Πολύγυρος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°22′37″N 23°26′32″E / 40.3769°N 23.4422°E / 40.3769; 23.4422

Πολύγυρος
Polygyros 290404.jpg
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Πολύγυρος
Χώρα Ελλάδα
Διοικητική υπαγωγή Δήμος Πολυγύρου
Υψόμετρο 426 μ.
Πληθυσμός 6 121 (2011)
Ταχ. κωδ. 63 100
Τηλ. κωδ. 23710
Ζώνη ώρας UTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Πολύγυρος είναι πόλη της Κεντρικής Μακεδονίας, πρωτεύουσα του νομού Χαλκιδικής και του ομώνυμου δήμου. Βρίσκεται 70 χλμ. ΝΑ της Θεσσαλονίκης και είναι χτισμένος στους πρόποδες του όρους Χολομώντα. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, του 2011, το πολεοδομικό συγκρότημα του Πολυγύρου έχει 6.121 κατοίκους, ενώ ο καποδιστριακός δήμος 10.721.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σχετικά με την προέλευση του ονόματος Πολύγυρος υπάρχουν διάφορες εικασίες. Πιθανόν ο συνδυασμός των λέξεων πολύ και ιερός να έδωσε τη σημερινή ονομασία, εξαιτίας ενός ιερού που υπήρχε στην ευρύτερη περιοχή. Μια άλλη παρόμοια εκδοχή αντικαθιστά το ιερός με τη λέξη γερός, λόγω του υγιεινού κλίματος της περιοχής ή τη λέξη γέρος, λόγω του μεγάλου ποσοστού γερόντων στην περιοχή. Έχει, επίσης, προταθεί και η ετυμολόγηση από το όνομα ενός μεγαλογαιοκτήμονα της περιοχής, του Πολύαρου. Μια πέμπτη θεωρία αποδίδει την ονομασία στις κλιτύες (πλαγιές) των αλλεπάλληλων λόφων, πάνω στους οποίους είναι χτισμένος ο Πολύγυρος.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άποψη από τα ανατολικά

Ο Πολύγυρος βρίσκεται περίπου στο κέντρο της χερσονήσου της Χαλκιδικής. Είναι κτισμένος σε υψόμετρο 500-560 μέτρων στην νοτιοανατολική πλευρά ενός λεκανοπεδίου στους πρόποδες του όρους Χολομώντας.[1] Το λεκανοπέδιο διαρρέεται από πολλούς μικρούς χειμάρους, των οποίων τα νερά βρίσκουν άνοιγμα και διαρρέουν προς τη θάλασσα από τα δυτικά. Το λεκανοπέδιο περιβάλλεται από τους λόφους Πλάια στα βόρεια-βορειοανατολικά, στα ανατολικά από τα Ανήλια και τον λόφο του Αγίου Χριστοφόρου, στα νότια τα Καστριά και στα δυτικά από το Κάστρι.[2] Προς τα νότια εκτείνεται ο ελαιώνας του Πολύγυρου.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λόφο Καστρί, δυτικά του Πολύγυρου έχει εντοπιστεί αρχαίος οχυρός οικισμός. Από τη θέση του επόπτευε την περιοχή της Βατονιάς και του Πολυγύρου και ήλεγχε τον δρόμο ο οποίος ένωνε τα Ζερβοχώρια με τον Τορωναίο κόλπο. Από σωστική ανασκαφή η οποία πραγματοποιήθηκε στο νεκροταφείο του οικισμού εντοπίστηκαν αργυρά κοσμήματα του 6ου αιώνα π.Χ., τα οποία εκτίθονται στο αρχαιολογικό μουσείο Πολύγυρου.[2] Αρχαίες εγκαταστάσεις έχουν εντοπιστεί και στη λοφοσειρά Καστριά, όπου ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η μικρή, ισχυρά οχυρωμένη εγκατάσταση στον Μπίζλα.[3] Στους νότιους πρόποδες των Καστριών έχουν εντοπιστεί δύο αρχαιολογικοί χώροι, μια τούμπα η οποία σήμερα έχει μερικώς επιχωματωθεί, και στη θέση Πλατανούδια, βρέθηκαν τμήματα του κυκλικού ηρώου του Τί(του) Ιουλίου Νεοπτολέμου, από το οποίο σώζεται επιγραφή με λατινικούς χαρακτήρες.[4]

Στην περιοχή του Πολυγύρου, ή κατ' άλλους στο χώρο του σημερινού οικισμού, εντοπίζεται η αρχαία Απολλωνία, η οποία ήταν μια από τις 32 πόλεις του, ιδρυμένου το 432 π.Χ., Κοινού των Χαλκιδέων. Το Κοινό των Χαλκιδέων, με πρωτεύουσα πόλη την Όλυνθο, υποτάχθηκε το 379 π.Χ. στους Σπαρτιάτες· δεκαετίες αργότερα, το 348 π.Χ., ο Φίλιππος ο Μακεδών υπέταξε την περιοχή της Χαλκιδικής στο Μακεδονικό βασίλειο. Η θέση της Απολλωνίας έχει ταυτιστεί με τον αρχαιολογικό χώρο της Παλαίπορτας. Το όνομα του χώρου οφείλεται στην πλατειά τομή σε βράχο η οποία δημιουργήθηκε για να οχυρωθεί η ακρόπολη της πόλης.[5]

Το 168 π.Χ. η Χαλκιδική ακολούθησε τη μοίρα ολόκληρου του ελλαδικού χώρου και υποτάχθηκε στους Ρωμαίους.[6] Το 43 π.Χ. ιδρύθηκε στη Χαλκιδική η ρωμαϊκή αποικία της Κασσάνδρειας, που η επικράτειά της (territorium) εκτεινόταν βορειοανατολικά ως τους νότιους πρόποδες του Υψίζωνου (Χολομώντα) και συνόρευε με την επικράτεια της αρχαίας Απολλωνίας (υπολογίζεται ότι τα όριά τους θα βρίσκονταν περίπου έξι (6) χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Πολύγυρου).[7]

Στη θέση Αλατόστρατα εντοπίστηκε ληνός κρασιού ο οποίος έχει χαραγμένο το συμπίλημα των γραμμάτων ΑΜΕ. Έχει χρονολογηθεί στον 2ο αιώνα μ.Χ. και αποτελεί την παλαιότερη μαρτυρία παραγωγής κρασιού στην περιοχή.[8]

Βυζαντινοί χρόνοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η παλαιότερη γνωστή γραπτή μνεία στο τοπωνύμιο Πολύγυρος γίνεται στην διαθήκη του πρωτοσπαθαρίου Δημητρίου Πτελεώτη η οποία συντάκτηκε πριν το 959 και σώζεται ένα απόσπασμά της σε έγγραφο του 996. Σύμφωνα με τη διαθήκη, ο Πτελεώτης άφησε χρήματα και ώστε να αγοραστεί ολόκληρο ένα κτήμα το οποίο ονομαζόταν «προάστειον του Πολυγύρου ήγουν τα Χαβούνια», ώστε να κατασκευαστεί μονή, αφιερωμένη στην Παναγία. Η μονή αυτή είναι γνωστή ως Μονή του Πολυγύρου.[9] Η μονή πριν το 975 είχε περιέλθει στην κυριότητα της μονής Κολοβού, η οποία βρισκόταν κοντά στην Ιερισσό και το 979/980 μεταβιβάστηκε στην Μονή Ιβήρων. Η θέση της είναι άγνωστη. Έχουν προταθεί ως θέσεις το εξωκκλήσι της Παναγίας δυτικά του Πολύγυρου, ο λόφος στον Μπίζλα και η θέση Πλατανούδια. Στη μονή παραχωρήθηκαν 20 πάροικοι, ενώ στην περιοχή κατέφυγαν μετά τις βουλγαρικές επιδρομές στην Χαλκιδική την περίοδο 975-996, κάτοικοι των γύρων περιοχών λόγω της οχυρότητας του τόπου.[10] Περί το 1092 η Μονή του Χαβουνίου κατασχέθηκε από το κράτος και δεν ξανααναφέρεται στα αγιορείτικα έγγραφα.[11] Η πρώτη γραπτή μνεία στον Πολύγυρο εντοπίζεται σε ένα χρυσόβουλλο του αυτοκράτορα Νικηφόρου Γ' Βοτανειάτη απευθυνόμενο στη μοναστική κοινότητα του Αγίου Όρους, το 1080 μ.Χ.[εκκρεμεί παραπομπή]

Οθωμανική περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1430 ο Πολύγυρος κατακτάται από τους Οθωμανούς Τούρκους και υπάγεται στην περιφέρεια (σαντζάκ) της Θεσσαλονίκης, στο ναχιγιέ του Παζαργκιάχ και φορολογικά ανήκει στο χάσι του Λόγγου [12]. Η παλαιότερη γραπτή μνεία στον οικισμό του Πολυγύρου γίνεται στην απογραφή του 1445, όπου καταγράφονται 28 νοικοκυριά. Στις επόμενες απογραφές, ο πληθυσμός του χωριού παρουσιάζει αύξηση, με τα νοικοκυριά του χωριού να είναι 105 το 1519, 137 το 1527 και 134 το 1568, όπου αναφέρεται ως Πόλυρος και διαθέτει αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο Πολύγυρος αρχικά είχε χτιστεί στην περιοχή Σελιό, στα Καστριά, όπου υπάρχει μεσοβυζαντινός ναός αφιερωμένος στον άγιο Νικόλαο, πρωτού μετακινηθεί στη σημερινή του θέση, ίσως τον 15ο-16ο αιώνα.[11] Τον Νοέμβριο του 1791 εκλέγεται επίσκοπος Κασσανδρείας ο Ιγνάτιος Γ΄. Ήταν Πολυγυρινός και μετέφερε την έδρα της επισκοπής στον Πολύγυρο.[13] Το 1793 επισκέυτηκε τον Πολύγυρο ο Γάλλος Πρόξενος Εσπρί-Μαρί Κουζινερί, αναζητώντας την αρχαία πόλη Χαλκίς, την οποία με βάση τις περιγραφές των κατοίκων την τάυτισε με την Παλαίπορτα. Αναφέρει ότι είχε την όψη μικρής πόλης και 1500 κατοίκους.[14]

Οι κάτοικοι του Πολυγύρου συμμετείχαν στη μεγάλη επαναστατική κίνηση του 1821 και στις 17 Μαΐου του ίδιου χρόνου εκδιώκουν, προσωρινά, την τοπική τουρκική φρουρά. Σ' αυτές τις επιχειρήσεις διακρίθηκε ο Πολυγυρινός Μαυρουδής Παπαγεωργάκης και ο Ιωάννης Σταστάρης από τα χασικοχώρια, οι οποίοι συνέχισαν το αγώνα στη Νότια Ελλάδα, καθώς και ο οπλαρχηγός Ιωάννης Ν. Στυλούδης. Σημαντικές προσωπικότητες της επανάστασης από τον Πολύγυρο ήταν ο Γεώργιος Χρυσηίδης, οι υπαξιωματικοί Χρήστος Μαυρουδής και Γεώργιος Παντούδης[15] και ο ιατροχειρούργος Χρήστος Νικολαΐδης[16][17]. Ανάλογη δραστηριότητα επέδειξαν οι Πολυγυρινοί και κατά την επανάσταση του 1854 υπό τον Τσάμη Καρατάσο.

Νεότεροι χρόνοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τελικά, έπειτα από 482 χρόνια οθωμανικής κατοχής, ο Πολύγυρος απελευθερώνεται στις 2 Νοεμβρίου του 1912 από τον ελληνικό στρατό και άμεσα ενσωματώνεται στο ελληνικό κράτος.

Δήμος Πολυγύρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος Πολυγύρου έχει εγγεγραμμένους(πραγματικό) πληθυσμό 10.721 κατοίκους.

Το Δημοτικό διαμέρισμα Πολυγύρου (Δ.δ. Πολυγύρου) έχει 6.232 κατοίκους. Εδώ ανήκει και ο οικισμός Γερακινή[18], ο οποίος είναι τουριστικά αναπτυγμένος και έχει πολιτιστικό σύλλογο. Στη Γερακινή, που έχει νηπιαγωγείο, γίνεται πανηγύρι των Αγίων Θεοδώρων [19]

Το Δ.δ. Πολυγύρου συναποτελούν οι οικισμοί:

Στο δήμο συμπεριλαμβάνονται επίσης τα εξής δημοτικά διαμερίσματα:

Δ.δ. Αγίου Προδρόμου -- ο Άγιος Πρόδρομος [ 452 ]
Δ.δ. Βραστάμων [ 1.148 ]
Δ.δ. Ολύνθου -- η Όλυνθος [ 1.131 ]
Δ.δ. Παλαιοκάστρου [ 351 ]
Δ.δ. Σανών -- τα Σανά [ 337 ]
Δ.δ. Ταξιάρχου -- ο Ταξιάρχης [ 1.070 ]

Κάτοικοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δημαρχείο του Πολύγυρου.

Οι κάτοικοι του Πολυγύρου ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Βασικότερα γεωργικά προϊόντα είναι το ελαιόλαδο και η χονδροελιά Χαλκιδικής, ενώ κυριαρχεί η εκτροφή αιγοπροβάτων. Αξιοσημείωτος είναι και ο αριθμός των δημόσιων υπαλλήλων, καθώς ο Πολύγυρος, ως πρωτεύουσα νομού, φιλοξενεί τις νομαρχιακές υπηρεσίες, τις δικαστικές και αστυνομικές αρχές, το νοσοκομείο Χαλκιδικής και τα τοπικά ασφαλιστικά ταμεία. Στον Πολύγυρο, επίσης, λειτουργούν νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσιο, λύκειο, ΕΠΑΛ/ΕΠΑΣ και ΣΕΚ.

Πολιτιστική δραστηριότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Πολυγύρου περιλαμβάνει εκθέματα προερχόμενα από ολόκληρη τη χερσόνησο της Χαλκιδικής, που καλύπτουν τόσο τα προϊστορικά χρόνια, όσο και τη γεωμετρική, την αρχαϊκή, την κλασική, την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο. Εκεί εκτίθενται και τα ευρήματα από τις ανασκαφές στο χώρο της αρχαίας Ολύνθου.

Στην πόλη υπάρχει επίσης Λαογραφικό Μουσείο, που στεγάζεται στην οικία Καραγκάνη και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων παραδοσιακές φορεσιές, αγροτικά εργαλεία και την αναπαράσταση του αστικού σπιτιού των αρχών του εικοστού αιώνα (στον πρώτο όροφο του μουσείου).

Στον Πολύγυρο δραστηριοποιείται λαογραφικός σύλλογος, που εκδίδει διμηνιαίο περιοδικό, πολιτιστικός σύλλογος καθώς και ποντιακός. Ο εορτασμός της Αποκριάς προσελκύει επισκέπτες από την ευρύτερη περιοχή. Λειτουργεί, επίσης, δημοτικός ραδιοφωνικός σταθμός (90.8 )

Από το 2009 διεξάγεται το θερινό Φεστιβάλ Πολυγύρου. Περιλαμβάνει εκδηλώσεις με θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, teenwave και beach volley.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Δημοτική Ενότητα Πολυγύρου». Δήμος Πολυγύρου. Ανακτήθηκε στις 21 Ιουνίου 2018. 
  2. 2,0 2,1 Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 8.
  3. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 9
  4. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 10
  5. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 12
  6. [1] Δ. Κ. Σαμσάρης, Oι Ρωμαίοι και η Χαλκιδική, Μακεδονικά 25 (1985-86) 33-46 =[2] Πρώτο Πανελλήνιο Συμπόσιο "Ιστορία και Αρχαιολογία της Χαλκιδικής", Πολύγυρος, 7-9 Δεκεμβρίου 1984, σ.113
  7. [3] Δ. Κ. Σαμσάρης, Η ρωμαϊκή αποικία της Κασσάνδρειας (Colonia Iulia Augusta Cassandrensis), Δωδώνη 16(1), 1987, σ. 364-365
  8. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 12
  9. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 13
  10. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 14-15
  11. 11,0 11,1 Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 17
  12. http://doumbia-istoria.blogspot.com/2010/12/18.html
  13. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 27
  14. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου, 2010, p. 30
  15. Παπαοικονόμου, Νικόλαος (2016). Προσωπογραφία Αγωνιστών του 1821 από τη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη. Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, σελ. 505-529. ISBN 978-960-9458-12-2. 
  16. Οι εις τα μητρώα των αγωνιστών του '21 αναγραφόμενοι Mακεδόνες
  17. Γορτύνιοι εμπειρικοί γιατροί του 1821, Ν. Σχίζα, καθηγητή παθολογίας, ταξιάρχου ε.α.
  18. e-city.gr, Πληροφορίες για τη Γερακινή
  19. Πανηγύρια στο Δήμο Πολυγύρου

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • ΠΟΛΥΓΥΡΟΣ: ο τόπος & οι άνθρωποι. Λαογραφικός Όμιλος Πολύγυρου. 2010. ISBN 978-960-99657-0-5. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]