο και από Συμμαχικούς βομβαρδισμούς, το Βελιγράδι βομβαρδίσθηκε για μια ακόμη φορά κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τη φορά αυτή από τους Συμμάχους, στις 16 Απριλίου 1944 με αποτέλεσμα τουλάχιστον 1.100 νεκρούς. Ο βομβαρδισμός αυτός συνέπεσε με το Ορθόδοξο Πάσχα. Το μεγαλύτερο μέρος της πόλης παρέμεινε υπό Γερμανική κατοχή μέχρι τις 20 Οκτωβρίου 1944, οπότε απελευθερώθηκε από τον Κόκκινο Στρατό και τους Κομμουνιστές Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους. Στις 29 Νοεμβρίου 1945 ο Στρατάρχης Γιόσιπ Μπροζ Τίτο ανακήρυξε στο Βελιγράδι την Ομόσπονδη Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (που αργότερα μετονομάστηκε Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας στις 7 Απριλίου 1963). Οι υψηλότερες εκτιμήσεις από την πρώην μυστική αστυνομία αναφέρουν θύματα πολιτικών διώξεων στο Βελιγράδι γύρω στις 10.000.

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη μεταπολεμική περίοδο το Βελιγράδι αναπτύχθηκε γρήγορα ως πρωτεύουσα της νέας Γιουγκοσλαβίας, εξελισσόμενο σε μεγάλο βομηχανικό κέντρο. Το 1948 άρχισε η οικοδόμηση του Νέου Βελιγραδίου. Το 1958 άρχισε να εκπέμπει ο πρώτος τηλεοπτικός σταθμός του Βελιγραδίου. Το 1961 πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι η διάσκεψη του Κινήματος των Αδεσμεύτων υπό την προεδρία του Τίτο. Το 1962 κατασκευάσθηκε το Διεθνές Αεροδρόμιο Νίκολα Τέσλα του Βελιγραδίου. Το 1968 μαζικές φοιτητικές διαμαρτυρίες κατέληξαν σε αρκετές οδομαχίες μεταξύ των φοιτητών και της αστυνομίας.

Διάλυση της Γιουγκοσλαβίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ξενοδοχείο Μόσκβα, Τεράζιγε

Στις 9 Μαρτίου 1991 έγιναν στην πόλη μαζικές διαδηλώσεις υπό το Βουκ Ντράσκοβιτς κατά του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Σύμφωνα με διάφορα μέσα ενημέρωσης υπήρχαν στους δρόμους 100.000 ως 150.000 άνθρωποι. Δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν, 203 τραυματίστηκαν και 108 συνελήφθησαν κατά τις διαδηλώσεις και αργότερα, την ίδια μέρα, αναπτύχθηκαν στους δρόμους τανκς για να αποκαταστήσουν τη τάξη. Νέες διαδηλώσεις έγιναν στο Βελιγράδι από το Νοέμβριο του 1996 ως το Φεβρουάριο του 1997 κατά της ίδιας κυβέρνησης μετά από εικαζόμενη εκλογική νοθεία στις τοπικές εκλογές. Αυτές οι διαδηλώσεις έφρραν στην εξουσία το Ζόραν Τζίντζιτς, τον πρώτο δήμαρχο του Βελιγραδίου μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που δεν ανήκε στην Ενωση Γιουγκοσλάβων Κομμουνιστών ή της μεταγενέστερης παραφυάδας του, του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Σερβίας.

Η οδός Κνεζ Μιλόσεβα με κτίριο πληγέν από τους ΝΑΤΟικούς βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας το 1999 (κτίριο στη δεξιά πλευρά)

Το 1999, κατά τον Πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου, ΝΑΤΟικοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν στην πόλη σημαντικές ζημιές. Μεταξύ των βομβαρδισμένων κτιρίων ήταν εκείνα αρκετών υπουργείων, το κτίριο της Ραδιοτηλεόρασης, όπου σκοτώθηκαν 16 τεχνικοί, αρκετά νοσοκομεία, το Ξενοδοχείο Γιουγκοσλαβία, το κτίριο της Κεντρικής Επιτροπής, ο Πύργος Αβαλα και η Κινέζικη πρεσβεία. Πολλά από αυτά τα κτίρια έχουν παραμείνει όπως βομβαρδίσθηκαν για να αποτελούν μνημείο των βομβαρδισμών.

Μετά από τις προεδρικές εκλογές του 2000 στο Βελιγράδι έγιναν μεγάλες λαϊκές διαδηλώσεις, με πάνω από μισό εκατομμύριο ανθρώπους στους δρόμους, που κατέληξαν στην ανατροπή του προέδρου Μιλόσεβιτς.

Σύγχρονη Σερβία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 2015 συνήφθη μια συμφωνία με την "Eagle Hills" (εταιρεία των ΗΑΕ) για την ανάπλαση του ποτάμιου Μετώπου του Βελιγραδίου, για την οικοδόμηση νέου τμήματος της πόλης σε σήμερα ανεκμετάλλευτη περιοχή δίπλα στο ποτάμι. Αυτό το σχέδιο, που ξεκίνησε επίσημα το Σεπτέμβριο του 2015 και είναι το μεγαλύτερο κατασκευαστικό πρόγραμμα στην Ευρώπη, θα στοιχίσει τουλάχιστον 3,5 δις ευρώ.

Διοίκηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Βελιγράδι είναι εδαφικά ξεχωριστή μονάδα της Σερβίας, με τις δικές της αυτόνομες αρχές. Η Δημοτική Συνέλευση του Βελιγραδίου έχει 110 μέλη, εκλεγόμενα για τετραετή θητεία. Ενα 13μελές Δημοτικό Συμβούλιο, εκλεγόμενο από τη Συνέλευση και προεδρευόμενο από το δήμαρχο και τον αναπληρωτή του έχει τον έλεγχο και την εποπτεία της Δημοτικής Διοίκησης, που διαχειρίζεται τις καθημερινές διοικητικές υποθέσεις. Διαιρείται σε 14 Γραμματείες, που καθεμιά έχει ένα συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο, όπως η κυκλοφορία ή τη υγειονομική περίθαλψη, καθώς και πολλές επαγγελματικές υπηρεσίες, οργανισμούς και ινστιτούτα.

Τις τοπικές εκλογές του Βελιγραδίου το 2014 κέρδισε το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, που σχημάτισε ένα ευρύ κυβερνητικό συνασπισμό με το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Σερβίας και το Δημοκρατικό Κόμμα της Σερβίας. Οι εκλογές αυτές τερμάτισαν τη μακροχρόνια διοίκηση του Δημοκρατικού Κόμματος, που εξέλεγε δημάρχους από το 2004 ως το 2013. Δήμαρχος του Βελιγραδίου είναι ο Σινίσα Μάλι, πολιτικά ανεξάρτητος, συνδεόμενος με το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα.

Πανοραμική άποψη του Βελιγραδίου και της συμβολής των ποταμών Σάβου και Δούναβη από το Φρούριο του Βελιγραδίου.
Πανοραμική άποψη του Βελιγραδίου και της συμβολής των ποταμών Σάβου και Δούναβη από το Φρούριο του Βελιγραδίου.
Πανοραμική άποψη της πόλης από το Φρούριο του Βελιγραδίου τη νύχτα.
Πανοραμική άποψη της πόλης από το Φρούριο του Βελιγραδίου τη νύχτα.

Διαμερίσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πύργος Γκάρντος στο Ζέμουν].
Νόβι Ντβορ
Χάρτης των διαμερισμάτων του Βελιγραδίου

Τα 17 διαμερίσματα της πόλης είναι:

Διαμέρισμα Έκταση (km2 Πληθυσμός (1991) Αξιολόγηση (2011) Είδος
Μπαράγιεβο (Barajevo) 213 20,846 24,641 Χωριό
Τσουκαρίτσα (Čukarica) 156 150,257 168,508 Προάστιο
Γκρότσκα (Grocka) 289 65,735 75,466 Προάστιο
Λαζάρεβατς (Lazarevac) 384 57,848 58,511 Προάστιο
Μλαντένοβατς (Mladenovac) 339 54,517 52,490 Προάστιο
Νέο Βελιγράδι (Novi Beograd) 41 218,633 316,773 Προάστιο
Ομπρένοβατς (Obrenovac) 411 67,654 70,975 Προάστιο
Παλίλουλα (Palilula) 451 150,208 195,902 Προάστιο
Ρακόβιτσα (Rakovica) 31 96,300 120,020 Προάστιο
Σάβσκι Βένατς (Savski Venac) 14 45,961 52,505 Προάστιο
Σόποτ (Šopot) 271 19,977 20,390 Χωριό
Στάρι Γκραντ (Stari Grad) 5 68,552 65,543 Κέντρο της πόλης
Σούρτσιν (Surčin) 285 Μέρος του Σεμλίνου 55,000 Προάστιο
Βόζντοβατς (Voždovac) 148 156,373 191,768 Προάστιο
Βράτσαρ (Vračar) 3 67,438 68,386 Προάστιο
Σεμλίνο (Zemun) 154 176,158 216,645 Προάστιο
Ζβέζνταρα (Zvezdara) 32 135,694 162,621 Προάστιο
Σύνολο 3227 1.552.151 1.756.534
Πηγή: Απογραφή της Σερβίας[2]

Συγκοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πλημμύρα στο Ζεμούν το 2006

Το σύστημα συγκοινωνιών του Βελιγραδίου αποτελείται από λεωφορεία (112 γραμμές), τραμ (12 γραμμές) και τρόλεϊ (8 γραμμές). Υπάρχει επίσης τοπικό σιδηροδρομικό δίκτυο που συνδέει το Βελιγράδι με τα προάστια και διαθέτει έξι γραμμές και 41 σταθμούς.

Το διεθνές Αεροδρόμιο του Βελιγραδίου (Αεροδρόμιο Νίκολα Τέσλα) βρίσκεται 12 χλμ. δυτικά από την πόλη.

Μουσεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δίδυμες πόλεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

О πεζόδρομος Κνεζ Μιχαήλοβα στο Βελιγράδι

Το Βελιγράδι είναι αδελφοποιημένο με τις εξής πόλεις:

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Προηγούμενος σταθμός   Σερβικοί Σιδηρόδρομοι   Επόμενος σταθμός
ŽS Τερματικός