Ρίγκελ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: Sky map 05h 14m 32.272s, −08° 12′ 05.91″

Ρίγκελ (β Ωρίωνος)
Orion constellation map.png
Αστερισμός: Ωρίων
Συντεταγμένες
(εποχή 2000.0):
α = 5h:14m:32s , δ = -8°.12΄.06΄΄
Φαινόμενο μέγεθος: 0,12 (και 8,44 ο συνοδός)
Φασματικός τύπος: B8 Iab + B9
Απόσταση από τη Γη: 775 έτη φωτός

Ρίγκελ είναι το ιδιαίτερο όνομα του φωτεινότερου αστέρα στον αστερισμό Ωρίωνα, τoυ β Ωρίωνος (beta Orionis, β Ori), που βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του αστερισμού. Διακρίνεται εύκολα από την Ελλάδα με γυμνό μάτι τις νύχτες του χειμώνα. Είναι ο έβδομος φωτεινότερος απλανής αστέρας στον γήινο ουρανό.

Ονομασίες και Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όνομα αυτό (διεθνώς Rigel) προέρχεται από την αραβική φράση Rijl Jauzah al Yusra, που σημαίνει «το αριστερό πόδι του κεντρικού» ή του γίγαντα, όπως ονόμαζαν τον Ωρίωνα. Το Rigel πρωτοεμφανίζεται στους Αλφόνσειους Πίνακες του 1521: «Lucida que est in pede sinistro. Et est communis ei et aquae: et dicitur Algebar nominatur etiam Rigel». Το Algebar, όπως και η παραφθορά του, Elgebar, απαντάται και μεταγενέστερα ως ποιητική ονομασία. Τα αναφερόμενα «νερά» είναι σε σχέση με τον παρακείμενο αστερισμό Ηριδανό, τον ουράνιο ποταμό.

Ο Riccioli παραθέτει το όνομα Regel, ο Schickard το Riglon και ο Chilmead το Rigel Algeuze και το Algibbar.

Ο Αλ Σούφι δίνει το παλαιότερα δημοφιλές αραβικό όνομα Rai al Jauzah, δηλαδή «ο καμηλιέρης του Jauzah», του οποίου οι καμήλες ήταν οι αστέρες α, γ, δ και κ Ωρίωνος. Επίσης, το Al Najid, «ο Κατακτητής», που όμως χαρακτήριζε και τους α και γ.

Ο Γεώργιος Χρυσοκόκκης του αποδίδει το όνομα Πους διδύμων, ενώ ο Bayer το Kesil, που ήταν η ονομασία των Εβραίων για ολόκληρο τον αστερισμό Ωρίωνα.

Στους Νορμανδούς ο Ρίγκελ σημείωνε το ένα από τα μεγάλα δάχτυλα των ποδιών του Orwandil, ενώ το άλλο είχε αποσπασθεί από τον θεό Θωρ όταν είχε νεκρωθεί από κρυοπάγημα και είχε εκτοξευθεί στον βόρειο ουρανό (είναι ο Αλκόρ της Μεγάλης Άρκτου)

Οι αστρολόγοι ισχυρίζονταν ότι μεγαλεία και τιμές περίμεναν όσους γεννιόνταν κάτω από την επίδρασή του.

Αστρονομικά και αστροφυσικά δεδομένα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η επιφανειακή θερμοκρασία του Ρίγκελ είναι 11.000 K, ενω η μάζα του εκτιμάται ότι είναι 17 φορές μεγαλύτερη της μάζας του Ήλιου και η διάμετρός του 70 φορές μεγαλύτερη, επομένως ο όγκος του είναι 340 χιλιάδες φορές μεγαλύτερος από τον όγκο του Ήλιου. Το απόλυτο μέγεθος του Ρίγκελ είναι –6,7, που αντιστοιχεί σε βολομετρική λαμπρότητα 66 χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου.

Επειδή είναι τόσο λαμπρός αστέρας και η περιοχή του έχει μεγάλες ποσότητες διαστρικής ύλης, ο Ρίγκελ φωτίζει αρκετά νέφη σκόνης στη γειτονιά του, δημιουργώντας έτσι νεφελώματα ανακλάσεως. Το πιο αξιοσημείωτο από αυτά είναι το IC 2118, γνωστό με το χαρακτηριστικό όνομα «Κεφάλι της Μάγισσας».

Ο Ρίγκελ απομακρύνεται από εμάς με ταχύτητα 20,7 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (74.500 χιλιόμετρα την ώρα). Εξαιτίας της μεγάλης αποστάσεως από τη Γη, εμφανίζει πολύ μικρή ιδία κίνηση, 0,002 δευτερόλεπτο της μοίρας ανά έτος.

Ο συνοδός αστέρας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο συνοδός ανακαλύφθηκε το 1831 από τον Φρίντριχ Γκέοργκ Βίλχελμ φον Στρούβε. Η εγγύτητά του με τον κύριο αστέρα, που είναι 500 φορές λαμπρότερος, τον καθιστά δύσκολο στόχο για μικρά τηλεσκόπια. Οι δύο αστέρες μοιράζονται κοινή ιδία κίνηση, οπότε μάλλον αποτελούν διπλό σύστημα, παρότι η μεγάλη μεταξύ τους απόσταση (πάνω από 2.200 AU) καθιστά αδύνατη μέχρι σήμερα την ανίχνευση τροχιακής κινήσεως.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
  • Allen, R.H.: Star Names: Their Lore and Meaning, Dover Publ. 1963 (ονομασίες & ιστορία)

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λαμπρότεροι αστέρες ανά αστερισμό
Αετός (150) Αλτάιρ Διαβήτης (49) Άλφα Διαβήτη Ιχθύες (175) Ήτα Ιχθύων Λυγξ (135) Άλφα Λυγκός Οκρίβας (62) Άλφα Οκρίβαντος Τηλεσκόπιον (72) Άλφα Τηλεσκοπίου
Αιγόκερως (104) Ντενέμπ Αλτζέντι Δίδυμοι (182) Πολυδεύκης Καμηλοπάρδαλις (163) Βήτα Καμ. Λύκος (147) Άλφα Λύκου Οκτάς (77) Νι Οκτάντος Τοξότης (226) Έψιλον Τοξότη
Αλώπηξ (123) Άλφα Αλώπεκος Δίκτυον (34) Άλφα Δικτύου Κάμινος (74) Άλφα Καμίνου Λύρα (163) Βέγας Οφιούχος (201) Ρας Αλχάγκ Τουκάνα (67) Άλφα Τουκάνας
Ανδρομέδα (179) Αλφεράτζ Δοράς (82) Άλφα Δοράδος Καρκίνος (183) Βήτα Καρκίνου Μεγάλη Άρκτος (247) Άλιοθ Όφις (134) Ουνουκαλχάι Τράπεζα (39) Άλφα Τραπέζης
Αντλία (53) Άλφα Αντλίας Δράκων (242) Ελτανίν Κασσιόπη (315) Γάμμα Κασσιόπης Μέγας Κύων (171) Σείριος Παρθένος (209) Στάχυς Τρίγωνον (42) Βήτα Τριγώνου
Ασπίς (71) Άλφα Ασπίδος Εξάς (63) Άλφα Εξάντος Κένταυρος (315) Άλφα Κενταύρου Μικρά Άρκτος (59) Β. πολικός αστέρας Περιστερά (76) Άλφα Περιστεράς Τρόπις (313) Κάνωπος
Βέλος (50) Γάμμα Βέλους Ζυγός (117) Ζουμπενεσαμάλι Κήτος (229) Βήτα Κήτους Μικρός Κύων (57) Προκύων Περσεύς (173) Άλφα Περσέως Ύδρα (269) Άλφα Ύδρας
Βόρειος Στέφανος (55) Αλφέκκα Ηνίοχος (181) Αίγα Κηφεύς (224) Άλφα Κηφέως Μικρός Λέων (54) 46 Μικρού Λέοντος Πήγασος (198) Έψιλον Πηγάσου Ύδρος (45) Βήτα Ύδρου
Βοώτης (164) Αρκτούρος Ηρακλής (285) Βήτα Ηρακλέους Κόμη Βερενίκης (106) Β.Κ. Βερενίκης Μικροσκόπιον (59) Γάμμα Μικροσκοπίου Πρύμνα (255) Ναός Υδροχόος (201) Βήτα Υδροχόου
Βωμός (101) Βήτα Βωμού Ηριδανός (222) Αχερνάρ Κόραξ (39) Γάμμα Κόρακος Μονόκερως (223) Άλφα Μονόκερω Πτηνόν (47) Άλφα Πτηνού Φοίνιξ (92) Άλφα Φοίνικος
Γερανός (73) Αλ Ναΐρ Θηρευτικοί Κύνες (86) Καρδία Καρόλου Κρατήρ (51) Δέλτα Κρατήρος Μυία (84) Άλφα Μυίας Πυξίς (53) Άλφα Πυξίδος Χαμαιλέων (45) Άλφα Χαμαιλέοντος
Γλύπτης (77) Άλφα Γλύπτου Ινδός (55) Άλφα Ινδού Κριός (114) Άλφα Κριού Νότιον Τρίγωνον (47) Άλφα Νοτίου Τρ. Σαύρα (105) Άλφα Σαύρας Ωρίων (303) Ρίγκελ
Γλυφείον (21) Άλφα Γλυφείου Ιππάριον (25) Άλφα Ιππαρίου Κύκνος (373) Ντενέμπ Νότιος Ιχθύς (55) Φομαλώ Σκορπιός (274) Αντάρης Ωρολόγιον (37) Άλφα Ωρολογίου
Γνώμων (69) Γ2 Γνώμονος Ιπτάμενος Ιχθύς (37) Γ2 Ιπτ. Ιχθύος Λαγώος (89) Αρνέμπ Νότιος Σταυρός (67) Β. Στ. του Νότου Ταύρος (245) Αλντεμπαράν
Δελφίν (64) Βήτα Δελφίνου Ιστία (260) Γ2 Ιστίων Λέων (151) Βασιλίσκος Νότιος Στέφανος (59) Βήτα Ν. Στεφάνου Ταώς (103) Άλφα Ταώ
Γκρι κελί = Αστερισμός με σύνδεσμο προς τον κατάλογο των αστέρων του, και το σύνολο των αστέρων του καταλόγου σε παρένθεση
Λευκό κελί = Λαμπρότερος αστέρας του αστερισμού
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Rigel της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).