Ηράκλειο Κρήτης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°20′N 25°08′E / 35.33°N 25.13°E / 35.33; 25.13

Ηράκλειο
Πόλη
Το φρούριο Κούλες στο λιμάνι του Ηρακλείου.
Ηράκλειο στον χάρτη: Ελλάδα
Ηράκλειο
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Περιφέρεια Κρήτης
Δήμος Ηρακλείου
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Βασίλης Λαμπρινός
Γεωγραφικό διαμέρισμα Κρήτη
Νομός Ηρακλείου
Έκταση 120 τ.χλμ
Πληθυσμός 173 993 (2011)
Ταχυδρομικός κώδικας 71xxx
Τηλεφωνικός κωδικός 2810
Ιστοσελίδα http://www.heraklion.gr/

Το Ηράκλειο είναι η μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης, καθώς και ο μεγαλύτερος λιμένας του νησιού. Άλλοτε πρωτεύουσα της νήσου, του ομώνυμου νομού και της επαρχίας Τεμένους, σήμερα αποτελεί έδρα του ομώνυμου Δήμου με πληθυσμό 173.993 κατοίκους (2011), είναι η έδρα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, έδρα της Περιφέρειας Κρήτης, καθώς επίσης έδρα της Εκκλησίας της Κρήτης και του Αρχιεπισκόπου της. Καθεδρικός ναός της πόλης είναι ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά. Η πόλη του Ηρακλείου για την αντίσταση και τον ηρωισμό της κατά τη Γερμανική εισβολή και τη Μάχη της Κρήτης (1941) τιμήθηκε με τον Πολεμικό Σταυρό Α΄. Τάξεως.

Κύριοι οικονομικοί τομείς της πόλης είναι ο τουρισμός, η γεωργία και το εμπόριο. Διαθέτει βιομηχανική περιοχή 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του κέντρου. Το Ηράκλειο διαθέτει επίσης ένα από τα μεγαλύτερα σήμερα σε κίνηση αεροδρόμια της Ελλάδας, το αεροδρόμιο αεροδρόμιο "Νίκος Καζαντζάκης", καθώς και λιμάνι με πυκνή ακτοπλοϊκή συγκοινωνία κυρίως με τον Πειραιά και άλλα νησιά παρουσιάζοντας μεγάλη κίνηση επιβατών και εμπορευμάτων.

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πόλη του Ηρακλείου αριθμούσε, κατά την Απογραφή του 2011, 140.730 κατοίκους, ενώ ο Δήμος Ηρακλείου αριθμούσε 173.993 κατοίκους. Ο πληθυσμός του πολεοδομικού συγκροτήματος Ηρακλείου, το οποίο αποτελείται από το Ηράκλειο, τη Νέα Αλικαρνασσό και το Γάζι, ανέρχεται σε 192.216 κατοίκους.

Ο πληθυσμός της πόλης του Ηρακλείου σύμφωνα με τις απογραφές:

Απογραφή 1900 1928 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 19.582 33.404 51.144 63.458 77.506 101.634 115.124 130.914[1] 140.730

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ηράκλειο βρίσκεται στα βόρεια παράλια της Κρήτης, έναντι της νησίδας Δίας, στο ίδιο ακριβώς σημείο που βρισκόταν κατά την αρχαιότητα το δυτικότερο από τα τρία επίνεια της Κνωσού που την περίοδο του μινωικού πολιτισμού είχε τη μεγαλύτερη συγκέντρωση πληθυσμού στην Κρήτη φέροντας ίδιο όνομα προς τιμή αρχαίου ιερού ναού του Ηρακλέους [2][εκκρεμεί παραπομπή]

Στους αιώνες που ακολούθησαν το Ηράκλειο παρέμεινε μικρό και άσημο μέχρι το 823 που Άραβες Σαρακηνοί υπό τον Αμπού Χαφέζ κατέλαβαν τη Κρήτη και κατέστρεψαν την μέχρι τότε πρωτεύουσα της νήσου Γόρτυνα. Αναζητώντας τότε μια νέα παράλια πόλη για ορμητήριό τους επέλεξαν την περιοχή Ηρακλείου το οποίο και άρχισαν να οχυρώνουν το επόμενο έτος, 824. Έχτισαν μεγάλο οχυρό, τμήμα του οποίου σώζεται μέχρι σήμερα, εντός της πόλης, πίσω από νεότερες κατασκευές επί τμημάτων των οδών Χάνδακος, Δαιδάλου και λιμένα[3], με μια περιμετρική μεγάλη τάφρο. Από την οχυρωματική εκείνη τάφρο, που εκτεινόταν από θάλασσα σε θάλασσα, οι Σαρακηνοί ονομάτισαν την πόλη αυτή Rabdh-el-Khandak (= φρούριο της τάφρου), ή απλούστερα Χάντακ, καθιστώντας την ορμητήριο των πειρατικών τους δραστηριοτήτων.

Η συνεχής όμως πειρατική δραστηριότητα των Σαρακηνών αυτών που μαζί με Μικρασιάτες πειρατές της Κιλικίας λυμαίνονταν τα νησιά και τις ακτές του Αιγαίου και της Μεσογείου γενικότερα, έχοντας καταστήσει τον Χάνδακα αποθήκη πειρατικής λείας και κέντρο αγοραπωλησίας αιχμαλώτων, ιδίως γυναικών και παιδιών εξόργισε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Φυσικό ήταν η Βυζαντινή πολιτική να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της στην ανακατάληψη της Κρήτης. Μετά από κάποιες αποτυχημένες απόπειρες, όπως π.χ. εκείνη του Γογγύλη, η Βασιλεύουσα αποφάσισε να τελειώνει με την υπόθεση της Κρήτης. Επί βασιλείας Ρωμανού Β΄, με παραδυναστεύοντα και παρακοιμώμενο τον ευνούχο Ιωσήφ Βρίγγα, ανατέθηκε στον Μάγιστρο και στρατηγό Νικηφόρο Φωκά, τον μετέπειτα Αυτοκράτορα, η προετοιμασία και ηγεσία της εκστρατείας.[4]

Έτσι οι Βυζαντινοί τον Ιούλιο του 960, αποβιβάστηκαν στον κόλπο του Ηρακλείου, 3 χλμ δυτικά της πόλης, όπου μετά από οκτάμηνη πολιορκία, στις 6 Μαρτίου του 961 επιτέθηκαν στην πόλη. Οι δυνάμεις του Νικηφόρου Φωκά, προβαίνοντας σε σφαγές λεηλάτησαν και έκαψαν την πόλη δίνοντας τέλος στο Εμιράτο της Κρήτης. Στην αρχή η πρωτεύουσα της Κρήτης μεταφέρθηκε στον οχυρό δίκορφο λόφο κοντά στον σημερινό Προφήτη Ηλία, ο οποίος έγινε γνωστός ως Τέμενος. Όμως, η νέα τοποθεσία δεν εξυπηρετούσε τις ανάγκες μιας πόλης, και έτσι άρχισε πάλι η εγκατάσταση στα ερείπια της αραβικής πόλης και εξελλήνισαν το όνομά της σε Χάνδαξ.[5] Ο Νικηφόρος Φωκάς μερίμνησε για την εγκατάσταση στην Κρήτη ευγενών οικογενειών από τη Βασιλεύουσα για την εξύψωση του φρονήματος των Κρητών και τη σύσφιξη των δεσμών με το Κράτος της Βασιλίδας. Την αυτή πολιτική επικυρώνει το Διάταγμα του Αλεξίου Β΄. Κομνηνού (1182) με το οποίο εγκαθίστανται επίσημα [6] στην Κρήτη [7], oι Αρχοντικές (Αρχηγικές) Οικογένειες, των γνωστών "Δώδεκα (12) Αρχοντόπουλων" δηλ. των Ιωάννη Φωκά (που επί Ενετοκρατίας το όνομα εξελίχθηκε σε Καλλέργη), Κωνσταντίνου Βαρούχα, Μαρίνου Σκορδύλη, Λέοντα Μουσούρου, Φίλιππου Γαβαλά, Ανδρέα Μελισσηνού, Θωμά Αρχολέο (Αρχολέοντος), Δημητρίου Βλαστού, Ευστρατίου Χορτάτζη, Νικηφόρου Αργυρόπουλου, Λουκά Λίτινα και Ματθαίου Καφάτου (Καλαφάτη). Μετά από αυτή την προσάρτηση ο Χάνδακας παρέμεινε πρωτεύουσα της Κρήτης, έδρα του Γενικού Διοικητή που έφερε το βυζαντινό τίτλο "Δουξ" καθώς και μητροπολιτική έδρα. Την ίδια περίπου εποχή κτίζεται και ο ναός του Αγίου Τίτου (πρώτου επισκόπου Κρήτης) που είχε καταστραφεί προηγουμένως από τους Σαρακινούς.

Ενετοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Λέων της Βενετίας σκέπει την Κρήτη

Το 1204, μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, η Κρήτη παραχωρήθηκε αρχικά στον Βονιφάτιο τον Μομφερατικό ο οποίος και την εκχώρησε τελικά στους Ενετούς, (στον Δόγη Ερρίκο Δάνδολο). Πριν όμως προλάβουν οι Ενετοί να εγκατασταθούν στη Κρήτη έσπευσαν και την κατέλαβαν οι Γενουάτες, τους οποίους τελικά κατάφεραν να εκδιώξουν οι Ενετοί μετά από ένα επταετή πόλεμο που ακολούθησε, από το 1204 έως το 1210. Οι Ενετοί εγκαθιστώντας ένα φεουδαλικό και ταυτόχρονα δημοκρατικό σύστημα διοίκησης, κατά τα πρότυπά τους, διατήρησαν τον Χάνδακα πρωτεύουσα της νήσου και έδρα του Δούκα, γενικού διοικητού της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας, παραφράζοντας το όνομα της πόλης σε "Κάντικα", "Κάντιγκα", "Κάντιντα" και τέλος Κάντια (Candia) όπως και επικράτησε και ως όνομα της νήσου με το επίσημο όνομα "Βασίλειο ή Δουκάτο της Κάντια".

Ακολούθως οι Ενετοί ανήγειραν σπουδαία κτίρια με τα οποία λάμπρυναν την πόλη όπως το Δουκικό μέγαρο, το Μέγαρο του Αρχιστράτηγου, το Μέγαρο του Αρχιναύαρχου, το Μέγαρο του Λατίνου Αρχιεπισκόπου, το ναό του Αγίου Μάρκου, καθώς και άλλους ναούς, όπως της Παναγίας των Σταυροφόρων, την Ενετική Λέσχη (που κατεδαφίστηκε το 1904 και στη συνέχεια αναστηλώθηκε), την λεγόμενη κρήνη του Δούκα Μοροζίνη, τον ορθόδοξο ναό της Αγίας Αικατερίνης με συνεχιζόμενη τη Σιναϊτική Σχολή λογίων και ζωγράφων κ.ά. Το σημαντικότερο όμως ενετικό έργο ήταν το περίφημο μέγα τείχος του Ηρακλείου, ή Ενετικά τείχη Ηρακλείου που περιέλαβε όλη την πόλη, όπως στο μεταξύ είχε αυτή αναπτυχθεί, καθιστώντας την το ισχυρότερο φρούριο της Ανατολής. Αρχικά οι Ενετοί βελτίωσαν τις υπάρχουσες οχυρώσεις, όμως ο μεγάλος σεισμός που σημειώθηκε το 1303 αλλά και η ανακάλυψη της πυρίτιδας, τους ανάγκασε να κτίσουν το νέο αυτό τείχος, πάχους μέχρι 40 μ. σε ορισμένα σημεία, "επταπρόμαχο" και "επτάπυλο", αποτελώντας τέλειο έργο οχυρωτικής. Τούτο άρχισε να κτίζεται μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453), το έτος 1462. Κατά τη διάρκεια της ανέγερσής του, το 1508 σημειώθηκε νέος μεγάλος σεισμός. Τελικά το έργο ολοκληρώθηκε μετά από 108 χρόνια, το 1570 από Ενετό μηχανικό. Το μεγαλύτερο μέρος του διατηρείται μέχρι και σήμερα. Από τη σπουδαία αυτή περιτείχιση οι Κρήτες αποκαλούσαν την πόλη Μέγα Κάστρο ή Κάστρο, ονομασία που διατηρήθηκε για τρεις αιώνες.

Μέρος των ενετικών νεωρίων Ηρακλείου

Άλλο περισπούδαστο επίσης έργο των Ενετών ήταν η κατασκευή του μεγάλου λιμένα του Χάντακα που δημιουργήθηκε στον αρχαίο μινωικό λιμενίσκο και μετέπειτα βυζαντινό και αραβικό. Η κατασκευή του λιμένα ξεκίνησε το 1523 και ολοκληρώθηκε μετά 17 χρόνια, το 1540. Ο λιμένας έφερε δύο λιμενοβραχίονες, ο μεγαλύτερος δεξιά του εισερχομένου, στην άκρη του οποίου κτίσθηκε μεγάλος πύργος καλούμενος "Πύργος του Λέοντος", ή "Μεγάλο Καστέλλι", ή "Ρόκκα" που σώζεται μέχρι σήμερα με το τουρκικό όνομα Κούλες, ή "Κουλές" και ο μικρότερος λιμενοβραχίονας, αριστερά του εισερχομένου που κατέληγε και αυτός στον Μικρό Κουλέ. Στον δε μυχό του λιμένος κατασκευάστηκαν 12 νεώσοικοι για τη κατασκευή, επισκευή και φύλαξη των ενετικών πλοίων, των εξαρτήσεων και εφοδίων αυτών, μερικοί των οποίων σώζονται μέχρι και σήμερα.

Με τα παραπάνω βασικά έργα των Ενετών, αλλά και άλλα που αφορούσαν τόσο τον εξωραϊσμό της πόλης, όσο και τα νέα διοικητικά μέτρα που παράλληλα καθιερώθηκαν δεν άργησε ο Χάνδακας να εξελιχθεί σε σπουδαίο εμπορικό κέντρο και να αποκτήσει τόση αίγλη που ποτέ πρωτύτερα δεν είχε γνωρίσει. Από τον λιμένα του, ο μεγαλύτερος τεχνητός που είχε κατασκευαστεί μέχρι τότε στην ανατολική Μεσόγειο, πραγματοποιούταν όλο το εμπόριο της Κρήτης, κυρίως εξαγωγικό προς Ευρώπη και Ασία, αποκαλύπτοντας έτσι την μεγάλη εμπορική οργάνωση της πόλης, φθάνοντας μάλιστα στο σημείο να χαρακτηριστεί "ψυχή της Βενετίας".

Από το μέσο της περιόδου της Ενετοκρατίας, ο Χάνδακας συγκέντρωνε ήδη τα 2/5 σχεδόν του συνολικού πληθυσμού της Κρήτης. Σύμφωνα με τη συστηματική καταγραφή του πληθυσμού της Μεγαλονήσου που επιχείρησε ο Πέτρος Καστροφύλακας, η περιφέρεια του Χάνδακα, μία από τις τέσσερις που είχαν δημιουργήσει οι Ενετοί, αριθμούσε, κατά το έτος 1575, τους 84.158 κατοίκους, έναντι των 48.790 των Χανίων, 46.400 του Ρεθύμνου και 22.312 της Σητείας. Βασικοί κάτοικοι του Χάνδακα ήταν οι έποικοι Ενετοί Ευγενείς και άλλοι Λατίνοι υπάλληλοι του κράτους καθώς και έμποροι, Έλληνες γηγενείς, κατά το μεγαλύτερο μέρος, αλλά και έποικοι από άλλες περιοχές των ενετικών κτήσεων καθώς και κάποιοι Εβραίοι έμποροι. Σημειώνεται ότι ο πληθυσμός της Κρήτης την εποχή εκείνη αυξομειωνόταν από διάφορες αιτίες όπως επιδημίες αλλά και από εποικισμούς Ελλήνων, που σημειωνόταν τελευταία, από άλλες ενετικές κτήσεις που καταλήφθηκαν από τους Οθωμανούς.

Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1647 μ.Χ. ξεκίνησε η πολιορκία της πόλης από τους Οθωμανούς Τούρκους, η οποία κράτησε 22 χρόνια και κόστισε τη ζωή σε 30.000 Κρητικούς και 120.000 Τούρκους και εν τέλει έληξε με την κατάκτηση της πόλης το 1669, από τον Κιοπρουλού Φαζίλ Αχμέτ.[8] Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας η πόλη έγινε γνωστή και ως “Μεγάλο Κάστρο” ή “Κάστρο”. Ακολούθησαν περίοδοι ειρήνης, κινήματα, επαναστάσεις και σκληρές καταστολές εκ μέρους των Τούρκων. Παραδειγματικά αναφέρεται ότι " στη μεγάλη σφαγή του Ηρακλείου , την 24 Ιουνίου 1821, που έμεινε στη μνήμη του λαού σαν ο μεγάλος αρπεντές, οι εξαγριωμένοι Τούρκοι κατέσφαξαν το Μητροπολίτη Κρήτης Γεράσιμο Παρδάλη και πέντε Επισκόπους : τον Κνωσσού Νεόφυτο, τον Χερρονήσου Ιωακείμ, τον Λάμπης Ιερόθεο, τον Σητείας Ζαχαρία και τον τιτουλάριο Επίσκοπο Διοπόλεως Καλλίνικο. Για δύο και περισσότερα χρόνια η Εκκλησία της Κρήτης έμεινε ακέφαλη. [9] Το 1851, η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε από το Ηράκλειο στα Χανιά.

Το 1856, το Ηράκλειο ισοπεδώθηκε από σεισμό. Από το 3.620 σπίτια της πόλης, μόλις 18 κρίθηκαν κατάλληλα για κατοίκηση.[10]

Κρητική Πολιτεία - Ενσωμάτωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Κρητικοί μην αντέχοντας την Τουρκική κατοχή επαναστάτησαν επανειλημμένα με κυριότερες επαναστάσεις το 1841, το 1858, το 1866-1869 και το 1897-1898. Τελικά, το 1897, μετά τη δολοφονία του Βρετανού πρόξενου στα Χανιά και μερικών προξενικών φρουρών από τις τουρκικές αρχές, στόλοι της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας και της Ιταλίας κατέπλευσαν στην Κρήτη θέτοντας τέλος στην Οθωμανική κυριαρχία. Την διοίκηση του Ηρακλείου ανέλαβαν οι Βρετανοί. Τις 25 Αυγούστου 1898 έγινε προσπάθεια να τοποθετηθούν στις θέσεις τους οι νέοι αξιωματούχοι στο φορολογικό γραφείο, αλλά οι Τούρκοι της πόλης αντέδρασαν και εξαγριωμένοι προχώρησαν σε σφαγή των χριστιανών της πόλης, σε λεηλασίες και τελικά εμπρησμό τμήματος της πόλης. Για να σταματήσει η εξέγερση ένα βρετανικό πλοίο βομβάρδισε την πόλη. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν ο Λυσίμαχος Καλοκαιρινός, υποπρόξενος της Βρετανίας στο Ηράκλειο, και 18 Βρετανοί στρατιώτες, ενώ ο συνολικός αριθμός των νεκρών υπολογίστηκε αρχικά σε 1000 άτομα, αλλά μετέπειτα εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 450 νεκρούς. Για τα επεισόδια καταδικάστηκαν σε θάνατο 17 σημαίνοντες Τουρκοκρητικοί, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις αποδέχτηκαν το αίτημα για απομάκρυνση του τουρκικού στρατού.[11][12] Η Κρητική Πολιτεία προσαρτήθηκε στην Ελλάδα το 1913. Κατά την απελευθέρωσή της η πόλη ονομάστηκε Ηράκλειο από τον Μινωικό οικισμό που υπήρχε στο σημείο, ήδη από τον 7ο π.Χ. αιώνα, σύμφωνα με τα "Γεωγραφικά" του Στράβωνα ("... έχει για επίνειο η Κνωσός το Ηράκλειο").

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή πληθυσμών εγκαταστάθηκαν στο Ηράκλειο Έλληνες Μικρασιάτες πρόσφυγες που εμπλούτισαν τον τοπικό πολιτισμό. Δημιούργησαν τους συνοικισμούς που φέρουν τα ονόματα των πόλεων της Μικράς Ασίας από όπου προήλθαν, όπως Νέες Κλαζομενές, Νέα Αλικαρνασσός, Νέα Αλάτσατα, Νέα Βρύουλα.[13] Η υποδοχή των προσφύγων από τους γηγενείς ήταν φιλόξενη και η συμβίωση ειρηνική.[14]

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Ηράκλειο βρίσκονται οι Σχολές Θετικών Επιστημών και Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Κρήτης, (με 8.000 φοιτητές), εδρεύει το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ-FORTH) ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα της χώρας, καθώς και το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης (με 6.500 φοιτητές). Συνολικά, υπάρχουν 8 σχολές ΑΕΙ και 11 σχολές ΤΕΙ.[15] Από το 1908 λειτουργεί στο Ηράκλειο η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, η οποία δημιουργήθηκε από τη δωρεά της βιβλιοθήκης του Δημητρίου Βικέλα και στη συνέχεια εμπλουτίστηκε με άλλες συλλογές.

Στην πόλη του Ηρακλείου λειτουργούν γύρω στα 75 νηπιαγωγεία,[16] 51 Δημοτικά Σχολεία, 18 Γυμνάσια (ανάμεσα στα οποία ένα Πειραματικό, ένα Εσπερινό, ένα Καλλιτεχνικό, ένα Αθλητικό και ένα Μουσικό), 13 Γενικά Λύκεια και 6 Επαγγελματικά Λύκεια.

Μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το λιμάνι του Ηρακλείου
Άγαλμα του Νίκου Κιτσίκη στο λιμάνι του Ηρακλείου Κρήτης, κατασκευαστής του λιμανιού

Το Ηράκλειο αποτελεί σημαντικό λιμάνι στη Μεσόγειο θάλασσα καθώς παρέχει δρομολόγια από και προς τον Πειραιά, την Σαντορίνη, τη Σητεία, τη Χάλκη και άλλα νησιά. Επίσης, στο Ηράκλειο εδρεύει η ακτοπλοϊκή εταιρεία "Μινωικές Γραμμές" (Minoan Lines).

Tο διεθνές αεροδρόμιο Ν. Καζαντζάκης συνδέει την πόλη με ολόκληρο τον κόσμο ενώ παράλληλα υπάρχει προγραμματισμός για αντικατάσταση του με νέο διεθνές αεροδρόμιο στο Καστέλλι Πεδιάδος.

Ο Βόρειος οδικός άξονας της Κρήτης (Β.Ο.Α.Κ.) προσφέρει πρόσβαση στις μεγαλύτερες πόλεις του νησιού. Εναλλακτικά, η εθνική οδός 97 συνδέει την πόλη με τους Αγίους Δέκα, τις Μοίρες, τη Φαιστό, το Τυμπάκι και την Αγία Γαλήνη ενώ η εθνική οδός 99 ενώνει την πόλη με την Κνωσό. Το αστικό ΚΤΕΛ Ηρακλείου εκτελεί δρομολόγια από το κέντρο προς όλη την πόλη και τις γύρω περιοχές με 39 γραμμές. Το ΚΤΕΛ Κρήτης συνδέει το Ηράκλειο με ολόκληρο το υπόλοιπο νησί.

Από το 1922 έως το 1937, λειτούργησε βιομηχανικός σιδηρόδρομος, που συνέδεε τον Κούλε Ηρακλείου με τον Ξηροπόταμο, με σκοπό την κατασκευή του λιμανιού του Ηρακλείου. Το καλοκαίρι του 2007, στο συνέδριο των απόδημων Κρητών, που έγινε στο Ηράκλειο, δύο έγκριτοι συγκοινωνιολόγοι, ο Γεώργιος Νάθενας από τις Γωνιές Μαλεβυζίου και ο Βασίλης Οικονομόπουλος πρότειναν την ανάπτυξη σιδηροδρόμου στην Κρήτη, στην διαδρομή Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο σε 50 λεπτά (20+30 λεπτά) και με πρόβλεψη για επεκτάσεις προς Κίσσαμο, Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου Πεδιάδος και Άγιο Νικόλαο.[17]

Το 2000 υπήρξε ανεκμετάλλευτη μελέτη για 2 γραμμές για το Τραμ Ηρακλείου, από τις οποίες η πρώτη θα συνέδεε το Παγκρήτιο Στάδιο με το αεροδρόμιο και η δεύτερη το κέντρο του Ηρακλείου με την Κνωσσό.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κλιματικά δεδομένα Ηρακλείου
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέση Υψηλότερη° C (°F) 15.2 15.5 16.8 20.2 23.5 27.3 28.6 28.4 26.4 23.1 20.1 17.0 21,9
Μέση Ημερήσια °C (°F) 12.1 12.3 13.3 16.1 19.2 23.2 25.2 25.1 22.9 19.8 16.8 14.0 18,4
Μέση Χαμηλότερη °C (°F) 9.0 9.0 9.8 12.0 14.9 19.0 21.7 21.7 19.3 16.5 13.4 10.5 14,8
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 91.5
(3.602)
77.4
(3.047)
57.4
(2.26)
30.0
(1.181)
15.2
(0.598)
3.2
(0.126)
1.0
(0.039)
0.7
(0.028)
19.5
(0.768)
68.8
(2.709)
58.8
(2.315)
77.1
(3.035)
500,6
(19,709)
Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων 10.1 9.1 6.9 3.4 1.9 0.5 0.1 0.1 1.3 4.9 6.0 8.9 53,2
Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας 117.8 124.7 176.7 228.0 300.7 351.0 372.0 347.2 282.0 198.4 150.0 120.9 2.769,4
Πηγή: Hong Kong Observatory[18]

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μουσεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Άγιος Πέτρος των Δομινικανών.

Κτίρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Λότζια που στεγάζει το Δημαρχείο δίπλα από την πλατεία Λιονταριών.

Άλλα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • η αγορά στην οδό 1866
  • η πεζοδρομημένη οδός 25ης Αυγούστου με τα πολλά διατηρημένα νεοκλασικά κτίρια
  • η πλατεία Λιονταριών με την κρήνη Μοροζίνι
  • τα Ενετικά τείχη Ηρακλείου
  • η πλατεία Κορνάρου
  • ο τάφος του Νίκου Καζαντζάκη στο προμαχώνα Μαρτινέγκο
  • η πλατεία Ελευθερίας Ηρακλείου Κρήτης|πλατεία Ελευθερίας
  • η πεζοδρομημένη οδός Κοραή με τις καφετέριες
  • το Μνημείο Μικρασιατών και το άγαλμα του Ηρόδοτου στη Νέα Αλικαρνασσό

Προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνοικίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αγία Αικατερίνη
  • Αγία Ειρήνη Χρυσοβαλάντου
  • Αγία Μαρίνα
  • Αγία Τριάδα
  • Αγιος Δημητριος
  • Άγιος Ιωάννης
  • Άγιος Ιωάννης Χωστός
  • Αγιος Μηνάς
  • Ακαδημία
  • Ανάληψη
  • Αμπελόκηποι
  • Ατσαλένιο
  • Γιόφυρο
  • Δειλινά
  • Δημοκρατιας
  • Εσταυρωμένος
  • Ηλιούπολη
  • Θέρισσος
  • Καινούργια Πόρτα
  • Καμαράκι
  • Καμίνια
  • Κατσαμπάς
  • Κηπούπολη
  • Κομμένο Μπεντένι
  • Κορακοβούνι
  • Κορώνη Μαγάρα
  • Κνωσσός
  • Λίντο
  • Μαραθίτης
  • Μασταμπάς
  • Μεσαμπελιές
  • Μπεντεβή
  • Ξηροποταμος
  • Πανάνειο
  • Παπα-Τίτου Μετόχι
  • Πατέλες
  • Πόρος
  • Τρεις Βάγιες
  • Τρία Πεύκα
  • Φιλοθέη
  • Φορτέτσα
  • Χανιόπορτα
  • Χρυσοπηγή

Προάστια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Παγκρήτιο στάδιο σε αγώνα των Ολυμπιακών Αγώνων ΑΘΗΝΑ 2004

Το Ηράκλειο ήταν μία από τις πόλεις που φιλοξένησαν τους Ολυμπιακούς αγώνες 2004. Επίσης, στο Ηράκλειο έλαβε χώρα το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Καλαθοσφαίρισης Ανδρών Κ-19 2015. Αθλητικές εγκαταστάσεις της πόλης περιλαμβάνουν τα στάδια και γήπεδα:

  • Το Παγκρήτιο Στάδιο, στη συνοικία Λίντο δυτικά του κέντρου, το οποίο έχει χωρητικότητα περίπου 26.000 θεατών. Κοντά βρίσκεται το Κλειστό Γυμναστήριο Λίντο, χωρητικότητας 1.400 θέσεων.
  • Το Γήπεδο Θεόδωρος Βαρδινογιάννης, στη συνοικία Καμίνια, έδρα του ΟΦΗ.
  • Το στάδιο Ελευθερίας, το οποίο βρίσκεται στην τάφρο των ενετικών τειχών, ανάμεσα στους προμαχώνες Βηθλέεμ και Παντοκράτορα. Πάνω στον προμαχώνα Μαρτινέγκο βρίσκεται το γήπεδο του Εργοτέλη.

Επίσης στο Ηράκλειο βρίσκονται τα γήπεδα μπάσκετ-γυμναστήρια, Δύο Αοράκια (επισήμως Μεγάλο Κλειστό Γυμναστήριο Ηρακλείου, χωρητικότητας 5.222 θέσεων[19]), το Kλειστό μπάσκετ Τ.Ε.Ι. Hρακλείου (χωρητικότητας 1.816 θέσεων[20]) και το κλειστό μπάσκετ του Πανεπιστημίου Κρήτης (χωρητικότητας 1.080 θέσεων[21])

Αθλητικοί σύλλογοι του Ηρακλείου περιλαμβάνουν τους:

  • ΟΦΗ (Όμιλος Φιλάθλων Ηρακλείου), του οποίου το ποδοσφαιρικό τμήμα έχει κατακτήσει ένα κύπελλο Ελλάδας (το 1987), ενώ αγωνίστηκε για αρκετά στην Α΄Εθνική.
  • ΠΑΕ Εργοτέλης, η δεύτερη ομάδα του Ηρακλείου (χρονικά) που αγωνίστηκε στην Α΄εθνική.
  • Π.Ο.Α. (Ατσαλένιος)
  • Ηράκλειο Ο.Α.Α., του οποίου το τμήμα καλαθοσφαίρισης αντρών έχει αγωνιστεί στην Α1 μπάσκετ.
  • Π.Α.Σ.Α. Ηρόδοτος, με έδρα στην Νέα Αλικαρνασσό
  • ΑΘΛ.Ε.Σ.Η. volleyball
  • Ν.Α.Π.Ο. Ποσειδών Ηρακλείου
  • Α.Π.Σ. Μινωϊκή Φορτέτσας
  • Γ.Ε.Η
  • Δειλινό
  • Φιλαθλητικός
  • Α.Ε. Κατσαμπά
  • Α.Ο. Θερίσσου
  • Α.Ο. Θησέας

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Νικόλαος Αγγελής, " Αλέξιος Καλλέργης, ο Μέγας ΄Αρχων ", έκδ. 5η, Εκδ.Σμυρνιωτάκης, Αθήνα 1999, ISBN 9602991208 (ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ)
  • Ιωάννης Χασιώτης, " Μακάριος, Θεόδωρος & Νικηφόρος οι Μελισσηνοί (Μελισσουργοί), 16ος-17ος αιώνας ", Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, ΄Ιδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου 1966, (Βικελαία Βιβλιοθήκη)
  • Σπ.Ζαμπέλιος, " Ιστορικά Σκηνογραφήματα ", Το ΄Επος της Κρητικής Αυτονομίας, μτφρ., σχόλια, επιλογή εικόνων: Θ.Λουλουδάκη, copyright Θ.Λουλουδάκης, Χανιά 1977
  • Ιωάννης Α. Μελισσείδης & Πουλχερία Ζαβολέα Μελισσείδη, " Νικηφόρος Φωκάς (Ελ) Νικφούρ ", Τόμος 1ος, σελ. 67-96 κ.α., ISBN 9789608280472 & Τόμος 2ος ISBN 9789608280489, εκδ. 3η, Εκδόσεις Βεργίνα, Αθήνα 2009 (ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ, Ελληνική Εθνική Βιβλιογραφία 2001/2007)
  • Γεώργιος Τ. Τσερεβελάκης, " Ο Νικηφόρος Φωκάς και η απελευθέρωση της Κρήτης απ τους ΄Αραβες (961 μ.Χ.) ", Εκδόσεις Σταμούλη Αντ. 2009, ISBN 9789606887079 (ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ, Βικελαία Βιβλιοθήκη κ.ά.)
  • Χρυσούλα Τζομπανάκη, " Ο Κρητικός πόλεμος 1645-1669. Η πολιορκία και η εποποιία του Χάνδακα ", Εκδόσεις Χρυσούλα Τζομπανάκη 2008, ISBN 9789609205245 (BIBLIONET)
  • Χρυσούλα Τζομπανάκη, " Ημερολόγιο 2010 : Ο Κρητικός πόλεμος 1645-1669 : Γεγονότα μοιραία, άνθρωποι μοιραίοι ", Εκδόσεις Δοκιμάκης, Ηράκλειο Κρήτης 2009, ISBN 9789609876643 (ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ)
  • Θεοχάρης Δετοράκης, " Ιστορία της Κρήτης ", Εκδ. Δετοράκης Θεοχάρης, 2η έκδ. 1990, (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος)
  • Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, " El Greco, ο ΄Ελληνας ", Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1999, ISBN 9600325448 ISBN 139789600325447 (ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ)
  • Στυλιανός Αλεξίου, " Η κρητική λογοτεχνία και η εποχή της ", 3η έκδ., Εκδόσεις Στιγμή 2011, ISBN 9789602690734 (ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ)
  • Καραπιδάκης Νίκος, " Κρήτη, Περήφανη Ομορφιά ", φωτογράφιση : Ταλιάνης Δημήτρης, Εκδόσεις Μίλητος, Αθήνα 2011, ISBN 9789604642908 (BIBLIONET)
  • Λιάνα Σταρίδα, " Η λέσχη των Ευγενών του Χάνδακα ", έκδ. 1η, Εκδόσεις Δοκιμάκη, Ηράκλειο Κρήτης 2008, ISBN 9789608887367, (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ)

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Αποτελέσματα απογραφής 2001
  2. Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικό Ηλίου τομ.Θ΄, σελ.310
  3. Κάλλια Νικολιδάκη Νέα ενετικά τείχη Δήμος Ηρακλείου
  4. "Νικηφόρος Φωκάς (Ελ) Νικφούρ", έκδ. 3η, τομ. 1ος, σελ.50 κ.ά., Ιωάννη Α. Μελισσείδη & Πουλχερίας Ζαβολέα Μελισσείδη ISBN 9789608280472
  5. Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Α. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης, σελ. 291. 
  6. Αρχεία Βενετίας,Χρονικό TRIVAN
  7. παραχώρηση τίτλων, προνομίων, γαιών κ.λ.π./ "Χρυσόβουλο Δούκα Κωνσταντίνου" Ι.Μονή Γωνιάς, Ι.Μητρόπολη Κισσάμου & Σελίνου
  8. Κωνσταντίνου Σάθα,Τουρκοκρατούμενη Ελλάς.Σχετικά με την πολιορκία του Χάνδακα
  9. " "Η Εκκλησία της Κρήτης",Θεοχάρη Δετοράκη.
  10. Ηράκλειο 1856 (ΙΧ) ΟΑΣΠ
  11. Η μεγάλη σφαγή του 1898 στο Ηράκλειο Κρήτης
  12. Γιώργος Παναγιωτάκης (25/8/2006) 25 Αυγούστου 1898 - Τα γεγονότα που οδήγησαν στη σφαγή του Ηρακλείου Η Πατρίς
  13. http://frontoffice-147.dev.edu.uoc.gr/history/localhistory/from-asia-minor-origin-alikarnassos.html
  14. Πώς υποδέχονταν οι Κρητικοί τους Μικρασιάτες - Μία εξαιρετική αφήγηση
  15. Ekp.gr
  16. Νηπιαγωγεία Δήμου Ηρακλείου | Νηπιαγωγεία | Υπηρεσίες | Νομαρχία Ηρακλείου
  17. Το τρένο θα σφυρίξει στην Κρήτη
  18. "Climatological Information for Iraklion, Greece" – Hong Kong Observatory
  19. Κλειστό Ηρακλείου (Δύο Αοράκια)
  20. Κλειστό ΤΕΙ Ηρακλείου
  21. Αθλητισμός και Πανεπιστημιακά Γυμναστήρια Πανεπιστήμιο Κρήτης

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
voyage logo
Στα Βικιταξίδια υπάρχουν ταξιδιωτικές οδηγίες για τoν προορισμό