Πρέβεζα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°57′33″N 20°45′02″E / 38.9592°N 20.7506°E / 38.9592; 20.7506

Πρέβεζα
Το λιμάνι της Πρέβεζας.
Πρέβεζα βρίσκεται στο τόπο Greece
Πρέβεζα
Πρέβεζα
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Ηπείρου
Δήμος Πρέβεζας
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Χρήστος Μπαΐλης
Έκταση 66.8 km2
Υψόμετρο 10 m
Πληθυσμός 19 042[1][2]
Ταχ. κωδ. 481 00
Τηλ. κωδ. (+30) 26820
Ιστοσελίδα Δήμος Πρέβεζας

Η Πρέβεζα είναι πόλη και λιμάνι της Ηπείρου. Βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ηπείρου, παρά την είσοδο του Αμβρακικού κόλπου. Είναι έδρα του Δήμου Πρέβεζας και πρωτεύουσα του Νομού Πρέβεζας. Στην απογραφή του 2011 ο πληθυσμός της πόλης ήταν 19.042 κάτοικοι, ενώ ο πληθυσμός της Δημοτικής Κοινότητας Πρέβεζας ήταν 20.795 κάτοικοι.[3]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πανόραμα Λιμένος Πρέβεζας

Η πόλη της Πρέβεζας βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ηπείρου και στο μέσον περίπου της βορειοδυτικής ακτογραμμής της Ελλάδας. Είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του πορθμού της Πρέβεζας, ο οποίος συνδέει τον Αμβρακικό κόλπο με το Ιόνιο πέλαγος. Απέναντί της και σε απόσταση μόλις 600 μέτρων βρίσκεται το αμμώδες ακρωτήριο του Ακτίου, γνωστό από τη φημισμένη ομώνυμη ναυμαχία του 31 π.Χ. Η θαλάσσια περιοχή κοντά στην Πρέβεζα αποτέλεσε για μια ακόμη φορά το επίκεντρο της παγκόσμιας ιστορίας κατά τη ναυμαχία της Πρέβεζας του 1538 μ.Χ., επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική θέση στην οποία βρίσκεται η πόλη.

Βόρεια της Πρέβεζας και σε απόσταση επτά χιλιομέτρων βρίσκεται ο εκτεταμένος ερειπιώνας της αρχαίας Νικόπολης, η οποία κτίστηκε από τον Οκταβιανό περί το 30 π.Χ., σε ανάμνηση της νίκης του επί των αντιπάλων του, Μάρκου Αντωνίου και Κλεοπάτρας, μετά τη ναυμαχία του Ακτίου. Αν και η Πρέβεζα είναι κτισμένη κοντά στο μεγαλύτερο λιμάνι της αρχαίας Νικόπολης, στον όρμο Βαθύ, και παρά το γεγονός ότι τα ερείπια της Νικόπολης ήταν για αιώνες γνωστά ως Παλαιοπρέβεζα, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η Πρέβεζα αποτελεί συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης, καθώς υπάρχει ένα μεγάλο χρονικό κενό μεταξύ των ιστοριών των δύο πόλεων.[4]

Ετυμολογία του ονόματος Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά τις τρεις διαφορετικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την ετυμολογία του ονόματος Πρέβεζα, η ευρύτερα αποδεκτή άποψη των ερευνητών είναι ότι Πρέβεζα σημαίνει Πέρασμα και ότι η λέξη έφτασε στη μορφή αυτή από τη σλαβική γλώσσα, μέσω της αλβανικής.[5]

  • Η πρώτη άποψη υποστηρίζει ότι το όνομα Πρέβεζα προέρχεται από τη σλαβική λέξη prěvozъ που σημαίνει πέρασμα. (Την άποψη αυτή ασπάζονται κυρίως οι: Max Vasmer, Διογένης Χαρίτων, Fiodor Uspenski, Ιωάννης Φ. Δημάρατος, Peter Soustal & Johannes Koder, Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Ηλίας Β. Βασιλάς, Νίκος Δ. Καράμπελας, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, κλπ.).[6]
  • Η δεύτερη άποψη υποστηρίζει ότι προέρχεται από την παλιά αλβανική λέξη prevëzë -za, που σημαίνει πέρασμα, διάβαση, μεταφορά, διαμετακόμιση. (Την άποψη αυτή ασπάζονται κυρίως οι: Πέτρος Α. Φουρίκης, Κωνσταντίνος Άμαντος, Max Vasmer, Peter Soustal & Johannes Koder, Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Νίκος Δ. Καράμπελας, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, κλπ.).[7]
  • Η τρίτη άποψη υποστηρίζει ότι προέρχεται από την ιταλική λέξη prevesione, που σημαίνει προμήθεια. (Την άποψη αυτή υποστήριξε κυρίως ο Παναγιώτης Αραβαντινός).[8]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ευρύτερη περιοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Η Ναυμαχία του Ακτίου», ελαιογραφία του Lorenzo Castro, 1672, Ναυτικό Μουσείο Greenwich

Στην περιοχή του Νομού Πρέβεζας υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα που αποδεικνύουν την κατοίκηση του χώρου από τα παλαιολιθικά χρόνια. Πολλαπλά ευρήματα στη Βραχοσκεπή του Ασπροχάλικου Πρέβεζας και στη θέση Κοκκινόπηλος, κοντά στο χωριό Άγιος Γεώργιος Πρέβεζας, μαρτυρούν την κατοίκηση στα βόρεια του Νομού ήδη από το 100.000 π.Χ.[9] Στη χερσόνησο του Αγίου Θωμά, απέναντι από την πόλη της Πρέβεζας, έχουν εντοπισθεί τόσο παλαιοντολογικά όσο και αρχαία ευρήματα της εποχής του χαλκού.[10]

Στην περιοχή του Νομού Πρέβεζας σώζονται, επίσης, ερείπια πολλών αρχαίων πόλεων, όπως της Κασσώπης, πρωτεύουσας των Κασσωπαίων, του Ορράου, πόλης των Μολοσσών, των Βατιών, του Βουχετίου και της Πανδοσίας, αποικιών των αρχαίων Ηλείων, του Τρικάστρου, της Ελάτρειας, της Εφύρας και της Νικόπολης, αποδεικνύοντας τη διαχρονική κατοίκηση της περιοχής.

Στις 2 Σεπτεμβρίου του έτους 31 π.Χ., έγινε στη θαλάσσια περιοχή δυτικά της σημερινής Πρέβεζας η περίφημη Ναυμαχία του Ακτίου μεταξύ των δυνάμεων του Μάρκου Αντώνιου και της Κλεοπάτρας από τη μία πλευρά και του Οκταβιανού από την άλλη. Μετά τη νικηφόρα για τον Οκταβιανό ναυμαχία του Ακτίου, ο μονοκράτορας πλέον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, διέταξε την ανέγερση πόλης εις ανάμνηση της νίκης του, που θα έφερε το όνομα Νικόπολις, τα ερείπια της οποίας σώζονται περί τα έξι χιλιόμετρα βόρεια της Πρέβεζας.

Ίδρυση της Πρέβεζας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Φουρίκης, κατά την ώριμη επιστημονική του φάση, επεσήμανε πρώτος, το 1924, την αναφορά του ονόματος "Πρέβεζα" στο Χρονικόν του Μορέως.[11] Το όνομα "Πρέβεζα" εμφανίζεται στην περιγραφή της αμφίβιας επιχείρησης ανακατάληψης του Δεσποτάτου της Ηπείρου από συμμαχικές προς τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο δυνάμεις. Οι επιχειρήσεις αυτές τοποθετούνται χρονικά συνήθως το 1292. Η σχετική περιγραφή του Χρονικού έχει ως εξής: Ἐκείνη γὰρ ἡ ὑποδρομή, τὸ κοῦρσο ποῦ σᾶς λέγω, οὐδὲν ἐδιήρκησεν πολλά, ἄνευ κ’ ἡμέρες δύο, ἐπεὶ μαντᾶτα ἠφέρασιν ἐτότε τοῦ Δεσπότου, τὸ πῶς ἐκεταλάβασιν εἰς τὸν κορφὸν τῆς Ἄρτας, κάτεργα ἑξῆντα ἤλθασιν κ’ εἶναι τῶν Γενουβίσων· ἐπέζεψαν στὴν Πρέβεσαν, κουρσεύγουν τὰ χωρία, ὡρμήσασιν νὰ ἔρχωνται ὁλόρθα εἰς τὴν Ἄρταν.[12]

Ο Φουρίκης στηριζόμενος μόνον στην αναφορά αυτή, προβαίνει σε μια θεωρητική κατασκευή, σύμφωνα με την οποία μετά την ερήμωση της αρχαίας Νικόπολης ένα νέο λιμάνι είναι αναγκαίο. Αυτό το λιμάνι θα είχε μια οικιστική εξέλιξη την οποία πρέπει να φανταστούμε ως εξής: εμπορικός σταθμός (σκάλα), συνοικισμός, χωρίδιον, χωρίον, κώμη, κωμόπολη. Υποστηρίζει επιπλέον ότι αυτή η εξέλιξη πρέπει να είχε ολοκληρωθεί τουλάχιστον 100 χρόνια πριν το 1292 και, έτσι, συμπεραίνει ότι η Πρέβεζα ιδρύθηκε κατά τον 12ο αιώνα και είναι οικιστική συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης, μετά την ερήμωση της τελαυταίας. Οι απόψεις του Φουρίκη επέδρασαν καθοριστικά στη μετέπειτα έρευνα για την ίδρυση και την πορεία της Πρέβεζας.[13]

Νεότερες ιστορικές έρευνες υποστηρίζουν ότι η Πρέβεζα ιδρύθηκε, ως οικισμός, στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, μετά την κατασκευή από τους Οθωμανούς, το 1478, του Κάστρου της Μπούκας.[14]

A´ Οθωμανική Περίοδος (15ος αιώνας - 1684)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«H Ναυμαχία της Πρέβεζας», ελαιογραφία του Ohannes Umed Behzad, 1866, Ναυτικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης

Ακολουθεί μια περίοδος τρεισήμισι αιώνων κατά τη διάρκεια της οποίας η Πρέβεζα γνώρισε την εναλλασσόμενη κυριαρχία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η βυζαντινολόγος Θέμις Χατζηγεωργίου γράφει, ότι η κατάληψη της Πρέβεζας έγινε το έτος 1452 μΧ ως εξής «…το έτος 1452 μΧ ο Οθωμανός στρατηγός Χατζήμπεης καταλαμβάνει ύστερα από σκληρό αγώνα τα οχυρά της Πάργας, της Ρηνιάσας, της Στροβίλλης, της Θεσπρωτίας, και του Βουθρωτού» στην σημερινή Αλβανία [15]). Το χρονικό «Άνθος» του Ιωαννίκιου Καρτάνου (εκδόσεις Hopf) περιέχει πληροφορίες, που είναι κατά λέξιν αντιγραμμένες στο «Βραχύ Χρονικό αριθμός 36/30» για τις επιχειρήσεις του Σουλτάνου Βαγιαζίτ ΙΙ (1481-1512) στη διάρκεια του Τουρκο - Βενετσιάνικου Πολέμου του 1449-1502/3[εκκρεμεί παραπομπή][16]. Εκεί αναγράφεται, ότι η Μεθώνη έπεσε μετά από πολιορκία ενός μηνός, και λίγο πριν ο Βαγιαζίτ II είχε περάσει από το ακρωτήριο Δουκάτο της Λευκάδας, όπου ενίσχυσε το στόλο του με 28 Πρεβεζάνικα πλοία. Επί λέξει το χρονικό αυτό γράφει: «…εξέβη η αρμάτα και υπήγε εις το Κάβω δε Δουκάτω, και εκεί εσμίχθησαν τα κάτεργα της Πρέβεντζας, άρμενα είκοσι οκτώ, και μετά ταύτα εδιάβησαν εις την Μοθώνην» [17]. Το συμπέρασμα είναι βέβαιο, ότι ήδη το έτος 1449 μΧ η Πρέβεζα βρισκόταν υπό Οθωμανική κατοχή.[18],[19],[20],[21][εκκρεμεί παραπομπή]. Το έτος 1538 έγινε στο θαλάσσιο χώρο της πόλης η διάσημη Ναυμαχία της Πρέβεζας. Η Ναυμαχία της Πρέβεζας έλαβε χώρα στις 28 Σεπτεμβρίου 1538 στην Πρέβεζα μεταξύ του Οθωμανικού στόλου υπό τον Hayredin Barbarossa και του ενωμένου στόλου της Χριστιανικής Συμμαχίας υπό τον Andrea Doria, η οποία συστήθηκε από τον Πάπα Παύλο τον Τρίτο. Λόγω της νίκης των Οθωμανών στη Ναυμαχία αυτή, παρά το ότι οι Δυτικοί είχαν ναυτική υπεροπλία, η σημερινή Τουρκία θεωρεί εθνική γιορτή του Ναυτικού την ημέρα της Ναυμαχίας της Πρέβεζας, και η πόλη Πρέβεζα (Preveze) είναι διάσημη στον Τουρκικό λαό, επειδή το γεγονός προβάλλεται ευρέως στα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας. Είναι τέτοια η ιστορική σημασία της Ναυμαχίας της Πρέβεζας για τον Τουρκικό λαό, ώστε τα πλέον σύγχρονα Τουρκικά υποβρύχια σήμερα αποτελούν σειρά με το όνομα Turkish Navy Submarines “Preveze”. Ο ναύαρχος Hayreddin Barbarossa (Μπαρμπαρόσα) θεωρείται εθνικός ήρωας, και το Μαυσωλείο του βρίσκεται στο Ναυτικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης (Turkish Naval Museum, Istanbul). Εκεί επίσης βρίσκεται ο διάσημος πίνακας ζωγραφικής «H Ναυμαχία της Πρέβεζας» του ζωγράφου Ohannes Umed Behzad (1866).[εκκρεμεί παραπομπή] Έτσι με μία Τουρκοβενετική συνθήκη η Πρέβεζα για ένα ολόκληρο αιώνα παραμένει υπό οθωμανική κυριαρχία.[εκκρεμεί παραπομπή] Το 1684 κυριεύεται για λίγο καιρό από τον επιδρομέα Μοροζίνη και καταστρέφεται.[εκκρεμεί παραπομπή] Το έτος 1701, μετά τη Συνθήκη του Κάρλοβιτς του 1699, οι Βενετσιάνοι υποχρεώθηκαν να κατεδαφίσουν το κάστρο της Πρέβεζας.

Δεύτερη Ενετοκρατία (1718-1797)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά τη Συνθήκη του Πασάροβιτς μεταξύ Αψβούργων, Βενετών και Οθωμανών, της 21ης Ιουλίου 1718 μ.Χ., η Πρέβεζα και η Βόνιτσα παραχωρούνται, μεταξύ άλλων, de jure στους Ενετούς, οι οποίοι είχαν ήδη καταλάβει de facto τις δύο πόλεις από τον Οκτώβριο 1717 μ.Χ. με τις δυνάμεις του ναύαρχου Andrea Pisani και του Ενετού Φρούραρχου της Κέρκυρας Schullemburg. Έτσι, με τη συγκατάθεση των Βενετών οι πρώτοι έποικοι έρχονται από την Ακαρνανία στην Πρέβεζα. Μεταξύ αυτών είναι οι οικογένειες των οπλαρχηγών Τσαβαλά (σήμερα συνοικία Τσαβαλοχώρι), Διγώνη, Γερογιάννη, Τσουμάνη, Χάιδα ή Τριανταφύλλη, Παπαδόπουλου, κλπ. Η Πρέβεζα, ως πρωτεύουσα των Ηπειρωτικών κτήσεων (Continente) της Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου, διαιρείται σε οκτώ «κλήρους», με αντίστοιχη ανάπτυξη ενοριών και ναών. Κάθε οπλαρχηγός ιδρύει μία χριστιανική Εκκλησία ως «Κτήτωρ». Εφαρμόζεται το βενετικό σύστημα διοίκησης από Βενετούς προνοητές (προβλεπτές) (provveditori) που παραχωρούσαν συνήθως μια σχετική αυτονομία. Επίσης οι Ενετοί καθορίζουν νέα εκκλησιαστική διοίκηση με κατάργηση της Ορθόδοξης μητρόπολης. Πολύτιμα στοιχεία για τα ανωτέρω παρέχει ο επίσημος ενετικός καταστατικός χάρτης της Πρέβεζας, τα Capitola ή Capitolo. Όπως παρατηρούμε από τις χρονολογίες κτίσης, η περίοδος της Ενετοκρατίας στο Νομό Πρέβεζας συμβαδίζει με την ανέγερση πολλών ναών και μοναστηριών. Στις αρχές της περιόδου αυτής, οι Βενετοί επισκευάζουν το Φρούριο του Αγίου Ανδρέα, το οποίο είχε ανεγερθεί από τους Οθωμανούς το 1702, ως το νέο οχυρό της πόλης,[εκκρεμεί παραπομπή] μετά την κατεδάφιση του κάστρου της Μπούκας. Επίσης, επισκευάζουν το Φρούριο της Ρηνιάσας (σημερινά Ριζά, εθνική οδός) το οποίο είχε κτισθεί επί Δεσποτάτου της Ηπείρου περί το 1280 μ.Χ. Σημαντικό έργο των Βενετών στην Πρέβεζα είναι ο λεγόμενος Ενετικός Ελαιώνας Πρέβεζας και το Ενετικό Ρολόι σε πύργο (έτος 1752 μ.Χ.). Οι Βενετοί ήταν τυπολάτρες και αρκετά αυστηροί με τους Πρεβεζάνους. Συμβόλαια χειρόγραφα από Βενετούς νοτάριους (συμβολαιογράφους) που έχουν διασωθεί είναι χαρακτηριστικά του κλίματος που επικρατούσε. Σε ένα τέτοιο έντυπο αναγράφεται η καταμέτρηση ακόμα και των κουταλοπήρουνων που κατάσχονται από τριμελή επιτροπή από κάποια οικία. Οι Βενετοί έμειναν στην Πρέβεζα για 79 χρόνια, μέχρι το έτος 1797 μ.Χ., όταν κατέρρευσε η Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας.[22],[23],[24]. Το έτος 1718 την κατακτούν ξανά οι Βενετοί και τότε πρωτοκατοικούν στην Πρέβεζα πολλοί Επτανήσιοι ναυτικοί και Ιταλοί ψαράδες από το νησί Burano και Buranello πλησίον της Βενετίας.

Γαλλοκρατία ενός έτους (1797-1798)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πρέβεζα και οι υπόλοιπες Βενετικές κτήσεις θα περιέλθουν αυτοδικαίως στους Γάλλους, το 1797, μετά την κατάλυση της Δημοκρατίας της Βενετίας από τον Ναπολέοντα Α΄ και κατά τα οριζόμενα στη Συνθήκη του Campo Formio. Η βραχύβια Γαλλική κατοχή της Πρέβεζας θα σφραγιστεί το επόμενο έτος, 1798, με την άνιση και αιματηρή Μάχη της Νικοπόλεως και τον ακολουθούμενο Χαλασμό της Πρέβεζας από τον Αλή Πασά Τεπελενλή.[25] [26] Ο Μέγας Ναπολέων έστειλε στην Πρέβεζα ως πολιτικούς εκπροσώπους τους επιφανείς Έλληνες της Κορσικής αδελφούς Stefanopoli. Τον έναν από τους αδελφούς αυτούς τον είχε δηλώσει ως «κηδεμόνα» στη Στρατιωτική Σχολή όπου σπούδασε. Ο στρατηγός La Salchette με 280 Γάλλους Γρεναδιέρους στρατιώτες (κατ΄ άλλη άποψη 700) φτάνει στην Πρέβεζα με πλοία και μία μικρή δύναμη Γαλλικού στρατού καταφθάνει ειρηνικά επίσης στην πόλη της Πάργας.[27] Οι Πρεβεζάνοι υποδέχονται με χαρά τους Γάλλους. Γράφουν στα έγγραφά τους «ΠΕΑ (= «Πρώτο ‘Ετος Απελευθέρωσης»).[εκκρεμεί παραπομπή] Ο ιστορικός Κάδμιος γράφει για την άφιξη των Γάλλων στην Πρέβεζα: «Τω 1798, ότε υψώθη η Γαλλική σημαία επί των δήθεν επάλξεων του ερειπωμένου φρουρίου της Πρεβέζης, δεν υπήρχον επ' αυτού ή τρία σιδηρά τηλεβόλα, η δε Γαλλική Δημοκρατία από πολλών μεριμνών περισπωμένη, ελάχιστον εφρόντιζε περί της σπουδαίας ταύτης θέσεως. Η άμυνα αυτής, μετά περιοχής της Νικοπόλεως είχεν εμπιστευθή εις διακοσίους ογδοήκοντα Γρεναδιέρους, υπό την διοίκησιν του Στρατηγού La Salcette (ή La Salchette). Μόλις ούτος ώπλισεν και ωργάνωσε την Εθνοφυλακήν της Πρεβέζης και απέστειλε πολεμοφόδια εις τους Σουλιώτας, τους προσφερθέντας να ταχθώσιν υπό την Γαλλικήν σημαίαν και συμπράξωσι προς απόκρουσιν του Αλή Πασά, εσκέφθη διά την άμυναν της προκεχωρημένης θέσεως Νικοπόλεως»[28] Τελικά στις 12 Οκτωβρίου 1798 δυνάμεις 7000 έφιππων και πεζών Τουρκαλβανών επιτέθηκαν στις δυνάμεις της Φρουράς Πρέβεζας που είχαν οχυρωθεί στην αρχαία Νικόπολη. Ήταν 280 Γάλλοι γρεναδιέροι, 60 Σουλιώτες πολεμιστές υπό τον καπετάν Χριστάκη και 200 Πρεβεζάνοι πολιτοφύλακες.[29] Η μάχη διήρκεσε μιά ολόκληρη μέρα και περιγράφεται στο λήμμα Χαλασμός της Πρέβεζας. Μετά τη σφαγή της φρουράς ακολούθησε η σφαγή των αμάχων της Πρέβεζας και στη συνέχεια το επόμενο διήμερο η σφαγή της Σαλαώρας.[30] Για τη σφαγή αυτή αναφέρεται σχετικά ο Γάλλος Πρόξενος στα Ιωάννινα Pouqueville.[31][32][33][34][35]

Η Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου (αρχές του 19ου αιώνα)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πρέβεζα σε χαρακτικό του 19ου αιώνα

Τον Μάρτιο του 1800 και μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρώσσων και Οθωμανών, η Πρέβεζα, η Βόνιτσα, η Πάργα και το Βουθρωτό σχημάτισαν τη "Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου" με αρκετά προνόμια και σχετική αυτονομία. Εκπρόσωπος του Σουλτάνου στη "Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου" διορίσθηκε ο βοεβόδας Αβδουλάχ Μπέης (Abdulah bey) με έδρα το Μιχαλίτσι, ένα χωριό περίπου 8 km βόρεια της Πρέβεζας. Πρωτεύουσα της Συμπολιτείας ορίσθηκε η Πρέβεζα. Η διώροφη λιθόκτιστη οικία του Αβδουλάχ μπέη στο Μιχαλίτσι, διασώζεται και αποτελεί σήμερα ιδιωτική οικία. Δυστυχώς η ήρεμη περίοδος 1800-1807[εκκρεμεί παραπομπή] της Συμπολιτείας του Ακρωτηρίου διεκόπη όταν η Ρωσσία το 1807 κήρυξε τον Πόλεμο στην Τουρκία και ο Αλή πασάς βρήκε την ευκαιρία να γίνει ξανά κάτοχος της Πρέβεζας.[36]

Β΄ Οθωμανική περίοδος - Αλή Πασάς Τεπελενλής (πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα, μετά το 1807)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H Μάχη της Νικόπολης και ο Χαλασμός της Πρέβεζας (1798) είναι η δεύτερη μεγάλη καταστροφή στην ιστορία της πόλης.[εκκρεμεί παραπομπή] Αυτή είναι η τελευταία τουρκική κατοχή που κράτησε μέχρι την απελευθέρωση του 1912 και κατά την οποία η Πρέβεζα γνώρισε περιόδους μεγάλης εξέλιξης και αύξησης του πληθυσμού της. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από έντονη οικοδομική δραστηριότητα οχυρωματικών και άλλων έργων από τον Αλή Πασά Τεπελενλή και το γιο του Βελή. Με την επανακατάληψη της Πρέβεζας το 1807, ο Αλή Πασάς, με έδρα τα Ιωάννινα, διόρισε Διοικητή τον Μπεκίρ Αγά, και αναφέρονται γι αυτόν εκτεταμένες δημεύσεις περιουσιών Χριστιανών Πρεβεζάνων και πολλές τρομοκρατικές ενέργειες[36]. Πάντως τα κυριότερα οχυρωματικά και άλλα έργα που έγιναν επί Αλή Πασά στήν πόλη της Πρέβεζας είναι τα εξής:

  • Κάστρο Αγίου Γεωργίου. Βελτιώσεις και ολοκλήρωσή του. Έναρξη εργασιών το 1807.
  • Κάστρο Αγίου Ανδρέα, βελτιώσεις και ολοκλήρωσή του.
  • Κάστρο Παντοκράτορα
  • Θερινό Σεράι Πρέβεζας (Παλιοσάραγα). Κάηκε από τον Βελή Πασά το 1822[εκκρεμεί παραπομπή]
  • Οθωμανικά Λουτρά Αλή πασά. Διασώζονται μερικώς
  • Προμαχώνας Βρυσούλα

Γ´ Οθωμανική περίοδος (1822-1912)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ξυλόγλυπτο, επιχρυσωμένο, τέμπλο του ναού του Αγ. Χαραλάμπους, το οποίο σκαλίστηκε το 1827

Η περίοδος μετά το θάνατο του Αλή Πασά το 1822 μέχρι την απελευθέρωση του 1912 ονομάζεται Γ´ Οθωμανική περίοδος. Το έτος 1897 η Πρέβεζα αποτέλεσε θέατρο πολλών επιχειρήσεων του αποτυχημένου πολέμου του 1897 που έληξε άδοξα.[37][εκκρεμεί παραπομπή]

Απελευθέρωση και Μεσοπόλεμος (1912-1940)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 21 Οκτωβρίου 1912, μια ημέρα μετά τη μάχη της Νικόπολης, η Πρέβεζα παραδόθηκε de jure στον ελληνικό στρατό μετά από μεσολάβηση των προξένων ης Αγγλίας, της Ρωσίας και της Αυστρίας, υπό τον όρο να μην εισέλθουν στην πόλη σώματα ατάκτων (αποτελούνταν κυρίως από Ηπειρώτες και Κρητικούς εθελοντές). Η παράδοση έγινε στον ταγματάρχη του ελληνικού επιτελείου, Παναγιώτη Σπηλιάδη[38].

Ο ιστορικός πυρήνας (Ιστορικό Κέντρο) της πόλης, διαμορφώθηκε το 19ο αιώνα και διασώζει τα πολεοδομικά χαρακτηριστικά της περιόδου εκείνης (πυκνός οικιστικός ιστός με στενούς δρόμους-καλντερίμια, Σεϊτάν Παζάρ, περιορισμένους κοινόχρηστους χώρους κλπ). Το υπόλοιπο πολεοδομικό συγκρότημα της πόλης είναι αποτέλεσμα διαδοχικών επεκτάσεων μετά το 1920. Η μεσοπολεμική περίοδος σφραγίσθηκε από την παρουσία του γνωστού ποιητή Κώστα Καρυωτάκη στην Πρέβεζα, και την αυτοκτονία του στη θέση Βαθύ Μαργαρώνας με πιστόλι το 1929. Ο Κώστας Καρυωτάκης έζησε στην Πρέβεζα μόλις 33 μέρες. Εργαζόταν στη Νομαρχία, σε κτίριο που δεν σώζεται (σημερινή οδός Σπηλιάδη 10), ενώ διέμενε σε οικία της οδού Δαρδανελίων στο Σεϊτάν Παζάρ, η οποία σώζεται.

Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος Πόλεμος (1940-1949)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 η Πρέβεζα δέχθηκε ανελέητους βομβαρδισμούς από Ιταλικά αεροπλάνα με σκοπό να εμποδίσουν τη μεταφορά εφοδίων από το λιμάνι προς τα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Υπολογίζεται ότι έγιναν 92 περίπου αεροπορικές επιδρομές με πολλές καταρρεύσεις κτιρίων και αρκετούς νεκρούς. Το έτος 2016 έγιναν τα αποκαλυπτήρια μαρμάρινης επιγραφής με όλα τα ονόματα των φονευθέντων, έμπροσθεν του Φρουρίου Αγίου Ανδρέα.[εκκρεμεί παραπομπή] Ένα από τα κτίρια που κατέρρευσαν μερικώς είναι το Οθωμανικό Τζαμί Ιτς Καλέ, που λειτουργούσε ως Αρχαιολογικό Μουσείο Πρέβεζας. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών ναζί από την Πρέβεζα, τον Σεπτέμβριο 1944, οι αντίπαλες ανταρτικές δυνάμεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ κατέλαβαν ταυτόχρονα την Πρέβεζα. Στα τέλη του μήνα ξέσπασε «πολυαίμακτη [σύγκρουση] [που] επισφραγίσθηκε με μαζικές εκτελέσεις μελών του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ από το εδεσίτικο τμήμα του Δ. Γαλάνη. Η κατάσταση σταθεροποιήθηκε μετά την αποχώρηση των ελασίτικων τμημάτων».[39]

Η μεταπολεμική Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεταπολεμική Πρέβεζα χαρακτηρίζεται από σταδιακή παρακμή αφ' ενός μεν γιατί η αστική τάξη έφυγε στην Αθήνα ή στο εξωτερικό, και αφ' ετέρου γιατί το λιμάνι έπεσε σε παρακμή λόγω της κατασκευής οδικού δικτύου. Η ανάκαμψη ήρθε επί Δικτατορίας των Συνταγματαρχών οπότε έγιναν σημαντικότατα έργα ανάπτυξης όπως επαρχιακή οδός Πρέβεζας-Ηγουμενίτσας, Ναυτικές Σχολές Πρέβεζας, Νοσοκομείο Πρέβεζας, Λιμάνι Πρέβεζας, Κλωστήρια Πρέβεζας, Γυμνάσια, Λύκεια, Σχολεία, κλπ. Η Μεταπολίτευση βρήκε την Πρέβεζα πάνω σε ένα ερωτικό σκάνδαλο του τότε Μητροπολίτη Στυλιανού Κορνάρου, που χάρις στη δημοσιότητα που έλαβε μέσω δημοσιεύσεων, κινηματογραφικών έργων και θεατρικών παραστάσεων, έκανε αρνητική αλλά αποτελεσματική διαφήμιση στην Πρέβεζα. Μετά το 1983 η Πρέβεζα εντάχθηκε στον ενιαίο πολεοδομικό σχεδιασμό (Ε.Π.Α.). Σήμερα η πόλη διαθέτει πλήρη κοινωνική και τεχνική υποδομή και λειτουργίες Νομαρχιακού και Περιφερειακού επιπέδου: Διοίκηση, Νοσοκομείο, Εκπαίδευση και λοιπή κοινωνική υποδομή, αθλητικές εγκαταστάσεις, κεντρικές λειτουργίες πόλης, Λιμεναρχείο, Τελωνείο κλπ. Σε επίπεδο παραγωγικής υποδομής αναφέρουμε τη Βιομηχανική Ζώνη Πρέβεζας, περιοχή στην περιφέρεια της πόλης, καθώς και τις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και ιχθυογένεσης στον Αμβρακικό. Σημαντικός παράγων οικονομίας της πόλης είναι τα Θερμοκήπια Πρέβεζας, με κύριο προϊόν τη ντομάτα και άλλα οπωροκηπευτικά. Στη μεταφορική υποδομή σημαντική είναι η ύπαρξη του Λιμανιού και της Μαρίνας, το Διεθνές Αεροδρόμιο του Ακτίου σε απόσταση 8 χιλιομέτρων περίπου και της έδρας ΚΤΕΛ για τα λεωφορεία του Νομού. Μεγάλο άλμα για τη σύνδεση της Πρέβεζας με την υπόλοιπη Ελλάδα έγινε αφ' ενός μεν με την Υποθαλάσσια σήραγγα Πρέβεζας - Ακτίου (2003) και αργότερα με την αποπεράτωση της Εγνατίας Οδού.[εκκρεμεί παραπομπή]

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα στοιχεία που περιέχονται στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται στη Δημοτική κοινότητα Πρέβεζας, η οποία έχει έκταση 31,5 τ.χλμ. και περιλαμβάνει την πόλη της Πρέβεζας και τους οικισμούς: Παντοκράτορας, Άγιος Θωμάς, Καλαμίτσι, Νεοχώρι και Ψαθάκι. Τα διοικητικά όρια του Δήμου Πρέβεζας διευρύνθηκαν με τα σχέδια αναρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Καποδίστριας (το έτος 1998) και Καλλικράτης (το έτος 2010). Οι απογραφές των ετών 1940 έως και 1981 αναφέρονται σε πραγματικό πληθυσμό, ενώ οι επόμενες σε μόνιμο πληθυσμό.

Ιστορική εξέλιξη πληθυσμού της Πρέβεζας[40]
Έτος Πληθυσμός
1940 10.056 _
1951 12.296 22,3
1961 12.865 4,6
1971 12.973 0,8
1981 13.624 5,0
1991 15.829 16,2
2001 18.289 15,5
2011 [41] 20.795 13,7

Τα Μουσεία της Πρέβεζας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Νικόπολης.
  • Κρατικό Αρχαιολογικό Μουσείο Νικόπολης, Λ.Ιωαννίνων, Πρέβεζα (λειτουργεί από το 2009)
  • Δημοτικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Νεοχωρίου Πρέβεζας. Είναι κλειστό. Χρειάζεται ραντεβού με το Δήμο.
  • Δημοτικό Υπαίθριο Εθνογραφικό Μουσείο Φλάμπουρων (Open Air Ethnographic Museum). Στάνες Σαρακατσαναίων. Λειτουργεί από 2008
  • Δημοτική Πινακοθήκη "Ιωάννης Μόραλης", Αρχοντικό Αθανασιάση, Ιστορικό κέντρο Πρέβεζας. Λειτουργεί από το 2012
  • Ιδιωτική Πινακοθήκη Λέανδρος Σπαρτιώτης, Αγιος Θωμάς Πρέβεζας. Με ραντεβού. Λειτουργεί από το 2009
  • Δημοτικό Ναυτικό Μουσείο Πρέβεζας, Λεωφόρος Μαργαρώνας. Ανακατασκευάσθηκε το 2006. Μακέτα αναπαράστασης Ναυμαχίας Ακτίου. Με ραντεβού.
  • Δημοτικό Λαογραφικό Μουσείο κοινότητας Καμαρίνας (Ζάλογγο). Με ραντεβού.

Φήμη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • (1) Η Πρέβεζα έγινε γνωστή στο πανελλήνιο στην πρόσφατη ιστορία λόγω της αυτοκτονίας του Κώστα Καρυωτάκη το 1928 αλλά και του ερωτικού σκανδάλου του τότε μητροπολίτη Στυλιανού Κορνάρου το έτος 1976.[εκκρεμεί παραπομπή]
  • (2) Για τους Ιταλούς η Πρέβεζα αποτελεί (σιωπηλά) μια από τις χαμένες πατρίδες και είναι χαρακτηριστική η φωτογραφία της επιγραφής "MARE NOSTRUM" (=Δική μας Θάλασσα) που έγραψαν στην Ιταλογερμανική κατοχή 1941-1944 πάνω στο τείχος του Προμαχώνα στη Βρυσούλα.[42].
  • (3) Η Πρέβεζα κάποτε ήταν πιο γνωστή λόγω των γαρίδων της περιοχής Αμβρακικού. Είναι χαρακτηριστικό ότι αναφορά σε αυτές γίνεται στην ταινία James Bond του 1981 "Για τα μάτια σου μόνο" (For your eyes only) με τον Roger Moore.[εκκρεμεί παραπομπή]
  • (4) Τελευταία η Πρέβεζα έγινε γνωστή από το ορειχάλκινο άγαλμα Ο έφηβος της Πρέβεζας που βρέθηκε από αρχαιοκάπηλους στα ύδατα του Ιονίου κοντά στην Πρέβεζα και το οποίο διά της Ιnterpol περιήλθε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών όπου και εκτίθεται από το έτος 2008.[εκκρεμεί παραπομπή]

Επισκεψιμότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οδική πρόσβαση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα τελευταία χρόνια με τη δημιουργία της γέφυρας του Ρίου - Αντίριου (2004), της υποθαλάσσιας Σήραγγας Πρέβεζας - Ακτίου (2002), της Εγνατίας Οδού (2009) και της Ιονίας Οδού (2017), έχει διευκολυνθεί η πρόσβαση τουριστών στην Πρέβεζα. Υπολογίζεται ότι ετησίως επισκέπτονται το Δήμο Πρέβεζας τουλάχιστον 500 τουριστικά λεωφορεία και άλλοι τόσοι επισκέπτες με ΙΧΕ.[43]. Η σταδιακή τουριστική ανάπτυξη κλινών στην Ιόνια παραθαλάσσια περιοχή και η πρόσφατη ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων συνέβαλε τα μέγιστα σε αυτό.

Αεροπορική πρόσβαση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσης σε απόσταση 3 χιλιομέτρων από την πόλη της Πρέβεζας βρίσκεται το αεροδρόμιο του Ακτίου το οποίο διοικητικά ανήκει στην Αιτωλοακαρνανία εξυπηρετώντας και τους Πρεβεζιάνους αλλά και τους Αιτωλοακαρνανίτες.

Αξιοθέατα του Δήμου Πρέβεζας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ενετικός πύργος του ρολογιού της Πρέβεζας
Το Μέγαρο της Εθνικής Τράπεζας στην Πρέβεζα
Η Παραλία Μονολίθι από τον λόφο Κούκος

Σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν ή έζησαν στην Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός». (Ελληνικά) Ελληνική Στατιστική Αρχή. 2  Απριλίου 2014. Ανακτήθηκε στις 8  Οκτωβρίου 2014.
  2. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011». (Ελληνικά) Ελληνική απογραφή 2011. Ελληνική Στατιστική Αρχή. 1  Μαΐου 2011.
  3. Βλ. Απογραφή Μόνιμων Κατοίκων κατά την Απογραφή του 2011, Φ.Ε.Κ. τεύχος Β΄, φ. 698/20.3.2014, σελ. 10595-10597.
  4. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Είναι η Πρέβεζα συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης;, Πρέβεζα 2014, σελ. 32-33.
  5. Την άποψη περί ιταλικής προέλευσης του ονόματος υποστήριξε μόνο ο Παναγιώτης Αραβαντινός, το 1857, ενώ οι περισσότεροι μεταγενέστεροι ερευνητές αποδέχονται την άποψη των Max Vasmer, Peter Soustal και Johannes Koder περί σλαβικής προέλευσης του ονόματος που κατέληξε στη σημερινή του μορφή μέσω της αλβανικής γλώσσας, βλ. Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
  6. Ιωάννης Φ. Δημάρατος, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Πυρσού, Αθήνα 1932, τόμ. 20, σελ. 654-659, λήμμα Πρέβεζα.
    Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
    Ηλίας Β. Βασιλάς, Η Πρέβεζα και η ετυμολογία της λέξεως, εφημερίδα Βήμα Πρεβέζης, φ. 594/28.6.1954, σελ. 1 και φ. 595/5.7.1954, σελ. 1 & 2.
    Αναδημοσιεύεται στα Άπαντά του, Πρέβεζα 2012, σελ. 47-52.
    Peter Soustal & Johannes Koder, Nikopolis und Kephallēnia, Βιέννη 1981, (Tabula Imperii Byzantini 3), σελ. 242.
    Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Η Τουρκική κατάληψη της Πρέβεζας από τα Βραχέα Χρονικά, στα Πρακτικά Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου "Η Ιστορία της Πρέβεζας", Πρέβεζα 1993, σελ. 25-39.
    Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της "Πρέβεζας" από τον Μωάμεθ β΄, Ιωάννινα 2015, σελ. 105, υποσημ. 7.
    Δημοσθένης Α. Δόνος, Σκέψεις για την ιστοριογραφία της Πρέβεζας, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, σελ. 383-430.
  7. Πέτρος Α. Φουρίκης, Η Πρέβεζα. Θέσις - Κτίσις - Όνομα, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Αθήνα 1924, σελ. 283-293
    Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
  8. Παναγιώτης Αραβαντινός, Χρονογραφία της Ηπείρου, Αθήνα 1857, τόμ. Β΄, σελ. 133, λήμμα Πρέβεζα.
  9. Eric Higgs και Σωτήριος Δάκαρης: Ευρήματα προϊστορικής εποχής στη Βραχοσκεπή Ασπροχάλικο Πρέβεζας, Aρχαιολογικά Χρονικά, 1965.
  10. Κοντά στον παλαιό οικισμό Νιοχώρι Πρέβεζας ομάδα Τσέχων τουριστών και ερευνητών υπό τον καθηγητή Rostislav Moravek ανακάλυψε, το 1995, ένα μηριαίο οστό μαμούθ, αλλά οι έρευνες ουδέποτε συνεχίστηκαν. Το μηριαίο οστό φυλάσσεται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Νεοχωρίου Πρέβεζας. Βλ. Rostislav Moravek, Ιστοσελίδα Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και φωτογραφία.
  11. Πέτρος Α. Φουρίκης, Η Πρέβεζα. Θέσις - Κτίσις - Όνομα, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Αθήνα, 1924, σελ. 283-293.
  12. Βλ. Χρονικόν Μορέως, (κώδιξ Κοπεγχάγης) στ. 9103-9109. Το αντίστοιχο κείμενο του ελληνικού χειρογράφου του Παρισιού, που χρονολογείται το 16ο αιώνα, έχει ως εξής: Ἐκείνη ἡ ὑποδρομή, τὸ κοῦρσον ὅπου ἐγίνη, οὐδὲν ἐπολυεπέρασεν μόνον καὶ δύο ἡμέρας· εὐτὺς μαντᾶτα ἤφεραν ἐτότε τοῦ Δεσπότου, τὸ πῶς ἐκεταλάβασιν εἰς τὸν κόρφον τῆς Ἄρτας, κάτεργα ἑξῆντα ἤλθασιν, τὰ ἔνι τῶν Γενουβίσων· στὴν Πρέβεζαν ἀπόζεψαν, κουρσεύουν τὰ χωρία, καὶ ὥρμησαν καὶ ἔρχονταν ὁλόρθα εἰς τὴν Ἄρταν. Βλ. Χρονικόν Μορέως, (κώδιξ Παρισίων) στ. 7760-7766 (αρίθμηση Buchon). Πρβλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Το Κάστρο της Μπούκας. Η οχυρωμένη Πρέβεζα μέσα από τις πηγές, σελ. 396.
  13. Βλ. Δημοσθένης Α. Δόνος, Από τον Αραβαντινό στον Βασιλά, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, Πρέβεζα, 2013, σελ. 404-405.
  14. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Το Κάστρο της Μπούκας. Η οχυρωμένη Πρέβεζα μέσα από τις πηγές, Πρέβεζα, 2010 και Δημοσθένης Α. Δόνος, Από τον Αραβαντινό στον Βασιλά, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, Πρέβεζα, 2013.
  15. Θέμις Χατζηγεωργίου, Βυζαντινολόγος, "To Δεσποτάτο της Ηπείρου",έκδοση 1962, Αθήνα, σελίδα 143
  16. G.Logo: The Turkish Venetian War of 1449-1502,Venice 1900
  17. Schneider A, 295, αρ. 36/30
  18. Θέμις Χατζηγεωργίου, Βυζαντινολόγος: «Το Δεσποτάτον της Ηπείρου», Αθήνα 1962, σελίδα 143
  19. Αλέξης Σαββίδης: «Το Χρονικό της Πρέβεζας», λεύκωμα «Λεύκωμα Νικόπολις Πρέβεζα», έκδοση 1991 και δεύτερη έκδοση Έργον 1994
  20. Αλέξης Σαββίδης: «Η Τουρκική Κατάληψη της Πρέβεζας από τα Βραχέα Χρονικά», Άμφισσα 1991, σελίδες 3061-3062
  21. G.Logo: «La Guerra di Venezia contro I Turki», έκδοση 1900
  22. Αλέξης Σαββίδης: «Το Χρονικό της Πρέβεζας» στο λεύκωμα Πρέβεζα, έκδοση Δήμου Πρέβεζας και Νίκου Καράμπελα, 1991
  23. Κάδμιος: «Πολεμικαί επιχειρήσεις παρά την Πρέβεζαν», εκδόσεις Σαλίβερος, Εν Αθήναις, έκδοση 1900, σελίδα 12
  24. P. Daru: «Histoire de Venise». Encyclopedia Britannica: «The Treaty of Passarowitz»
  25. Εκδοτική Αθηνών: «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών
  26. Αλέξανδρος Δουμάς: «Αλή Πασάς», Ελληνική μετάφραση, Αθήνα
  27. Μελάς Σπύρος: «Αλή Πασάς, Το λιοντάρι της Ηπείρου». Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών
  28. Κάδμιος: Πολεμικαί Επιχειρήσεις παράτην Πρέβεζαν, σελίδα 14), εκδόσεις Σαλίβερου, εν Αθήναις, 1900
  29. Στρατηγός Camus: «Απομνημονεύματα», Παρίσι, 1815
  30. Μάνος Δημήτριος: «Αλή Πασάς Τεπελενλής», Εκδόσεις Άλφα, Αθήνα
  31. Μιχαήλ Ντασκαγιάννης: «Ο Χαλασμός της Πρέβεζας», Περιοδικό Ιστορικά Θέματα, Απρίλιος 2005
  32. Cronin, Vincent: «Napoleon», εκδόσεις Harper Collins Publishers, Λονδίνο 1994; Pp. 141-143
  33. Herold J. Christopher: «The Age of Napoleon», εκδόσεις Houghton Mifflin Company, Boston, 1987; Pp. 58-59.
  34. Markham, Felix: «Napoleon» εκδόσεις A Mentor, New York, 1966; Pp. 53-54
  35. Chandler, David G: «Dictionary of the Napoleonic Wars», editions Simon & Schuster, New York, 1993
  36. 36,0 36,1 Τζαβέλλα Βίκυ και Τσενικλόγλου Αναστασία: Σύντομη Ιστορία της Πρέβεζας, που αποτελεί ακριβή αντιγραφή του κειμένου με τίτλο Πρέβεζα, από το λεύκωμα Νικόπολις-Πρέβεζα, επιμέλεια Νίκου Δ. Καράμπελα, εκδόσεις Έργον, Πρέβεζα 1994.
  37. Kάδμιος: Πολεμικαί Επιχειρήσεις παρά την Πρέβεζαν, εκδόσεις Σαλίβερος, Αθήναι 1900, ΓΕΣ
  38. Μαζαράκης - Αινιάν, Ιωάννης Κ. (2013). Καστρίτη, Νατάσσα, επιμ. Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912 - 1913. Ελληνική λαϊκή εικονογραφία. Α΄ (4η έκδοση). Αθήνα: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, σελ. 26, 190. 
  39. Τζούκας, Ευάγγελος (2003). Οι οπλαργηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο: τοπικότητα και πολιτική ένταξη. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο, σελ. 39. http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/15774#page/40/mode/2up. Ανακτήθηκε στις 25-11-2016. 
  40. http://dlib.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/categoryyears?p_cat=10007862&p_topic=10007862
  41. http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/FEK_Monimos.pdf
  42. Σύλλογος "Πρέβεζα", Ιστορικό Φωτογραφικό Λεύκωμα, έκδοση 2009
  43. Σύλλογος Ξενοδόχων και Τουριστικών Γραφείων Πρέβεζας, Στατιστικά έτους 2011

Προτεινόμενη βιβλιογραφία για την Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Κώστας Κόμης, Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της Πρέβεζας (18ος αι.), Μνήμων 19 (1997), σελ. 143-160
  • Βαγγέλης Γρ. Αυδίκος, Η ιστορία της Πρέβεζας. Πρακτικά Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου (Πρέβεζα 22-24 Σεπτεμβρίου 1989), έκδ. Δήμου Πρέβεζας, Πρέβεζα, 1993
  • Ιωάννης Δ. Ψαράς, Ένα περιστατικό στη βενετοκρατούμενη Πρέβεζα του 1787, Θησαυρίσματα/Thesaurismata, τόμ. 21 (1991), σελ. 400-411
  • Γιώργος Ροδολάκης, Στα καρνάγια της Πρέβεζας (2ο μισό του 18ου αιώνα), Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου 43 (2011), σελ. 193-205

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]