Πρέβεζα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°57′33″N 20°45′02″E / 38.9592°N 20.7506°E / 38.9592; 20.7506

Πρέβεζα
Το λιμάνι της Πρέβεζας.
Πρέβεζα βρίσκεται στο τόπο Greece
Πρέβεζα
Πρέβεζα
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Ηπείρου
Δήμος Πρέβεζας
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Χρήστος Μπαΐλης
Έκταση 66.8 km2
Υψόμετρο 10 m
Πληθυσμός 19 042[1][2]
Ταχ. κωδ. 481 00
Τηλ. κωδ. (+30) 26820
Ιστοσελίδα Δήμος Πρέβεζας

Η Πρέβεζα είναι πόλη και λιμάνι της Ηπείρου. Βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ηπείρου, παρά την είσοδο του Αμβρακικού κόλπου. Είναι έδρα του Δήμου Πρέβεζας και πρωτεύουσα του Νομού Πρέβεζας. Στην απογραφή του 2011 ο πληθυσμός της πόλης ήταν 19.042 κάτοικοι, ενώ ο πληθυσμός της Δημοτικής Κοινότητας Πρέβεζας ήταν 20.795 κάτοικοι.[3]

Πίνακας περιεχομένων

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η χερσόνησος της Πρέβεζας αποτελεί το νοτιότερο σημείο της Ηπείρου.
Η πόλη της Πρέβεζας είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του ομώνυμου πορθμού (κέντρο της φωτογραφίας). Στη νότια πλευρά του πορθμού (κάτω δεξιά) είναι η ακαρνανική ακτή, όπου το αεροδρόμιο της Πρέβεζας και το ακρωτήριο του Ακτίου

Η πόλη της Πρέβεζας βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Ηπείρου και στο μέσον περίπου της βορειοδυτικής ακτογραμμής της Ελλάδας. Είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του πορθμού της Πρέβεζας, ο οποίος συνδέει τον Αμβρακικό κόλπο με το Ιόνιο πέλαγος. Απέναντί της και σε απόσταση μόλις 600 μέτρων βρίσκεται το αμμώδες ακρωτήριο του Ακτίου, γνωστό από τη φημισμένη ομώνυμη ναυμαχία του 31 π.Χ. Η θαλάσσια περιοχή κοντά στην Πρέβεζα αποτέλεσε για μια ακόμη φορά το επίκεντρο της παγκόσμιας ιστορίας κατά τη ναυμαχία της Πρέβεζας του 1538 μ.Χ., επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική θέση στην οποία βρίσκεται η πόλη.

Βόρεια της Πρέβεζας και σε απόσταση επτά χιλιομέτρων βρίσκεται ο εκτεταμένος ερειπιώνας της αρχαίας Νικόπολης, η οποία κτίστηκε από τον Οκταβιανό περί το 30 π.Χ., σε ανάμνηση της νίκης του επί των αντιπάλων του, Μάρκου Αντωνίου και Κλεοπάτρας, μετά τη ναυμαχία του Ακτίου. Αν και η Πρέβεζα είναι κτισμένη κοντά στο μεγαλύτερο λιμάνι της αρχαίας Νικόπολης, στον όρμο Βαθύ, και παρά το γεγονός ότι τα ερείπια της Νικόπολης ήταν για αιώνες γνωστά ως Παλαιοπρέβεζα, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η Πρέβεζα αποτελεί συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης, καθώς υπάρχει ένα μεγάλο χρονικό κενό μεταξύ των ιστοριών των δύο πόλεων.[4]

Ετυμολογία του ονόματος Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά τις τρεις διαφορετικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την ετυμολογία του ονόματος Πρέβεζα, η ευρύτερα αποδεκτή άποψη των ερευνητών είναι ότι Πρέβεζα σημαίνει Πέρασμα και ότι η λέξη έφτασε στη μορφή αυτή από τη σλαβική γλώσσα, μέσω της αλβανικής.[5]

  • Η πρώτη άποψη υποστηρίζει ότι το όνομα Πρέβεζα προέρχεται από τη σλαβική λέξη prěvozъ που σημαίνει πέρασμα. (Την άποψη αυτή ασπάζονται κυρίως οι: Max Vasmer, Διογένης Χαρίτων, Fiodor Uspenski, Ιωάννης Φ. Δημάρατος, Peter Soustal & Johannes Koder, Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Ηλίας Β. Βασιλάς, Νίκος Δ. Καράμπελας, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, κλπ.).[6]
  • Η δεύτερη άποψη υποστηρίζει ότι προέρχεται από την παλιά αλβανική λέξη prevëzë -za, που σημαίνει πέρασμα, διάβαση, μεταφορά, διαμετακόμιση. (Την άποψη αυτή ασπάζονται κυρίως οι: Πέτρος Α. Φουρίκης, Κωνσταντίνος Άμαντος, Max Vasmer, Peter Soustal & Johannes Koder, Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Νίκος Δ. Καράμπελας, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, κλπ.).[7]
  • Η τρίτη άποψη υποστηρίζει ότι προέρχεται από την ιταλική λέξη prevesione, που σημαίνει προμήθεια. (Την άποψη αυτή υποστήριξε κυρίως ο Παναγιώτης Αραβαντινός).[8]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ευρύτερη περιοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Η Ναυμαχία του Ακτίου»,
ελαιογραφία του Lorenzo Castro, 1672,
Εθνικό Ναυτικό Μουσείο του Γκρήνουιτς

Στην περιοχή του Νομού Πρέβεζας υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα που αποδεικνύουν την κατοίκηση του χώρου από τα παλαιολιθικά χρόνια. Πολλαπλά ευρήματα στη Βραχοσκεπή του Ασπροχάλικου Πρέβεζας και στη θέση Κοκκινόπηλος, κοντά στο χωριό Άγιος Γεώργιος Πρέβεζας, μαρτυρούν την κατοίκηση στα βόρεια του Νομού ήδη από το 100.000 π.Χ.[9] Στη χερσόνησο του Αγίου Θωμά, απέναντι από την πόλη της Πρέβεζας, έχουν εντοπισθεί τόσο παλαιοντολογικά όσο και αρχαία ευρήματα της εποχής του χαλκού.[10]

Στην περιοχή του Νομού Πρέβεζας σώζονται, επίσης, ερείπια πολλών αρχαίων πόλεων, όπως της Κασσώπης, πρωτεύουσας των Κασσωπαίων, του Ορράου, πόλης των Μολοσσών, των Βατιών, του Βουχετίου και της Πανδοσίας, αποικιών των αρχαίων Ηλείων, του Τρικάστρου, της Ελάτρειας, της Εφύρας και της Νικόπολης, αποδεικνύοντας τη διαχρονική κατοίκηση της περιοχής.

Στις 2 Σεπτεμβρίου του έτους 31 π.Χ., έγινε στη θαλάσσια περιοχή δυτικά της σημερινής Πρέβεζας η περίφημη Ναυμαχία του Ακτίου μεταξύ των δυνάμεων του Μάρκου Αντώνιου και της Κλεοπάτρας από τη μία πλευρά και του Οκταβιανού από την άλλη. Μετά τη νικηφόρα για τον Οκταβιανό ναυμαχία του Ακτίου, ο μονοκράτορας πλέον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, διέταξε την ανέγερση πόλης εις ανάμνηση της νίκης του, που θα έφερε το όνομα Νικόπολις, τα ερείπια της οποίας σώζονται περί τα έξι χιλιόμετρα βόρεια της Πρέβεζας.

Ίδρυση της Πρέβεζας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Φουρίκης, κατά την ώριμη επιστημονική του φάση, επεσήμανε πρώτος, το 1924, την αναφορά του ονόματος «Πρέβεζα» στο Χρονικόν του Μορέως.[11] Το όνομα «Πρέβεζα» εμφανίζεται στην περιγραφή της αμφίβιας επιχείρησης ανακατάληψης του Δεσποτάτου της Ηπείρου από συμμαχικές προς τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο δυνάμεις. Οι επιχειρήσεις αυτές τοποθετούνται χρονικά συνήθως το 1292. Η σχετική περιγραφή του Χρονικού έχει ως εξής: Ἐκείνη γὰρ ἡ ὑποδρομή, τὸ κοῦρσο ποῦ σᾶς λέγω, οὐδὲν ἐδιήρκησεν πολλά, ἄνευ κ’ ἡμέρες δύο, ἐπεὶ μαντᾶτα ἠφέρασιν ἐτότε τοῦ Δεσπότου, τὸ πῶς ἐκεταλάβασιν εἰς τὸν κορφὸν τῆς Ἄρτας, κάτεργα ἑξῆντα ἤλθασιν κ’ εἶναι τῶν Γενουβίσων· ἐπέζεψαν στὴν Πρέβεσαν, κουρσεύγουν τὰ χωρία, ὡρμήσασιν νὰ ἔρχωνται ὁλόρθα εἰς τὴν Ἄρταν.[12]

Ο Φουρίκης στηριζόμενος μόνον σε αυτή την αναφορά του ονόματος Πρέβεζα, προβαίνει σε μια θεωρητική κατασκευή, σύμφωνα με την οποία μετά την ερήμωση της αρχαίας Νικόπολης ένα νέο λιμάνι είναι αναγκαίο. Αυτό το λιμάνι θα είχε μια οικιστική εξέλιξη την οποία πρέπει να φανταστούμε ως εξής: «εμπορικός σταθμός (σκάλα), συνοικισμός, χωρίδιον, χωρίον, κώμη, κωμόπολη». Υποστηρίζει επιπλέον ότι αυτή η εξέλιξη πρέπει να είχε ολοκληρωθεί τουλάχιστον 100 χρόνια πριν το 1292 (χρόνο κατά τον οποίο έγινε η επιχείρηση ανακατάληψης του Δεσποτάτου της Ηπείρου) και, έτσι, συμπεραίνει ότι η Πρέβεζα ιδρύθηκε κατά τον 12ο αιώνα και είναι οικιστική συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης, μετά την ερήμωση της τελευταίας. Οι απόψεις του Φουρίκη επέδρασαν καθοριστικά στη μετέπειτα έρευνα για την ίδρυση και την πορεία της Πρέβεζας.[13]

Νεότερες ιστορικές έρευνες, όμως, υποστηρίζουν ότι η Πρέβεζα ιδρύθηκε, ως οικισμός, στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, μετά την κατασκευή από τους Οθωμανούς, το 1478, του Κάστρου της Μπούκας.[14]

A´ Οθωμανική Περίοδος (15ος αιώνας - 1684)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κάστρο της Μπούκας. Η παλαιότερη γνωστή απεικόνισή του από τον Francesco Genesio, 1538
«H Ναυμαχία της Πρέβεζας»,
ελαιογραφία του Ohannes Umed Behzad, 1866,
Ναυτικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης
Το Κάστρο της Μπούκας κατά την επίθεση
των Φλωρεντινών τον Μάιο του 1605.
Ξυλογραφία του Τζιοβάνι Ορλάντι.

Πρόσφατες δημοσιεύσεις σε επιστημονικά συμπόσια υποστηρίζουν ότι η κατάληψη της περιοχής της Πρέβεζας από τους Οθωμανούς πραγματοποιήθηκε το 1463 και ότι την εποχή εκείνη το διοικητικό κέντρο της περιοχής ήταν πιθανότατα η Ρηνιάσσα, ενώ δεν υφίστατο ακόμη οικισμός με το όνομα Πρέβεζα.[15] Λίγα χρόνια μετά την κατάληψη της περιοχής, οι Οθωμανοί οχύρωσαν τη βόρεια πλευρά του πορθμού που οδηγεί από το Ιόνιο Πέλαγος στον Αμβρακικό κόλπο, ανεγείροντας το Κάστρο της Μπούκας, το 1478. Με την κατασκευή του κάστρου αυτού, οι Οθωμανοί έλεγχαν ολόκληρο τον Αμβρακικό κόλπο, τον οποίο μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν ως φυσικό ναύσταθμο στα δυτικά όρια της αυτοκρατορίας τους και να εκστρατεύσουν από εκεί για τη σχεδιαζόμενη κατάκτηση της Ρώμης, το 1480.[16] Στη διάρκεια της πρώτης Οθωμανικής Περιόδου της Πρέβεζας έγιναν τρεις προσπάθειες κατάληψής της από τις δυτικές χριστιανικές δυνάμεις, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα: η πρώτη το 1501, η δεύτερη το 1538 και η τρίτη το 1605.

Οι επιχειρήσεις του 1501[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις αρχές Ιουλίου του 1500, οθωμανικός στολίσκος ο οποίος αποτελείτο από 28 ιστιοφόρα πλοία που είχαν ναυπηγηθεί στα νεωλκεία της Πρέβεζας, συνενώθηκε με τον οθωμανικό στόλο που είχε καταπλεύσει στη Λευκάδα και από κοινού απέπλευσαν για την Πελοπόννησο με σκοπό την κατάληψη της Μεθώνης και της Κορώνης.[17] Οι Ενετοί, αντιδρώντας στην κατάληψη των δύο Πελοποννησιακών καστρουπόλεων, επιχείρησαν εφόδους σε διάφορα νησιά του Αιγαίου και παράλιες πόλεις του Ιονίου.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται συχνά στην ιστοριογραφία της Πρέβεζας μια επιδρομή του ενετικού στόλου εναντίον της πόλης, υπό τον αρχιναύαρχο Μπενεντέτο Πέζαρο. Η επιδρομή αυτή χρονολογείται μάλιστα από τους ιστοριογράφους άλλοτε το 1500 και άλλοτε το 1499, μεσούντος του Β΄ Βενετοτουρκικού Πολέμου.[18] Νέες ιστορικές μελέτες υποστηρίζουν βάσιμα, πειστικά και αυταπόδεικτα ότι η επιδρομή αυτή έγινε στα τέλη Ιανουαρίου του 1501 εναντίον της Βόνιτσας και όχι της Πρέβεζας. Οι ενετικές δυνάμεις, στη διάρκεια της εν λόγω επιδρομής, λαφυραγώγησαν έντεκα οθωμανικές γαλέρες που βρίσκονταν στο λιμάνι της Βόνιτσας, αλλά είχαν ναυπηγηθεί στην Πρέβεζα. Στις 29 Ιανουαρίου 1501 ο ενετικός στολίσκος εξήλθε από τον Αμβρακικό κόλπο, υπό τα πυρά του κάστρου της Μπούκας της οθωμανοκρατούμενης Πρέβεζας, και συναντήθηκε στο Ιόνιο με τον υπόλοιπο στόλο.[19]

Οι επιχειρήσεις του 1538[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1538, στον θαλάσσιο χώρο βορειοδυτικά της νήσου Λευκάδας, έγινε η περίφημη Ναυμαχία της Πρέβεζας, μεταξύ του οθωμανικού στόλου υπό τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα και του συνασπισμένου στόλου του Ιερού Συνασπισμού υπό τον Αντρέα Ντόρια. Παρά τη ναυτική υπεροπλία των Χριστιανικών Δυνάμεων, οι Οθωμανοί ήταν οι νικητές της ναυμαχίας, που έμελλε να γίνει γνωστή στην ιστορία με το όνομα της νεοσύστατης τότε Πρέβεζας.[20] Η ημέρα της διεξαγωγής της ναυμαχίας είναι εθνική γιορτή για την Τουρκία.[21]

Οι επιχειρήσεις του 1605[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το βράδυ της 2ας προς 3η Μαΐου 1605, στρατιωτικές δυνάμεις του Τάγματος των Ιπποτών του Αγίου Στεφάνου της Πίζας, υπό τον συνταγματάρχη Φεντερίκο Γκισλιέρι (Federico Ghislieri), αποβιβάστηκαν στη δυτική ακτή της χερσονήσου της Πρέβεζας, κοντά στη σημερινή παραλία «Αλωνάκι», και επιτέθηκαν κατά του κάστρου της Μπούκας, το οποίο υπερασπιζόταν από οθωμανική δύναμη 80-100 ανδρών. Με την αυγή, οι γαλέρες του σώματος, υπό τον αντιναύαρχο Ιάκοπο Ινγκιράμι (Iacopo Inghirami), έφτασαν σε απόσταση βολής από το κάστρο της Μπούκας, το οποίο κανονιοβολούσαν συνεχώς και υποχρέωσαν, έτσι, τους Οθωμανούς να συνθηκολογήσουν. Ακολούθησε λεηλασία και πυρπόληση των αποθηκών και κτηρίων του κάστρου, καθώς και του οικισμού της Πρέβεζας από τους Φλωρεντινούς, οι στρατιώτες των οποίων αιχμαλώτισαν περί τους 250 κατοίκους της Πρέβεζας, μωαμεθανούς και χριστιανούς, και πήραν αρκετά λάφυρα. Όταν ο στολίσκος έφτασε στους Αντίπαξους, ελευθερώθηκαν οι χριστιανοί αιχμάλωτοι.[22]
Η μονοήμερη δήωση της Πρέβεζας από τους Φλωρεντινούς δεν μπορεί να θεωρηθεί και κατάληψή της από αυτούς, καθώς οι Οθωμανοί φαίνεται ότι επανήλθαν στο κάστρο της Μπούκας λίγες ημέρες αργότερα.

Πρώτη Ενετοκρατία (1684-1701)[23][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κάστρο της Μπούκας και η Πρέβεζα κατά την επίθεση των Ενετικών δυνάμεων τον Σεπτέμβριο του 1684. Χαλκογραφία του Βιντσέντζο Κορονέλλι, 1691

Στο ξεκίνημα του 6ου Βενετοτουρκικού Πολέμου οι ενετικές δυνάμεις και άλλες συμμαχικές με αυτές δυνάμεις, υπό την ηγεσία του αρχιναυάρχου Φραντσέσκο Μοροζίνι, κατέλαβαν αρχικά τη Λευκάδα και στη συνέχεια το Ξηρόμερο και την Πρέβεζα, μετά από ολιγοήμερη επίθεση που ολοκληρώθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1684. Με την κατάληψη του κάστρου της Μπούκας το οθωμανικό τέμενος, που υπήρχε σε αυτό, μετατράπηκε σε καθολικό ναό του αρχαγγέλου Μιχαήλ, καθώς η κατάληψη της Πρέβεζας συνέπεσε με την εορτή του στην Καθολική Εκκλησία.[24]

Η Πρέβεζα θα έμενε στα χέρια των Ενετών για λίγο περισσότερο από 16 χρόνια, καθώς στο τέλος του Πολέμου και με την υπογραφή της Συνθήκης του Κάρλοβιτς τον Ιανουάριο του 1699, η Βενετία κατόρθωσε μεν να διατηρήσει την Πελοπόννησο και τη Λευκάδα, αλλά υποχρεώθηκε να επιστρέψει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, μεταξύ άλλων οχυρών θέσεων, την Πρέβεζα, τη Ναύπακτο και το Αντίρριο. Στην περίπτωση της Πρέβεζας, η υλοποίηση των συμφωνηθέντων στη Συνθήκη του Κάρλοβιτς πραγματοποιήθηκε δυόμισι χρόνια μετά την υπογραφή της, με την ανατίναξη εκ μέρους των Ενετών του κάστρου της Μπούκας και την παράδοση της Πρέβεζας στους Οθωμανούς, το καλοκαίρι του 1701.[25]

Β´ Οθωμανική Περίοδος (1701-1717)[26][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Συνθήκη του Κάρλοβιτς, τον Ιανουάριο του 1699, καθόρισε την επιστροφή της περιοχής της Πρέβεζας στους Οθωμανούς και η διμερής Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης, της 12 Ιουνίου 1700, επέλυσε τα θέματα συνόρων των περιοχών που θα περιέρχονταν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η παράδοση, όμως, της Πρέβεζας στους Οθωμανούς έγινε περί τα τέλη Αυγούστου του 1701, μετά την ανατίναξη του κάστρου της Μπούκας, που ήλεγχε την είσοδο του Αμβρακικού κόλπου, όπως οριζόταν από την προαναφερθείσα συνθήκη. Η ανατίναξη του κάστρου από του Ενετούς διήρκεσε τριάντα ημέρες και είχε ολοκληρωθεί στις 22 Αυγούστου 1701.[27]

Σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης του Κάρλοβιτς, οι Οθωμανοί δεν μπορούσαν να οχυρώσουν τη θέση του ανατιναχθέντος κάστρου. Οχύρωσαν, όμως, πολύ σύντομα την Πρέβεζα κατασκευάζοντας, βορειότερα του κατεδαφισθέντος κάστρου της Μπούκας, ένα μεγάλο σε έκταση νέο κάστρο, το οποίο σε έγγραφα της εποχής εκείνης αναφέρεται ως «το κάστρο στο κυπαρίσσι» και το οποίο μετά από αρκετές αλλαγές και βελτιώσεις είναι το σημερινό κάστρο του αγίου Αντρέα.[28] Το νέο αυτό οχυρό συνετέλεσε στη μετατόπιση του οικιστικού ιστού της Πρέβεζας βορειότερα, ώστε να βρίσκεται πιο κοντά στο νέο κάστρο.

Όταν η Πρέβεζα περιήλθε για δεύτερη φορά στους Οθωμανούς, 78 Πρεβεζάνικες οικογένειες ζήτησαν να μετοικήσουν στη βενετοκρατούμενη γειτονική Λευκάδα και με απόφαση του Ενετού γενικού προβλεπτή θαλάσσης Ντανιέλ Ντολφίν (Daniel Dolfin) 300 περίπου Πρεβεζάνοι πήραν γαίες και μετοίκησαν στο Καλλιγόνι και τη Βασιλική Λευκάδας.[29]

Η δεύτερη Οθωμανική Περίοδος της Πρέβεζας διήρκεσε λίγο περισσότερο από 16 χρόνια, καθώς τον Οκτώβριο του 1717 ενετικές δυνάμεις κατέλαβαν το «κάστρο στο κυπαρίσσι» και εκδίωξαν τις οθωμανικές δυνάμεις από την Πρέβεζα.[30]

Δεύτερη Ενετοκρατία (1717-1797)[31][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά την ανεπιτυχή προσπάθεια των Ενετών να καταλάβουν την Πρέβεζα τον Οκτώβριο του 1716, οι δυνάμεις του ναυάρχου Αντρέα Πιζάνι (Andrea Pisani) κατέλαβαν το φρούριο της Πρέβεζας στις 22 Οκτωβρίου 1717.[32] Η πόλη θα περιερχόταν και επίσημα στους Ενετούς μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Πασάροβιτς μεταξύ Αψβούργων, Βενετών και Οθωμανών, στις 21 Ιουλίου 1718, η οποία επισφράγισε τον τελευταίο Βενετοτουρκικό Πόλεμο. Ξεκίνησε, ἐτσι, η ογδοντάχρονη δεύτερη ενετοκρατία της Πρέβεζας, που θα αποδεικνυόταν περίοδος ανάπτυξης και ευημερίας. Πολλές Πρεβεζάνικες οικογένειες που είχαν εγκαταλείψει την πόλη το 1701 επέστρεψαν στην πατρώα τους γη. Στην πόλη εγκαταστάθηκαν, επίσης, Χριστιανοί έποικοι από τον Μωριά, ο οποίος με τη λήξη του έβδομου βενετοτουρκικού πολέμου περιήλθε στους Οθωμανούς, καθώς και από τη γειτονική Ακαρνανία. Μεταξύ αυτών ήταν οι οικογένειες των οπλαρχηγών Τσαβαλά, Διγώνη, Γερογιάννη, Τσουμάνη, Χάιδα ή Τριανταφύλλη, Παπαδόπουλου, κλπ.

Η Πρέβεζα, ως πρωτεύουσα των Ηπειρωτικών κτήσεων (Continente) της Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου, διαιρείται σε οκτώ «κλήρους», με αντίστοιχη ανάπτυξη ενοριών και ναών. Εφαρμόζεται το βενετικό σύστημα διοίκησης από Βενετούς προνοητές (προβλεπτές) (provveditori). Πολύτιμα στοιχεία για τα ανωτέρω παρέχει ο επίσημος ενετικός καταστατικός χάρτης της Πρέβεζας, τα Capitola ή Capitolo. Όπως παρατηρούμε από τις χρονολογίες κτίσης, η περίοδος της Ενετοκρατίας στο Νομό Πρέβεζας συμβαδίζει με την ανέγερση πολλών ναών και μοναστηριών. Στις αρχές της περιόδου αυτής, οι Βενετοί επισκευάζουν το Φρούριο του Αγίου Ανδρέα, το οποίο είχε ανεγερθεί από τους Οθωμανούς το 1702, ως το νέο οχυρό της πόλης,[εκκρεμεί παραπομπή] μετά την κατεδάφιση του κάστρου της Μπούκας. Επίσης, επισκευάζουν το Φρούριο της Ρηνιάσας (σημερινά Ριζά, εθνική οδός) το οποίο είχε κτισθεί επί Δεσποτάτου της Ηπείρου περί το 1280 μ.Χ. Σημαντικό έργο των Βενετών στην Πρέβεζα είναι ο λεγόμενος Ενετικός Ελαιώνας Πρέβεζας και το Ενετικό Ρολόι σε πύργο (έτος 1752 μ.Χ.). Οι Βενετοί ήταν τυπολάτρες και αρκετά αυστηροί με τους Πρεβεζάνους. Συμβόλαια χειρόγραφα από Βενετούς νοτάριους (συμβολαιογράφους) που έχουν διασωθεί είναι χαρακτηριστικά του κλίματος που επικρατούσε. Σε ένα τέτοιο έντυπο αναγράφεται η καταμέτρηση ακόμα και των κουταλοπήρουνων που κατάσχονται από τριμελή επιτροπή από κάποια οικία. Οι Βενετοί έμειναν στην Πρέβεζα για 79 χρόνια, μέχρι το έτος 1797 μ.Χ., όταν κατέρρευσε η Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας.[33],[34],[35].

Γαλλοκρατία ενός έτους (1797-1798)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πρέβεζα και οι υπόλοιπες Βενετικές κτήσεις θα περιέλθουν αυτοδικαίως στους Γάλλους, το 1797, μετά την κατάλυση της Δημοκρατίας της Βενετίας από τον Ναπολέοντα Α΄ και κατά τα οριζόμενα στη Συνθήκη του Campo Formio. Η βραχύβια Γαλλική κατοχή της Πρέβεζας θα σφραγιστεί το επόμενο έτος, 1798, με την άνιση και αιματηρή Μάχη της Νικοπόλεως και τον ακολουθούμενο Χαλασμό της Πρέβεζας από τον Αλή Πασά Τεπελενλή.[36] [37] Ο Μέγας Ναπολέων έστειλε στην Πρέβεζα ως πολιτικούς εκπροσώπους τους επιφανείς Έλληνες της Κορσικής αδελφούς Stefanopoli. Τον έναν από τους αδελφούς αυτούς τον είχε δηλώσει ως «κηδεμόνα» στη Στρατιωτική Σχολή όπου σπούδασε. Ο στρατηγός La Salchette με 280 Γάλλους Γρεναδιέρους στρατιώτες (κατ΄ άλλη άποψη 700) φτάνει στην Πρέβεζα με πλοία και μία μικρή δύναμη Γαλλικού στρατού καταφθάνει ειρηνικά επίσης στην πόλη της Πάργας.[38] Οι Πρεβεζάνοι υποδέχονται με χαρά τους Γάλλους. Γράφουν στα έγγραφά τους «ΠΕΑ (= «Πρώτο ‘Ετος Απελευθέρωσης»).[εκκρεμεί παραπομπή] Ο ιστορικός Κάδμιος γράφει για την άφιξη των Γάλλων στην Πρέβεζα: «Τω 1798, ότε υψώθη η Γαλλική σημαία επί των δήθεν επάλξεων του ερειπωμένου φρουρίου της Πρεβέζης, δεν υπήρχον επ' αυτού ή τρία σιδηρά τηλεβόλα, η δε Γαλλική Δημοκρατία από πολλών μεριμνών περισπωμένη, ελάχιστον εφρόντιζε περί της σπουδαίας ταύτης θέσεως. Η άμυνα αυτής, μετά περιοχής της Νικοπόλεως είχεν εμπιστευθή εις διακοσίους ογδοήκοντα Γρεναδιέρους, υπό την διοίκησιν του Στρατηγού La Salcette (ή La Salchette). Μόλις ούτος ώπλισεν και ωργάνωσε την Εθνοφυλακήν της Πρεβέζης και απέστειλε πολεμοφόδια εις τους Σουλιώτας, τους προσφερθέντας να ταχθώσιν υπό την Γαλλικήν σημαίαν και συμπράξωσι προς απόκρουσιν του Αλή Πασά, εσκέφθη διά την άμυναν της προκεχωρημένης θέσεως Νικοπόλεως»[39] Τελικά στις 12 Οκτωβρίου 1798 δυνάμεις 7000 έφιππων και πεζών Τουρκαλβανών επιτέθηκαν στις δυνάμεις της Φρουράς Πρέβεζας που είχαν οχυρωθεί στην αρχαία Νικόπολη. Ήταν 280 Γάλλοι γρεναδιέροι, 60 Σουλιώτες πολεμιστές υπό τον καπετάν Χριστάκη και 200 Πρεβεζάνοι πολιτοφύλακες.[40] Η μάχη διήρκεσε μιά ολόκληρη μέρα και περιγράφεται στο λήμμα Χαλασμός της Πρέβεζας. Μετά τη σφαγή της φρουράς ακολούθησε η σφαγή των αμάχων της Πρέβεζας και στη συνέχεια το επόμενο διήμερο η σφαγή της Σαλαώρας.[41] Για τη σφαγή αυτή αναφέρεται σχετικά ο Γάλλος Πρόξενος στα Ιωάννινα Pouqueville.[42][43][44][45][46]

Η Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου (αρχές του 19ου αιώνα)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πρέβεζα σε χαρακτικό του 19ου αιώνα

Τον Μάρτιο του 1800 και μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρώσσων και Οθωμανών, η Πρέβεζα, η Βόνιτσα, η Πάργα και το Βουθρωτό σχημάτισαν τη «Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου» με αρκετά προνόμια και σχετική αυτονομία. Εκπρόσωπος του Σουλτάνου στη «Συμπολιτεία του Ακρωτηρίου» διορίσθηκε ο βοεβόδας Αβδουλάχ Μπέης (Abdulah bey) με έδρα το Μιχαλίτσι, ένα χωριό περίπου 8 km βόρεια της Πρέβεζας. Πρωτεύουσα της Συμπολιτείας ορίσθηκε η Πρέβεζα. Η διώροφη λιθόκτιστη οικία του Αβδουλάχ μπέη στο Μιχαλίτσι, διασώζεται και αποτελεί σήμερα ιδιωτική οικία. Δυστυχώς η ήρεμη περίοδος 1800-1807[εκκρεμεί παραπομπή] της Συμπολιτείας του Ακρωτηρίου διεκόπη όταν η Ρωσσία το 1807 κήρυξε τον Πόλεμο στην Τουρκία και ο Αλή πασάς βρήκε την ευκαιρία να γίνει ξανά κάτοχος της Πρέβεζας.[47]

Γ΄ Οθωμανική περίοδος - Αλή Πασάς Τεπελενλής (πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα, μετά το 1807)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H Μάχη της Νικόπολης και ο Χαλασμός της Πρέβεζας (1798) είναι η δεύτερη μεγάλη καταστροφή στην ιστορία της πόλης.[εκκρεμεί παραπομπή] Αυτή είναι η τελευταία τουρκική κατοχή που κράτησε μέχρι την απελευθέρωση του 1912 και κατά την οποία η Πρέβεζα γνώρισε περιόδους μεγάλης εξέλιξης και αύξησης του πληθυσμού της. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από έντονη οικοδομική δραστηριότητα οχυρωματικών και άλλων έργων από τον Αλή Πασά Τεπελενλή και το γιο του Βελή. Με την επανακατάληψη της Πρέβεζας το 1807, ο Αλή Πασάς, με έδρα τα Ιωάννινα, διόρισε Διοικητή τον Μπεκίρ Αγά, και αναφέρονται γι αυτόν εκτεταμένες δημεύσεις περιουσιών Χριστιανών Πρεβεζάνων και πολλές τρομοκρατικές ενέργειες[47]. Πάντως τα κυριότερα οχυρωματικά και άλλα έργα που έγιναν επί Αλή Πασά στήν πόλη της Πρέβεζας είναι τα εξής:

  • Κάστρο Αγίου Γεωργίου. Βελτιώσεις και ολοκλήρωσή του. Έναρξη εργασιών το 1807.
  • Κάστρο Αγίου Ανδρέα, βελτιώσεις και ολοκλήρωσή του.
  • Κάστρο Παντοκράτορα
  • Θερινό Σεράι Πρέβεζας (Παλιοσάραγα). Κάηκε από τον Βελή Πασά το 1822[εκκρεμεί παραπομπή]
  • Οθωμανικά Λουτρά Αλή πασά. Διασώζονται μερικώς
  • Προμαχώνας Βρυσούλα

Δ´ Οθωμανική περίοδος (1820-1912)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ξυλόγλυπτο, επιχρυσωμένο, τέμπλο του ναού του Αγ. Χαραλάμπους, το οποίο σκαλίστηκε το 1827

Η περίοδος μετά το θάνατο του Αλή Πασά το 1822 μέχρι την απελευθέρωση του 1912 ονομάζεται Γ´ Οθωμανική περίοδος. Το έτος 1897 η Πρέβεζα αποτέλεσε θέατρο πολλών επιχειρήσεων του αποτυχημένου πολέμου του 1897 που έληξε άδοξα.[48][εκκρεμεί παραπομπή]

Απελευθέρωση και Μεσοπόλεμος (1912-1940)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 21 Οκτωβρίου 1912, μια ημέρα μετά τη μάχη της Νικόπολης, η Πρέβεζα παραδόθηκε de jure στον ελληνικό στρατό μετά από μεσολάβηση των προξένων ης Αγγλίας, της Ρωσίας και της Αυστρίας, υπό τον όρο να μην εισέλθουν στην πόλη σώματα ατάκτων (αποτελούνταν κυρίως από Ηπειρώτες και Κρητικούς εθελοντές). Η παράδοση έγινε στον ταγματάρχη του ελληνικού επιτελείου, Παναγιώτη Σπηλιάδη[49].

Ο ιστορικός πυρήνας (Ιστορικό Κέντρο) της πόλης, διαμορφώθηκε το 19ο αιώνα και διασώζει τα πολεοδομικά χαρακτηριστικά της περιόδου εκείνης (πυκνός οικιστικός ιστός με στενούς δρόμους-καλντερίμια, Σεϊτάν Παζάρ, περιορισμένους κοινόχρηστους χώρους κλπ). Το υπόλοιπο πολεοδομικό συγκρότημα της πόλης είναι αποτέλεσμα διαδοχικών επεκτάσεων μετά το 1920. Η μεσοπολεμική περίοδος σφραγίσθηκε από την παρουσία του γνωστού ποιητή Κώστα Καρυωτάκη στην Πρέβεζα, και την αυτοκτονία του στη θέση Βαθύ Μαργαρώνας με πιστόλι το 1929. Ο Κώστας Καρυωτάκης έζησε στην Πρέβεζα μόλις 33 μέρες. Εργαζόταν στη Νομαρχία, σε κτίριο που δεν σώζεται (σημερινή οδός Σπηλιάδη 10), ενώ διέμενε σε οικία της οδού Δαρδανελίων στο Σεϊτάν Παζάρ, η οποία σώζεται.

Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος Πόλεμος (1940-1949)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 η Πρέβεζα δέχθηκε ανελέητους βομβαρδισμούς από Ιταλικά αεροπλάνα με σκοπό να εμποδίσουν τη μεταφορά εφοδίων από το λιμάνι προς τα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Υπολογίζεται ότι έγιναν 92 περίπου αεροπορικές επιδρομές με πολλές καταρρεύσεις κτιρίων και αρκετούς νεκρούς. Το έτος 2016 έγιναν τα αποκαλυπτήρια μαρμάρινης επιγραφής με όλα τα ονόματα των φονευθέντων, έμπροσθεν του Φρουρίου Αγίου Ανδρέα.[εκκρεμεί παραπομπή] Ένα από τα κτίρια που κατέρρευσαν μερικώς είναι το Οθωμανικό Τζαμί Ιτς Καλέ, που λειτουργούσε ως Αρχαιολογικό Μουσείο Πρέβεζας. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών ναζί από την Πρέβεζα, τον Σεπτέμβριο 1944, οι αντίπαλες ανταρτικές δυνάμεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ κατέλαβαν ταυτόχρονα την Πρέβεζα. Στα τέλη του μήνα ξέσπασε «πολυαίμακτη [σύγκρουση] [που] επισφραγίσθηκε με μαζικές εκτελέσεις μελών του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ από το εδεσίτικο τμήμα του Δ. Γαλάνη. Η κατάσταση σταθεροποιήθηκε μετά την αποχώρηση των ελασίτικων τμημάτων».[50]

Η μεταπολεμική Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεταπολεμική Πρέβεζα χαρακτηρίζεται από σταδιακή παρακμή αφ' ενός μεν γιατί η αστική τάξη έφυγε στην Αθήνα ή στο εξωτερικό, και αφ' ετέρου γιατί το λιμάνι έπεσε σε παρακμή λόγω της κατασκευής οδικού δικτύου. Η ανάκαμψη ήρθε επί Δικτατορίας των Συνταγματαρχών οπότε έγιναν σημαντικότατα έργα ανάπτυξης όπως επαρχιακή οδός Πρέβεζας-Ηγουμενίτσας, Ναυτικές Σχολές Πρέβεζας, Νοσοκομείο Πρέβεζας, Λιμάνι Πρέβεζας, Κλωστήρια Πρέβεζας, Γυμνάσια, Λύκεια, Σχολεία, κλπ. Η Μεταπολίτευση βρήκε την Πρέβεζα πάνω σε ένα ερωτικό σκάνδαλο του τότε Μητροπολίτη Στυλιανού Κορνάρου, που χάρις στη δημοσιότητα που έλαβε μέσω δημοσιεύσεων, κινηματογραφικών έργων και θεατρικών παραστάσεων, έκανε αρνητική αλλά αποτελεσματική διαφήμιση στην Πρέβεζα. Μετά το 1983 η Πρέβεζα εντάχθηκε στον ενιαίο πολεοδομικό σχεδιασμό (Ε.Π.Α.). Σήμερα η πόλη διαθέτει πλήρη κοινωνική και τεχνική υποδομή και λειτουργίες Νομαρχιακού και Περιφερειακού επιπέδου: Διοίκηση, Νοσοκομείο, Εκπαίδευση και λοιπή κοινωνική υποδομή, αθλητικές εγκαταστάσεις, κεντρικές λειτουργίες πόλης, Λιμεναρχείο, Τελωνείο κλπ. Σε επίπεδο παραγωγικής υποδομής αναφέρουμε τη Βιομηχανική Ζώνη Πρέβεζας, περιοχή στην περιφέρεια της πόλης, καθώς και τις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και ιχθυογένεσης στον Αμβρακικό. Σημαντικός παράγων οικονομίας της πόλης είναι τα Θερμοκήπια Πρέβεζας, με κύριο προϊόν τη ντομάτα και άλλα οπωροκηπευτικά. Στη μεταφορική υποδομή σημαντική είναι η ύπαρξη του Λιμανιού και της Μαρίνας, το Διεθνές Αεροδρόμιο του Ακτίου σε απόσταση 8 χιλιομέτρων περίπου και της έδρας ΚΤΕΛ για τα λεωφορεία του Νομού. Μεγάλο άλμα για τη σύνδεση της Πρέβεζας με την υπόλοιπη Ελλάδα έγινε αφ' ενός μεν με την Υποθαλάσσια σήραγγα Πρέβεζας - Ακτίου (2003) και αργότερα με την αποπεράτωση της Εγνατίας Οδού.[εκκρεμεί παραπομπή]

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα στοιχεία που περιέχονται στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται στη Δημοτική κοινότητα Πρέβεζας, η οποία έχει έκταση 31,5 τ.χλμ. και περιλαμβάνει την πόλη της Πρέβεζας και τους οικισμούς: Παντοκράτορας, Άγιος Θωμάς, Καλαμίτσι, Νεοχώρι και Ψαθάκι. Τα διοικητικά όρια του Δήμου Πρέβεζας διευρύνθηκαν με τα σχέδια αναρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Καποδίστριας (το έτος 1998) και Καλλικράτης (το έτος 2010). Οι απογραφές των ετών 1940 έως και 1981 αναφέρονται σε πραγματικό πληθυσμό, ενώ οι επόμενες σε μόνιμο πληθυσμό.

Ιστορική εξέλιξη πληθυσμού της Πρέβεζας[51]
Έτος Πληθυσμός
1940 10.056 -
1951 12.296 22,3
1961 12.865 4,6
1971 12.973 0,8
1981 13.624 5,0
1991 15.829 16,2
2001 18.289 15,5
2011 [52] 20.795 13,7

Τα Μουσεία της Πρέβεζας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Κρατικό Αρχαιολογικό Μουσείο Νικόπολης, Λ.Ιωαννίνων, Πρέβεζα (λειτουργεί από το 2009)
  • Δημοτικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Νεοχωρίου Πρέβεζας. Είναι κλειστό. Χρειάζεται ραντεβού με το Δήμο.
  • Δημοτικό Υπαίθριο Εθνογραφικό Μουσείο Φλάμπουρων (Open Air Ethnographic Museum). Στάνες Σαρακατσαναίων. Λειτουργεί από 2008
  • Δημοτική Πινακοθήκη «Ιωάννης Μόραλης», Αρχοντικό Αθανασιάση, Ιστορικό κέντρο Πρέβεζας. Λειτουργεί από το 2012
  • Ιδιωτική Πινακοθήκη Λέανδρος Σπαρτιώτης, Αγιος Θωμάς Πρέβεζας. Με ραντεβού. Λειτουργεί από το 2009
  • Δημοτικό Ναυτικό Μουσείο Πρέβεζας, Λεωφόρος Μαργαρώνας. Ανακατασκευάσθηκε το 2006. Μακέτα αναπαράστασης Ναυμαχίας Ακτίου. Με ραντεβού.
  • Δημοτικό Λαογραφικό Μουσείο κοινότητας Καμαρίνας (Ζάλογγο). Με ραντεβού.

Φήμη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • (1) Η Πρέβεζα έγινε γνωστή στο πανελλήνιο στην πρόσφατη ιστορία λόγω της αυτοκτονίας του Κώστα Καρυωτάκη το 1928 αλλά και του ερωτικού σκανδάλου του τότε μητροπολίτη Στυλιανού Κορνάρου το έτος 1976.[εκκρεμεί παραπομπή]
  • (2) Για τους Ιταλούς η Πρέβεζα αποτελεί (σιωπηλά) μια από τις χαμένες πατρίδες και είναι χαρακτηριστική η φωτογραφία της επιγραφής «MARE NOSTRUM» (=Δική μας Θάλασσα) που έγραψαν στην Ιταλογερμανική κατοχή 1941-1944 πάνω στο τείχος του Προμαχώνα στη Βρυσούλα.[53].
  • (3) Η Πρέβεζα κάποτε ήταν πιο γνωστή λόγω των γαρίδων της περιοχής Αμβρακικού. Είναι χαρακτηριστικό ότι αναφορά σε αυτές γίνεται στην ταινία James Bond του 1981 «Για τα μάτια σου μόνο» (For your eyes only) με τον Roger Moore.[εκκρεμεί παραπομπή]
  • (4) Τελευταία η Πρέβεζα έγινε γνωστή από το ορειχάλκινο άγαλμα Ο έφηβος της Πρέβεζας που βρέθηκε από αρχαιοκάπηλους στα ύδατα του Ιονίου κοντά στην Πρέβεζα και το οποίο διά της Ιnterpol περιήλθε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών όπου και εκτίθεται από το έτος 2008.[εκκρεμεί παραπομπή]

Επισκεψιμότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οδική πρόσβαση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα τελευταία χρόνια με τη δημιουργία της γέφυρας του Ρίου - Αντίριου (2004), της υποθαλάσσιας Σήραγγας Πρέβεζας - Ακτίου (2002), της Εγνατίας Οδού (2009) και της Ιονίας Οδού (2017), έχει διευκολυνθεί η πρόσβαση τουριστών στην Πρέβεζα. Υπολογίζεται ότι ετησίως επισκέπτονται το Δήμο Πρέβεζας τουλάχιστον 500 τουριστικά λεωφορεία και άλλοι τόσοι επισκέπτες με ΙΧΕ.[54]. Η σταδιακή τουριστική ανάπτυξη κλινών στην Ιόνια παραθαλάσσια περιοχή και η πρόσφατη ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων συνέβαλε τα μέγιστα σε αυτό.

Αεροπορική πρόσβαση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσης σε απόσταση 3 χιλιομέτρων από την πόλη της Πρέβεζας βρίσκεται το αεροδρόμιο του Ακτίου το οποίο διοικητικά ανήκει στην Αιτωλοακαρνανία εξυπηρετώντας και τους Πρεβεζιάνους αλλά και τους Αιτωλοακαρνανίτες.

Αξιοθέατα του Δήμου Πρέβεζας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ενετικός πύργος του ρολογιού της Πρέβεζας
Το Μέγαρο της Εθνικής Τράπεζας στην Πρέβεζα
Η Παραλία Μονολίθι από τον λόφο Κούκος

Αδελφοποιημένες Πόλεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πρέβεζας ο Δήμος Πρέβεζας αδελφοποιήθηκε, το 1990, με τη γαλλική πόλη της Γκρανβίλ. Η αδελφοποίηση αυτή ήταν η απαρχή της δημιουργίας ενός δικτύου αδελφοποιημένων πόλεων με την επωνυμία Δωδεκάδα-Ντουζλάζ. Η ιδέα ξεκίνησε από τη γαλλική πόλη Γκρανβίλ, το Σέρμπορν της Βρετανίας και την ολλανδική πόλη του Μήρσεεν. H Douzelage ήταν το πνευματικό τέκνο των Γκρανβίλ και Σέρμπορν της Αγγλίας που αδελφοποιήθηκαν το 1989. Η πρώτη επαφή με τον Δήμο Πρέβεζας έγινε στα τέλη του 1990 μέσω του Οργανισμού Ηνωμένων Πόλεων. Η απάντηση του τότε Δημάρχου Νικολάου Γιαννούλη ήταν θετική κι έτσι η πόλη της Πρέβεζας συμμετέχει στο Δίκτυο αυτό από τα 1991. Οι εκπρόσωποι των δώδεκα ιδρυτικών πόλεων μελών ένα για κάθε κράτος μέλος της τότε Ευρωπαϊκής Κοινότητας, συναντήθηκαν το 1991 στη Γκρανβίλ. Το όνομα είναι ένας συνδυασμός Douze για δώδεκα και jumelage για την αδελφοποίηση, και παρόλο που ο αριθμός των κρατών μελών και του αριθμού των πόλεων μελών έχει από τότε αυξηθεί, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εμμένει στις δώδεκα αστέρια της, έτσι παραμένει και η ονομασία Douze. Όλες οι πόλεις της Δωδεκάδας, για τη συμμετοχή τους στο δίκτυο αλλά και τις ανταλλαγές των προγραμμάτων τους, βραβεύτηκαν από την Ε.Ε. με το βραβείο ΟΣΚΑΡ αδελφοποιημένων πόλεων. Η βράβευση έγινε κατά τη διάρκεια του 6ου Συνεδρίου Αδελφοποιημένων Ευρωπαϊκών Πόλεων που έγινε στη Λωζάνη της Ελβετίας από 3-5 Οκτωβρίου 1991. Στην τελετή απονομής των βραβείων, από τον Δήμο Πρέβεζας παρευρέθηκαν ο τότε Δήμαρχος κ. Νίκος Δ. Γιαννούλης και η Αντιδήμαρχος κ. Μιράντα Παπαδημητρίου. Στο δίκτυο μετέχει μία μόνο πόλη από κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πόλεις συνεδρίαζαν παλαιότερα δύο φορές τον χρόνο, Φθινόπωρο και Άνοιξη, εκ περιτροπής. Από το 2006 οι Γενικές Συναντήσεις της Δωδεκάδας πραγματοποιούνται μία φορά τον χρόνο, την Άνοιξη. Αυτό στην ουσία ήταν πάγιο αίτημα της Πρέβεζας που τελικά πέρασε στην Ολομέλεια της Δωδεκάδας.[55]

Η Πρέβεζα συμμετέχει επίσης στο Δίκτυο αδελφοποιημένων πόλεων της Πάφου της Κύπρου.

Σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν ή έζησαν στην Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφικές Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός». (Ελληνικά) Ελληνική Στατιστική Αρχή. 2  Απριλίου 2014. Ανακτήθηκε στις 8  Οκτωβρίου 2014.
  2. «Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011». (Ελληνικά) Ελληνική απογραφή 2011. Ελληνική Στατιστική Αρχή. 1  Μαΐου 2011.
  3. Βλ. Απογραφή Μόνιμων Κατοίκων κατά την Απογραφή του 2011, Φ.Ε.Κ. τεύχος Β΄, φ. 698/20.3.2014, σελ. 10595-10597.
  4. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Είναι η Πρέβεζα συνέχεια της αρχαίας Νικόπολης;, Πρέβεζα, 2014, σελ. 32-33.
  5. Την άποψη περί ιταλικής προέλευσης του ονόματος υποστήριξε μόνο ο Παναγιώτης Αραβαντινός, το 1857, ενώ οι περισσότεροι μεταγενέστεροι ερευνητές αποδέχονται την άποψη των Max Vasmer, Peter Soustal και Johannes Koder περί σλαβικής προέλευσης του ονόματος που κατέληξε στη σημερινή του μορφή μέσω της αλβανικής γλώσσας, βλ. Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
  6. Ιωάννης Φ. Δημάρατος, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Πυρσού, Αθήνα 1932, τόμ. 20, σελ. 654-659, λήμμα Πρέβεζα.
    Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
    Ηλίας Β. Βασιλάς, Η Πρέβεζα και η ετυμολογία της λέξεως, εφημερίδα Βήμα Πρεβέζης, φ. 594/28.6.1954, σελ. 1 και φ. 595/5.7.1954, σελ. 1 & 2.
    Αναδημοσιεύεται στα Άπαντά του, Πρέβεζα 2012, σελ. 47-52.
    Peter Soustal & Johannes Koder, Nikopolis und Kephallēnia, Βιέννη 1981, (Tabula Imperii Byzantini 3), σελ. 242.
    Αλέξης Γ. Κ. Σαββίδης, Η Τουρκική κατάληψη της Πρέβεζας από τα Βραχέα Χρονικά, στα Πρακτικά Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου «Η Ιστορία της Πρέβεζας», Πρέβεζα 1993, σελ. 25-39.
    Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ β΄, Ιωάννινα 2015, σελ. 105, υποσημ. 7.
    Δημοσθένης Α. Δόνος, Σκέψεις για την ιστοριογραφία της Πρέβεζας, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, σελ. 383-430.
  7. Πέτρος Α. Φουρίκης, Η Πρέβεζα. Θέσις - Κτίσις - Όνομα, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Αθήνα 1924, σελ. 283-293
    Max Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Βερολίνο 1941, σελ. 64, λήμμα Πρέβεζα.
  8. Παναγιώτης Αραβαντινός, Χρονογραφία της Ηπείρου, Αθήνα 1857, τόμ. Β΄, σελ. 133, λήμμα Πρέβεζα.
  9. Eric Higgs και Σωτήριος Δάκαρης: Ευρήματα προϊστορικής εποχής στη Βραχοσκεπή Ασπροχάλικο Πρέβεζας, Aρχαιολογικά Χρονικά, 1965.
  10. Κοντά στον παλαιό οικισμό Νιοχώρι Πρέβεζας ομάδα Τσέχων τουριστών και ερευνητών υπό τον καθηγητή Rostislav Moravek ανακάλυψε, το 1995, ένα μηριαίο οστό μαμούθ, αλλά οι έρευνες ουδέποτε συνεχίστηκαν. Το μηριαίο οστό φυλάσσεται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Νεοχωρίου Πρέβεζας. Βλ. Rostislav Moravek, Ιστοσελίδα Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και φωτογραφία.
  11. Πέτρος Α. Φουρίκης, Η Πρέβεζα. Θέσις - Κτίσις - Όνομα, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Αθήνα, 1924, σελ. 283-293.
  12. Βλ. Χρονικόν Μορέως, (κώδιξ Κοπεγχάγης) στ. 9103-9109. Το αντίστοιχο κείμενο του ελληνικού χειρογράφου του Παρισιού, που χρονολογείται το 16ο αιώνα, έχει ως εξής: Ἐκείνη ἡ ὑποδρομή, τὸ κοῦρσον ὅπου ἐγίνη, οὐδὲν ἐπολυεπέρασεν μόνον καὶ δύο ἡμέρας· εὐτὺς μαντᾶτα ἤφεραν ἐτότε τοῦ Δεσπότου, τὸ πῶς ἐκεταλάβασιν εἰς τὸν κόρφον τῆς Ἄρτας, κάτεργα ἑξῆντα ἤλθασιν, τὰ ἔνι τῶν Γενουβίσων· στὴν Πρέβεζαν ἀπόζεψαν, κουρσεύουν τὰ χωρία, καὶ ὥρμησαν καὶ ἔρχονταν ὁλόρθα εἰς τὴν Ἄρταν. Βλ. Χρονικόν Μορέως, (κώδιξ Παρισίων) στ. 7760-7766 (αρίθμηση Buchon). Πρβλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Το Κάστρο της Μπούκας. Η οχυρωμένη Πρέβεζα μέσα από τις πηγές, σελ. 396.
  13. Βλ. Δημοσθένης Α. Δόνος, Από τον Αραβαντινό στον Βασιλά, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, Πρέβεζα, 2013, σελ. 404-405.
  14. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Το Κάστρο της Μπούκας. Η οχυρωμένη Πρέβεζα μέσα από τις πηγές, Πρέβεζα, 2010 και Δημοσθένης Α. Δόνος, Από τον Αραβαντινό στον Βασιλά, Πρεβεζάνικα Χρονικά, τχ. 49-50, Πρέβεζα, 2013.
  15. Βλ. Nikos D. Karabelas, The Ottoman conquest of Preveza and its first castle, Άγκυρα, 2015, σελ. 974-975, καθώς και Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ Β΄, Ιωάννινα, 2015, σελ. 112-113. Μία βραχύβια κατάληψη της περιοχής από τους Οθωμανούς το 1452, την οποία αναφέρει ο Αραβαντινός το 1857, πρέπει να ελεγχθεί. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ Β΄, Ιωάννινα, 2015, σελ. 120-121. Την άποψη του Π. Αραβαντινού υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, και η βυζαντινολόγος Θέμις Χατζηγεωργίου, η οποία σημειώνει ότι η κατάληψη της Πρέβεζας έγινε το 1452: «… το έτος 1452 μ.Χ. ο Οθωμανός στρατηγός Χατζήμπεης καταλαμβάνει ύστερα από σκληρό αγώνα τα οχυρά της Πάργας, της Ρηνιάσας, της Στροβίλλης, της Θεσπρωτίας, και του Βουθρωτού». Βλ. Θέμις Χατζηγεωργίου, «To Δεσποτάτο της Ηπείρου», Αθήνα, 1962, σελ. 143.
  16. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Η κατάκτηση της «Πρέβεζας» από τον Μωάμεθ Β΄, Ιωάννινα, 2015, σελ. 114-115.
  17. Το περιστατικό αναφέρεται τόσο στα Βραχέα Χρονικά, βλ. Peter Schreiner, Die byzantinischen Kleinchroniken I-III, Βιέννη, 1975-1979, τόμος Ι, σελ. 289-290, 295, αρ. 36.30, όσο και στο χρονικό του Ιωαννικίου Καρτάνου, βλ. Karl Hopf, Chroniques gréco-romanes inédites ou peu connues, Βερολίνο, 1873, σελ. 268-269. Η αναφορά έχει ως εξής: «καί … ἐξέβη ἡ ἀρμάτα καὶ ὑπῆγε εἰς τὸ Κάβω δὲ Δουκάτω, καὶ ἐκεῖ ἐσμίχθηκαν τὰ κάτεργα τῆς Πρεβέντζας, ἄρμενα είκοσιοκτώ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐδιάβησαν εἰς τὴν Μοθώνην.».
  18. Βλ. για παράδειγμα, Αλέξης Γ.Κ. Σαββίδης, «Η τουρκική κατάληψη της Πρέβεζας από τα Βραχέα Χρονικά», στα Πρακτικά του Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την Ιστορία της Πρέβεζας, Πρέβεζα, 1993, σελ. 25-41.
  19. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, Bembo ή Sanudo; Οι βενετικές επιχειρήσεις στον Αμβρακικό κόλπο κατά το 1500 (m.v.) και η ιστοριογραφική τους περιπέτεια, Πρεβεζάνικα Χρονικά 51-52, Πρέβεζα, 2015, σελ. 56-67, όπου και λεπτομερειακή καταγραφή των γεγονότων.
  20. Βλ. ενδεικτικά Emmanuelle Pujeau, Preveza in 1538: The Background of a Very Complex Situation
  21. H Πρέβεζα (Preveze) είναι διάσημη στον Τουρκικό λαό, επειδή η νίκη των Οθωμανών στη ναυμαχία της Πρέβεζας προβάλλεται ευρέως στα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας. Τα πλέον σύγχρονα σημερινά Τουρκικά υποβρύχια αποτελούν σειρά με το όνομα Turkish Navy Submarines “Preveze”. Ο ναύαρχος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα θεωρείται εθνικός ήρωας, και το μαυσωλείο του βρίσκεται στο Ναυτικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης (Turkish Naval Museum, Istanbul). Εκεί επίσης βρίσκεται ο πίνακας ζωγραφικής «H Ναυμαχία της Πρέβεζας» του ζωγράφου Ohannes Umed Behzad (1866).
  22. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Επί Χάρτου. Χαρακτικά της Πρέβεζας, Πρέβεζα, 2006, σελ. iv και πίνακας Νο. 4. Βλ. επίσης, Δημοσθένης Αρ. Δόνος, Πολιτική, πειρατεία και τέχνη. Η δήωση της Πρέβεζας από τους Ιππότες του Αγίου Στεφάνου το έτος 1605, Πρεβεζάνικα Χρονικά 45-46, Πρέβεζα, 2009, σελ. 78-94.
  23. Οι χρονολογίες που δίνονται για τη διάρκεια της περιόδου αυτής είναι για τη de facto και όχι για τη de jure κατοχή της Πρέβεζας από τους Ενετούς. Εάν επιλέγαμε την de jure περίοδο κατάληψης της Πρέβεζας από τους Ενετούς οι χρονολογίες θα ήταν 1684-1699.
  24. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, «Στρατηγήματα. Η κατάληψη της Πρέβεζας από τον Morosini (1684) μέσα από συναφείς πηγές», Πρεβεζάνικα Χρονικά 43-44, Πρέβεζα, 2007, σελ. 80-98.
  25. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Ottoman Fortifications in Preveza in 1702. The First Phase of the Castle of Iç Kale, OTAM (Journal of the Center for Ottoman Studies) 32/2, Άγκυρα, 2012, σελ. 48-49.
  26. Οι χρονολογίες που δίνονται για τη διάρκεια της περιόδου αυτής είναι για τη de facto και όχι για τη de jure κατοχή της Πρέβεζας από τους Οθωμανούς. Εάν επιλέγαμε την de jure περίοδο κατάληψης της Πρέβεζας από τους Οθωμανούς οι χρονολογίες θα ήταν 1699-1718.
  27. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας, Ottoman Fortifications in Preveza in 1702. The First Phase of the Castle of Iç Kale, OTAM (Journal of the Center for Ottoman Studies) 32/2, Άγκυρα, 2012, σελ. 49.
  28. Βλ. Νίκος Δ. Καράμπελας Η οχύρωση του εξωτερικού περιβόλου του κάστρου του αγίου Αντρέα της Πρέβεζας και τα εντειχισμένα σε αυτή λίθινα ανάγλυφα, Πρεβεζάνικα Χρονικά 51-52, Πρέβεζα, 2015, σελ. 135.
  29. Βλ. Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα, 2014, σελ. 4-12, όπου καταγράφονται και τα ονόματα των μετοικησάντων στη Λευκάδα Πρεβεζάνων.
  30. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, «Η βενετική κατάληψη Πρέβεζας και Βόνιτσας το έτος 1717 σύμφωνα με την γερμανική μετάφραση της ιταλικής έκθεσης πεπραγμένων», Πρεβεζάνικα Χρονικά 41-42, Πρέβεζα, 2005, σελ. 6-44.
  31. Οι χρονολογίες που δίνονται για τη διάρκεια της περιόδου αυτής είναι για τη de facto και όχι για τη de jure κατοχή της Πρέβεζας από τους Ενετούς. Εάν επιλέγαμε την de jure περίοδο κατάληψης της Πρέβεζας από τους Ενετούς οι χρονολογίες θα ήταν 1718-1797.
  32. Βλ. Δημοσθένης Αρ. Δόνος, Ο πόλεμος των λέξεων και των εικόνων. Τεκμήρια για τις βενετικές επιχειρήσεις στον Αμβρακικό κόλπο κατά τα έτη 1716 και 1717, Πρεβεζάνικα Χρονικά 47-48, σελ. 43-101.
  33. Αλέξης Σαββίδης: «Το Χρονικό της Πρέβεζας» στο λεύκωμα Πρέβεζα, έκδοση Δήμου Πρέβεζας και Νίκου Καράμπελα, 1991
  34. Κάδμιος: «Πολεμικαί επιχειρήσεις παρά την Πρέβεζαν», εκδόσεις Σαλίβερος, Εν Αθήναις, έκδοση 1900, σελίδα 12
  35. P. Daru: «Histoire de Venise». Encyclopedia Britannica: «The Treaty of Passarowitz»
  36. Εκδοτική Αθηνών: «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών
  37. Αλέξανδρος Δουμάς: «Αλή Πασάς», Ελληνική μετάφραση, Αθήνα
  38. Μελάς Σπύρος: «Αλή Πασάς, Το λιοντάρι της Ηπείρου». Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών
  39. Κάδμιος: Πολεμικαί Επιχειρήσεις παρά την Πρέβεζαν, σελίδα 14), εκδόσεις Σαλίβερου, εν Αθήναις, 1900
  40. Στρατηγός Camus: «Απομνημονεύματα», Παρίσι, 1815
  41. Μάνος Δημήτριος: «Αλή Πασάς Τεπελενλής», Εκδόσεις Άλφα, Αθήνα
  42. Μιχαήλ Ντασκαγιάννης: «Ο Χαλασμός της Πρέβεζας», Περιοδικό Ιστορικά Θέματα, Απρίλιος 2005
  43. Cronin, Vincent: «Napoleon», εκδόσεις Harper Collins Publishers, Λονδίνο 1994; Pp. 141-143
  44. Herold J. Christopher: «The Age of Napoleon», εκδόσεις Houghton Mifflin Company, Boston, 1987; Pp. 58-59.
  45. Markham, Felix: «Napoleon» εκδόσεις A Mentor, New York, 1966; Pp. 53-54
  46. Chandler, David G: «Dictionary of the Napoleonic Wars», editions Simon & Schuster, New York, 1993
  47. 47,0 47,1 Τζαβέλλα Βίκυ και Τσενικλόγλου Αναστασία: Σύντομη Ιστορία της Πρέβεζας, που αποτελεί ακριβή αντιγραφή του κειμένου με τίτλο Πρέβεζα, από το λεύκωμα Νικόπολις-Πρέβεζα, επιμέλεια Νίκου Δ. Καράμπελα, εκδόσεις Έργον, Πρέβεζα 1994.
  48. Kάδμιος: Πολεμικαί Επιχειρήσεις παρά την Πρέβεζαν, εκδόσεις Σαλίβερος, Αθήναι 1900, ΓΕΣ
  49. Μαζαράκης - Αινιάν, Ιωάννης Κ. (2013). Καστρίτη, Νατάσσα, επιμ. Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912 - 1913. Ελληνική λαϊκή εικονογραφία. Α΄ (4η έκδοση). Αθήνα: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, σελ. 26, 190. 
  50. Τζούκας, Ευάγγελος (2003). Οι οπλαργηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο: τοπικότητα και πολιτική ένταξη. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο, σελ. 39. http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/15774#page/40/mode/2up. Ανακτήθηκε στις 25-11-2016. 
  51. http://dlib.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/categoryyears?p_cat=10007862&p_topic=10007862
  52. http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/FEK_Monimos.pdf
  53. Σύλλογος «Πρέβεζα», Ιστορικό Φωτογραφικό Λεύκωμα, έκδοση 2009
  54. Σύλλογος Ξενοδόχων και Τουριστικών Γραφείων Πρέβεζας, Στατιστικά έτους 2011
  55. TornosNews, Ο Δήμος Πρέβεζας στον Οργανισμό Αδελφοποιημένων Πόλεων

Προτεινόμενη βιβλιογραφία για την Πρέβεζα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]