Άγιος Σάββας της Σερβίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Άγιος Σάββας
Sveti Sava Kraljeva Crkva Detalj.jpg
Γέννηση 1174
Ράσκα
Θάνατος 14 Ιανουαρίου 1236
Βέλικο Τάρνοβο
Αιτία θανάτου Πνευμονία
Eορτασμός αγίου 25 Ιανουαρίου
Εθνικότητα Σέρβος
Υπηκοότητα Σερβία
Ιδιότητα Αρχιεπίσκοπος Ορθόδοξης Σερβικής Εκκλησίας
Γονείς Στέφανος Α΄ Νεμάνια και Αναστασία της Σερβίας
Αδέλφια Στέφανος ο Πρωτόστεπτος και Βουκάν Νεμάνια
Αξίωμα Αρχιεπίσκοπος

Ο Άγιος Σάββας της Σερβίας, γεννημένος ως Ράστκο Νεμάνιτς Ζουπάνος (σερβικά: Свети Сава) (1174 ή 1175 - 14 Ιανουαρίου 1236 ) ήταν Σέρβος πρίγκιπας, μοναχός, κτήτορας της μονής Χιλανδαρίου, ηγούμενος της μονής Στουντένιτσα, συγγραφέας, διπλωμάτης, και ο πρώτος Αρχιεπίσκοπος της αυτοκέφαλης Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο νεότερος γιος του Βασιλιά της Σερβίας Στέφανου Νεμάνια του Μεγάλου Ζουπάνου και της Αναστασίας αδελφός του Βασιλιά Βουκάν και του βασιλιά της Σερβίας Στέφανου.

Η γέννηση και η νεαρή ηλικία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Άγιος Σάββας Σερβίας, σύμφωνα με τους βιογράφους του (μοναχούς Δομετιανό και Θεοδόσιο) ήταν ο νεότερος γιος του Στέφανου Νεμάνια του Μεγάλου Ζουπάνου και της Αναστασίας και ενώ οι γονείς του βρίσκονταν σε μεγάλη ήδη ηλικία (πίστευαν πως δεν θα γεννήσουν πλέον παιδιά αλλά κατόπιν συνεχών προσευχών τους ) γεννήθηκε ο Ράστκο στο όρος Γκόλια το 1175. Οι γονείς του μερίμνησαν ώστε να λάβει κυρίως χριστιανική παιδεία. Σε ηλικία 15 ετών ο πατέρας του Στέφανου Νεμάνια του παραχώρησε το φέουδο της Ζαχλουμίας, αλλά ο Ράστκο έμεινε εκεί μόνο δύο χρόνια, σαν διοικητής της, μένοντας σε ανάκτορο και έχοντας αυλικούς και υπηρέτες. Συχνά με ακολουθία αυλικών του επισκέπτονταν το παλάτι του Ζουπάνου-πατέρα του για να τον συμβουλεύεται για θέματα της διοίκησης της Ζαχλουμίας. Οι βιογράφοι του Δομετιανός και Θεοδόσιος, περιγράφουν πως σε μια επίσκεψη του Ράστκο στο παλάτι του Ζουπάνου-πατέρα του, κατά την διάρκεια ενός πολυήμερου βασιλικού γλεντιού ο Ράστκο γνωρίστηκε με μια ομάδα αγιορειτών μοναχών , που είχαν έρθει στο παλάτι για να ζητήσουν χρηματική δωρεά από τον Ζουπάνο. Σε μια συζήτηση που είχε λοιπόν με Ρώσο μοναχό (της ομάδας εκείνης των αγιορειτών μοναχών) ο Ράστκο αποφασίζει να επισκεφτεί το Άγιο Όρος. Στους γονείς του, φοβούμενος ότι θα τον εμποδίσουν στην απόφασή του αυτή, είπε πως θα πάει για ξεκούραση σε κάποιο όρος της Σερβίας, αυτός όμως ξεκίνησε με κατεύθυνση το Άγιο Όρος.

Ο Άγιος Σάββας αγιορείτης μοναχός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το τυπικό των Καρυών

Ο Ράστκο Νεμάνιτς έφθασε στο Άγιο Όρος στην ρωσική μονή Αγ. Παντελεήμονος όπου γρήγορα εκάρη μοναχός και πήρε το όνομα Σάββας. Ο πατέρας του έστειλε στρατιωτικό απόσπασμα να τον αναζητήσει και να τον φέρει πίσω αλλά όταν τον βρήκε στη Μονή Βατοπεδίου ήταν ήδη μοναχός. Εκεί παρέμεινε 7 έτη. Το 1196 και αφού εγκατέλειψε τον θρόνο, ο πατέρας του Στέφανος Νεμάνια, εκάρη και αυτός μοναχός στη μονή της Στουντένιτσα και πήρε το όνομα «Συμεών» και έφυγε στο Άγιο Όρος για να βρει τον γιό του Σάββα. Το 1197 πήγε στην Κωνσταντινούπολη όπου ζήτησε άδεια από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Γ´ Άγγελο να κτίσει ένα Σερβικό μοναστήρι στο Άγιο Όρος, όπως κι έγινε. Επιστρέφοντας ο Σάββας έκτισε στα ερείπια παλαιότερης μονής την σημερινή Μονή Χιλανδαρίου. Εκεί το 1199 γράφει το τυπικό της Μονής Χιλανδαρίου εμπνεόμενος από το τυπικό της Μονής Παναγίας της Ευεργέτιδας μετά από ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη. Μεταξύ του 1200 έως το 1204 πήγε στην Θεσσαλονίκη όπου χειροτονήθηκε Αρχιμανδρίτης. Στην Σερβία ξεκίνησαν πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των αδερφών του για την διεκδίκηση της εξουσίας. Ο Σάββας επιστρέφει στην Σερβία με σκοπό να προσπαθήσει να σταματήσει τον πόλεμο μεταξύ των αδερφών του Στεφάνου και Βούκαν. Μετά από διετή πόλεμο επικρατεί η ειρήνη και οι δύο αδερφοί του τον παρακαλούν να μεταφέρει και ενταφιάσει τα λείψανα του πατέρα τους στην Σερβία. Ο Σάββας το 1207 ενταφιάζει τα οστά του Αγίου Συμεών στην Μονή της Στουντένιτσας και ο ίδιος γίνεται ηγούμενος. Με μικρή τροποποίηση του Χιλανδαρινού τυπικού γράφει το τυπικό της Στουντένιτσας. Ταυτόχρονα ασχολήθηκε συστηματικά με την πνευματική διαφώτιση των Σέρβων καθοδηγώντας τους στις σωστές αρχές και διδαχές της πίστης.

Η ποιμαντική ράβδος του Αγ. Σάββα από την μονή της Αγίας Τριάδας

Ο Άγιος Σάββας, Αρχιεπίσκοπος της Σερβίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1217 επέστρεψε στο Άγιο Όρος ενώ το 1219 και ενώ μέχρι τότε η Σερβική εκκλησία ήταν εξαρτώμενη από την Αρχιεπισκοπή Αχρίδας και είχε μόνο τρεις επισκοπές (Ράσκας, Λιπλιάνσκας και Πριζρένης) στην οποία οι επίσκοποι ήταν Έλληνες, ο Σάββας πήγε στην Νίκαια στον Οικουμενικό Πατριάρχη Μανουήλ Α΄ (προσωρινή έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου λόγω κατάληψης της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους ) και το βυζαντινό αυτοκράτορα Θεόδωρο Α΄ Λάσκαρη και τους ζήτησε να ανακηρύξουν αυτοκέφαλη την εκκλησία της Σερβίας. Το αίτημα έγινε δεκτό και τον Δεκέμβριο του 1219 η Ράσκα αναβαθμίστηκε από επισκοπή σε Αρχιεπισκοπή, με πρώτο Σέρβο Αρχιεπίσκοπο τον Σάββα.

Ο Σάββας στη συνέχεια πήγε στην Θεσσαλονίκη και στην Μονή Φιλοκάλου, όπου τελειώνει τον Νομοκανόνα [1]. Μετά την επιστροφή του στην Ράσκα ίδρυσε οκτώ νέες επισκοπές (Ζέτσκα, Χβόστανσκα, Χούμσκα, Τόπλιτσκα, Μπουντιμλιάνσκα, Ντάμπαρσκα, και Μοράβιτσκα) μεταξύ των οποίων και η Ζίτσκα, η οποία έγινε η έδρα της σερβικής Αρχιεπισκοπής. Όλοι οι νέοι επίσκοποι έλαβαν αντίγραφο του νομοκανόνα. Έκτισε νέα μοναστήρια προικισμένα με πλούσια αγροκτήματα, δάση, αμπέλια, βοσκοτόπια και οπωρώνες[2]. Παρέμεινε στην θέση αυτή έως το 1233 και αποφασίζει να αφήσει την θέση του στον μαθητή του Αρσένιο.

Ο Νομοκανόνας του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Νομοκανόνας του Αγ. Σάββα, χειρόγραφο του 1262.

Ο Νομοκανόνας που έγραψε ο Σάββας το 1219 έγινε το πρώτο σύνταγμα της Σερβίας. Ο Νομοκανόνας ρύθμισε μεγάλο μέρος των κοινωνικών, εκκλησιαστικών αλλά και αστικών υποθέσεων. Στο μέρος του Νομοκανόνα το οποίο αφορούσε το εκκλησιαστικό δίκαιο χρησιμοποίησε σαν βάση δημιουργίας : Την Σύνοψη του Στεφάνου της Εφέσου, τον Νομοκανόνα του Ιωάννη Σχολαστικού, τους κανόνες των Αγίων Αποστόλων, τους κανόνες των Αγίων Πατέρων, τις αποφάσεις των Οικουμενικών συνόδων και τον Μωσαϊκό Νόμο (3. και 5. βιβλίο του Μωυσή). Στο μέρος το οποίο αφορούσε το αστικό δίκαιο χρησιμοποίησε σαν βάση δημιουργίας : Αποσπάσματα από των κώδικα Νόμων του Ιουστινιανού «Νεαραί» και άλλους κώδικες της Ιουστινιάνιας Νομοθεσίας , την Επιτομή Νόμων του Ιωάννη Σχολαστικού,την Collectio tripartita, το «Πρόχειρον» (αστικοί νόμοι) του 879 και Επιτομή Βυζαντινών Νόμων που αφορούσαν το αστικό και ποινικό Δίκαο. Έτσι με τον Νομοκανόνα που έγραψε ο Σάββας που ήταν μια μίξη του Ρωμαϊκού και Βυζαντινού Δικαίου η Σερβία έγινε πλέον συνιστώσα του ευρωπαϊκο-χριστιανικού πολιτισμού.

Η Σύνοδος της Ζίτσας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1221 έγινε η πρώτη γενική κρατική-εκκλησιαστική Σύνοδος μετά την ίδρυση της Αυτοκέφαλης Σερβικής εκκλησίας , στην μονή της Ζίτσας, η οποία και κτίσθηκε για να αποτελέσει την έδρα της νέας αρχιεπισκοπής. Κατά την διάρκεια της Συνόδου ο Σάββας με στέμμα ( σε μορφή στεφανιού ) του Πάπα έστεψε τον αδερφό του Στέφανο Νέμανιτς σε βασιλιά, ο οποίος από τότε ονομάστηκε Στέφανος ο Πρωτόστεπτος και η Σερβία έγινε πλέον βασίλειο.

Η Μονή της Ζίτσας

Ο Σάββας σε αυτή την Σύνοδο εκφωνεί έναν Λόγο του, που ονομάστηκε « Λόγος της Ζίτσας περί της ορθής Πίστης », με τον οποίο κηρύττει στον βασιλιά, στους άρχοντες και στους νεοεκλεγμένους επισκόπους τα θεμελιώδη δόγματα της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης, διαβεβαιώνοντας ότι χωρίς αυτήν, τα καλά έργα δεν έχουν κανένα νόημα. « Διότι σε τίποτα δέν οφελεί, η διόρθωση της ζωής μας χωρίς αληθινή και καλλιεργημένη πίστη στον Θεό, ούτε και μια σωστή εξομολόγηση χωρίς καλά έργα μπορεί να μας οδηγήσει κοντά στον Κύριο, αλλά χρειάζονται και τα δύο, για να τελειοποιηθεί ο άνθρωπος του Θεού ». Με την ευκαιρία αυτή η Σύνοδος της Ορθόδοξης Σερβικής Εκκλησίας αναθεματίζει την αίρεση των Βογομίλων και τους επισκόπους της Βοσνιακής εκκλησίας επειδή δέχονταν εξόριστους αιρετικούς από την Ράσκα. Μετά την Σύνοδο ο ίδιος ο Σάββας, αφού πρώτα εξέταζε τον καθένα ξεχωριστά, τους αιρετικούς και εκείνους που δεν δέχονταν την νέα τους εκκλησιαστική ιεραρχία, τους συμβούλευε μετά από πνευματική προετοιμασία να βαπτίζονται. Στους αιρετικούς Άρχοντες ο Σάββας και ο βασιλιάς Στέφανος ο Πρωτόστεπτος προσέφεραν πολλά δώρα και τιμές σε όσους δέχονταν την ορθη πίστη ενώ εκείνους που συνέχιζαν να την αρνούνται τους έδιωχναν από την χώρα.

Το συγγραφικό του έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σφραγίδα του Αγ. Σάββα

Το συγγραφικό έργο του Σάββα αφορά κυρίως την οργάνωση κοινοβιακών μονών. Έγραψε τρεις Κανόνες : « Το τυπικό των Καρυών », « Το Χιλανδαρινό τυπικό » , και το « τυπικό της Στουντένιτσας ». Στο πρώτο μέρος του « τυπικού της Στουντένιτσας» έγραψε τον βίο του κτήτορα της μονής και πατέρα του Στέφανου Νεμάνια, με το όνομα του σαν μοναχός «Συμεών», « Ο βίος του Αγίου Συμεών» , ο οποίος αργότερα άρχισε να κυκλοφορεί ξεχωριστά από το « τυπικό της Στουντένιτσας » θεωρείται το καλύτερο έργο του Σάββα. Η κοσμική ζωή του Νεμάνια γράφεται σχετικά πιο σύντομα σε σχέση με την ζωή του σαν μοναχός, όπου γράφεται πιο αναλυτικά. Άλλα έργα του Σάββα είναι « Η Ακολουθία του Αγίου Συμεών », « Η επιστολή προς τον ηγούμενο Σπυρίδων », (θεωρείται η πρώτη ιδιωτική επιστολή που σώθηκε ακέραια, στην σερβική λογοτεχνία), « Οδηγίες για την σωστή χρήση του Ψαλτηρίου »,τον « Νομοκανόνα ».

Ο Άγιος Σάββας στους Αγίους Τόπους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μεγίστη Λαύρα του Αγ. Σάββα του Ηγιασμένου

Πήγε δύο φορές στους Άγιους τόπους για προσκύνημα.Την πρώτη φορά πήγε στη Μονή του Τιμίου Σταυρού κοντά στην Ιερουσαλήμ όπου έκτισε κελιά για τους Σέρβους μοναχούς, αγόρασε οικόπεδο στο όρος Σιών όπου ίδρυσε και έκτισε νέα σερβική μονή , ενώ στην Άκκρα αγόρασε από τους Λατίνους τον ναό του Αγ. Γεωργίου, για να αποτελεί κέντρο υποδοχής μοναχών στους Άγιους τόπους. Σε κάποια επίσκεψη του στο όρος Σιών, με την συνοδεία του τότε Πατριάρχη Ιεροσολύμων Αθανάσιο, ο Σάββας στην Μονή Αγ. Ιωάννου του Θεολόγου, επαναγόρασε από τους Σαρακηνούς με χρυσό και ασήμι που του έδωσε ο βασιλιάς Στέφανος Ράντοσλαβ, την οικία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, αγαπημένου μαθητή του Ιησού (όπου όπως αναφέρει η παράδοση τελέστηκε ο Μυστικός Δείπνος) επίσης ένα ναό και ένα ξενώνα. Το 1234 πήγε στην Μονή της Αγίας Αικατερίνης Σινά και έμεινε εκεί για όλο το χρονικό διάστημα της Τεσσαρακοστής, κάνοντας πολλές δωρεές. Στην δεύτερη επίσκεψη του Άγιους τόπους το το 1235 δώρισε όλα τα μοναστήρια και Μετόχια που είχε ιδρύσει στους Αγίους Τόπους, στην Μεγίστη Λάβρα του Αγ. Σάββα του Ηγιασμένου η οποία βρέθηκε υπό σερβική διοίκηση για 130 χρόνια.

Η κοίμηση και η καύση των λειψάνων του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περιοχή στην οποία κάηκε από τους Τούρκους το λείψανο του Αγίου Σάββα
Σύγχρονος ναός του Αγ. Σάββα στο Βελιγράδι

Κατά την επιστροφή του από το δεύτερο προσκύνημα πέθανε στο Βέλικο Τάρνοβο της Βουλγαρίας και τάφηκε εκεί. Τα λείψανα του μεταφέρθηκαν στην Σερβία από τον ανιψιό του Βλάντισλαβ Α´ και τάφηκαν στην μονή Μιλέσεβα. Η λατρεία του σερβικού λαού πλέον στον Άγιο Σάββα ήταν και παραμένει έως και σήμερα πολύ μεγάλη. Στις 27 Απριλίου 1594 για λόγους εκδίκησης για μια αποτυχημένη εξέγερση των Σέρβων εναντίον των Τούρκων, ο Τούρκος αξιωματούχος Σινάν – πασάς διατάζει την εκταφή των λειψάνων του αγίου και την μεταφορά και καύση τους στο λόφο Βράτσαρ του Βελιγραδίου . Στο μέρος αυτό σήμερα δεσπόζει μεγαλοπρεπής ναός που κτίσθηκε προς τιμή του Αγίου Σάββα. Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει τον Άγιο Σάββα στις 27 Ιανουαρίου του Γρηγοριανού ή 14 Ιανουαρίου σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο. Την ημέρα της εορτής του εορτάζουν όλα τα σχολεία και όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας.[3].

Δείτε[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Свети Сава της Σερβικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).