Κάτω Αχαΐα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°09′0″N 21°33′0″E / 38.15000°N 21.55000°E / 38.15000; 21.55000

Παλιά πινακίδα της Κάτω Αχαΐας

Η Κάτω Αχαΐα γνωστή και σαν Αχαγιά, είναι κωμόπολη της πρώην επαρχίας Πατρών του νομού Αχαΐας. Αποτελεί έδρα του Δήμου Δυτικής Αχαΐας, ενώ παλαιότερα ήταν έδρα του Δήμου Δυμαίων. Η Κάτω Αχαία, στην τελευταία απογραφή του 2011 είχε 9.618 κατοίκους ενω ήταν και παραμένει το εμπορικό και πνευματικό κέντρο της δυτικής επαρχίας Πατρών[1] και η ευρύτερη περιοχή συχνά αναφέρεται "περιοχή Αχαγιάς". Η κωμόπολη λόγο ότι είναι χτισμένη σε λόφο, δίνει μια υπέροχη εικόνα θέας στους επισκέπτες της, αλλά και στους μόνιμους κατοίκους της, με το να κοιτούν από ψηλά την Πάτρα, τις γύρω περιοχές αλλά και την Αιτωλοακαρνανια. Η Κάτω Αχαΐα είναι ένα πολύ όμορφο και φιλόξενο μέρος και είναι μια περιοχή που μπορεί να συνδυάσει πολλά πράγματα μαζί(βουνό,θάλασσα,πολυκοσμία,ηρεμία),όποια εποχή και αν διαλέξει κάποιος να την επισκεφθεί. Γύρω της, σε απόσταση 80 χιλιομέτρων βρίσκονται τα Καλάβρυτα για χειμερινές αποδράσεις. Πιο κοντά βέβαια, στα 24 χιλιόμετρα είναι η Πάτρα, όπου πολλοί τοπικοί κάτοικοι εργάζονται σε αυτήν. Στην αντίθετη πλευρά των Καλαβρύτων και της Πάτρας βρίσκεται το πανέμορφο δάσος Στροφυλιάς (Καλογριά) σε απόσταση 22 χιλιομέτρων, με τις τεράστιες παραλίες και τα καταγάλανα νερά του. Βέβαια σε απόσταση "αναπνοής" βρίσκονται η Λακοπετρα και τα Νιφορεικα με τα υπέρ σύγχρονα ξενοδοχιακα συγκροτήματα, άλλα και πολλά ταβερνάκια - εστιατόρια. Τα τελευταία χρόνια χιλιάδες καλοκαιρινοί κυρίως επισκέπτες κατακλύζουν της παραλίες της Κάτω Αχαΐας διασκεδαζοντας μέχρι το πρωί στα τοπικά καταστήματα τις περιοχής.

Αξίζει να σημειωθεί πως η Κάτω Αχαΐα έπαθε μεγάλες καταστροφές με καταρρεύσεις κτιρίων και 2 νεκρούς κατά τον σεισμό του 2008. Πολλά κεντρικά σημεία της πόλης βρίσκονται ακόμα (2013) υπό ανέγερση νέων κτιρίων.[2].

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όνομα της προέρχεται από το όνομα του αρχαίου λαού Αχαιοί, άγνωστο πως το απέκτησε, και το Κάτω (Αχαία) σε αντιδιαστολή με το χωριό Άνω Αχαΐα που αποτελούσαν κάποτε μία κοινότητα. Προεπαναστατικά από περιηγητές αποκαλείται και "Παλιά Αχαΐα".[3]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συγκρότημα Ρωμαϊκών κλιβάνων στην Κάτω Αχαΐα

Στην Κάτω Αχαΐα πιστεύεται ότι βρισκόταν η αρχαία πόλη Δύμη, έχουν βρεθεί λείψανα αρχαίου οικισμού και τείχους, λείψανα ρωμαϊκών χρόνων ενώ κοντά στην κωμόπολη βρίσκεται και το Τείχος Δυμαίων.

Η σημερινή κωμόπολη άγνωστο ακριβώς πότε κατοικήθηκε μετά την εγκατάλειψη της αρχαίας πόλης πιθανότατα να συνέχισε να υπάρχει μικρός οικισμός. Το 1205 αλλά και το 1700 αναφέρεται στην περιοχή χωριό Αχαία[4] όπου έγινε εγκατάσταση Σλάβων[3], αλλά άγνωστο ποιο χωριό είναι, η Άνω ή η Κάτω Αχαΐα.

Το 1807 πέρασε από την περιοχή ο Κολοκοτρώνης και πυρπόλησε τον πύργο του Σαίτ Αγά Οθωμανού, ιδιοκτήτη τότε της περιοχής.[4] Η κοντινή παραλία χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές κατά την επανάσταση του 1821 για αποβίβαση στρατευμάτων. Το 1816 ο Πουκεβίλ αναφέρει ότι είχε 30 καλύβες[4] το 1828 αναφέρεται ότι είχε 40 οικογένειες 48 το 1851[3].

Με το Β.Δ. 8/4/1835 η Κάτω Αχαΐα αποτέλεσε δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Δύμης με έδρα την Άνω Αχαΐα[5]. Κατά άλλους ο δήμος υπήρχε ήδη από το 1832 [3].

Το 1912 με τον Ε.τ.Κ. 14/2/1912 και τον νόμο ΔΝΖ΄4057 διαλύθηκαν οι δήμοι και η Κάτω Αχαΐα έγινε ανεξάρτητη κοινότητα έως το 1998 όπου με το Σχέδιο Καποδίστριας έγινε πάλι δημοτικό διαμέρισμα αλλά κι έδρα του νέου δήμου Δύμης. Από το 2010 αποτελεί έδρα του Δήμου Δυτικής Αχαΐας[6]. Ειδικοί αναφέρουν ότι είναι ένα από τα πιο πλούσια χωριά της Γης,λόγω από τα έργα και διάφορα άλλα που έφτιαξαν οι τσιγγάνοι.

Ρομά Κάτω Αχαΐας:[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κάτω Αχαΐα οι αθίγγανοι ανέρχονται περίπου στους 1.100 (απογραφή 1997 - σύμφωνα με το Ελληνικό Παρατηρητήριο, σε περίοδο που βρίσκονταν σχεδόν όλοι στην περιοχή και δεν απουσίαζαν για δουλειές στην επαρχία ή στο εξωτερικό)[7]. Μένουν σε σύγχρονες κατοικίες, κάνοντας μεγάλες προσπάθειες για ένταξη στο συνολικό κοινωνικό επίπεδο της πόλης, κρατώντας βέβαια κάποια από τα παραδοσιακά τους έθιμα (φανταχτερούς γάμους κτλ.). Οι "τσιγγάνοι" της Κάτω Αχαΐας ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο οικιακών ειδών (χαλιά, μοκέτες, σκεύη, κουβέρτες κλπ).

Αθλητικοί σύλλογοι:[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αθλητικοί σύλλογοι της κωμόπολης είναι η Αχαϊκή ο Γ.Σ. Δύμης, η Αχαγιά 82, ο Α.Ο. Αστέρια Αχαΐας, ο Α.Ο.Δύμης '07 και ο Άρης Κάτω Αχαγιάς. Στο παρελθόν υπήρξαν και άλλα σημαντικά αθλητικά σωματια τα οποία έκαναν μακροχρόνιες επιτυχίες στο τοπικό πρωτάθλημα αγκαλιαζοντας τα τοπικά παιδιά της ευρύτερης περιοχής. Ο ολυμπιακός Κάτω Αχαΐας (1991-2004) και ο Αχαϊκός ήταν δυο από αυτές.

Πολιτιστικοί σύλλογοι:[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κάτω Αχαΐα την τελευταία εικοσαετία έχουν πραγματοποιηθεί παρεμβάσεις στον τομέα του πολιτισμού υπό την μορφή συλλόγων ή δράσεων. Οι ΄΄Δήθεν Αδιάφοροι΄΄ με δραστηριότητα στα καλλιτεχνικά και κυρίως στο καρναβάλι, Ο Πολιτιστικός Σύλλογος ΄΄Οιβώτας΄΄ με δραστηριότητα στον χορό, το Π.Α.ΡΕ.Α (Πολιτιστικό Αθλητικό Ρεύμα Αχαγίας) με ποικιλόμορφη δραστηριότητα(Εκθεση φωτογραφίας, καθαρισμός παραλίας,ανθοφύτευση, εκδήλωση πρωτομαγιάς,πάρτυ,αθλητική,περιβαλλοντική,πολιτιστική εκδρόμή,σε rafting,βουνό μουσείο και θεατρική παράσταση αντίστοιχα,καθώς επίσης τουρνούα μπάσκετ,καρναβαλική δράση σε κατασκευές και τέλος τουρνούα beach volley)σε καλλιτενικό,πολιτιστικό,αθλητικό και ψυχαγωγικό τομέα. Πρόσφατες δράσεις είναι η ΄΄Καρναβαλική Υποτροπή΄΄με παρέμβαση στο Αχαγιώτικο και Πατρινό καρναβάλι, καθώς επίσης η ΄΄Ομάδα Νέων΄΄ με παρεμβάσεις σε καλιτεχνικό,ψυχαγωγικό,πολιτιστικό και πνευματικό επίπεδο(Bazar χειροτεχνιών,χορευτική ομάδα με παρουσία σε εκδηλώσεις, ημερίδες αρχαιολογίας και πνευματικές συναντήσεις με θέματα Όρθόδοξης Πίστης.Τέλος η νεοσύστατη δράση της Ι.Δ..Ε.Α (Ιδέες Δημιουργίας Ενεργών Ατόμων) αποτέλει την πιο πρόσφατη κίνηση ή οποία στοχεύει να πραγματοποιήσει αυτόνομες δράσεις σε πολλάπλούς τομείς,ήδη κάτω από την στέγη της βρίσκονται οι Ποδηλάτες Δύμης(ποδηλατικές διαδρομές και πορείες μαζικής συμμετοχής),υπάρχει καθολική συνεργασία με την ΄΄Ομάδα Νέων΄΄(χορευτική ομάδα),ενίσχυση κοινωνικού έργου με συλλογικές δράσεις(π.χ Συγκέντρωση Τροφίμων για το φιλόπτωχο ταμείο) και δήμιουργεί παρέμβαση στο καλλιτεχνικό κομμάτι με την σύσταση νέας θεατρικής τοπικής ομάδας με το όνομα ΄΄Θεατρική Διαδρομή΄΄ που θα παρουσιάσει την πρώτη της δουλεία το 2014.

Ιεροί Ναοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιερός ναός Ζωοδόχου πηγής Κάτω Αχαΐας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κάτω Αχαΐα είχε δύο παλαιοτάτους Βυζαντινούς Ναούς, τον παλαιό «ΑΪ ΓΙΑΝΝΗ», στην πλατεία Δημοκρατίας και τη «ΖΩΟΔΟΧΟ ΠΗΓΗ» ή «ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ», στην οδό Φαιστού. Δύο ιερές παρακαταθήκες και κληρονομιά, που μας άφησαν οι πρόγονοί μας. Ο σημερινός Ναός της «ΠΑΝΑΓΙΤΣΑΣ» είναι του 12ου αιώνος, όπως υποθέτουν οι ειδικοί μελετητές. Στην άποψη αυτή συνηγορεί το γεγονός ότι τα Μοναστήρια της Μόβρης και άλλοι βυζαντινοί Ναοί της Δύμης χτίστηκαν την ίδια εποχή (12ος αιών). Την εποχή αυτή η Δύμη γενικά και η Κάτω Αχαΐα ειδικότερα παρουσιάζουν οικονομική ανάπτυξη και ακμή σε πληθυσμό. Φαίνεται ότι μεταξύ 12ου και 15ου αιώνα οι Έλληνες συσπειρώνονται γύρω από την Ορθόδοξη Εκκλησία τους και αντιδρούν στους Φράγκους και στον προσηλυτισμό της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Τότε χτίστηκαν σε όλη τη Δύμη Μοναστήρια και Εκκλησίες ή ανακαινίσθηκαν παλαιότεροι Ναοί. Εκείνα τα χρόνια της Φραγκοκρατίας πιθανόν χτίστηκαν ή ανακαινίσθηκαν οι δύο βυζαντινοί Ναοί της Κάτω Αχαΐας, ο «ΑΪ ΓΙΑΝΝΗΣ» και η «ΖΩΟΔΟΧΟΣ ΠΗΓΗ», έργα της θρησκευτικής ευλάβειας των προγόνων μας, ιερά κέντρα λατρείας και προπύργια εθνικής συσπείρωσης. Μετά τις σφαγές των κατοίκων από τους Τούρκους κατακτητές το 1458 και το 1460 η Κάτω Αχαΐα σχεδόν ερημώθηκε. Οι περιηγητές μιλούν για τους επόμενους αιώνες της Τουρκοκρατίας για λίγους πτωχούς γεωργούς που κατοικούσαν σε καλύβες. Δεν μπορούσαν τότε 70-80 σκηνίτες να χτίσουν ναούς.

Η «ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ» είναι χτισμένη επάνω στα ερείπια του αρχαίου ναού του Ασκληπιού, θεού της Υγείας. Δίπλα ήσαν τα θαυμάσια λουτρά της αρχαίας Δύμης, δηλαδή όλος ο χώρος ήταν αφιερωμένος στην Υγεία. Τι πιο φυσικό λοιπόν οι πρώτοι Χριστιανοί να έφτιαξαν τον Ναό τους στον καθιερωμένο ιερό χώρο της Υγείας και να τον αφιέρωσαν στην Ζωοδόχο Πηγή, που ήταν πάροχος υγείας στους Χριστιανούς. Και μη λησμονούμε και τούτο, ότι οι Έλληνες ήσαν θρησκευόμενοι, εδέχθησαν τον Χριστιανισμό, αλλά εκράτησαν μερικές παραδόσεις τους, αγνές και ανθρώπινες, μέσα στην νέα θρησκεία τους με τις ευλογίες της Εκκλησίας τους. Οι ξένοι περιηγητές αναφέρουν ύπαρξη κάποιων αρχαίων ερειπίων, κιόνων κ.λ.π. στον αύλειο χώρο της «ΠΑΝΑΓΙΤΣΑΣ». Κάπως έτσι ξεκίνησε η βυζαντινή «ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ» και ο βυζαντινός «ΑΪ ΓΙΑΝΝΗΣ» της Κάτω Αχαΐας ως και όλοι σχεδόν οι ναοί των πρώτων Ελλήνων Χριστιανών και έτσι σώθηκε ο Ελληνισμός αγκαλιάζοντας τον Χριστιανισμό. Ο ιερός Ναός της «ΠΑΝΑΓΙΤΣΑΣ», πρέπει να υπέστη πολλές ανακαινίσεις και επισκευές δια μέσου των αιώνων. Στις ημέρες μας έγινε ριζική ανακαίνιση το 2008 με προσθήκες και εξωραϊσμούς και σήμερα αναδείχθηκε σε ένα περικαλλές εκκλησάκι γεμάτο ιστορία και παραδόσεις, γεμάτο θρησκευτική λαμπρότητα και μυσταγωγία, που μιλάει στις ψυχές των χριστιανών και στις ιερές ακολουθίες υποβάλλει τους πιστούς σε ευλάβεια και μυστική ανάβαση από γης εις ουρανόν.

Ιερός ναός Αγίου Ιωάννου του προδρόμου Κάτω Αχαΐας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προοίμιο: Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος είναι ο πολιούχος της Κάτω Αχαΐας και της Δύμης από την βυζαντινή εποχή μέχρι και σήμερα. Οι Ευρωπαίοι περιηγητές από την εποχή της τουρκοκρατίας αναφέρουν ότι ο Ναός του Αγίου ήταν προσκύνημα για ολόκληρη τη Δύμη και ευρύτερα για την Δυτική Αχαΐα.

Α. Ο Βυζαντινός Ναός του Αγίου Ιωάννου Κάτω Αχαΐας (1200; - 1952) Κτίστηκε προ του 1400, ίσως και παλαιότερα, πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού. Στους τοίχους του είχαν εντοιχισθεί κομμάτια ή και πλάκες μαρμάρινες από τα αρχαία ερείπια. Η γνώμη μερικών ότι ο Ναός κτίσθηκε γύρω στο 1700 δεν ευσταθεί, διότι τότε η Κάτω Αχαΐα και η ευρύτερη περιοχή ήταν ερημωμένη από τους τούρκους κατακτητές (1460), ενώ οι κάτοικοι δεν ξεπερνούσαν τις 10 με 15 οικογένειες που διέμεναν σε καλύβες, όπως αναφέρουν ξένοι περιηγητές. Ο Βυζαντινός Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου ήταν αρκετά μεγάλος, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι κτίσθηκε σε εποχή που η Κάτω Αχαΐα ήταν πολυάνθρωπος. Τέτοιες εποχές ήσαν η εποχή της Δανιηλίδος που η Κάτω Αχαΐα ή Μορέας ήταν κέντρο της μεταξο-καλλιέργειας (γύρω στο 900 μ. Χ.), και η εποχή της Φραγκοκρατίας (1205-1427). Επίσης πρέπει να υπογραμμισθεί ότι μεταξύ του 1200 και του 1400 κτίσθηκαν και επισκευάσθηκαν ναοί και μοναστήρια σε όλη τη Δύμη. Το 1853 έγινε μεγάλη επισκευή του βυζαντινού αυτού Ναού. Ο ναός κατεδαφίσθηκε το 1952, για να γίνει πλατεία και να ανοίξει η οδός Αποστόλου Ανδρέα. Δίπλα από τον Ι. Ναό Τιμίου Σταυρού υπάρχει σήμερα περιφραγμένος χώρος που βρισκόταν η Αγία Τράπεζα του βυζαντινού Αγιάννη.

Β. Ο παλαιός Ναός του Αγίου Ιωάννου Κάτω Αχαΐας (1928-2008) Ο θεμέλιος λίθος του ναού ετέθη στις 4 Νοεμβρίου 1928 από τον τότε μητροπολίτη Πατρών Αντώνιο. Έκτοτε συνεχίστηκαν οι εργασίες ανεγέρσεως του ναού με βραδύ ρυθμό. Το 1932 συνεχιζόταν η τοιχοποιία. Η στέγαση του ναού (τρούλος) κατά πληροφορίες γερόντων έγινε το 1936-1937. Τα επιχρίσματα έγιναν το 1946-1947. Τα εγκαίνια του Ναού έγιναν το 1947 υπό του τότε Μητροπολίτου Πατρών Θεοκλήτου, οπότε και άρχισε ο Ναός να λειτουργεί κανονικά. Η σπουδαία αγιογράφηση έγινε το 1972 υπό του αγιογράφου Σπύρου Ψαρρού. Ο περικαλλής ναός κατεστράφη στις 8 Ιουνίου 2008 από τον σεισμό.

Γ. Ο νέος Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου Κάτω Αχαΐας (2013-…) Όλος ο λαός της Κάτω Αχαΐας αφού πόνεσε και έκλαυσε για την καταστροφή του λαμπρού ναού του Αγίου Ιωάννου, συστρατεύεται ήδη και με πίστη στο Θεό και στον προστάτη μας πολιούχο Άγιο Ιωάννη ξεκινάει ένα μεγάλο και θεάρεστο έργο. Να ανεγείρει ένα νέο Ναό σύγχρονο και αντάξιο του Βυζαντινού ναού και του φημισμένου παλαιού Αγιάννη.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. [1]
  2. [2]
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Κώστα Τριανταφύλλου, Ιστορικό Λεξικόν των Πατρών, Πάτρα 1995, λήμμα Δύμη
  4. 4,0 4,1 4,2 Δήμος Δύμης παρουσίαση Δήμου
  5. Επετηρίς του Βασιλείου της Ελλάδας δια το έτος 1837
  6. Πρόγραμμα Καλλικράτης - ΦΕΚ Α87 της 07/06/2010
  7. Ελληνικό Παρατηρητήριο των συμφωνιών του Ελσίνκι, Ελληνική ομάδα για τα δικαιώματα των μειονοτήτων Καταυλισμοί Ρομά στην Ελλάδα, Κάτω Αχαία