Πύργος Ηλείας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°40′18″N 21°28′05″E / 37.671560°N 21.467990°E / 37.671560; 21.467990

Πύργος Ηλείας
Πόλη

Έμβλημα
Πύργος Ηλείας στον χάρτη: Ελλάδα
Πύργος Ηλείας
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Περιφέρεια Δυτική Ελλάδα
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Παρασκευόπουλος Γεράσιμος
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοπόννησος
Νομός Ηλεία
Έκταση 170.9 τ.χλμ
Υψόμετρο 3 μ
Πληθυσμός 24.359 (2011)
Ταχυδρομικός κώδικας 27100
Τηλεφωνικός κωδικός 2621
Ιστοσελίδα Δήμος Πύργου

Ο Πύργος είναι πόλη της Δυτικής Πελοποννήσου και πρωτεύουσα του Νομού Ηλείας. Κατά την απογραφή του 2001 είχε 23.791 κατοίκους, ενώ ο συνολικός πληθυσμός του Δήμου ήταν 34.902 κάτοικοι. Η πόλη του Πύργου απέχει 5 χλμ από τη θάλασσα, 19 χλμ. από την Αρχαία Ολυμπία και 315 χλμ. από την Αθήνα. Αποτελεί[1] το διοικητικό και εμπορικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Το επίνειο του είναι το Κατάκολο.

Από ιστορικής πλευράς ο Πύργος πρωτοεμφανίστηκε τον 17ο αιώνα και ιδρυτής του θεωρείται ο Γεώργιος Τσερνωτάς. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821 ο Πύργος διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο χάρη στη συμβολή των κατοίκων του στον εθνικό αγώνα. Ήταν μάλιστα η πρώτη ελληνική πόλη που καταστράφηκε από τους Τούρκους. Γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη την εποχή της σταφίδας (19ος αιώνας - 1930) εξαιτίας της γεωγραφικής του θέσεως.

Αποτελεί την έδρα του Δήμου Πύργου, ενώ και παλαιότερα αποτελούσε έδρα του ομώνυμου Καποδιστριακού Δήμου.

Γεωγραφία & Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πόλη του Πύργου είναι χτισμένη πάνω σε επτά λοφίσκους στο νοτιοδυτικό τμήμα του Νομού Ηλείας σε απόσταση περίπου πέντε[1] χιλιομέτρων από την θάλασσα και σε υψόμετρο δεκατριών μέτρων.

Το κλίμα της πόλης είναι μεσογειακό με έντονες βροχοπτώσεις κατά την διάρκεια του χειμώνα καθώς και με αυξημένες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Ο χειμώνας είναι ήπιος ενώ το καλοκαίρι ξηρό και θερμό. Η μέση[2] ετήσια θερμοκρασία είναι 18.2 °C. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονη υγρασία.

Κλιματικά δεδομένα Πύργου
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέση Υψηλότερη° F (°C) 58
(14)
59
(15)
63
(17)
68
(20)
76
(24)
84
(29)
89
(32)
89
(32)
84
(29)
77
(25)
67
(19)
61
(16)
73
(23)
Μέση Ημερήσια °F (°C) 49
(9)
50
(10)
54
(12)
59
(15)
67
(19)
75
(24)
79
(26)
79
(26)
73
(23)
65
(18)
57
(14)
52
(11)
63
(17)
Μέση Χαμηλότερη °F (°C) 41
(5)
41
(5)
43
(6)
48
(9)
54
(12)
59
(15)
63
(17)
63
(17)
59
(15)
54
(12)
48
(9)
44
(7)
52
(11)
Κατακρημνίσεις ίντσες (mm) 3.7
(94)
3.58
(91)
2.83
(72)
2.48
(63)
0.94
(24)
0.31
(8)
0.2
(5)
0.59
(15)
1.1
(28)
2.99
(76)
4.69
(119)
4.8
(122)
28,23
(717)
Source: [3]

Δημογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα τέλη του 17ου αιώνα υπολογίζεται ότι ο Πύργος αριθμούσε περί τους 5.000 κατοίκους. Το 1879 έφτασε τους 9.000 κατοίκους. Το 1981[2] απογράφηκαν 21.958 κάτοικοι, το 1991[2] 28.660 και το 2001 39.129[4]. Με βάση την απογραφή του 2011 ο δήμος Πύργου αριθμούσε 53.708 κατοίκους ενώ η δημοτική ενότητα Πύργου, χωρίς δηλαδή τους υπόλοιπους δήμους που ενώθηκαν μετά την εφαρμογή του Καλλικράτη, 39.662 κατοίκους[4].

Ιστορία του Πύργου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης της Ηλείας του 1786. Διακρίνεται το Dyspontium και τα Letrina.

Ίδρυση και Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον ίδιο χώρο που βρίσκεται ο Πύργος σήμερα, τοποθετείται η Αρχαία πόλη Δυσπόντιοι.[1] Στα περίχωρα του Πύργου ήταν η αρχαία πόλη Λέτρινοι, απ' όπου είχε πάρει και την ονομασία του σαν Δήμος Λετρίνων μέχρι την Δεκαετία του 1980. Η ονομασία της πόλης προέρχεται[5] από τον πύργο που είχε κατασκευάσει, το 1512, στην θέση του Επαρχείου ο Μπέης της ευρύτερης περιοχής Γεώργιος Τσερνωτάς.

Κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας ο Πύργος ήταν ένας ενδιάμεσος σταθμός των διερχόμενων εμπόρων που κατευθύνονταν προς τη Ζάκυνθο. Διάφορες πηγές κάνουν λόγο για πόλη 5.000 κατοίκων[6]. Με την κάθοδο των Λαλαίων επικράτησε[7] οριστικά το τοπωνύμιο "Πύργος", το οποίο αναφέρεται[6] κατά τον Δόξα για πρώτη[i] φορά σε έγγραφα το 1687.

Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι πρώτοι οικιστές[5] ήταν οι Βιλαεταίοι και οι Αχολαίοι. Αργότερα ήρθαν νεότεροι οικιστές, απ’ τα Κρέστενα οι Κρεστενίτες, από τη Δίβρη οι Στεφανόπουλοι, οι Βεργαίοι, οι Θεοδωρίδηδες, Ψημεναίοι, Σωτηρόπουλοι, Πιεραίοι και από τα Καλάβρυτα οι Δημακόπουλοι και Θεοχαρόπουλοι.[8] Στον Πύργο δεν κατοικούσαν Τούρκοι εκτός από τον Ζαπίτη και μερικές τούρκικες οικογένειες που τον πλαισίωναν. Στην διάρκεια των Ορλωφικών σχηματίστηκε [2] προσωρινή διοίκηση κατά το σύστημα της Επτανήσου, κυβερνήτης δε είχε οριστεί ο Νικόλαος Φουρτούνας.

Κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας ο Πύργος είχε ειδική μεταχείριση λόγω των φορολογικών[9] προνομίων που είχε παραχωρήσει η τουρκική διοίκηση. Στον Πύργο είχαν συγκεντρωθεί οικογένειες από τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά, μέλη των οποίων εργάζονταν στους Οθωμανούς ως διερμηνείς, ιατροί και έμποροι. Η παρουσία διερμηνέων και γραμματικών ήταν εξαιρετικά χρήσιμη καθώς αυτοί διαδραμάτιζαν ενδιάμεσο ρόλο[10] μεταξύ Οθωμανών - Χριστιανών για την είσπραξη φόρων όπως και για τις εμπορικές δραστηριότητες[10] των Οθωμανών. Οι περισσότεροι κάτοικοι της περιοχής εργάζονταν στις μεγάλες εκτάσεις των Αγάδων καθώς και στις εκτάσεις της οικογένειας Αυγερινού που από το 1778 είχε νοικιάσει σημαντικά τμήματα γης από τους Οθωμανούς. Πριν την επανάσταση του 1821 υπήρξαν μεμονωμένες επαναστατικές κινήσεις[11] όπως των Ορλωφικών, των αδελφών Κρεστενίτη στα 1812 και του Δημητρίου Άχολου στα 1818.

Προεστοί που αναφέρεται ότι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην οργάνωση της τοπικής κοινωνίας κατά την προεπαναστατική περίοδο είναι οι: Αγαμέμνων Αυγερινός, Διονύσης Διάκος, Α. Φωτόπουλος, Α. Σταϊκόπουλος, Χαράλαμπος Βιλαέτης, Μ. Γιαννόπουλος, Γεώργιος Μήτσος, Α. Γκίκας, Ι. Μιχαήλ, Λυκούργος Κρεστενίτης, Στ. Μανωλόπουλος και Χριστόδουλος Άχολος.

Επανάσταση του 1821[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 29 Μαρτίου ο οπλαρχηγός του Πύργου, Χαράλαμπος Βιλαέτης, ύψωσε[12] την Ελληνική σημαία και ξεσήκωσε τους κατοίκους σε εξέγερση κατά των Τούρκων.

Ο Πύργος την κρίσιμη στιγμή δεν βρέθηκε απροετοίμαστος αφού πολλοί γόνοι σπουδαίων οικογενειών του Πύργου είχαν μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία με σκοπό την προετοιμασία της Επανάστασης.[13] Η πόλη γνώρισε μια μεγάλη καταστροφή τον Νοέμβριο του 1825 όταν ο Ιμπραήμ με τον στρατό του βάδισε εναντίον του ανοχύρωτου Πύργου. Ο στρατηγός Κολιόπουλος, ο οποίος είχε επιφορτιστεί για την προστασία της πόλης δεν κατάφερε να φτάσει εγκαίρως με τον στρατό του με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική[7] καταστροφή του Πύργου. Στις 11 Φεβρουαρίου του 1826 οι Αιγύπτιοι με αρχηγό τον Ντελή Αχμέτ εισέβαλαν στον Πύργο και κατάσχεσαν όλα τα εφόδια και τα ζώα που βρήκαν.

Σημαντικές μορφές του Πύργου είχαν αναλάβει την εκπροσώπηση του στις Εθνοσυνελεύσεις όπως οι: Παναγιώτης Άχολος, Αγαμέμνων Αυγερινός, Νικόλαος Βιλαέτης και Λυκούργος Κρεστενίτης. Επίσης η περιοχή του Πύργου είχε αναδείξει ηγετικές μορφές της Επανάστασης όπως: τον Πέτρο και Γεώργιο Μήτζου, τον Χαράλαμπο Βιλαέτη και τον Διονύσιο Διάκο.

Ειδική μνεία πρέπει να γίνει και για τον Μητροπολίτη Ώλενας Φιλάρετο, ο οποίος στις παραμονές της έκρηξης της Επαναστάσεως συνελήφθη από τους Τούρκους και οδηγήθηκε στην Τρίπολη όπου και εκτελέστηκε.

Επί Καποδίστρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την Επανάσταση ο Πύργος ορίστηκε πρωτεύουσα της Επαρχίας Ήλιδας. Ο διακανονισμός έγινε μεταξύ Λυκούργου Κρεστενίτη και Χρύσανθου Σισίνη.[14] Πρώτος δήμαρχος του Πύργου διορίστηκε ο Συλλαϊδόπουλος.

Ο πληθυσμός, κατά τον Σαρλ Λενορμάν, είχε αισθητά μειωθεί σε σχέση με τα προεπαναστατικά χρόνια ενώ ένα μεγάλο κομμάτι του το αποτελούσαν νησιώτες. Η γενική κατάσταση της πόλης ήταν φριχτή καθώς υπήρχαν παντού γκρεμισμένα σπίτια. Γι' αυτό το λόγο οι δημογέροντες του Πύργου στις 26 Ιουλίου του 1830 ζήτησαν την αποστολή[15] αρχιτέκτονα για να συντάξει το σχέδιο της πόλης καθώς και την δημιουργία[15] λιμενοβραχίονα στο Κατάκολο. Επίσης με συνοπτικές διαδικασίες κατασκευάστηκε ο Δημόσιος Οίκος με έξοδα της κυβέρνησης.

Κατά την περίοδο της εξουσίας του Καποδίστρια πραγματοποιήθηκαν πολλές εξεγέρσεις[15] με κυριότερη αυτή της οικογένειας Κρεστενίτη, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την σύλληψη[15] του Λυκούργου Κρεστενίτη από τον έκτακτο επίτροπο Ηλείας, Παναγιώτη Αναγνωστόπουλο.

Βαυαροκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Βασιλιάς Όθων επισκέφθηκε τον Πύργο δύο φορές κατά την βασιλεία του. Η πρώτη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 1833 και η δεύτερη, η οποία έγινε μαζί με την Αμαλία, στις 8 Μαΐου 1840.

Οι αναταραχές και οι εξεγέρσεις δεν έλειψαν ούτε σε αυτή τη χρονική περίοδο. Το 1840 οι αγρότες εξεγέρθηκαν εναντίον του Βασιλιά με κύριο αίτημα την κατάργηση της φορολογίας των προϊόντων τους. Η κυβέρνηση κατέστειλε την εξέγερση με την αποστολή στρατιωτικού τάγματος στον Πύργο και τη σύσταση έκτακτου στρατοδικείου με πρόεδρο τον Κ. Πίσσα.

Η δεύτερη χρονολογικά, και σημαντικότερη, εξέγερση συνέβη τον Μάιο του 1848 όταν ο Λύσανδρος Βιλαέτης κατέλαβε τον Πύργο με περίπου 80 οπαδούς του και κατέλυσε τις τοπικές αρχές.[16] Η συμμετοχή του κόσμου ήταν περιορισμένη λόγω των αποτυχημένων εκβάσεων των προηγουμένων επαναστάσεων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη γρήγορη προέλαση του κυβερνητικού στρατού ο οποίος και κατέπνιξε το κίνημα. Ο ηγέτης της εξέγερσης στον Πύργο, Λύσανδρος Βιλαέτης, κατέφυγε με έντεκα οπαδούς του στη Αγγλοκρατούμενη Ζάκυνθο όπου ζήτησε άσυλο. Το 1849 δόθηκε αμνηστία στους αποστάτες.

Την περίοδο 1851-1855 η ανάπτυξη της σταφίδας ήταν τόσο μεγάλη που η κυβέρνηση σύστησε Εφοριακό Γραφείο στον Πύργο έτσι ώστε οι φόροι από τα εισοδήματα των εμπόρων και των γεωργών να συλλέγονται ευκολότερα.

Τα σταφιδικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ανδρέας Αυγερινός συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη του Πύργου

Τον 19ο και 20ό αιώνα η καλλιέργεια της σταφίδας αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στην Δυτική Ελλάδα, και κατά κύριο λόγο στην Ηλεία και την Αχαΐα. Χαρακτηριστικό της ανάπτυξης της περιοχής είναι ότι στις αρχές του 20ου αιώνα το κατάστημα της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος ήταν ένα από τα σημαντικότερα[2] της ελληνικής επικράτειας. Η συγκέντρωση της καλλιεργίσιμης γης σε ολιγάριθμους κτηματίες, οι οποίοι νοίκιαζαν τα κτήματά τους στους γεωργούς με συχνά καταχρηστικούς όρους, είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη της τοκογλυφίας, την αύξηση των χρεοκοπιών & των κατασχέσεων και την αύξηση των τιμών σε πολλά βασικά προϊόντα στην πόλη του Πύργου. Την εποχή εκείνη ο Πύργος εξελίχθηκε σε σταυροδρόμι του εμπορίου της σταφίδας γι'αυτό και η κυβέρνηση φρόντισε να διορίσει τον γεωπόνο Π. Γεννάδιο[17] στο γυμνάσιο του Πύργου. Από εκείνη την εποχή χρονολογείται και η εγκατάσταση του πρώτου προξενείου για να φτάσουν τελικά να διατηρούν οι περισσότερες σημαντικές εμπορικές χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία, οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Νορβηγία, η Ολλανδία, η Αυστρία κ.ά. Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του εμπορίου της σταφίδας αποτέλεσε η πρωτοβουλία του Πύργιου βουλευτή Ανδρέα Αυγερινού σχετικά με την σιδηροδρομική ένωση του Πύργου με το επίνειο του Κατάκολο (Σιδηρόδρομος Πύργου - Κατακόλου, Σ.Π.Κ.). Η γραμμή που συνέδεε την πόλη με το λιμάνι του Κατακόλου, μήκους 13 χιλιομέτρων, ήταν η δεύτερη σιδηροδρομική γραμμή που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα (εξαιρουμένων αυτών που βρίσκονταν υπό οθωμανική κυριαρχία).

Τα Χριστούγεννα του 1888 πραγματοποιήθηκε η πρώτη οργανωμένη συγκέντρωση διαμαρτυρίας των αγροτών. Πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε στην πλατεία Δημαρχείου και διαμαρτυρήθηκε για την εγκατάλειψη του από το κράτος. Κύριοι ομιλητές ήταν οι Θαλλής Θεοδωρίδης και Α. Αθανασακέας. Παρ' όλα αυτά η κυβέρνηση δεν εισήγαγε ικανοποιητικά μέτρα για την βελτίωση της κατάστασης τον αγροτών με κύρια συνέπεια την φυγοδικία. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1893 πραγματοποιήθηκε Πανηλειακό συλλαλητήριο στον Πύργο και εκδόθηκε ψήφισμα στον Αντιβασιλέα από τον οποίου ζητούσε να ρυθμιστεί νομοθετικά το σταφιδικό ζήτημα, να αναβληθεί η είσπραξη των φόρων και να αυξηθεί η συμμετοχή της Εθνικής Τράπεζας στην ανάπτυξη της περιοχής. Ορίστηκε επίσης επιτροπή[17] που θα επέδιδε το ψήφισμα προς την κυβέρνηση και η οποία αποτελείτο από τους: Θαλλή Θεοδωρίδη, Αριστείδη Παναγιωτόπουλο, Νικόλαο Βέργο, Χαράλαμπο Γκάβα, Χρήστο Διάκοςκαι Χρήστο Μαρκόπουλο. Στις 15 Φεβρουαρίου 1894 πραγματοποιήθηκε πάλι ειρηνικό συλλαλητήριο όπου συντάχθηκε επιστολή προς τον Βασιλιά για την τακτοποίηση των φόρων. Η επιστολή υπογράφηκε[17] από τους: Ζώη Πολυζογόπουλο, Ιωάννη Λιούρδη, Δ. Καστόρχη, Χρήστο Παπαδόπουλο, Φ. Αρμυριώτη, Α. Αθανασιάδη και Σ. Μπαντούνα. Των μεγάλων αυτών συγκεντρώσεων ακολούθησαν και άλλες συγκεντρώσεις μικρότερης σημασίας.

Το αποκορύφωμα του Σταφιδικού αγώνα ήταν η εξέγερση του 1903. Στις 14 Φεβρουαρίου ξέσπασε εξέγερση στο χωριό Βαρβάσαινα. Οι αγρότες συγκεντρώθηκαν στον Πύργο εκφράζοντας με έντονο τρόπο τις διαμαρτυρίες τους. Το Υπουργείο Στρατιωτικών στην προοπτική θερμών επεισοδίων διέταξε[18] τον Γενικό Επόπτη της Χωροφυλακής στον Πύργο να είναι σε ετοιμότητα όλη η δύναμη του στρατιωτικού σώματός του με κύριο έργο την διάλυση των νυχτερινών συλλαλητηρίων. Στις 26 Μαρτίου συγκεντρώθηκε πλήθος αγροτών στον Πύργο όπου και συνέταξαν τηλεγράφημα προς τον Βασιλιά σχετικά με το μονοπώλιο της σταφίδας. Η επιτροπή αποτελείτο από τους: Γ. Χρονόπουλο, Α. Λεονταρίτη, Γεώργιο Παπαστασινό και Α. Μπερτζελέτο. Στις 16 Ιουνίου αγρότες από όλα τα χωριά με αρχηγό τον Παπαστασινό κατέβηκαν ένοπλοι στην πόλη του Πύργου. Ο υπουργός γεωργίας Λεβίδης υπέβαλλε την παραίτηση του ύστερα από τα επεισόδια. Στις 28 Ιουνίου 1903, η κυβέρνηση Θεοτόκη παραιτήθηκε. Οι αγρότες αποχώρησαν από τον Πύργο ύστερα από παρέμβαση των βουλευτών Ηλείας. Παρ'όλα αυτά η νέα κυβέρνηση διέταξε την αποστολή (1904) στρατιωτικού αποσπάσματος στον Πύργο για παν ενδεχόμενο.

Το 1925 αποφασίστηκε η ίδρυση[19] του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου, εποπτευόμενο από το κράτος, με την ονομασία "Αυτόνομος Σταφιδικός Οργανισμός" (Α.Σ.Ο.) με σκοπό την προστασία της καλλιέργειας και εμπορίας της Κορινθιακής Σταφίδας, ο οποίος λειτούργησε μέχρι και το Δεκέμβριο του 1997.

Η περίοδος της κατοχής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 5 Μαΐου 1941 έφθασαν 700 Ιταλοί στρατιώτες στον Πύργο και εγκαταστάθηκαν στο 2ο δημοτικό σχολείο Πύργου ενώ μετέτρεψαν σε σταύλο το θέατρο «Απόλλων».[20] Δήμαρχος, επί κατοχής, διορίστηκε ο Τάκης Βακαλόπουλος ενώ στη θέση του νομάρχη διορίστηκε ο Κονιωτάκης.

Η χρονιά 1943 ήταν καθοριστική για την ανάπτυξη της αντίστασης. Ο Μητροπολίτης Ηλείας Αντώνιος αποχώρησε από τον Πύργο και συντάχθηκε με τους αντάρτες. Σημαντική βοήθεια στην αντίσταση πρόσφερε και ο Τάσης Καζάζης (ο μετέπειτα επίτιμος δήμαρχος Πύργου) ο οποίος το 1943 διορίστηκε αναπληρωτής δήμαρχος αφού ο Τάκης Βακαλόπουλους για άγνωστους λόγους διέμενε στην Αθήνα. Η προσωπικότητα του απέτρεψε πολλές φορές τους Γερμανούς να προβούν σε εκτελέσεις.

Την 4η Σεπτεμβρίου 1944 το τελευταίο τμήμα του Γερμανικού στρατού αποχώρησε από τον Πύργο.[i] Σημαντική Πυργιώτικη μορφή του αγώνα είναι ο Μιλτιάδης Ιατρίδης, κυβερνήτης του θρυλικού υποβρυχίου «Παπανικολής». Ο δήμος Πύργου για να τον τιμήσει έστησε τον ανδριάντα του στην πλατεία Ιατρίδη.[21]

Το 2004 εγκαινιάστηκε το Νομαρχιακό Γενικό Νοσοκομείο Πύργου «Ανδρέας Παπανδρέου». Το νοσοκομείο έχει δυναμικό 280 κλινών, 14 χειρουργία, μονάδα τεχνητού νεφρού, μοναδά εντατικής θεραπείας και αξονικό τομογράφο.[22]

Πνευματική ανάπτυξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μουσική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επί δημαρχίας του Πέτρου Αυγερινού ιδρύθηκε η "Φιλαρμονική σχολή Πύργου" (1874) η οποία προσκλήθηκε από την επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας να παιανίσει στο στάδιο και στις πλατείες των Αθηνών.[23] Οι ιδρυτές της σχολής ήταν ο γυμνασιάρχης Ρέντζος, ο ιερέας Προβελέγγιος και ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης. Την πληρωμή του μισθού του μουσικοδασκάλου και των εξόδων της στέγασης του κτιρίου ανέλαβε[23] να ικανοποιήσει από τον μισθό του ο Πέτρος Αυγερινός. Μέχρι τότε την μουσική διδασκαλία του λαού αναλάμβαναν οι εκκλησίες οι οποίες ωθούσαν το ποίμνιο στην μάθηση της Βυζαντινής μουσικής. Το 1881 ιδρύθηκε το «Σωματείον της Φιλαρμονικής Εταιρείας Πύργου ο Απόλλων». Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1932, πραγματοποιείται η ίδρυση του ωδείου Πύργου. Την δεκαετία του 1930 λειτουργούσε η χορωδία Καραβασίλη[24], την οποία χρηματοδοτούσε ο τραπεζίτης και καπνοβιομήχανος Βασίλης Καραβασίλης.

Ο Ανδρέας Αυγερινός, αδερφός του δημάρχου Πέτρου Αυγερινού, ήταν από τα ιδρυτικά μέλη του Ωδείου Αθηνών (1871). Άλλες σημαντικές μορφές που επηρέασαν τα μουσικά πράγματα στον Πύργο ήταν οι μουσικοδιδάσκαλοι Ιωάννης Παρίδης και Σπύρος Μπέλικ που είχαν ιδρύσει και λειτουργούσαν επιτυχώς την «Φιλοκαλλιτεχνική Ένωση» και τη «Σχολή Μπελικ» αντίστοιχα. Επίσης σπουδαίες λυρικές τραγουδίστριες οι οποίες είχαν γεννηθεί στον Πύργο, ήταν η Πόπη Τζαβάρα και η Καλλιόπη Καφετζή ενώ στον Πύργο γεννήθηκε και ένας από τους κορυφαίους σήμερα δασκάλους της βυζαντινής μουσικής ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Πυργιώτισσες ήταν και η ρεμπέτισσα Ιωάννα Γεωργακοπούλου καθώς και η Μαίρη Λίντα.

Κινηματογράφος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πρώτος κινηματογράφος του Πύργου στεγάστηκε στο καφενείο «Κρόνιον», το οποίο μαζί με το μεταγενέστερο «Έρμειον», αποτέλεσαν[25] τα καφενεία της ελιτ για πολλές δεκαετίες. Στεγαζόταν σε κτίριο το οποίο είχε κατασκευαστεί από τον Τσίλλερ.[25] Σε εκείνον λοιπόν το χώρο το 1913 προβλήθηκαν για πρώτη φορά κινούμενες εικόνες από έναν Ιταλό ονόματει Giovanni.[25] Αργότερα συνέχισε τις προβολές του στο Θέατρο Απόλλων. Το 1943 στο κτίριο που στεγαζόταν το «Κρόνιον» ξεκίνησε να λειτουργεί ο κινηματογράφος «Rex» ενώ την ίδια εποχή λειτουργούσε και το «Πάνθεον». Επίσης λειτουργούσε[24] στην πόλη του Πύργου ο θερινός κινηματογράφος «Άλσος». Το 1997 ιδρύθηκε το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους (Olympia International Film Festival for Children and Young People), που λειτουργεί μέχρι σήμερα.

Θέατρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρώτο θέατρο της πόλης ήταν ένα ξύλινο πολυτελέστατο κατασκεύασμα το οποίο είχε δημιουργήσει ένας Ελληνοαιγύπτιος επιχειρηματίας. Για πολλά χρόνια εξυπηρετούσε τις καλλιτεχνικές ανάγκες των κατοίκων της πόλης μέχρι που το 1878, ύστερα από δωρεά του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου, κατασκευάστηκε το λιθόχτιστο θέατρο "Απόλλων". Το νέο θέατρο ήταν ευρύχωρο και σε κεντρικό σημείο της πόλεως έτσι ώστε να εξυπηρετεί στην μετακίνηση τους πολίτες. Παρόλα αυτά, λόγω έλλειψης εσόδων του δήμου το θέατρο εγκαταλείφθηκε με αποτέλεσμα, το 1927, η επιτροπή του θεάτρου να ζητήσει από το δημοτικό συμβούλιο την μεταφορά του θεάτρου στο κληροδότημα Καστόρχη. Η μεταφορά έγινε αλλά μερικούς μήνες αργότερα ακυρώθηκε λόγω διαφωνίας του δημάρχου με την διαχειριστική επιτροπή του κληροδοτήματος. Την περίοδο της κατοχής ιδρύθηκε από φοιτητές ο σύλλογος Πυργιώτικος Παρνασσός[26], ο οποίος στις 29 Δεκεμβρίου 1943 ανέβασε στο θέατρο "Απόλλων" την παράσταση "Οι Παλιοφοιτηταί". Ακολούθησαν και άλλες παραστάσεις ("Φοιτηταί", "Η δικαστική πλάνη", "Αρραβωνιάσματα", "Παπαγλέσσας", "Ο άντρας της" και η "Μπουμπουλίνα").

Σήμερα στον Πύργο υπάρχουν τέσσερις[26] θεατρικές ομάδες, οι οποίες διοργανώνουν παραστάσεις στο θέατρο Απόλλων.

Γράμματα-Τέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημαντική πρωτοβουλία για την πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου ήταν η ίδρυση, το 1884, της «Σχολής του Λαού» που απέβλεπε στη διαφώτιση του λαού με διάφορες ομιλίες. Την ίδια περίοδο λειτουργούσε ο «Σύλλογος των Ηλείων» στον οποίο γίνονταν διαλέξεις, εθνικού και θρησκευτικού περιεχομένου. Επίσης σημαντική παρουσία είχε να επιδείξει η «Λέσχη», η οποία είχε ως κύριο σκοπό την συλλογή βιβλίων. Οι πρώτες ενέργειες για σύσταση δημόσιας βιβλιοθήκης έγιναν το 1927 ύστερα από πρωτοβουλία μερικών εύπορων πολιτών.[iii] Στο τέλος του 19ου αιώνα ιδρύθηκε ο αναρχικός χριστιανικός όμιλος Πύργου.[vi] Σημαντική μορφή των γραμμάτων στην Ηλεία, ήταν ο γυμνασιάρχης Πύργου Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος ήταν ο πρώτος που επιχείρησε επιτυχημένα να γράψει την ιστορία των νεοτέρων χρόνων της Ηλείας.

Στην περίοδο της κατοχής, μαθητές του Γυμνασίου ίδρυσαν τον σύλλογο «Πυργιώτικος Παρνασσός» ο οποίος σκοπό είχε την διοργάνωση διαγωνισμών ποίησης κ.ά.[27] Την Άνοιξη του 1942 εξέδωσε το περιοδικό «Οδυσσέας» ενώ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους κυκλοφόρησε το δεύτερο τεύχος. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο Τάκης Δόξας ο οποίος έφερε σε επαφή τα μέλη του συλλόγου με τον Μητροπολίτη Αντώνιο για την παραχώρηση του τυπογραφείου (σχετικά με την έκδοση του περιοδικού).[27] Εκτός από τον «Πυργιώτικο Παρνασσό» υπήρχε ένας ακόμα σύλλογος μαθητών με τίτλο τα «Φιλοπρόοδα Νιάτα», ο οποίος και κυκλοφόρησε χειρόγραφα μερικά τεύχη περιοδικού με τίτλο «Λύρα».

Κορυφαία πνευματική μορφή του Πύργου είναι ο συγγραφέας Τάκης Δόξας. Επίσης σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στον Πύργο είναι: ο ακαδημαικός,ιστορικός και λογοτέχνης Διονύσιος Κόκκινος, ο ποιητής Τάκης Σινόπουλος, ο καθηγητής Σάκης Καράγιωργας, ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις, ο συγγραφέας Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος, ο ποιητής Γιώργης Παυλόπουλος, ο ηθοποιός Κώστας Καζάκος, ο λογοτέχνης Θεόδωρος Ξύδης, ο συγγραφέας Μπάμπης Τσικληρόπουλος, ο γελοιογράφος Στάθης (Σταυρόπουλος), ο ζωγράφος Δανιήλ Παναγόπουλος κ.ά.

Φιλανθρωπικές δραστηριότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλά εκλεκτά μέλη της κοινωνίας του Πύργου επέδειξαν αξιόλογη φιλανθρωπική δραστηριότητα. Οι κυριότερες δωρεές είναι οι εξης:

  • Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο

Ο Αθανάσιος Μανωλόπουλος στις 28 Φεβρουαρίου 1888 αποφάσισε την ανέγερση του Δημοτικού Μανωλοπούλειου νοσοκομείου με δικές του δαπάνες. Εκτός από τον Αθανάσιο Μανωλόπουλο, χρήματα έδωσε μέσω του κληροδοτήματος του και ο πεθερός του Μανωλόπουλου, ο Ιωάννης Κανδηλιεράς[28] Το κτήριο σχεδιάστηκε από τον Τσίλλερ. Επίσης το κληροδότημα Λυρή, το 1890 πρόσφερε 20 χιλιάδες δραχμές ενώ ο πλούσιος σταφιδέμπορος Αγγελής Παπαδόπουλος ανέλαβε την δαπάνη για τα πρώτα 20 κρεβάτια.

  • Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο

Το κτήριο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του Πύργου και στεγάζει υπηρεσίες του Δήμου. Έχει γίνει με δαπάνες του εφοπλιστή Γιάννη Λάτση.[29]

  • Λιούρδειος παιδικός σταθμός Πύργου

Δωρήθηκε το 1899 από τον Ιωάννη Λιούρδη με τον σκοπό να γίνει ορφανοτροφείο. Το 1910 σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων φιλοξενήθηκε στο οίκημα Λιούρδη σώμα στρατού.[30] Σήμερα στεγάζεται ο Α' κρατικός Λιούρδειος παιδικός σταθμός. Επίσης σημαντικά ποσά διέθεσαν και οι κληρονόμοι του Ζώη Πολυζογόπουλου.

  • Θέατρο Απόλλων

Είναι δωρεά (1879) του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου και ανακαινίστηκε τα τελευταία χρόνια με δαπάνες του Γιάννη Λάτση.

  • Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Πύργου

Είναι δωρεά του Κωνσταντίνου Χριστόπουλου, παππού του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, ο οποίος το 1926 ίδρυσε την "Ηλειακή βιβλιοθήκη Πύργου". Το 1953, ύστερα από δική του πρωτοβουλία, η βιβλιοθήκη έγινε κρατική. Εκτός από τους χιλιάδες τόμους που δώρισε, παραχώρησε και το πατρικό του σπίτι στην οδό Γερμανού όπου σήμερα στεγάζονται οι σύγχρονες εγκαταστάσεις της βιβλιοθήκης. Επίσης έχουν συνεισφέρει σημαντικά οι Στέφανος Στεφανόπουλος και Τάκης Δόξας. Ο πρώτος δώρισε 7.140 τόμους στην Βιβλιοθήκη ενώ ο δεύτερος, ο οποίος είχε διατελέσει και διευθυντής της βιβλιοθήκης, δώρισε 6.466 τόμους από την προσωπική του βιβλιοθήκη.[31]

Άλλοι ευεργέτες της πόλης του Πύργου είναι: ο πολιτικός Ιωάννης Γιαννόπουλος, η χήρα του Βασίλη Διάκου και η χήρα Λυρή[28].

Έντυπος λόγος και ραδιοτηλεόραση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι πρώτες ενδείξεις για έκδοση εφημερίδας στον Πύργο τοποθετούνται στο έτος 1867 όταν εκδίδεται[32], για πρώτη φορά, η εβδομαδιαία εφημερίδα Η Φωνή της Ηλείας με εκδότη Γ.Ε. Δημητριάδη. Τον επόμενο χρόνο ξεκίνησαν να κυκλοφορούν άλλες δύο καινούριες εβδομαδιαίες εφημερίδες. Ακολουθεί μια περίοδος στασιμότητας (1868-1884) η οποία διακόπτεται από την έκδοση των εφημερίδων: Ηλεία, Φίλος του λαού, Σκαπανεύς, Πατρομυνέτα κ.ά. Επίσης σημαντικό ρόλο στην ιστορική έρευνα διαδραμάτισε το ιστορικό πόνημα Ηλειακά (1888) του καθηγητή Γεωργίου Παπανδρέου. Στην παρακάτω λίστα αναφέρονται οι εφημερίδες[32] που εκδόθηκαν στο διάστημα 1867-1984 στον Πύργο σύμφωνα με τον ιστορικό Βύρονα Δάβο. Σημειώνονται το όνομα, η ημερομηνία έκδοσης και ο εκδότης.

Σήμερα στον Πύργο κυκλοφορούν τρεις καθημερινές εφημερίδες, η «Πατρίς», η οποία είναι η δεύτερη αρχαιότερη καθημερινή εφημερίδα στην Ελλάδα καθώς κυκλοφορεί αδιάκοπα από το 1902, η «Πρώτη» και η «Πρωινή». Επίσης εκδίδεται σε εβδομαδιαίο επίπεδο η εφημερίδα «Αυγή» της οικογένειας Καπογιάννη, η «Δημοκρατική» ο «Παρατηρητής» και η «Θέση της Ηλείας». Σε επίπεδο τηλεόρασης εκπέμπουν δυο τοπικά τηλεοπτικά κανάλια, η ΟΡΤ (Ολυμπιακή Ραδιοφωνία Τηλεόραση) του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Βαρουξή και το TV Κόσμος. Η εμβέλειά τους καλύπτει όλο το νομό Ηλείας καθώς και το νησί της Ζακύνθου. Επίσης σε ραδιοφωνικό επίπεδο εκπέμπουν πέντε τοπικοί σταθμοί: ο Life Radio 91.6 που είναι συνεργάτης του Nitro Radio, η Ολυμπιακή Ραδιοφωνία (ΟΡΤ FM) 92.3 που είναι συνεργάτης των ΣΚΑΪ 100.3 και Sfera 102.2, o VOX FM 103.3 που είναι συνεργάτης του Imagine 89.7 Θεσσαλονίκης, o REC 104 FM και το Φως της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας και Ωλένης στους 107.6 FM και ο οποίος συνεργάζεται με το ραδιοφωνικό σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον ποδοσφαιρικό τομέα οι μεγάλες ομάδες του Πύργου στην περίοδο του Μεσοπολέμου ήταν δύο, ο Ηρακλής, με έδρα την περιοχή του Νοσοκομείου, και ο Εθνικός με έδρα την περιοχή που έχει κατασκευαστεί σήμερα το εθνικό στάδιο Πύργου. Στον Ηρακλή πρόεδρος ήταν ο εργοστασιάρχης Βασίλης Καραβασίλης. Το 1944 δημιουργήθηκε η τρίτη μεγαλύτερη ομάδα του Πύργου, η ΑΕΚ, η οποία δημιουργήθηκε από πρόσφυγες και είχε έδρα στα Χαλικιάτικα. Το 1949 ιδρύθηκε ακόμα ένα σωματείο με το όνομα Απόλλωνας. Η έδρα του ήταν στο Γυμνάσιο Αρρένων. Η κόντρα μεταξύ των τεσσάρων μεγάλων ομάδων εμπόδιζε την πρόοδο του ποιοτικού ποδοσφαίρου. Γι'αυτό τον λόγο στις 27 Ιανουαρίου 1958 δημιουργήθηκε ο Πανηλειακός με την συνένωση του Εθνικού, του Ηρακλή και της ΑΕΚ. Το πρώτο διοικητικό συμβούλιο αποτελείτο από τους παράγοντες των προηγούμενων ομάδων. Την περίοδο 1969 - 1970 πρωταθλητής Ηλείας αναδείχτηκε ο Πανηλειακός. Το 1970 ο Πανηλειακός για πρώτη φορά έπαιξε στην Β' Εθνική ενώ στην δεκαετία του '90 συμμετείχε πολλές φορές στην Α' Εθνική. Σήμερα παίζει στην Γ΄ Εθνική (2010-2011). Η έδρα είναι στο δημοτικό στάδιο, το οποίο κατασκευάστηκε το 1978 και ανακαινίστηκε το 2000. Η χωρητικότητα του ξεπερνάει τους 8.500 θεατές.[33] Μεγάλη ώθηση στην ανάπτυξη του ποδοσφαίρου έδωσε η ανεξαρτητοποίηση της ΕΠΣ Ηλείας που μέχρι τότε υπαγόταν στην ΕΠΣ Πατρών.

Στον Πύργο λειτουργεί ένα σύγχρονο κλειστό στάδιο καλαθοσφαίρισης. Κατασκευάστηκε το 1995 και έχει φιλοξενήσει το Final-4 του Κυπέλλου Ελλάδας στο βόλεϊ το 1998. Στο συγκεκριμένο γήπεδο η Εθνική ομάδα Καλαθοσφαίρισης έχει αγωνιστεί αρκετές φορές. Το γήπεδο ανήκει στον Δήμο Πύργου και σε αυτό δεν έχει έδρα καμία επαγγελματική ομάδα. Επίσης αξιόλογη δράση έχει ο Ναυτικός Όμιλος Πύργου, ο οποίος εδρεύει στο κολυμβητήριο[34] της πόλης.

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πόλη του Πύργου εδρεύουν οι διευθύνσεις πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και δύο τμήματα[35] του ΤΕΙ Πάτρας. Συγκεκριμένα το τμήμα Πληροφορικής και ΜΜΕ, που ιδρύθηκε το 2003, καθώς και το τμήμα Μουσειολογίας, τα οποία αριθμούν περίπου στους χίλιους φοιτητές. Επίσης στην πόλη λειτουργεί η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής και Αγιογραφίας από την Μητρόπολη Ηλείας και η Σχολή Εκπαιδεύσεως Τεχνιτών Τηλεπικοινωνίας[36] (Σ.Ε.Τ.ΤΗΛ.) του Γενικού Επιτελείου Στρατού.

Οικονομία & Τουρισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πύργος αποτελεί το σημαντικότερο[2] εμπορικό και οικονομικό κέντρο του νομού Ηλείας καθώς εκτός των άλλων σε αυτόν συγκεντρώνονται οι οικονομικοί (Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών κ.ά.) και διοικητικοί θεσμοί της περιοχής. Η παραγωγή της σταφίδας, που κατά το παρελθόν αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης της περιοχής, αγγίζει κάθε χρόνο τους δύο χιλιάδες τόνους[26], από τους οποίους το 95% εξάγεται[26] προς το Εξωτερικό. Έχει αξιόλογη[2] βιομηχανία επεξεργασίας[1] αγροτικών προϊόντων και βιοτεχνία. Η περιοχή είναι εύφορη και παράγει λαχανικά, κηπευτικά, κυρίως ντομάτες και πατάτες, ελιές, εσπεριδοειδή και κτηνοτροφές.

Η γειτνίαση με την Αρχαία Ολυμπία καθώς και η δυνατότητα ελλιμενισμού κρουαζιερόπλοιων στο επίνειο του Πύργου, το Κατάκολο, συμβάλει σημαντικά[26] στην ανάπτυξη του τουρισμού. Υπολογίζεται ότι τετρακόσια τριάντα μεγάλα και μικρά πλοία ελλιμενίζονται[26] σε ετήσια βάση στο Κατάκολο.

Συγκοινωνίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κύρια οδική αρτηρία που συνδέει την Πάτρα με τον Πύργο είναι ο Αυτοκινητόδρομος 9. Η πόλη του Πύργου συνδέεται με τα υπόλοιπα αστικά κέντρα με λεωφορεία ΚΤΕΛ. Η κατασκευή του σταθμού λεωφορείων ολοκληρώθηκε[37] το 2004, ο δε στόλος της εταιρείας αποτελείται από ογδόντα επτά[38] λεωφορεία. Αν και ο Πύργος διαθέτει σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει την πόλη του Πύργου με την Πάτρα και την Καλαμάτα δεν εκτελούνται δρομολόγια λόγω κατάργησής των συγκεκριμένων δρομολογίων είτε για οικονομικούς είτε για τεχνικούς λόγους. Σήμερα λειτουργεί[39] μόνο η γραμμή Κατάκολο - Ολυμπία, η οποία πραγματοποιεί στάση στον σιδηροδρομικό σταθμό Πύργου.

Στην περιοχή υπάρχει το στρατιωτικό αεροδρόμιο Ανδραβίδας, για το οποίο τα τελευταία χρόνο γίνονται προσπάθειες να μετατραπεί[40] σε πολιτικό.

Ορθόδοξη Μητρόπολη Ηλείας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Ορθόδοξη Μητρόπολη Ηλείας

Τα προεπαναστατικά χρόνια η έδρα της Επισκοπής Ωλένης βρισκόταν στον Πύργο. Με Βασιλικό Διάταγμα η Επισκοπή Ωλένης συγχωνεύθηκε με την Μητρόπολη Πατρών και Ηλείας. Το έτος 1899 η Επισκοπή Ηλείας διαχωρίζεται, ενώ το 1922 παίρνει την τελική της μορφή ως Μητρόπολη Ηλείας με έδρα τον Πύργο.[41]

Στα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της Επισκοπής Ηλείας το Μητροπολιτικό μέγαρο βρισκόταν επί της οδού Γερμανού, στο σπίτι του γιατρού Ιωάννου Σταθόπουλου. Αργότερα μετακόμισε δύο φορές μέχρι να βρει το οριστικό μέρος να εγκατασταθεί στο οποίο είναι ακόμα και σήμερα. Το σημερινό κτίριο αγοράστηκε[41] το 1939 από την Εθνική Τράπεζα.

Επί Μητροπολίτη Αντωνίου θεμελιώθηκε και λειτούργησε η αίθουσα ομιλιών της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας, η οποία βοήθησε στην πνευματική ανάπτυξη του τόπου. Επίσης σημαντικό έργο θεωρείται ότι έχει προσφέρει το Μαθητικό οικοτροφείο-ορφανοτροφείο "Η Αγία Φιλοθέη", το οποίο στεγάζεται σε τετραώροφο κτήριο στον Πύργο. Ύστερα από πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Αθανασίου τοποθετήθηκε μπροστά από τον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου η προτομή του εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Ωλένης Φιλάρετου, ο οποίος πέθανε στις 13 Σεπτεμβρίου 1821 στις φυλακές της Τρίπολης.

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δημόσια κτίρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο.
  • Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο

Κατασκευάστηκε με δαπάνες του Γιάννη Λάτση. Στο συγκεκριμένο κτήριο στεγάζονται πολλές υπηρεσίες του Δήμου καθώς και η "αίθουσα Λαογραφικών στοιχείων".

  • Δημοτική Αγορά

Βρίσκεται κοντά στην κεντρική πλατεία του Πύργου και καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο.[42] Στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, η αγορά ήταν ξύλινη. Το 1889 με πρωτοβουλία του δημάρχου Πέτρου Αυγερινού αποφασίστηκε η διάθεση 200 χιλιάδων δραχμών για την ανέγερση λιθόκτιστης αγοράς στο ίδιο σημείο. Στις 13 Ιανουαρίου 1890 ξεκίνησαν επίσημα οι εργασίες για την κατασκευή της νέας δημοτικής αγοράς. Την μελέτη του έργου επιμελήθηκε[2] ο Γερμανός αρχιτέκτονας Τσίλλερ. Σήμερα η Δημοτική Αγορά, ύστερα από την ανακαίνισή της, λειτουργεί ως αρχαιολογικό μουσείο της πόλης του Πύργου. Έχει παραχωρηθεί από τον δήμο Πύργου στο υπουργείο πολιτισμού.

  • Θέατρο «Απόλλων»

Είναι δωρεά του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου και κατασκευάστηκε το 1878. Υποστηρίζεται[26][2] ότι είναι σε σχέδια Ερνστ Τσίλλερ. Χρησιμοποιήθηκε για θεατρικές παραστάσεις αλλά και για κινηματογραφικές προβολές, εγκαταλείφθηκε όμως από τη δεκαετία του 1960. Το 1995 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες ανακαίνισης ύστερα από δαπάνες του Γιάννη Λάτση.

Ναοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Άγιος Χαράλαμπος

Η εκκλησία του Άγιου Χαράλαμπου κατασκευάστηκε[13] στην εποχή της Τουρκοκρατίας από την οικογένεια Βιλαέτη. Ο Άγιος Χαράλαμπος είναι αποτελεί το πολιούχο της πόλης του Πύργου αφού σύμφωνα με την παράδοση έσωσε την πόλη από τον κίνδυνο της πανούκλας. Στο σημείο στο οποίο σταμάτησε η επιδημία κατασκευάστηκε το εκκλησάκι του Αγίου Χαράλαμπου. Μέσα στο ναό φυλάσσεται η εικόνα του Αγίου η οποία δωρήθηκε, το 1687, από την οικογένεια Βιλαέτη την οποία είχαν φέρει μαζί τους από τα Βελά Ηπείρου. Από το 1946 ο Άγιος Χαράλαμπος γιορτάζεται επίσημα ως πολιούχος της πόλης.

  • Αγία Κυριακή

Η Αγία Κυριακή είναι η παλαιότερη εκκλησία του Πύργου.Είναι γοτθικού ρυθμού και διατηρεί ακόμα και στις μέρες μας τα χαρακτηριστικά της. Στο εσωτερικό της υπάρχουν αγιογραφίες του σπουδαίου Ζακυνθινού Ταμβάκη.

  • Άγιος Αθανάσιος

Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου έχει χτιστεί σε σχέδια Τσίλλερ. Είναι χτισμένη σε έναν από τους επτά λόφους της περιοχής. Σημαντικό ρόλο στην κατασκευή της, αφού ήταν ο κύριος ευεργέτης, διαδραμάτισε ο Ιωάννης Λιούρδης[28]. Μέσα στο ναό φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Η παράδοση για την εικόνα αναφέρει ότι πουλήθηκε από μοναχούς του Αγίου Όρους. Οι μοναχοί αρχικά είχαν αρνηθεί να την πουλήσουν και κατευθύνθηκαν στη Ζάκυνθο πιστεύοντας ότι θα έβρισκαν καλύτερη τιμή πώλησης. Όμως η τρικυμία δεν τους άφησε να περάσουν στο νησί με αποτέλεσμα να γυρίσουν και να πουλήσουν την εικόνα στον εφημέριο της εκκλησίας.[43]

  • Άγιος Νικόλαος

Βρίσκεται στην πλατεία Επαρχείου και είναι η Μητρόπολη του Πύργου. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου έχει γνωρίσει πολλές καταστροφές. Το 1885 καταστράφηκε από τους σεισμούς ενώ τα πρώτα έργα για την ανακατασκευή της πραγματοποιήθηκαν τον Μάϊο του 1889.[44] Το 1904 ο δήμος Πύργου αποφάσισε την δωρεά 4 χιλιάδων δραχμών για την αποπεράτωση του ναού. Τελικά ο ναός εγκαινιάστηκε το 1906, παρουσία Μητροπολίτη Ηλείας.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

i. ^  Αντίθετα ο Βύρων Δάβος υποστηρίζει[9] ότι σε καμμία άλλη εποχή, εκτός του 1778 που υπάρχουν τα συμφωνητικά και άλλα έγγραφα αλληλογραφίας των τούρκων του Αυγερινού, η ιστορία δεν αναφέρει το όνομα "Πύργος".

ii. ^  Ο Γερμανός συνταγματάρχης Οσσάν είπε στον δήμαρχο Τάση Καζάζη: «Ίσως να μην ιδωθούμε ποτέ πλέον. Φεύγοντας σας ευχαριστώ πολύ, γιατί με τη στάση σας με αποτρέψατε να κάμω κακό στον τόπο σας».[45]

iii. ^  Η επιτροπή που είχε σκοπό την ίδρυση δημόσιας βιβλιοθήκης αποτελείτο από τους: Γ. Παπαβραμόπουλο, Π. Οικονόμου, Γ. Μανωλόπουλο, Τρύφωνα Κανελλόπουλο, Δ. Παπαδημητρίου και Κ. Πρεβεδούρο.

iv. ^  Οι ιδρυτές του ομίλου ήταν οι: Δ. Μπαντούνας, Δ. Καραμπίλιας, Βασίλειος Θεοδωρίδης, Α. Χριστογιαννόπουλος, Β. Δουδούμας, Π. Τσεκούρας, Π. Κοτζιάς και Δ. Αρνέλλος.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Εγκυκλοπαίδεια Δομή, εκδοτικός οργανισμός Τεγόπουλου - Μανιατέα, Αθήνα 1996 σελ. 166, λήμμα: Πύργος Ηλείας
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα 2001, τόμος 51, σελ. 156, λήμμα: Πύργος Ηλείας
  3. «PÝRGOS, GREECE». Weatherbase.com. http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=592016&refer=&cityname=P%FDrgos-Greece. Ανακτήθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2012. 
  4. 4,0 4,1 Απογραφές 2001 & 2011, από την Ελληνική Στατιστική Αρχή
  5. 5,0 5,1 Γεώργιος Παπανδρέου, Η Ηλεία δια μέσου των αιώνων, Λεχαινά 1991, σελίδα 358
  6. 6,0 6,1 Δόξας Τάκης, Το Χρονικό του Πύργου, 1965, σελ.10
  7. 7,0 7,1 Δάβος Βύρων, Ιστορία του Πύργου Ηλείας και 17 περιχώρων, Αθήνα 1995, σελ. 11
  8. Βάσος Μικελόπουλος, Όσα η ιστορία αφήνει στο περιθώριο, Πύργος 2006, σελίδα 523
  9. 9,0 9,1 Δάβος Βύρων, Ιστορία του Πύργου Ηλείας και 17 περιχώρων, Αθήνα 1995, σελ. 12
  10. 10,0 10,1 Δάβος Βύρων, Ιστορία του Πύργου Ηλείας και 17 περιχώρων, Αθήνα 1995, σελ. 13 - 14
  11. Δόξας Τάκης, Το Χρονικό του Πύργου, 1965, σελ. 15
  12. Η Ελλάδα & ο κόσμος (1800 - 2005), εκδόσεις Ντέτσικα, τόμος Α΄, σελίδα 37
  13. 13,0 13,1 Γεώργιος Παπανδρέου, Η Ηλεία δια μέσου των αιώνων, Λεχαινά 1991, ανατύπωση α΄ έκδοσης, σελίδα 359 - 360
  14. Βύρων Δάβος, Ιστορία του Πύργου Ηλείας και 17 περιχώρων, Αθήνα 1995, σελίδα 30
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Εφημερίδα «Πατρίς», Ηλεία, Πρόσωπα και γεγονότα στον 20ό αιώνα, άρθρο του Κ. Κυριακόπουλου, εκδ. εφημερίδα «Πατρίς», Πύργος 2003, σελίδες 31-32
  16. Εφημερίδα «Πατρίς», Ηλεία, Πρόσωπα και γεγονότα στον 20ό αιώνα, άρθρο της Περσεφόνης Γιαννέλου, εκδ. εφημερίδα «Πατρίς», Πύργος 2003, σελίδα 39
  17. 17,0 17,1 17,2 Βύρων Δάβος, Τα σταφιδικά της Ηλείας (1827 - 1997), Αθήνα 1997, σελ. 14 - 19
  18. Βύρων Δάβος, Στον Πύργο και στην Ηλεία του 1821 - 1930, Αθήνα 1996, σελ. 210
  19. Ιστορικό ΑΣΟ, από την ιστοσελίδα της Συνεταιριστικής Κορινθιακής Σταφίδας
  20. Εφημερίδα Πατρίς, φύλλο: 17598/1.8.1942, εκδότης: Λεωνίδας Βαρουξής
  21. Ημέρα πολιτιστικών εκδηλώσεων η 20ή Αυγούστου, άρθρο της εφημερίδας "Πρώτη"
  22. «ΕΜΠΕΔΟΣ: Εγκαίνια του γενικού νοσοκομείου Πύργου ”Ανδρέας Παπανδρέου”». euro2day.gr. 3 Φεβρουαρίου 2004. http://www.euro2day.gr/article/215837/ArticleDetails.aspx. Ανακτήθηκε στις 2012-12-24. 
  23. 23,0 23,1 Βύρων Δάβος, Στον Πύργο και στην Ηλεία του 1821 - 1930, Αθήνα 1996, σελίδες 99 - 100
  24. 24,0 24,1 Βάσος Μικελόπουλος, Όσα η ιστορία αφήνει στο περιθώριο, Πύργος 2006, σελίδα 155
  25. 25,0 25,1 25,2 Βάσος Μικελόπουλος, Όσα η ιστορία αφήνει στο περιθώριο, Πύργος 2006, σελίδες 173 - 174
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 26,5 26,6 Πύργος Ηλείας, από την ιστοσελίδα της εφημερίδας "Έθνος"
  27. 27,0 27,1 Εφημερίδα «Πατρίς», Πρόσωπα και γεγονότα στον 20ο αιώνα, άρθρο του Παύλου Γ. Σινόπουλου, σελ.59, εκδ. εφημερίδα «Πατρίς», Πύργος 2003
  28. 28,0 28,1 28,2 Δάβος Βύρων, Στον Πύργο και στην Ηλεία του 1821-1930, Αθήνα 1996, σελίδες 144-145
  29. Κοινωφελές Έργο, πληροφορίες από τον ιστότοπο του ιδρύματος Λάτση
  30. Βύρων Δάβος, Στον Πύργο και στην Ηλεία του 1821-1930, Αθήνα 1996, σελίδα 277
  31. Δωρητές - Στεφανόπουλος, Δόξας, πληροφορίες από τον ιστότοπο της δημοτικής βιβλιοθήκης Πύργου
  32. 32,0 32,1 Βύρων Δάβος, Οι εφημερίδες της Ηλείας, σελ.6-23, εκδ. εφημερίδα «Πατρίς», Πύργος 2003
  33. Στάδιο Πύργου, αφιέρωμα της ιστοσελίδας stadia.gr
  34. Κολυμβητήριο Πύργου, από την ενημερωτική ιστοσελίδα iliatora.gr
  35. Τμήματα ΤΕΙ στον Πύργο, από την ιστοσελίδα του ΤΕΙ Πάτρας
  36. Διεύθυνση Τεχνικού, από την ιστοσελίδα του Γενικού Επιτελείου Στρατού
  37. Σταθμός Πύργου, από την ιστοσελίδα των ΚΤΕΛ Ηλείας
  38. Στόλος εταιρείας, από την ιστοσελίδα των ΚΤΕΛ Ηλείας
  39. Κατάκολο - Ολυμπία, από την ιστοσελίδα της ΤΡΑΙΝΟΣΕ
  40. Αεροδρόμιο Ανδραβίδας, από την εφημερίδα "Το Βήμα"
  41. 41,0 41,1 Εφημερίδα «Πατρίς», Ηλεία, Πρόσωπα και γεγονότα στον 20ο αιώνα, άρθρο του Μητροπολίτου Ηλείας Γερμανού Β΄, Πύργος 2003, σελίδες 5 - 9
  42. Παπανδρέου Γεώργιος. «Δημοτική Αγορά Πύργου Ηλείας». Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού. http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=797. Ανακτήθηκε στις 2012-12-24. 
  43. Εφημερίδα "Αυγή", άρθρο του Ιωάννη Βορβίλα, φύλλο 9ης Μαΐου 2005
  44. Βύρων Δάβος, Στον Πύργο και στην Ηλεία του 1821-1930, Αθήνα 1996, σελίδες 158-159
  45. Τάσης Καζάζης, Οι Γερμανοί στην Ηλεία, Πύργος 1977, σελ. 368

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

faroi.com: Ο πέτρινος παραδοσιακός φάρος στο Κατάκολο επίνειο του Πύργου Ηλείας