Ζουμπενεσαμάλι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ζουμπενεσαμάλι (β Ζυγού)
Αστερισμός: Ζυγός
Συντεταγμένες
(εποχή 2000.0):
α = 15h:17m:00,4s,
δ = −9°.22′.58,5″
Φαινόμενο μέγεθος: +2,61
Φασματικός τύπος: B8 V
Απόσταση από τη Γη: 185 ± 2 έτη φωτός
Εναλλακτικές ονομασίες: 27 Ζυγού, BD−08°3935, HD 135742,
HIP 74785, HR 5685, SAO 140430

Ο Ζουμπενεσαμάλι (Zubeneschamali) είναι ο φωτεινότερος αστέρας στον αστερισμό Ζυγό, ο βήτα (β) Ζυγού (Beta Librae, β Lib), Από μετρήσεις της παραλλάξεώς του, η απόστασή του από τη Γη έχει εκτιμηθεί σε 185 έτη φωτός.[1]

Ο β Ζυγού είναι εύκολα ορατός με γυμνό μάτι, ως αστέρας μεταξύ του 2ου και του 3ου μεγέθους.[2] Σύμφωνα με τον Ερατοσθένη, ο β Ζυγού ήταν φωτεινότερος από τον αστέρα Αντάρη. Ο Πτολεμαίος, 350 έτη αργότερα, γράφει ότι οι δύο αστέρες ήταν εξίσου φωτεινοί. Η ασυμφωνία ίσως να οφείλεται στο ότι ο Αντάρης έγινε φωτεινότερος, χωρίς αυτό να μπορεί να επιβεβαιωθεί. Θα μπορούσε όμως να οφείλεται στο ότι ο β Ζυγού είναι μεταβλητός αστέρας, που σήμερα παρουσιάζει μεταβλητότητα 0,03 μέγεθος.[3]

Ονομασίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ιδιαίτερο παραδοσιακό όνομα Ζουμπενεσαμάλι, με απαντώμενες παραφθορές Zuben Eschamali, Zuben el Chamali, Zubenesch και Zubenelg, προέρχεται από την αραβική φράση ّالزُبَانَى الشَمَالِي (al-zubānā al-šamāliyy), που σημαίνει «η βόρεια δαγκάνα".[3] και παραπέμπει στο γεγονός ότι στην ελληνική αρχαιότητα ο αστερισμός Ζυγός ήταν τμήμα του Σκορπίου με ονομασία «Χηλαί Σκορπίου» («δαγκάνες του σκορπιού»). Το αραβικό όνομα αντιστοιχεί επομένως στο αρχαιοελληνικό Χηλή βόρειος. Η άλλη, η «Νότιος Χηλή» ή Νότια δαγκάνα, είναι βέβαια ο αστέρας α Ζυγού.

Υπάρχουν ωστόσο και οι ονομασίες Kiffa Borealis, από την αραβική λέξη al-kiffah και τη λατινική Borealis, δηλαδή «ο βόρειος δίσκος» (του ζυγού), και το καθαρώς λατινικό ισοδύναμο Lanx Borealis.[4], το Lanx septentrionalis του Bayer. Το 2016 η Διεθνής Αστρονομική Ένωση συνέστησε μία ομάδα εργασίας επί των ονομάτων των αστέρων (Working Group on Star Names, WGSN)[5], προκειμένου να καταγράψει και να προτυποποιήσει ονόματα αστέρων. Η WGSN ενέκρινε την ιστορική ονομασία Zubeneschamali για τον β Ζυγού στις 21 Αυγούστου 2016, οπότε αναγράφεται έτσι στον Κατάλογο Αστρικών Ονομάτων της Διεθνούς Αστρονομικής Ενώσεως.

Αστροφυσικά δεδομένα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με βάση τα χαρακτηριστικά του φάσματός του, ο β Ζυγού ανήκει στον φασματικό τύπο B8 V[6] (νάνος αστέρας τύπου Β). Ωστόσο, η διάμετρός του είναι 4,9 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου, ενώ η μάζα του εκτιμάται σε 3,3 ως 3,8 φορές την ηλιακή. Στην πραγματικότητα έχει λαμπρότητα 130 φορές περίπου μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου και επιφανειακή θερμοκρασία 12.300 K[7], διπλάσια περίπου της αντίστοιχης ηλιακής. Αυτή η υψηλή θερμοκρασία δίνει φως με απλό φάσμα, κάτι που το καθιστά ιδανικό για τη μελέτη του διαστρικού αερίου και σκόνης που υπάρχει ανάμεσα στη Γη και στον αστέρα. Καθώς και πολλοί άλλοι αστέρες του είδους του, ο β Ζυγού περιστρέφεται ταχύτατα, 100 και πλέον φορές ταχύτερα από τον Ήλιο, με 250 km ανά δευτερόλεπτο στον ισημερινό.[8] Αυτός ο τύπος αστέρα της Κύριας ακολουθίας έχει χρώμα λευκό με γαλαζωπή απόχρωση, αλλά παλαιότεροι παρατηρητές περιέγραφαν συχνά τον Ζουμπενεσαμάλι ως τον μόνο πρασινωπό αστέρα που είναι ορατός με γυμνό μάτι.[9] Δεν φαίνεται να υπάρχει γενικώς αποδεκτή ερμηνεία για τον λόγο που ορισμένοι παρατηρητές τον βλέπουν πρασινωπό.

Οι πολύ μικρές περιοδικές μεταβολές στη φωτεινότητα του αστέρα μπορεί να οφείλονται στην παρουσία ενός συνοδού αστέρα, που δεν είναι απευθείας παρατηρήσιμος από τη Γη.[10] Ωστόσο, μέχρι στιγμής ο β Ζυγού ταξινομείται επισήμως ως μεμονωμένος αστέρας.[11]

Ο β Ζυγού πλησιάζει το Ηλιακό Σύστημα με ταχύτητα 35,2 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (12.200 χιλιόμετρα την ώρα). Καθώς όμως έχει μια ανιχνεύσιμη ιδία κίνηση, περίπου ένα δέκατο του δευτερολέπτου της μοίρας ανά έτος, είναι φανερό ότι δεν κατευθύνεται ακριβώς προς τα εμάς: Στο μακρινό μέλλον θα πλησιάσει σε μία ελάχιστη απόσταση και μετά θα αρχίσει να απομακρύνεται.


Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. van Leeuwen, F. (Νοέμβριος 2007). «Validation of the new Hipparcos reduction». Astronomy and Astrophysics 474 (2): 653–664. doi:10.1051/0004-6361:20078357. Bibcode2007A&A...474..653V. 
  2. Wielen, R.; Schwan, H.; Dettbarn, C.; Lenhardt, H.; Jahreiß, H.; Jährling, R. (1999), «Sixth Catalogue of Fundamental Stars (FK6). Part I. Basic fundamental stars with direct solutions», Veröff. Astron. Rechen-Inst. Heidelb (Astronomisches Rechen-Institut Heidelberg) 35 (35): 1 
  3. 3,0 3,1 AAS (2006), LIBRA – A Balanced View (page 7 of PDF), http://www.astronomy.org.nz/Documents/Journal/journal_200606.pdf, ανακτήθηκε στις 2009-01-25 
  4. La Hire, Philippe (1727), Tabulae Astronomicae, https://archive.org/stream/tabulaeastronom00suntgoog#page/n146/mode/2up , see star table, page 13.
  5. IAU Working Group on Star Names (WGSN), International Astronomical Union, https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/, ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2016 
  6. Janson, Markus; Bonavita, Mariangela; Klahr, Hubert; Lafrenière, David; Jayawardhana, Ray; Zinnecker, Hans (Αύγουστος 2011), «High-contrast Imaging Search for Planets and Brown Dwarfs around the Most Massive Stars in the Solar Neighborhood», The Astrophysical Journal 736 (2): 89, doi:10.1088/0004-637X/736/2/89 
  7. Zorec, J.; Cidale, L.; Arias, M.L.; Frémat, Y.; Muratore, M.F.; Torres, A.F.; Martayan, C.; Martayan, C. (Ιούλιος 2009), «Fundamental parameters of B supergiants from the BCD system. I. Calibration of the (λ_1, D) parameters into Teff», Astronomy and Astrophysics 501 (1): 297–320, doi:10.1051/0004-6361/200811147 
  8. Abt, Helmut A.; Levato, Hugo; Grosso, Monica (Ιούλιος 2002), «Rotational Velocities of B Stars», The Astrophysical Journal 573 (1): 359–365, doi:10.1086/340590 
  9. Kaler, James B. (2006), Zubeneschamali, University of Illinois, http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/zubenes.html, ανακτήθηκε στις 2006-07-03 
  10. Mark Fisher (1999–2006), Zuben Elschemali, http://www.glyphweb.com/esky/stars/zubenelschemali.html, ανακτήθηκε στις 2009-01-25 
  11. Eggleton, P.P.; Tokovinin, A.A. (Σεπτέμβριος 2008). «A catalogue of multiplicity among bright stellar systems». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 389 (2): 869–879. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13596.x. Bibcode2008MNRAS.389..869E. 

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λαμπρότεροι αστέρες ανά αστερισμό
Αετός (150) Αλτάιρ Διαβήτης (49) Άλφα Διαβήτη Ιχθύες (175) Ήτα Ιχθύων Λυγξ (135) Άλφα Λυγκός Οκρίβας (62) Άλφα Οκρίβαντος Τηλεσκόπιον (72) Άλφα Τηλεσκοπίου
Αιγόκερως (104) Ντενέμπ Αλτζέντι Δίδυμοι (182) Πολυδεύκης Καμηλοπάρδαλις (163) Βήτα Καμ. Λύκος (147) Άλφα Λύκου Οκτάς (77) Νι Οκτάντος Τοξότης (226) Έψιλον Τοξότη
Αλώπηξ (123) Άλφα Αλώπεκος Δίκτυον (34) Άλφα Δικτύου Κάμινος (74) Άλφα Καμίνου Λύρα (163) Βέγας Οφιούχος (201) Ρας Αλχάγκ Τουκάνα (67) Άλφα Τουκάνας
Ανδρομέδα (179) Αλφεράτζ Δοράς (82) Άλφα Δοράδος Καρκίνος (183) Βήτα Καρκίνου Μεγάλη Άρκτος (247) Άλιοθ Όφις (134) Ουνουκαλχάι Τράπεζα (39) Άλφα Τραπέζης
Αντλία (53) Άλφα Αντλίας Δράκων (242) Ελτανίν Κασσιόπη (315) Γάμμα Κασσιόπης Μέγας Κύων (171) Σείριος Παρθένος (209) Στάχυς Τρίγωνον (42) Βήτα Τριγώνου
Ασπίς (71) Άλφα Ασπίδος Εξάς (63) Άλφα Εξάντος Κένταυρος (315) Άλφα Κενταύρου Μικρά Άρκτος (59) Β. πολικός αστέρας Περιστερά (76) Άλφα Περιστεράς Τρόπις (313) Κάνωπος
Βέλος (50) Γάμμα Βέλους Ζυγός (117) Ζουμπενεσαμάλι Κήτος (229) Βήτα Κήτους Μικρός Κύων (57) Προκύων Περσεύς (173) Άλφα Περσέως Ύδρα (269) Άλφα Ύδρας
Βόρειος Στέφανος (55) Αλφέκκα Ηνίοχος (181) Αίγα Κηφεύς (224) Άλφα Κηφέως Μικρός Λέων (54) 46 Μικρού Λέοντος Πήγασος (198) Έψιλον Πηγάσου Ύδρος (45) Βήτα Ύδρου
Βοώτης (164) Αρκτούρος Ηρακλής (285) Βήτα Ηρακλέους Κόμη Βερενίκης (106) Β.Κ. Βερενίκης Μικροσκόπιον (59) Γάμμα Μικροσκοπίου Πρύμνα (255) Ναός Υδροχόος (201) Βήτα Υδροχόου
Βωμός (101) Βήτα Βωμού Ηριδανός (222) Αχερνάρ Κόραξ (39) Γάμμα Κόρακος Μονόκερως (223) Άλφα Μονόκερω Πτηνόν (47) Άλφα Πτηνού Φοίνιξ (92) Άλφα Φοίνικος
Γερανός (73) Αλ Ναΐρ Θηρευτικοί Κύνες (86) Καρδία Καρόλου Κρατήρ (51) Δέλτα Κρατήρος Μυία (84) Άλφα Μυίας Πυξίς (53) Άλφα Πυξίδος Χαμαιλέων (45) Άλφα Χαμαιλέοντος
Γλύπτης (77) Άλφα Γλύπτου Ινδός (55) Άλφα Ινδού Κριός (114) Άλφα Κριού Νότιον Τρίγωνον (47) Άλφα Νοτίου Τρ. Σαύρα (105) Άλφα Σαύρας Ωρίων (303) Ρίγκελ
Γλυφείον (21) Άλφα Γλυφείου Ιππάριον (25) Άλφα Ιππαρίου Κύκνος (373) Ντενέμπ Νότιος Ιχθύς (55) Φομαλώ Σκορπιός (274) Αντάρης Ωρολόγιον (37) Άλφα Ωρολογίου
Γνώμων (69) Γ2 Γνώμονος Ιπτάμενος Ιχθύς (37) Γ2 Ιπτ. Ιχθύος Λαγώος (89) Αρνέμπ Νότιος Σταυρός (67) Β. Στ. του Νότου Ταύρος (245) Αλντεμπαράν
Δελφίν (64) Βήτα Δελφίνου Ιστία (260) Γ2 Ιστίων Λέων (151) Βασιλίσκος Νότιος Στέφανος (59) Βήτα Ν. Στεφάνου Ταώς (103) Άλφα Ταώ
Γκρι κελί = Αστερισμός με σύνδεσμο προς τον κατάλογο των αστέρων του, και το σύνολο των αστέρων του καταλόγου σε παρένθεση
Λευκό κελί = Λαμπρότερος αστέρας του αστερισμού
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Beta Librae της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).