Αρκαλοχώρι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°9′N 25°16′E / 35.150°N 25.267°E / 35.150; 25.267

Αρκαλοχώρι
Άποψη Αρκαλοχωρίου
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Αρκαλοχώρι
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
Περιφερειακή ΕνότηταΗρακλείου
ΔήμοςΜινώα Πεδιάδος
Δημοτική ΕνότηταΑρκαλοχωρίου
ΚοινότηταΑρκαλοχωρίου
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΚρήτη
ΝομόςΗρακλείου
Υψόμετρο420
Πληθυσμός4313 (2011)
Άλλα
Ταχ. κωδ.70300
Τηλ. κωδ.28910
Πανοραμική άποψη από τα νότια

Το Αρκαλοχώρι είναι ημιορεινή κωμόπολη και ιστορική έδρα του Δήμου Μινώα Πεδιάδος στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης.[1][2]

Γενικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Αρκαλοχώρι βρίσκεται στο κέντρο του νησιού προς τα όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου σε υψόμετρο 420 μέτρων[3]. Απέχει περίπου 9 χλμ. ΝΔ. από τον Ευαγγελλισμό (έδρα του δήμου) και 30 χλμ. Ν.-ΝΑ. από το Ηράκλειο.

Υποδομές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα έχει αξιόλογη υποδομή και ανάμεσα στα άλλα διαθέτει 2 Δημοτικά Σχολεία, Γυμνάσιο, Λύκειο, ΕΠΑΛ, Αστυνομικό τμήμα, 3 ταχυδρομεία, Σταθμός πυροσβεστικής και ΕΚΑΒ, τράπεζες και Κέντρο Υγείας. Από αθλητικές εγκαταστάσεις διαθέτει κολυμβητήριο με 2 πισίνες (50 & 25 μέτρων), 1 κλειστό και 2 ανοιχτά γήπεδα μπάσκετ, 3 γήπεδα τένις, βόλεϊ, γήπεδο ποδοσφαίρου 8χ8 και υπερσύγχρονο Στάδιο[4]. Οι κάτοικοι ασχολούνται με το εμπόριο, τις επιχειρήσεις αλλά περισσότερο με τις καλλιέργειες και τη γεωργία. Παράγεται κυρίως λάδι, σταφίδα και δημητριακά. Παρουσιάζει τεράστια εμπορική κίνηση καθώς εξυπηρετεί όλα τα χωρία του δήμου Μινώα Πεδιάδας. Στο Αρκαλοχώρι βρίσκεται αξιόλογη ιδιωτική συλλογή του γιατρού Στ. Κουτεντάκη, με έργα λαϊκής τέχνης.[5]

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από τα σχολεία που αναφέρονται παραπάνω, τα τελευταία χρόνια στο Αρκαλοχώρι λειτουργεί και ένα Επαγγελματικό Λύκειο, στο οποίο φοιτούν τελειόφοιτοι Γυμνασίων από ολόκληρο τον δήμο αλλά και από γειτονικούς δήμους, μιας και είναι το μόνο επαγγελματικό λύκειο στην περιοχή.

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο.Φ. Αρκαλοχωρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο «Όμιλος Φιλάθλων Αρκαλοχωρίου», γνωστός συντμημένα ως «ΟΦΑ», εκπροσωπεί το Αρκαλοχώρι στο ποδόσφαιρο και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πιο ιστορικά σωματεία του Ηρακλείου. Ιδρύθηκε το 1960 και έχει χρώματα το πράσινο και το λευκό.[6] Έδρα του αποτελεί το νέο Δημοτικό Στάδιο Αρκαλοχωρίου, η κατασκευή του οποίου ξεκίνησε το 2014[7] και ολοκληρώθηκε το 2018.[8] Ανήκει στη δύναμη της Ε.Π.Σ. Ηρακλείου και αγωνίζεται στην Α1 Κατηγορία.

Το 1974 ίδρυσε τμήμα καλαθοσφαίρισης, το οποίο και διατήρησε μέχρι και το 2008 που αποσχίστηκε από το σύλλογο.[9] Επίσης, στο παρελθόν διέθετε και άλλα αθλητικά τμήματα όπως πετοσφαίρισης και στίβου.[10]

Α.Σ. Αναγέννηση Αρκαλοχωρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αθλητικός Σύλλογος Αρκαλοχωρίου «η Αναγέννηση» προέκυψε το 2008, ύστερα από την απόσχιση του τμήματος καλαθοσφαίρισης του Ο.Φ. Αρκαλοχωρίου από το σύλλογο.[11] Έτσι, η Αναγέννηση Αρκαλοχωρίου εκπροσωπεί έκτοτε το Αρκαλοχώρι στην καλαθοσφαίριση. Ανήκει στη δύναμη της Ε.ΚΑ.Σ. Κρήτης και έδρα της αποτελεί το Κλειστό Γυμναστήριο Αρκαλοχωρίου. Στις 15 Ιουνίου 2022 η Αναγέννηση νίκησε 74-55 το Ρέθυμνο, κατέκτησε τον τίτλο στην ΕΚΑΣΚ και κέρδισε την άνοδο στη Γ' Εθνική[12]

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έξω από το χωριό, στο δρόμο προς Αρχοντικό βρίσκεται κατάγραφη εκκλησία, αφιερωμένη στο Μιχαήλ Αρχάγγελο, με ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες του 14ου - 15ου αιώνα.

Μνημείο ηρώων στο Αρκαλοχώρι.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μια λανθασμένη ιδέα πολλών είναι ότι έλαβε την ονομασία του από τη λέξη άρκαλος, που είναι η κρητική ονομασία για το ζώο ασβός, λόγω των πολλών μικρών σπηλαιών και τρυπών, γνωστές ως αρκαλότρυπες ή αρκαλιές, στις οποίες το ζώο αυτό βρίσκει καταφύγιο.[13]

Οι καταλήξεις οικισμών σε -χώρι συνήθως έχουν ως πρώτο συνδετικό το επώνυμο των πρώτων οικιστών. Υπάρχει έγγραφο του 1394, από το βενετικό αρχείο του Duca di Candia, (δημοσιευμένο από την El. Santschi), στο οποίο μνημονεύεται το τοπωνύμιο Αρκαλοχώρι. Η μνεία στο έγγραφο Arcolecorio (Αρκολεχωριό) συνδέει το τοπωνύμιο με τους Αρκολέους. [13] Επίσης υπάρχει η άποψη για ονομασία του τόπου από μεγάλη έκταση που άνηκε στον ακρίτα Αρκολέοντα και χάριν ευφωνίας ή λόγω παρετυμολογίας[13] από Αρκολεοχώρι έγινε Αρκαλοχώρι.

Στις ενετικές απογραφές αναφέρεται με την ονομασία Arcaloghori, οπότε ανήκε στην castellania Belvedere. Το 1583 είχε 160 κατοίκους (Καστροφύλακας, Κ96). Κατά την απογραφή του 1881 κατοικούσαν 109 Χριστιανοί και 103 Τούρκοι και είχε οριστεί έδρα ομώνυμου δήμου.[14] Στη συνέχεια το Αρκαλοχώρι έγινε ένα από τα λίγα χωριά της Κρήτης που γνώρισε έντονη ανάπτυξη, με τον πληθυσμό του να έχει δεκαπλασιαστεί από το 1900 μέχρι το 1981, όταν είχε 2.482 κατοίκους. Είχε οριστεί έδρα της επαρχίας Μονοφατσίου.[5]

Το 2008, με αφορμή κινήσεις του Δήμου για αλλαγή του ονόματος, συγκροτήθηκε επιτροπή με σκοπό τη διατήρησή του.[15]

Το σπήλαιο του Προφήτη Ηλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη θέση Προφήτης Ηλίας ή Σαρανταυγάς, σε μικρό σπήλαιο, που υπήρξε κέντρο λατρείας, ανακαλύφθηκαν αρκετά χάλκινα αντικείμενα, τα οποία πουλήθηκαν στους χωρικούς ως μέταλλο. Λόγω αυτού του γεγονότος ο Ιωσ. Χατζηδάκης έκαμε πρόχειρη ανασκαφή στο σπήλαιο και βρήκε πρωτομινωικά αγγεία και χάλκινα μαχαίρια, ξίφη κλπ. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 1932 από το Σπύρο Μαρινάτο και το Νικόλαο Πλάτωνα. Βρέθηκαν πολλά αντικείμενα, κυρίως διπλά πελέκια, πολλά από τα οποία ήταν διακοσμημένα με χρυσό, καθώς επίσης και το μακρύτερο (μήκους 1,05μ.) ξίφος της προϊστορικής Ελλάδας και άλλα. Ένας χάλκινος πέλεκυς γνωστός ως Πέλεκυς του Αρκαλοχωρίου έχει ιερογλυφικά σημεία ίδια με τα γνωστά σημεία του δίσκου της Φαιστού. Άλλος φέρει μινωική επιγραφή με γραμμική γραφή Α΄.

Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως τόπος λατρείας από το 2.500 π.Χ., πιθανόν πολεμικής θεότητας, καθώς τα αφιερώματα είναι κυρίως όπλα. Η χρήση του ήταν πιθανότατα και ως χάλκινο εργαλείο, αφού έχουν ανακαλυφθεί τεμάχια χαλκού για επεξεργασία. Στην αρχαία εποχή το σπήλαιο γκρεμίστηκε, πιθανότατα από σεισμό, από την είσοδο, η οποία κλείστηκε και έτσι διασώθηκαν τα αντικείμενα που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα.

Η ονομασία Σαρανταυγάς παραπέμπει και εκείνη σε χρυσάφι που πιθανόν υπήρχε μέσα στο σπήλαιο, θέλοντας μία κότα με σαράντα χρυσά αυγά να ζει στο βαθύτερο σημείο του σπηλαίου.

Προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Αρκαλοχώρι γεννήθηκε η ιστορικός τέχνης και επί σειρά ετών διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα[16] (1939-2022). Ακόμη, στο Αρκαλοχώρι εγκαταστάθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ως πρόσφυγας, ο Ναπολέων Σουκατζίδης[17] (1909-1944), κομμουνιστής συνδικαλιστής και ένας από τους 200 εκτελεσθέντες στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου του 1944.

Απογραφές πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναλυτικά η δημογραφική πορεία της κωμόπολης σύμφωνα με τις απογραφές:

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 200[5] 447[5] 550[5] 778[5] 874[5] 1.213[5] 2.121[5] 2.482[5] 2.881 3.346 4.313

Διοικητικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

K. Arkalochoriou 2011.png

Δείτε Κοινότητα Αρκαλοχωρίου

Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα το 1925 με το ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Το 1994 με το ΦΕΚ 53Α - 11/04/1994 ορίστηκε έδρα του Δήμου Αρκαλοχωρίου ενώ το 2010 με το ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010 ιστορική έδρα του δήμου Μινώα Πεδιάδας.[2] Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι μαζί με την Αγία Σεμνή, το Αρχοντικό, τη Ζίντα, το Μιλλιαρήσι, τη Μουσούτα και το Χουμέρι, αποτελούν την κοινότητα Αρκαλοχωρίου υπάγεται στη δημοτική ενότητα Αρκαλοχωρίου του Δήμου Μινώα Πεδιάδος και σύμφωνα την απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 4.313 κατοίκους[18].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή. 5. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 116. 
  2. 2,0 2,1 «ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών». www.eetaa.gr. Ανακτήθηκε στις 10 Απριλίου 2022. 
  3. «Απογραφή πληθυσμού - κατοικιών της 18ης Μαρτίου 2001 Αρχειοθετήθηκε 2015-09-21 στο Wayback Machine.», σελ. 423 (pdf σελ. 425), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 29/7/2017, Ανακτήθηκε 8/1/2018
  4. «Αρκαλοχώρι». Ημιμαραθώνιος Κρήτης (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2022. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Α΄. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελ. 144. 
  6. επίσημο ιστολόγιο Ο.Φ. Αρκαλοχωρίου
  7. Ξεκινάει η κατασκευή του νέου δημοτικού σταδίου Αρκαλοχωρίου cretalive.gr
  8. Το όνειρο του Αρκαλοχωρίου έγινε πραγματικότητα neakriti.gr
  9. ΑΣΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ basketbook.gr
  10. Καταγραφή αθλητικών σωματείων, επίσημη σελίδα Φυσικής Αγωγής ΥΠΕΠΘ
  11. ΑΣΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ basketbook.gr
  12. «Ιστορική στιγμή για το Αρκαλοχώρι: Τίτλος και ανοδος στη Γ' Εθνική!». capitano.gr. Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2022. 
  13. 13,0 13,1 13,2 Τσικρίτση-Κατσιανάκη, Χρυσούλα (1989). «Κρητικά Ετυμολογικά». Αριάδνη (Πανεπιστήμιο Κρήτης) 5: 395-396. 
  14. "Σταυράκη, Στατιστική"σελ 126, πίν.
  15. Ελεύθερος Τύπος, 18 Ιανουαρίου 2008, ανακτήθηκε 19 Ιανουαρίου 2008[νεκρός σύνδεσμος]
  16. Πουρνάρα, Μαργαρίτα (30 Σεπτεμβρίου 2021). «Το Αρκαλοχώρι των παιδικών χρόνων της Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα». kathimerini.gr. Η Καθημερινή. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2022. 
  17. Φωτάκη, Αλεξάνδρα (24 Νοεμβρίου 2018). «Ναπολέων Σουκατζίδης: Είμαι ζωντανός». tanea.gr. ΤΑ ΝΕΑ. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουνίου 2022. 
  18. «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10866 (σελ. 392 του pdf)

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.