Κιλκίς
- Για το ομώνυμο ελληνικό Θωρηκτό δείτε Κιλκίς (Θωρηκτό).
| Κιλκίς | |
|---|---|
|
|
|
| Χάρτης | |
| Θέση στην Ελλάδα | |
 Κιλκίς
|
|
| Πληροφορίες | |
| Γεωγραφικό διαμέρισμα | Μακεδονία |
| Περιφέρεια | Κεντρική Μακεδονία |
| Νομός | Κιλκίς |
| Επίσημος πληθυσμός | 22.914 (2011) |
| Έκταση | 306,5 km² |
| Υψόμετρο | 290 m |
| Ταχυδρομικός κώδικας | 61100 |
| Τηλεφωνικός κωδικός | 23410 |
| Δήμαρχος | Ευάγγελος Μπαλάσκας |
| Ιστότοπος | http://www.e-kilkis.gr/ |
Το Κιλκίς είναι πόλη της Κεντρικής Μακεδονίας. Το Κιλκίς, πρωτεύουσα του ομώνυμου Νομού, είναι μία αναπτυσσόμενη επαρχιακή πόλη με αξιοσημείωτη βιομηχανική πρόοδο, μέσω των μονάδων που εδρεύουν στη Βι.Πε. Σταυροχωρίου. Το 2011 η πόλη είχε μόνιμο πληθυσμό 22.740 και ο Δήμος 51.710 μόνιμους κατοίκους. Οι κάτοικοι του Κιλκίς ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, ενώ τις τελευταίες δεκαετίες η ίδρυση της Βι.Πε. Σταυροχωρίου προσήλκυσε αρκετούς νέους επιστήμονες και εργάτες στις βιομηχανικές της μονάδες.
Πίνακας περιεχομένων |
Ιστορική αναδρομή [Επεξεργασία]
Αρχαιότητα [Επεξεργασία]
Ο λόφος και η γύρω περιοχή κατοικούνται από την αρχαϊκή εποχή, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα[1]. Η πόλη πήρε το όνομά της από την αρχαία πόλη Καλλικώς, που στη συνέχεια ως Ρωμαϊκός σταθμός του 1ου αιώνα π.Χ. ονομάζονταν Κάλλικουμ (Callicum). Callicum ή Καλλικώς ήταν το δερμάτινο κόσκινο με το οποίο συλλέγονταν ο χρυσός από τον ποταμό Εχέδωρο. Άλλωστε ο ποταμός πήρε την ονομασία "Γαλλικός" από τον οικισμό Καλλικό. Σήμερα ο οικισμός Καλλίκουμ έχει ταυτιστεί με την Κολχίδα Κιλκίς, όπου υπάρχουν ρωμαϊκά και παλαιοχριστιανικά ερείπια οικισμού[2]. Το Καλλίκουμ αποτελούσε επίσης σημαντικό σταθμό στη δημόσια Ρωμαϊκή όδο που διέρχονταν την περιοχή.
Βυζάντιο [Επεξεργασία]
Με την προσχώρηση των κατοίκων της περιοχής στο Χριστιανισμό ιδρύεται η Επισκοπή Καλλικού. Τον 5ο αιώνα μ.Χ. ιδρύεται στό λόφο του Κιλκίς, η μονή της Παναγίας της Καλλικούς και γύρω απ' αυτήν εξελίσσεται ένα μικρό πόλισμα.
Κατά τον 10ο αιώνα με την ίδρυση του Βουλγαρικού κράτους, η πόλη Καλλικόν λεηλατείται από τους Βούλγαρους και πολλοί κάτοικοί της μεταναστεύουν στην Καλαβρία της Νοτίου Ιταλίας, που τότε ανήκε στο Βυζάντιο. Ίδρυσαν εκεί την πόλη Γαλλικιάνο Gallicianò, όπου μέχρι σήμερα οι κάτοικοι γνωρίζουν την καταγωγή τους από το Καλλικόν της Μακεδονίας και διατηρούν την Ελληνική τους συνείδηση και παράδοση. Λόγω της εκτεταμένης καταστροφής του 10ου αιώνα παύει και η Επισκοπή Καλλικού. Η σύγχρονη πόλη δημιουργήθηκε από τους κατοίκους του κατεστραμμένου Καλλικού, μετά το 1014, όταν ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ κατέστρεψε το Βουλγαρικό στρατό και επανήλθε η ηρεμία στην περιοχή. Πολλοί κάτοικοι του Καλλικού συνέρρευσαν τότε στη μονή της Παναγίας της Καλλικούς και το ήδη υπάρχον πόλισμα εξελίχτηκε σε κωμόπολη με το όνομα Καλλικούς και μετέπειτα, εκ παραφθοράς, Καλκούσι.
Τουρκοκρατία [Επεξεργασία]
Σύμφωνα με την οθωμανική απογραφή του 1530, το Κιλκίς είχε 195 χριστιανικά νοικοκυριά [3]. Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το Κιλκίς αναφέρεται πάλι τον 17ο αιώνα ως σημαντικό αγροτοεμπορικό Κέντρο. Το Κιλκίς αναφέρεται με το όνομα Κιλκίσι σε εκκλησιαστικό κώδικα του 1732[4]. Στα μέσα του 18ου αιώνα η πρωτεύουσα του καζά Αβρέτ Χισάρ (Γυναικοκάστρου) μεταφέρεται από το Γυναικόκαστρο στο Κιλκίς[5]. Στα τέλη του 18ου αιώνα, το Κιλκίς αποτελούσε τσιφλίκι του Γιουσούφ Μουχλίς πασά, γιου του Ισμαήλ μπέη από τις Σέρρες. Οι Κιλκισιώτες συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1821 με αποτέλεσμα να δεχτούν τα Οθωμανικά αντίποινα μετά την καταστολή των εξεγέρσεων στη Μακεδονία. Έτσι το Κιλκίς καταστράφηκε σχεδόν ολοσχαιρώς και πολλοί κάτοικοι αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν. Από τότε ο Ελληνισμός της πόλης συρρικνώθηκε ανεπανόρθωτα, καθώς άρχισαν να εγκαθίστανται Βούλγαροι αγροτοεργάτες προκειμένου να καλύψουν το κενό στα τσιφλίκια[6]. Το 1884 το Κιλκίς αριθμούσε γύρω στους 800 κατοίκους[7]. Η πλειοψηφία των χριστιανών κατοίκων της πόλης ήταν Έλληνες, όπως μας πληροφορεί ο Βρετανός πρόξενος Θεσσαλονίκης Τσαρλς Μπλαντ (Charles Blunt) σε απόρρητη έκθεσή του προς την Βρετανική πρεσβεία Κωνσταντινουπόλεως, στις 15 Μαρτίου του 1885[8]. Στο Κιλκίς αναφέρονται μετά το 1850 δύο Ελληνικές εκκλησίες, της Παναγίας του Κιλκίς, στους πρόποδες του λόφου του Αγίου Γεωργίου και ο Άγιος Γεώργιος (που αργότερα καταλήφθηκε προσωρινά από τους Ουνίτες), καθώς και ένα Ελληνικό σχολείο. Η εκκλησία της Παναγίας (χρονολογείται ήδη από τον 5ο αιώνα, καθώς ήταν το καθολικό της μονής) καταστράφηκε από ουνίτες και εξαρχικούς το 1886, κατά τη διάρκεια των εθνικών ανταγωνισμών[9][10]. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου χτίστηκε το 1830 πάνω σε ερείπια Βυζαντινού ναού[11], και αγιογραφήθηκε από το Γεώργιο από τη Χαλάστρα και τον Εμμανουήλ από τα Γιαννιτσά.
.jpg)
Έως το 1890, το Κιλκίς ήταν μία μικρή κωμόπολη με πληθυσμό που δεν ξεπερνούσε τους 2.500 και αποτελούνταν από Έλληνες, Τούρκους και Βούλγαρους. Τις δύο επόμενες δεκαετίες, λόγω της έκρυθμης κατάστασης εξαιτίας των εθνοτικών συγκρούσεων, αυξήθηκε ραγδαία ο πληθυσμός με συνεχή ροή Βουλγάρων από την ύπαιθρο και σταδιακή αποχώρηση των Ελλήνων, φτάνοντας έτσι τις 10.000 περίπου, στις αρχές του 20ού αιώνα. Όταν οι Βουλγαρουνίτες του Κιλκίς προσχώρησαν στη Βουλγαρική Εξαρχία, η κατάσταση για τους Έλληνες υπήρξε τραγική, καθώς δέχονταν κάθε είδους τρομοκρατία και βία, προκειμένου να μεταστραφούν προς την Εξαρχία. Πολλές οικογένειες προσήλθαν στην εξαρχία και έκτοτε εκβουλγαρίστηκαν, όπως η οικογένεια του μετέπειτα Βούλγαρου ποιητή Χρίστο Σμύρνενσκι (Ισμιρλή) από τη Σμύρνη. Αποτέλεσμα των πιέσεων αυτών, ήταν να εκλείψει η Ελληνική κοινότητα για μερικά χρόνια στο μεταίχμιο των δύο αιώνων. Το Μάρτιο του 1900 όμως ορισμένες οικογένειες ζήτησαν την επιστροφή τους στο Πατριαρχείο. Απαίτησαν μάλιστα την επίσκεψη του μητροπολίτη Πολυανής Παρθένιου στην πόλη. Έτσι, ο Παρθένιος, επισκέφτηκε την πόλη για 4 ημέρες και οργανώθηκε και πάλι η Ελληνική κοινότητα. Η Αθηναϊκή εφημερίδα Εμπρός, έγραφε στις 21 Μαρτίου του 1900:
"Εις το περίφημο αυτό Κιλκίσιον, 42 οικογένειαι υπέβαλον αιτήσεις προς τον Επίσκοπον Πολυανής κ. Παρθένιον, δι' ων δηλούσι την απόφασίν των να επανέλθωσιν εις την Ορθοδοξίαν, προσκαλούσι δε την Α. Πανιερότητα εις την πόλιν των."[12]
Στην διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, η πόλη του Κιλκίς υπήρξε άντρο Βουλγάρων κομιτατζήδων και ο Ελληνισμός της πόλης βρέθηκε σε δεινή θέση. Παρόλα αυτά, οι Κιλκισιώτες οργανώθηκαν κατά του βουλγαρικού κινδύνου. Αυτοί που ηγήθηκαν της Ελληνικής Άμυνας κατά της βουλγαρικής τρομοκρατίας και της οθωμανικής αυθαιρεσίας ήταν οι Κιλκισιώτες Γεώργιος Σαμαράς, Ιωάννης Δοϊρανλής και Πέτρος Κουκίδης με τα ένοπλα σώματά τους, καθώς και οι Κιλκισιώτισσες Ευαγγελία Τραϊανού Τζούκου και Αικατερίνη Σταμπουλή με τις οργανωτικές τους προσπάθειες στον τομέα της Ελληνικής εκπαίδευσης και της περίθαλψης τραυματιών Μακεδονομάχων [13]. Επίσης, σημαντική ήταν η προσφορά της οικογένειας Χατζηαποστόλου. Η οικογένεια Χατζηαποστόλου διατηρούσε μεγάλο κτήμα στο Μεταλλικό, του οποίου τη σοδειά διέθετε για τη χρηματοδότηση του αγώνα. Το κτήμα αποτέλεσε και καταφύγιο των Μακεδονομάχων στην περιοχή[14]. Τελικά, η άλλοτε ακμαία Ελληνική κοινότητα του Κιλκίς συρρικνώθηκε λίγο πριν την απελευθέρωση στις 30 ηρωικές οικογένειες που αποτέλεσαν τη μαγιά για την ιστορική συνέχεια της πόλης.
Το Κιλκίς καταλήφθηκε από τους Βούλγαρους κατά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο του 1912.
Απελευθέρωση [Επεξεργασία]
Στον Β' Βαλκανικό Πόλεμο του 1913 ο Ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την πόλη μετά από την τριήμερη, πολύνεκρη Μάχη του Κιλκίς-Λαχανά (19-21 Ιουνίου). Αν και υπήρξαν σοβαρές απώλειες, περισσότερα από 5.000 θύματα η Ελληνική πλευρά και 7.000 η Βουλγαρική, η Ελληνική νίκη ήταν ένα αποφασιστικό βήμα για την τελική έκβαση του πολέμου. Το Κιλκίς καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά κατά τη μάχη. Πριν τη μάχη, όσοι από τους κατοίκους του ήταν Βούλγαροι, 7.000 συνολικά, εγκατέλειψαν την πόλη μετά από προτροπή του Βούλγαρου επισκόπου και κατέφυγαν στη Βουλγαρία, όπου εγκαταστάθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος τους στη Σόφια[15]. Το 1915 οι Κιλκισιώτες, στους οποίους είχαν προστεθεί πρόσφυγες από το Ακαλάν (σήμερα Μπελοπόλιανε) της Ανατολικής Ρωμυλίας, Στρωμνιτσιώτες και Βιζυηνοί, επιτέθηκαν στο ναό του Αγίου Γεωργίου, ώστε να τον καταλάβουν, καθώς τον κατείχαν ακόμα Ουνίτες. Τότε, αποκαλύφθηκαν και οι παλαιότερες Ελληνικές γραφές στις αγιογραφίες, αφού ξύστηκαν οι νεώτερες κυριλλικές.[16] Η πόλη επεκτάθηκε εγγύτερα στη σιδηροδρομική γραμμή της Θεσσαλονίκης ώστε να μπορέσει να δεχτεί και τους Έλληνες πρόσφυγες από τη Βουλγαρία, την Π.Γ.Δ.Μ. και τη Μικρά Ασία. Οι πρόσφυγες που ήρθαν πρώτοι, μετά την απελευθέρωση του 1913, ήταν από την Π.Γ.Δ.Μ. (Περιοχές Στρώμνιτσας, Τίκφες και Γευγελής), και η πόλη μετονομάστηκε σε "Νέα Στρώμνιτσα"[17] ή "Νέα Τιβεριούπολη"[εκκρεμεί παραπομπή] το 1913.
Η σημασία της Μάχης του Κιλκίς-Λαχανά μπορεί να εκτιμηθεί από το γεγονός ότι το Πολεμικό Ναυτικό ονόμασε ένα θωρηκτό με το όνομα της πόλης: το θωρηκτό Κιλκίς –πρώην USS Mississippi– που βυθίστηκε από Γερμανικό βομβαρδιστικό Στούκα στις 23 Απριλίου του 1941, μαζί με το αδελφό πλοίο του θωρηκτό Λήμνος, κατά την τρίτη εβδομάδα της εισβολής της Ναζιστικής Γερμανίας στην Ελλάδα. Η πόλη του Κιλκίς περιήλθε υπό Βουλγαρική κατοχή το 1943, όταν η Βουλγαρική ζώνη κατοχής επεκτάθηκε, ώστε να συμπεριλάβει τις περιφέρειες του Κιλκίς και της Χαλκιδικής. Οι Βούλγαροι ακολούθησαν πολιτική βίαιου εκβουλγαρισμού με απώτερο σκοπό την προσάρτηση της περιοχής στη Βουλγαρία, αλλά εμποδίστηκαν σ’ αυτό από τους Γερμανούς συμμάχους τους, που φοβήθηκαν μια αποσταθεροποίηση της Ελλάδας, αν οι Βούλγαροι συνέχιζαν την πολιτική τους. Η περιοχή έγινε μείζον κέντρο αντάρτικης αντιστασιακής δράσης πριν απελευθερωθεί, το 1944.
Αξιοθέατα και ιστορικά μνημεία [Επεξεργασία]
- Σπήλαιο Αγίου Γεωργίου
- Εκκλησία Αγίου Γεωργίου
- Λόφος Αγίου Γεωργίου
- Κέντρο Προβολής Λόφου Αγίου Γεωργίου
- Αρχαιολογικό Μουσείο
- Πολεμικό Μουσείο
- Λαογραφικό Μουσείο
- Δημοτικό Στάδιο Κιλκίς
Γεωγραφία & Κλίμα [Επεξεργασία]
Το έδαφος του Κιλκίς είναι στο μεγαλύτερο μέρος του πεδινό ενώ το κλίμα είναι ηπειρωτικό, με ψυχρούς χειμώνες και ζεστά καλοκαίρια. Δέχεται δε πολλές βροχές και χιόνια κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Εκπαίδευση [Επεξεργασία]
Στη πόλη του Κιλκίς υπάρχουν 13 Νηπιαγωγεία, 9 Δημοτικά σχολεία , 3 Ημερήσια Γυμνάσια και 1 Εσπερινό, 2 Ημερήσια Γενικά Λύκεια, 1 Εσπερινό, 2 ΕΠΑΛ, 1 Εκκλησιαστικό, 1 EΠΑΣ και 1 Σ.Ε.Κ. Επίσης υπάρχει 1 ΤΕΕ Νοσηλευτικής - Σχολή Νοσηλευτικής ΓΝΝΚ και Εργαστήρια ΕΕΕΚ αλλά και παράρτημα του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης το οποίο έχει ένα τμήμα (Σχεδιασμού και Παραγωγής Ενδυμάτων).
Πολιτιστικοί Φορείς [Επεξεργασία]
- Σύλλογος Στρωμνιτσιωτών "Η Τιβεριούπολις"
- Σύλλογος Σαρακατσαναίων "Ο Φλάμπουρας"
- Ο.ΠΟ.Ν.Γ.Α. Κιλκίς, Κιλκίς
- Τέχνη, Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία - Παράρτημα Κιλκίς
- Αρμονία, Πολιτιστικός-Φιλανθρωπικός Σύλλογος
- Πολυάνειο Ωδείο Ιεράς Μητροπόλεως Κιλκίς
- Οι Αργοναύτες, Σύλλογος Ποντίων Κιλκίς
- Θρακική Εστία, Σύλλογος Θρακιωτών νομού Κιλκίς*
- Λύκειο Ελληνίδων Κιλκίς, Σύλλογος Λυκείου Ελληνίδων - Παράρτημα Κιλκίς
Πολιτιστικές εκδηλώσεις [Επεξεργασία]
- Θερινός Κινηματογράφος
- Φεστιβάλ Κινηματογράφου Β. Ελλάδος (Συμμετοχή)
- Διεθνές Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου & Παντομίμας (υπό την αιγίδα του Δήμου Κιλκίς)
- Ελευθέρια
- Εμποροπανήγυρη Σεπτεμβρίου
Διάσημοι Κιλκισιώτες [Επεξεργασία]
- Καρέλης Δημήτρης, ηθοποιός και σκηνοθέτης
- Δημήτριος Μάρκος, διεθνής ποδοσφαιριστής
- Ανδρέας Μακρής, διεθνούς φήμης βιολιστής
- Λάκης Σημαιοφορίδης, διεθνής ποδοσφαιριστής, νομικός, πρ.πρόεδρος Π.Σ.Α.Π.
- Κώστας Λαχάς (Λαχανίδης), ζωγράφος
- Γκότσε Ντέλτσεφ, Βούλγαρος ηγέτης της IMRO ή Ε(Β)ΜΕΟ δηλ. Εσωτερική Βουλγάρικη Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (1872-1903)
- Σταύρος Ορφανίδης, εκδότης - δημοσιογράφος
- Λάζαρος Παυλίδης, συγγραφέας
- Παναγιώτης Μουλάς Καθηγητης Νεοελληνικης Γλωσσης της Φιλοσοφικης Σχολης του Α.Π.Θ.
- Αλεξάντερ Στάνισεφ, Βούλγαρος γιατρός και πολιτικός (1886-1945)
- Φαίη Σκορδά, θεατρολόγος, τηλεπαρουσιάστρια
- Βίκυ Χατζηβασιλείου, δημοσιογράφος, τηλεπαρουσιάστρια, πολιτικός[18]
- Χρίστο Σμύρνενσκι, Βούλγαρος ποιητής (1898-1923)
- Έλενα Ναβροζίδου, ζωγράφος
- Λέανδρος Συμεωνίδης,παλαίμαχος ποδοσφαιριστής του ΠΑΟΚ
- Χρήστος Αβραμίδης, Στρατηγός, πολιτικός, πρώην υπουργός Βορ. Ελλάδος
- Δημοσθενης Παπαδοπουλος,Πολιτικος,Βουλευτης Ε.Κ
- Σωφρονιος Περτσινιδης,Πολιτικος,Βουλευτης Ν.Δ
- Κωνσταντινος Παπαδοπουλος,Αρχηγος ΠΑΟ,Πολιτικος,Βουλευτης ΕΡΕ
- Χαραλαμπος Παπαδοπουλος,Πολιτικος,Βουλευτης Ν.Δ
- Αλέξανδρος Αβραμίδης,πολιτικός,Βουλευτης Ν.Δ,πρώην υφυπουργός Εθνικής Άμυνας
- Σάββας Τσιτουρίδης, πολιτικός, πρώην υπουργός
- Γιώργος Φλωρίδης, πολιτικός, πρώην υπουργός
- Ερμής Μουρατίδης, θεατρικός συγγραφέας
- Κώστας Βασιλειάδης, διεθνής καλαθοσφαιριστής
- Θεόδωρος Ορφανίδης, Μαέστρος[19]
Διατελέσαντες Δήμαρχοι του Κιλκίς [Επεξεργασία]
- Δημήτριος Τσιτσίμης
- Κώστας Γαβριηλίδης
- Αγγελος Παρθενης
- Στυλιανος Χαριτιδης
- Πυρρος Μισοπουλος
- Νίκος Αγγελίδης
- Σπύρος Αυγητίδης
- Αναστασιος Αμανατιδης
- Δημήτριος Τερζίδης
- Ευαγγελος Μπαλασκας
Αθλητικοί σύλλογοι του Κιλκίς [Επεξεργασία]
Παραπομπές [Επεξεργασία]
- ↑ Ιερά Μητρόπολης Πολυανής και Κιλκισίου, Ιεραί Μοναί, Ανασκόπηση
- ↑ Άρθρο της εφημερίδας "Μακεδονία", 9 Μαΐου 2008
- ↑ Harun Yeni, Demography and Settlement in Paşa Sancağı Sol-Kol Region According to Muhasebe-i Vilayet-i Rumeli Defteri Dated 1530, Supervisor: Prof. Halil İnalcık, Bilkent University, Department of History, Σεπτέμβριος 2006, σελ. 96
- ↑ Ιστορικό τεκμήριο από κώδικα του 1732
- ↑ Άρθρο Ιστορίας του Δήμου Κιλκίς
- ↑ Γεώργιος Χ. Χιονίδης, διάλεξη: Τα ληφθέντα υπό των Τούρκων μέτρα κατά των Ελλήνων επαναστατών του 1821 εις την Μακεδονίαν (ανάτυπον από Μακεδονικά ΙΑ΄ τεύχος. 27), Θεσσαλονίκη 1971
- ↑ Ιερά Μητρόπολης Πολυανής και Κιλκισίου, Ιεραί Μοναί, Ανασκόπηση
- ↑ Ο Βόρειος Ελληνισμός κατά την πρώιμη φάση του Μακεδονικού Αγώνα (1878-1894) - Απομνημονεύματα Αναστάσιου Πηχεώνα, Κωνσταντίνος Απ. Βακαλόπουλος, Εκδοτικός οίκος Αντώνιου Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2004, σελ. 159
- ↑ [Στη Βουλγαρική "Τ. Βλάχωφ: Ιστορία του Κιλκίς", Φιλιππούπολη 1885]
- ↑ Οικουμενικόν Πατριαρχείον, Ιερά Μητρόπολις Πολυανής και Κιλκισίου
- ↑ Ιερά Μητρόπολης Πολυανής και Κιλκισίου, Ιεραί Μοναί, Ανασκόπηση
- ↑ Ιερά Μητρόπολης Πολυανής και Κιλκισίου, Ιεραί Μοναί, Ανασκόπηση
- ↑ ["Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι" της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ),Eκδόσεις University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 95]
- ↑ ["Χρήστου Ίντου: Κέντρα Οργάνωσης, Δράσης και Αντίστασης των Ελλήνων του Νομού Κιλκίς κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα" Πρακτικά Συνεδρίου "100 Χρόνια από το θάνατο του Παύλου Μελά", Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ), Θεσσαλονίκη 2004]
- ↑ Γεώργιος Καραμαλάκης, Η μεταξύ Πάικου και Κρουσσίων Χώρα, Β΄ έκδοση, εκδόσεις Ηδωνός, Αθήνα, 1997, σελ. 118
- ↑ Ιερά Μητρόπολης Πολυανής και Κιλκισίου, Ιεραί Μοναί, Ανασκόπηση
- ↑ Εξέλιξη πληθυσμού Δήμου Κιλκίς. Οδηγός Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. http://cultour.damt.gov.gr/article.php?article_id=1121&topic_id=53&level=3&belongs=10&area_id=6&lang=gr. Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2012.
- ↑ Ραδιοφωνικός σταθμός, Αδέσμευτος 95,2 Βίκυ Χατζηβασιλείου
- ↑ TaR, συνεντεύξεις, Έφη Αγραφιώτη, Θεόδωρος Ορφανίδης, Ένας ακόμα δικός μας «άγνωστος»
Εξωτερικοί σύνδεσμοι [Επεξεργασία]
- Kilkistoday.gr - Ηλεκτρονική εφημερίδα Ν. Κιλκίς
- Δήμος Κιλκίς
- Τουριστικός Οδηγός Κιλκίς
- "Το παλιό Κιλκίς". Φωτογραφικό αρχείο
Κιλκίς (Αρχείο ντοκιμαντέρ της Ε.Ρ.Τ.)
|
|||||
