Ελληνική απογραφή 2011

Απογραφές Πληθυσμού
← 2001	2011

Η ελληνική απογραφή του 2011, επισήμως «Γενικές Απογραφές Κτηρίων & Πληθυσµού - Κατοικιών 2011», διενεργήθηκε από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) και αποτέλεσε την τριακοστή απογραφή στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Ξεκίνησε το Φεβρουάριο του 2011, ολοκληρώθηκε (στο κομμάτι της καταγραφής) το Μάιο και είχε ως σκοπό την απογραφή τόσο του πληθυσμού, όσο και των κάθε είδους κτηρίων της χώρας. Αποτέλεσε επίσης μέρος των Πανευρωπαϊκών Απογραφών 2011.

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες απογραφές, αυτή του 2011 εστίασε στην καταγραφή του «μόνιμου» πληθυσμού της Ελλάδας, όχι του «πραγματικού» (de facto). Καταχώρισε δηλαδή τους απογραφομένους στον πίνακα της περιοχής όπου δήλωσαν ότι ζουν μόνιμα το τελευταίο δωδεκάμηνο, όχι στο σημείο που βρίσκονταν την ημέρα της απογραφής. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τα αποτελέσματα της απογραφής θα είναι πολύτιμα - πέραν του προφανούς δημογραφικού ενδιαφέροντος - για τη χάραξη των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών, την υλοποίηση ακαδημαϊκών/ερευνητικών προγραμμάτων, τη ρύθμιση θεμάτων όπως η κατανομή των κρατικών επιχορηγήσεων στους ΟΤΑ ή η κατανομή των εδρών στις εκλογικές περιφέρειες κ.ά.

Βάσει της νομοθεσίας, τα αναλυτικά στοιχεία θα πρέπει να έχουν δημοσιοποιηθεί έως τις 31 Μαρτίου 2014, εκτιμάται όμως ότι αυτό θα συμβεί νωρίτερα. Στις 22 Ιουλίου 2011 ανακοινώθηκαν κάποια πρώτα προσωρινά στοιχεία, σύμφωνα με το οποίο ο πληθυσμός ανέρχεται σε περίπου 10.787.690 κατοίκους, είναι δηλαδή ελαφρώς μειωμένος σε σύγκριση με την προηγούμενη απογραφή. Είναι η πρώτη φορά μετά από αρκετές δεκαετίες που παρατηρείται μείωση του πληθυσμού της χώρας. Στις 28 Ιουλίου 2011 η στατιστική υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης η Eurostat, ανακοίνωσε τις εκτιμήσεις της για τον πληθυσμό όλων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την Ελλάδα εκτιμούσε πως την 1-1-2011 είχε πληθυσμό 11.329.600 κατοίκους, εκτίμηση που αποκλινει από τα στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ., κατά 541.910 κατοίκους. Η μεγάλη αυτή απόκλιση δείχνει πως δεν καταγράφηκαν όλοι οι κάτοικοι της χώρας. Κύριοι λόγοι για τη μη απογραφή μεγάλου αριθμού κατοίκων, θεωρείται ο μη εντοπισμός μεταναστών, η άρνηση κατοίκων να ανοίξουν τις πόρτες των σπιτιών τους στους απογραφείς, υπό τον φόβο της εγκληματικότητας που βρίσκεται σε έξαρση στην Ελλάδα και η παροχή ανακριβών στοιχείων από ορισμένους, για τον αριθμό ανθρώπων που κατοικούν σε κάθε σπίτι

Διεξαγωγή

Η απογραφή υλοποιήθηκε με τη συνήθη μέθοδο της συνέντευξης στο χώρο των απογραφομένων. Αντίθετα όμως από τις προηγούμενες, οι οποίες διαρκούσαν μόλις μια ημέρα κατά την οποία ο πληθυσμός παρακινείτο να μείνει στο σπίτι του, αυτή του 2011 πραγματοποιήθηκε σε πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και χωρίστηκε σε δύο φάσεις (σε παρένθεση η ημερομηνία αναφοράς):

Απογραφή Κτηρίων (Φεβρουάριος 2011)

Καθ' όλο το Φεβρουάριο πραγματοποιήθηκε καταμέτρηση των κτηρίων της χώρας και συγκεντρώθηκαν στοιχεία για τη βασική χρήση, το ιδιοκτησιακό καθεστώς και άλλα χαρακτηριστικά τους. Για τη συλλογή των πληροφοριών δεν ήταν απαραίτητη η άμεση επαφή των ιδιοκτητών ή ενοίκων με τους ερευνητές, αλλά αρκούσε η συμπλήρωση του σχετικού ερωτηματολογίου από κάποιον που γνώριζε καλά το κτήριο (π.χ. ο διαχειριστής της πολυκατοικίας ή στα χωριά ένας μόνιμος κάτοικος).

Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών (Μάιος 2011)

Από 10 έως 24 Μαΐου καταμετρήθηκε ο πληθυσμός στο χώρο μόνιμης κατοικίας του, εκεί δηλαδή που συνήθως διαμένει, ασχέτως εάν είναι εγγεγραμμένος στα δημοτολόγια άλλης περιοχής ή δεν είναι καν Έλληνας υπήκοος. Συλλέχθηκαν επίσης στοιχεία για τα κοινωνικά, μορφωτικά και οικονομικά χαρακτηριστικά των απογραφομένων, καθώς και για την κατάσταση του νοικοκυριού τους. Εν αντιθέσει με την απογραφή κτηρίων που προηγήθηκε, στην απογραφή πληθυσμού ήταν απαραίτητη η αυτοπρόσωπη παρουσία των απογραφομένων ή τουλάχιστον ενός μέλους κάθε νοικοκυριού. Μετά το πέρας της απογραφής, ανακοινώθηκε από τη Στατιστική Αρχή ότι σε περίπτωση που κάποιος κάτοικος δεν κατάφερε να απογραφεί μπορεί να προσέλθει σε γραφείo της Γενικής Απογραφής που αντιστοιχεί στο τόπο μόνιμης κατοικίας του, μέσα σε διάστημα τριών ημερών από το τέλος της απογραφής, ώστε να απογραφεί.

Νομικά ζητήματα

Η συμμετοχή στην απογραφή είναι υποχρεωτική για όλους τους κατοίκους της χώρας. Ειδικά για την απογραφή πληθυσμού, εάν δεν είναι παρόντες κατά την πρώτη επίσκεψη του ερευνητή, προβλέπεται νέα επίσκεψη κατόπιν τηλεφωνικής συνεννόησης.

Οι απαντήσεις των απογραφομένων διέπονται από το απόρρητο του Ελληνικού Στατιστικού Συστήματος (Ν. 3832/2010). Αυτό ορίζει ότι τα στοιχεία που συλλέγονται, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για την κατάρτιση της στατιστικής και απαγορεύεται να διαβιβαστούν σε άλλες κρατικές αρχές ή ιδιώτες. Επιπλέον, ο αρμόδιος φορέας (επί του προκειμένου η ΕΛΣΤΑΤ) είναι υποχρεωμένος να λάβει προληπτικά μέτρα που θα καθιστούν αδύνατη ακόμα και την έμμεση αναγνώριση. Το απόρρητο διασφαλίζεται επίσης από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 233/2009, σύμφωνα με τον οποίο η χρήση απορρήτων στοιχείων για σκοπούς που δεν είναι αποκλειστικά στατιστικοί όπως οι διοικητικοί, νομικοί ή φορολογικοί σκοποί (...) θα πρέπει να απαγορεύεται αυστηρά.

Τηρώντας τον Κανονισμό 763/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η απογραφή εστίασε στην καταγραφή του Μόνιμου Πληθυσμού της Χώρας σε αντίθεση με τις προηγούμενες απογραφές, οι οποίες είχαν σκοπό τη καταγραφή του de facto πληθυσμού.

Αποτελέσματα

Στις 22 Ιουλίου 2011 δόθηκαν στη δημοσιότητα τα πρώτα προσωρινά αποτελέσματα σχετικά με τον αριθμό των κατοίκων σε επίπεδο δήμου, περιφερειακής ενότητας και περιφέρειας. Οι οριστικοί πίνακες της απογραφής πληθυσμού αναμένονται στο β' εξάμηνο του 2012, ενώ τα αναλυτικά αποτελέσματα του συνόλου της απογραφής θα γίνονται διαθέσιμα σταδιακά από το τέλος του 2012 και εντός του 2013.

Σύμφωνα λοιπόν με την πρώτη επεξεργασία, ο μόνιμος πληθυσμός της χώρας ανέρχεται σε 10.787.690 κατοίκους, εκ των οποίων 49,2% είναι άνδρες και 50,8% γυναίκες. Σε σύγκριση με την απογραφή του 2001, αυτό σημαίνει μείωση κατά 146.407 άτομα ή 1,34%. Όλες οι περιφέρειες παρουσίασαν μείωση ή σταθερότητα, με εξαίρεση την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο, όπου καταγράφηκε αξιοσημείωτη αύξηση. Επίσης, σύμφωνα με τα συμπεράσματα μελέτης της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, 190 δήμοι παρουσιάζουν μείωση πληθυσμού και 135 αύξηση.

Περιφέρεια	Πληθυσμός 2011α	Κατανομήα	Πυκνότηταα		Πληθυσμός 2001β	Μεταβολή
Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης	606.170	5,62%	42,82		607.162	-0,16%
Κεντρικής Μακεδονίας	1.874.590	17,38%	99,66		1.874.597	0,00%
Δυτικής Μακεδονίας	282.120	2,62%	29,85		294.317	-4,14%
Ηπείρου	336.650	3,12%	36,58		336.392	0,08%
Θεσσαλίας	730.730	6,77%	52,06		740.115	-1,27%
Ιονίων Νήσων	206.470	1,91%	89,50		209.608	-1,50%
Δυτικής Ελλάδας	680.190	6,31%	59,93		721.541	-5,73%
Στερεάς Ελλάδας	546.870	5,07%	35,17		558.144	-2,02%
Αττικής	3.812.330	35,34%	1.001,11		3.894.573	-2,11%
Πελοποννήσου	581.980	5,39%	37,57		597.622	-2,62%
Βορείου Αιγαίου	197.810	1,83%	51,57		205.235	-3,62%
Νοτίου Αιγαίου	308.610	2,86%	58,38		298.462	+3,40%
Κρήτης	621.340	5,76%	74,54		594.368	+4,54%
Άγιο Όρος (αυτοδιοίκητο)	1.830	0,02%	5,45		1.961	-6,68%
Σύνολο επικράτειας	10.787.690	100,00%	81,75		10.934.097	-1,34%
α Προσωρινά στοιχεία (πηγή: Δελτίο Τύπου 22-07-2011, ΕΛΣΤΑΤ) - τα οριστικά αναμένονται στα τέλη του 2012. Ως πληθυσμός αναγράφεται ο «μόνιμος». Κατανομή είναι το ποσοστό επί του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Η πυκνότητα υπολογίζεται σε κατοίκους ανά τ.χλμ. β Αναγράφεται ο «μόνιμος» πληθυσμός της απογραφής 2001 (πηγή: e-Demography, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), ώστε να συγκρίνονται ομοειδή ευρήματα, και όχι ο «πραγματικός» που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον τη δεκαετία του 2000.

Οι μεγαλύτερες πόλεις της χώρας

Πόλη (ή ΠΣ)	Πληθυσμός	Δήμος ή Περιφερειακές Ενότητες
Αθήνα (ΠΣ)	3.074.160	ΠΕ κεντρικού, βόρειου, νότιου, δυτικού τομέα Αθηνών και Πειραιά
Θεσσαλονίκη (ΠΣ)2	819.770	Δήμοι Θεσσαλονίκης, Αμπελοκήπων-Μενεμένης, Καλαμαριάς, Κορδελιού-Ευόσμου, Νεάπολης-Συκεών, Παύλου Μελά, Πυλαίας-Χορτιάτη
Πάτρα1	214.580	Δήμος Πατρέων
Ηράκλειο1	173.450	Δήμος Ηρακλείου
Λάρισα1	163.380	Δήμος Λαρισαίων
Βόλος1	144.420	Δήμος Βόλου
Ιωάννινα1	111.740	Δήμος Ιωαννιτών
Χανιά1	108.310	Δήμος Χανίων
Χαλκίδα1	102.420	Δήμος Χαλκιδέων

¹Σημειώνεται πως επειδή η στατιστική υπηρεσία δεν έχει δώσει ακόμα λεπτομερή στοιχεία για τον πληθυσμό των οικισμών, ο αναφερόμενος πληθυσμός για τις παραπάνω πόλεις αντιστοιχεί στον πληθυσμό του οικείου διευρυμένου δήμου, στον οποίο συμπεριλαμβάνονται και απομακρυσμένοι οικισμοί, αποκομμένοι από το πολεοδομικό συγκρότημα των παραπάνω πόλεων ²Από τον Δήμο Πυλαίας-Χορτιάτη, περιλαμβάνεται μόνο η Πυλαία, χωρίς δηλαδή τους οικισμούς Πανόραμα, Χορτιάτης, Ασβεστοχώρι, Πεύκα και Φίλυρο.

Η περιφέρεια Αττικής

Η περιφέρεια Αττικής με τη νέα διοικητική διαίρεση του 2011 που καταργήθηκαν τα τέσσερα νομαρχιακά διαμερίσματα και διαιρέθηκε σε οκτώ περιφερειακές ενότητες. Αυτές είναι οι περιφερειακές ενότητες του Κεντρικού Τομέα Αθηνών, Βορείου Τομέα Αθηνών, Δυτικού Τομέα Αθηνών, Νοτίου Τομέα Αθηνών, Πειραιώς, Νήσων, Δυτικής Αττικής και Ανατολικής Αττικής. Η Π.Ε. Κεντρικού Τομέα Αθηνών είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μετά την περιφερειακή ενότητα Θεσσαλονίκης.

Περιφερειακή ενότητα	Πληθυσμός
Κεντρικού Τομέα Αθηνών	1.018.440
Βορείου Τομέα Αθηνών	592.400
Δυτικού Τομέα Αθηνών	487.730
Νοτίου Τομέα Αθηνών	526.520
Ανατολικής Αττικής	502.090
Δυτικής Αττικής	161.300
Πειραιώς	449.070
Νήσων	74.780