Ρέθυμνο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°22′4.8″N 24°28′24.61″E / 35.368000°N 24.4735028°E / 35.368000; 24.4735028

Ρέθυμνο
Πόλη
Αεροφωτογραφία Ρεθύμνου - διακρίνεται η Φορτέτζα.
Ρέθυμνο στον χάρτη: Ελλάδα
Ρέθυμνο
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό διαμέρισμα Κρήτη
Περιφέρεια Κρήτης
Δήμος Ρεθύμνης
Έκταση 26.777[1] τ.χλμ
Υψόμετρο 17 [1] μ
Πληθυσμός 28.987[1]

Το Ρέθυμνο είναι πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού (περιφερειακής ενότητας) της Κρήτης και έδρα του μητροπολιτικού ομώνυμου Δήμου της περιφέρειας Κρήτης (πρόγραμμα Καλλικράτης). Από το 1999 έως το 2010 σύμφωνα με την τότε διοικητική διαίρεση της Ελλάδας ήταν έδρα του Δήμου Ρεθύμνης. Εμφανίζει μεγάλη τουριστική κίνηση κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενώ οι 2.500 και πλέον ενεργοί φοιτητές καθιστούν την πόλη ιδιαίτερα ζωντανή κατά την υπόλοιπη περίοδο του χρόνου. Ο πληθυσμός της πόλης ανέρχεται σε 28.987 κατοίκους (απογραφή 2001)[1]. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης μετά το Ηράκλειο και τα Χανιά.

Πίνακας περιεχομένων

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Eλαιογραφία του πρώτου μισού του 17αι. (αγνώστου). Βρίσκεται στο Δημαρχείο Ρεθύμνου.
To έμβλημα της πόλης στη Μαρίνα Ρεθύμνου

Η σημερινή πόλη είναι χτισμένη στην ίδια θέση με την αρχαία Ρίθυμνα ή Ρήθυμνα ή Ριθυμνία. Μαρτυρίες για την ύπαρξη της πόλης υπάρχουν από τον 5ο-4ο αι. π.Χ. και είναι κυρίως τα αργυρά και χάλκινα νομίσματα, τα οποία έφεραν στη μια όψη την κεφαλή του Απόλλωνα ή της Αθηνάς, και στην άλλη τρίαινα ή δύο δελφίνια ή αίγα[2]. Από την κοπή των νομισμάτων αυτών φαίνεται ότι η πόλη ήταν ανεπτυγμένη με αξιόλογο εμπόριο. Ίσως να είχε αναπτύξει σχέσεις με τους Πτολεμαίους, οι οποίοι την είχαν μετονομάσει σε Αρσινόη. Είναι περιορισμένες οι πληροφορίες που έχουμε στη διάθεσή μας για τη βυζαντινή περίοδο. Αξιόλογες μαρτυρίες δεν υπάρχουν μέχρι το 1204, οπότε οι Ενετοί αγόρασαν από τους Φράγκους κατακτητές του Βυζαντίου ολόκληρη την Κρήτη έναντι 10.000 αργυρών μάρκων. Τότε αρχίζει η περίοδος της Ενετοκρατίας, η οποία φτάνει μέχρι το 1669. Οι Ενετοί αρχικά εξεδίωξαν τους Γενουάτες του Ενρίκο Πεσκατόρε και εγκαταστάθηκαν στο νησί. Δεν έδωσαν εντούτοις ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάπτυξή του. Τους ενδιέφεραν περισσότερο οι κτήσεις τους στην ηπειρωτική Ελλάδα και στα Επτάνησα.

Το 1538 ο Χαϊρεντίν (Khair ad Din) Μπαρμπαρόσα (Κοκκινογένης) ναύαρχος του Οθωμανικού στόλου και κουρσάρος των ακτών της Αλγερίας (Μπαρμπαριάς), επιτέθηκε στο νησί. Οι Ενετοί αποφάσισαν να κατασκευάσουν ορισμένα οχυρωματικά έργα. Περιέβαλαν την πόλη με τείχος μήκους 1400 μ. (σήμερα ολοσχερώς κατεστραμμένο), αφήνοντας όμως την από θαλάσσης πλευρά εκτεθειμένη. Ήταν εύκολο έτσι για τον πειρατή Ολουτζ Αλή να την κατακτήσει, το 1562. Οι Ενετοί, διαπιστώνοντας το σφάλμα τους, αφού τον εξεδίωξαν, κατασκεύσαν το περίφημο κάστρο της Φορτέτζας, σωζόμενο σήμερα. Η Φορτέτζα αποτελεί το έμβλημα του Ρεθύμνου.

Ο 16ος αιώνας βρίσκει την πόλη σε μεγάλη πνευματική άνθηση. Πολλοί Ρεθυμνιώτες καλλιτέχνες και λόγιοι εργάζονται όχι μόνο στην Κρήτη αλλά και στην Βενετία. Σημαντικές προσωπικότητες είναι ο Μάρκος Μουσούρος (1470–1517), ο Εμμανουήλ Τζάνες Μπουνιαλής και ο αδελφός του Μαρίνος Τζάνες Μπουνιαλής, δημιουργός του έπους "Κρητικός Πόλεμος", ο Νικόλαος Βλαστός, ο Ζαχαρίας Καλλέργης (συνέταξε και τύπωσε ο ίδιος "Μέγα Ετυμολογικόν Λεξικόν"), ο ζωγράφος Εμμανουήλ Λαμβάρδος, ο Γεώργιος Χορτάτσης (Ερωφίλη, Γύπαρις, Πανώρια) κ. ά.

Η περίοδος αυτή της ακμής διακόπηκε απότομα, όταν το 1669 η Κρήτη κατακτήθηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι οδήγησαν την πόλη σε μαρασμό. Οι κάτοικοί της σταδιακά άρχισαν να την εγκαταλείπουν, αλλά δεν έλειψαν και οι μικροεξεγέρσεις. Με την έκρηξη της Επανάστασης του 1821 στην ηπειρωτική Ελλάδα, η Κρήτη ξεσηκώθηκε. Οι Τούρκοι απάντησαν με σφαγές των αμάχων σε διάφορες πόλεις, με πρώτη αυτή στις Κυδωνίες Χανίων την 15 Μαΐου 1821. Παρακινημένοι από αυτό το επεισόδιο, οι Τούρκοι του Ρεθύμνου έκαναν το ίδιο. Μέσα στην πόλη έσφαξαν πάνω από εκατό άοπλους Έλληνες μεταξύ των οποίων τον Χ. Καλλέργη και τον Ιωάννη Δεληγεώργη. Λεηλάτησαν τα καταστήματα και τα εργαστήρια, αιχμαλώτισαν γυναίκες και παιδιά και φυλάκισαν τον επίσκοπο Ρεθύμνης Γεράσιμο Περδικάρη όπως και τους ηγουμένους των μοναστηριών, άλλους κληρικούς και λαϊκούς και τον ελληνοδιδάσκαλο Ιωάννη. Επί τρεις μέρες έτρεχαν και στα γύρω χωριά λεηλατώντας και σκοτώνοντας όσους δεν πρόλαβαν να κρυφτούν στα ορεινά. Μέχρι εξήντα άτομα σκοτώθηκαν στο χωριό Περιβόλια, κοντά στο Φρούριο, και πολλούς άλλους στα χωριά Μαγουλά και Μαρουλά, μεταξύ αυτών και τον ιερέα Γεώργιο. Ακόμα και δύο Τούρκοι σκοτώθηκαν μεταξύ τους στη διαμάχη για την κατοχή τριών νεαρών γυναικών. Στα χωριά γύρω από το Ρέθυμνο σκοτώθηκαν περί τους 500 Έλληνες. Τούρκος ονόματι Χατζαλάκης διακρίθηκε για την αγριότητά του σκοτώνοντας όποιον χριστιανό συναντούσε. Όσοι Έλληνες μπόρεσαν διασώθηκαν στα Σφακιά και στα γύρω όρη, ενώ οι Τούρκοι κλείστηκαν στο φρούριο του Ρεθύμνου.[3] Χωρίς δυσκολία οι Τούρκοι κατέπνιξαν την επανάσταση στο νησί, καθώς οι Κρητικοί πολεμούσαν μόνοι κι αβοήθητοι. Χαρακτηριστικό είναι το επεισόδιο του σπηλαίου του Μελιδονιού, στο οποίο είχαν καταφύγει περίπου 370 άτομα (άνδρες και γυναικόπαιδα) που δεν ήθελαν να παραδοθούν: Οι Τούρκοι πέταξαν αναμμένα υλικά στην είσοδο του σπηλαίου, με αποτέλεσμα να βρουν το θάνατο από ασφυξία οι έγκλειστοι σ' αυτό (2 - 3 Οκτωβρίου 1823).

Το 1866 ξέσπασε νέα επανάσταση. Αυτή τη φορά οι Κρήτες πολέμησαν σε μεγάλο βαθμό αβοήθητοι και η επανάσταση κατεστάλη. Το πιο χαρακτηριστικό γεγονός αυτής της επανάστασης είναι το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου (8 Νοεμβρίου 1866), ενός μοναστηριού 22 χλμ. ανατολικά του Ρεθύμνου.

Με την ανεξαρτητοποίηση της Κρήτης (1897) η πόλη άρχισε και πάλι να αναπτύσσεται. Κατασκευάστηκαν έργα υποδομής (δρόμοι, γέφυρες, διδακτήρια). Η ανάπτυξη συνεχίστηκε, όχι όμως με εντατικούς ρυθμούς, για να διακοπεί με τη Μάχη της Κρήτης στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά την οποία η πόλη υπέστη αρκετές καταστροφές. Διασώθηκε, ωστόσο, σημαντικό μέρος της (ενετικής) παλιάς πόλης, η οποία είναι μέχρι σήμερα μια από τις καλύτερα διασωζόμενες ενετικές πόλεις στην Ελλάδα.

Σήμερα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την απελευθέρωση η πόλη άρχισε να αναπτύσσεται εκ νέου τόσο οικιστικά όσο και πνευματικά. Σημαντική ώθηση της προσέδωσε η εγκατάσταση της Φιλοσοφικής Σχολής και της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης (περίπου 2.500 φοιτητές)[εκκρεμεί παραπομπή] και η δημιουργία της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης που λειτουργεί σήμερα στην πανεπιστημιούπολη στον οικισμό Γάλλου [4].

Πανοραμική εικόνα Ρεθύμνου.

Σήμερα το Ρέθυμνο είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης με πληθυσμό περίπου 32.000 κατοίκων (απογραφή 2001). Η οικονομία της στηρίζεται στον τουρισμό, καθόσον υπάρχουν πολλά αξιοθέατα, μεγάλη αμμώδης παραλία και ισχυρή ξενοδοχειακή υποδομή. Συγκοινωνιακά η πόλη εξυπηρετείται οδικά με σύνδεση με το Ηράκλειο και τα Χανιά μέσω του Εθνικού δρόμου Ε 75, ενώ έχει και επαρχιακό σχετικά καλό οδικό δίκτυο, με το οποίο συνδέεται με όλες τις περιοχές του Νομού. Διαθέτει, επίσης, νέο, σύγχρονο λιμένα. Δεν έχει αεροδρόμιο.

Πραγματικός Πληθυσμός Ρεθύμνου [5]
Οικισμοί 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001
Ρέθυμνο 8.648 11.057 14.999 14.969 17.136 23.355 28.987
Αγία Ειρήνη 96 88 63 47 34 63 49
Άγιος Μάρκος - - - - 18 65 -
Ανώγεια 50 25 25 21 13 15 89
Γάλλος 315 274 252 180 146 205 430
Γιαννούδι 92 82 78 30 22 23 96
Καστελλάκια - 45 27 36 105 - -
Κουμπές - 106 - - - - -
Μετόχι Αλμπάνη 67 79 31 - - - -
Μεγάλο Μετόχι (Ρισβάν) - 33 25 - 6 28 29
Μικρό Μετόχι - - - - 29 91 188
Μισίρια 294 212 - - - - -
Ξηρό Χωριό 214 219 132 90 - 114 131
Περιβόλια 853 805 - - - - -
Πλατανές 343 488 - - - - -
Τρία Μοναστήρια - - - - 18 105 107
Σύνολα 10.972 13.513 15.632 15.373 18.190 24.064 31.687

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μήνας [6] Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μάι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ
Μέγιστη Μηνιαία θερμοκρασία (°C) 15.5 15.7 17.2 20.4 24.2 28.2 29.9 29.8 27.5 24.0 20.4 17.2
Ελάχιστη Μηνιαία θερμοκρασία (°C) 9.5 9.4 10.4 12.5 15.6 19.3 21.7 21.8 19.5 16.6 13.7 11.2
Απόλυτα ρεκόρ θερμοκρασίας (°C) - -0.8 - - - - - 41.4 - - - -
Μέση μηνιαία Βροχόπτωση (mm) 133.8 94.9 80.1 35.0 14.2 5.6 0.5 2.0 20.4 90.5 75.9 108.9
Μέση Μηνιαία Υγρασία (%) 69.1 67.1 66.0 63.1 63.4 60.0 60.6 61.5 63.4 67.0 68.0 68.2

Ο νομός Ρεθύμνου ως τμήμα της Κρήτης ανήκει στη μεσογειακή κλιματολογική ζώνη το κλίμα της οποίας χαρακτηρίζεται ως εύκρατο. Ο χειμώνας είναι ήπιος και υγρός με αρκετές βροχοπτώσεις και χιόνια στα ορεινά. Η χιονόπτωση είναι σπάνια στις πεδινές περιοχές, αλλά αρκετά συχνή στις ορεινές. Γενικά η ατμόσφαιρα είναι αρκετά υγρή, ανάλογα με την εγγύτητα στη θάλασσα. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται μεταξύ 25-30 βαθμών (Κελσίου). Στα νότια του Νομού Ρεθύμνου, η θερμοκρασία είναι υψηλότερη και με περισσότερες ημέρες ηλιοφάνειας κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Γειτονιές, Συνοικίες, Προάστια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καλλιθέα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλλιθέα είναι περιοχή του Ρεθύμνου, που βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της πόλης κοντά στην παραλία και συνορεύει με τα Περιβόλια. Τα τελευταία χρόνια η περιοχή έχει ανοικοδομηθεί. Σημεία αναφοράς είναι η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Πεταλιώτη και η περιοχή της ΒΙΟ, παλαιού εργοστασίου επεξεργασίας πυρήνας. Παλαιότερα εκεί υπήρχε το γήπεδο του Κεραυνού, καθώς και η έδρα της ΑΕΚ Καλλιθέας. Σήμερα στην Καλλιθέα μένουν πολλοί φοιτητές, όμως έχουν παραμείνει και αρκετές οικογένειες.

Μασταμπάς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μασταμπάς είναι η "ανηφορική" γειτονιά της πόλης, στο δρόμο-έξοδο προς το νότο του Νομού Ρεθύμνου με τις φημισμένες παραλίες. Εκεί στεγάζεται το ΙΚΑ Ρεθύμνου.

Σχετικά Λήμματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλιά πόλη Ρεθύμνου, Σοχώρα Ρεθύμνου, Ιρφάν Μετόχι

Οικισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αγία Ειρήνη, Ανώγεια Ρεθύμνης, Γιαννούδι, Καστελλάκια, Μισίρια,Άγιος Μάρκος, Ξερό Χωριό, Τρία Μοναστήρια[7]

Κήποι, Πλατείες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δημοτικός κήπος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δημοτικός κήπος βρίσκεται κοντά στο κέντρο της πόλης, αλλά και στην εκκλησία των Τεσσάρων Μαρτύρων. Διαθέτει παιδική χαρά, βρύσες με τρεχούμενο νερό, συντριβάνι, καφενείο ενώ παλαιότερα φιλοξενούσε και ποικιλία ζώων. Χρησιμοποιείται ως τόπος άθλησης, αλλά και πολιτικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων όπως η γιορτή του κρασιού και το φεστιβάλ της ΚΝΕ.

Πλατεία Μικρασιατών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η νέα πλατεία της Παλιάς Πόλης, όπου βρίσκονται το Σπίτι Πολιτισμού, το Ωδείο (Τζαμί Νερατζέ), ο Άγιος Φραγκίσκος και το Λαογραφικό Μουσείο.

Ιστορικά Μνημεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Ρέθυμνο συνυπάρχουν μνημεία της ενετικής και της οθωμανικής περιόδου.

Ενετικά μνημεία
Η Φορτέζα (περί 1700).  
Πύλη Φορτέζας.  
Η Loggia Ρεθύμνου - 16oυ αιώνα.  
Η κρήνη Ριμόντι.  
Το Ενετικό λιμάνι.  

Η Φορτέτζα είναι το ενετικό οχυρό της πόλης, έργο του 16ου αιώνα, το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από τους Οθωμανούς. Το Οχυρό της Πύλης Φορτέτζας, γνωστό ως Ριβελίνο είναι πενταγωνικό οχύρωμα στην ανατολική πύλη και χτίστηκε από τους Οθωμανούς μετά την κατάληψη της πόλης [8]. Υπολείμματα των οχυρωματικών έργων είναι η Μεγάλη Πόρτα-Porta Guora της οποία ελάχιστα μέρη διατηρούνται μέχρι σήμερα (βρίσκεται στην αρχή της οδού Αντιστάσεως) [9] . Άλλα μνημεία είναι (η κρήνη Rimondi, ο Άγιος Φραγκίσκος, η Εκκλησία της Santa Maria -το σημερινό Ωδείο (Τέμενος Νερατζέ), η Μονή της Αγίας Βαρβάρας-Τζαμί Καρά Μουσά Πασά, η Loggia -Λέσχη Ενετών αξιωματικών- του Ρεθύμνου, η Εκκλησία της Μαρίας Μαγδαληνής - "Η Μικρή Παναγία")[10], καθώς και πολλά ιδιωτικά κτίρια, ιδίως θυρώματα[11], που αξίζουν την προσοχή του επισκέπτη της πόλης.

Ενετικά μνημεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φορτέτζα Φορτέτζα
Φορτέτζα
Δεξιά βρίσκεται το κτίριο που στεγάζει σήμερα το Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου.
Κύριο λήμμα: Φορτέτζα

Η Φορτέτζα είναι ενετικό φρούριο το οποίο χρονολογείται από το 1573. Χτίστηκε σύμφωνα με το ενετικό σύστημα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. [12] και κυρίως η Φορτέτζα [13]

Χαρακτηριστικό της κατασκευής είναι ότι οι προμαχώνες ενώνονται μεταξύ τους με τμήματα ευθυγράμμων τειχών, με μεγάλο πλάτος και με κλίση εξωτερικά, για να εξοστρακίζονται τα εχθρικά βλήματα. Θεμελιωτής του Φρουρίου είναι ο Ρέκτορας Αλβίζε Λάντο. Η θεμελίωσή του έγινε στις 13 Σεπτεμβρίου 1573 και οι εργασίες στον περίβολο αλλά και στα δημόσια κτίρια που υπήρχαν μέσα σ' αυτόν ολοκληρώθηκαν το 1580. Η κατασκευή του έγινε σύμφωνα με τα σχέδια του αρχιτέκτονα Σφόρτσα Παλαβιτσίνι, που κατά τη διάρκεια της κατασκευής έκανε κάποιες βελτιωτικές αλλαγές. Για την ανοικοδόμησή του δούλεψαν υποχρεωτικά 107.142 Κρητικοί, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και 40.205 επιταγμένα ζώα. [εκκρεμεί παραπομπή]

Οθωμανικά μνημεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πόλη διασώζονται οθωμανικά μνημεία:

Οθωμανικά μνημεία
Τέμενος Ιμπραΐμ Χαν.  
Τέμενος Βελή Πασά.  
Ο Μιναρές Βαλιδέ Σουλτάνα.  
Τέμενος Νερατζέ - ωδείο.  
  • Τέμενος Ιμπραΐμ Χαν: Αρχικά ήταν ενετικός καθεδρικός ναός αλλά κατά την Οθωμανική περίοδο μετατράπηκε σε Ισλαμικό Τέμενος αφιερωμένο στον σουλτάνο Ιμπραϊμ Χαν. Ο υπερμεγέθης σημερινός θόλος διαμέτρου 11μ προστέθηκε από τους Οθωμανούς. [14] Σήμερα ο χώρος χρησιμοποιείται ως εκθεσιακός χώρος τέχνης [15].
  • Τέμενος του Βελί Πασά ή Μασταμπά: Είναι μνημείο του 17ου αιώνα και σύμφωνα με μια άποψη το όνομα Βελί Πασά, οφείλεται στον Βελί, κεχαγιά του Ντελί Χουσεΐν Πασά. [16]
  • Τέμενος της βαλιντέ σουλτάν Τουρχάν Χαντιτζέ [17].
  • Τέμενος του Γκαζί Ντελί Χουσεΐν Πασά ή Νερατζέ: Αρχικά ήταν ο ναός Σάντα Μαρία (καθολικός ναός μονής Αυγουστινιανών μοναχών) ο οποίος το 1646 μετατράπηκε από τον Γκαζί Ντελί Χουσεΐν Πασά σε ισλαμικό τέμενος. Σήμερα ο χώρος του μνημείου χρησιμοποιείται ως ωδείο και ο μιναρές βρίσκεται υπό συντήρηση επειδή έχει πάρει μικρή κλίση. [18]

Μουσεία του Ρεθύμνου - Εκθέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πόλη υπάρχουν, ανάμεσα σε άλλα [19] [20]: Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου [21], το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνου [22], το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης [23], το Παλαιοντολογικό Μουσείο Ρεθύμνου [24] [25] αλλά και μικρότερα όπως το Μουσείο του Μητροπολιτικού Ναού Ρεθύμνου, που εγκαινιάστηκε στις 24-7-1994, στεγάζεται σε αίθουσα των γραφείων της ενορίας του Μητροπολιτικού Ναού Ρεθύμνου (νότια του ναού αυτού) και περιλαμβάνει 64 εκθέματα που καλύπτουν το διάστημα από το 1816 έως το 1992 [26]

Αρχαιολογικό Μουσείο του Ρεθύμνου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Αρχαιολογικό Μουσείο του Ρεθύμνου στεγάζεται σε ένα πενταγωνικό κτίριο ακριβώς μπροστά στη κεντρική πύλη της Φορτέτζας (Ανατολική Πύλη). Το κτίριο αυτό κατασκευάστηκε από τους Οθωμανούς για να προστατεύσουν την είσοδο του κάστρου. Τα εκθέματα προέρχονται από διάφορες περιοχές του νομού και αντιπροσωπεύουν όλες τις περιόδους της προϊστορικής και της ιστορικής εποχής. Η Ύστερη Νεολιθική (3500-2900 π.Χ.) και η Πρωτομινωική (2800-2100 π.Χ.) αντιπροσωπεύονται με κεραμική, εργαλεία και γλυπτά, μεταξύ των οποίων ένα βιολόσχημο μαρμάρινο ειδώλιο, που έχουν βρεθεί κυρίως στα σπήλαια στο Μελιδόνι και στο Γεράνι. Η Μεσομινωική περίοδος (2100-1600 π.Χ.) αντιπροσωπεύεται με ευρήματα που προέρχονται από τα κτιριακά συγκροτήματα στου Αποδούλου και στο Μοναστηράκι, όπως επίσης και από το ιερό της κορυφής στη Βρυσίνα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν ο μεγάλος αριθμός σφραγίδων και το πήλινο μοντέλο ενός βωμού, που διατηρείται μόνο το πάνω τμήμα του.

Βασιλική της Αγίας Σοφίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία είναι η παλαιοχριστιανική Βασιλική της Αγίας Σοφίας. Κτίσμα της πρώιμης χριστιανικής εποχής (5ος αιώνας), ανασκάφηκε το 1948 και είναι η μεγαλύτερη παλαιοχριστιανική βασιλική της Κρήτης.

Μουσείο Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μουσείο Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης στεγάζεται σε ένα συντηρημένο βενετσιάνικο κτίριο, μοναδικό, υπόδειγμα της αστικής κατοικίας αυτής της εποχής, το οποίο χρονολογείται τον 17ο αιώνα. Από το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο ιστορικό μνημείο. Πέρα από τις σημαντικές συλλογές που φιλοξενεί, το κτίριο καθαυτό είναι εξαιρετικό μνημείο.

Εκτίθενται κοστούμια, χειροποίητα υφαντά, εργαλεία υφαντικής, κεντήματα και δαντέλες, παραδοσιακά κεραμικά, εργαλεία πηλοπλαστικής και κεραμικής τέχνης και εργαλεία μεταλλοτεχνίας. Η όλη διαδικασία της παρασκευής ψωμιού, μια από τις χαρακτηριστικές δραστηριότητες στο Ρέθυμνο, ξεκινώντας από την συγκομιδή του σιταριού, έως το ψήσιμο του ψωμιού, επίσης παρουσιάζεται στο Μουσείο, μαζί με άλλα παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως του σαγματοποιού, του σιδερά, του αγρότη και του μαχαιροποιού.

Υπάρχει επίσης σημαντική συλλογή ιστορικών φωτογραφικών ντοκουμέντων και χαρτών. Στο χώρο του Μουσείου διοργανώνονται εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ διατίθενται και διάφορες εκδόσεις του με ποικίλα θέματα.

Μουσείο Θαλάσσιας Ζωής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σ' αυτό το μουσείο ο επισκέπτης μπορεί να βρει ένα σοβαρό αριθμό αντιπροσώπων της θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας, κύρια μαλάκια, ψάρια και σπόγγους. Υπάρχουν, επίσης, και κάποια απολιθώματα. Το Μουσείο στεγάζεται σε ένα αβαείο, πρόσφατα ανακαινισμένο, στη παλιά πόλη. Οι συλλογές του είναι από τις σπουδαιότερες του Ρεθύμνου.

Δημοτική Πινακοθήκη «Λ. Κανακάκης»[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Δημοτική Πινακοθήκη «Λ. Κανακάκης» φιλοξενείται σε ένα βενετσιάνικο κτίριο, στην παλιά πόλη, ακριβώς κάτω από τη Φορτέτζα. Στην Πινακοθήκη υπάρχει διαρκής έκθεση των έργων του Λ. Κανακάκη, αλλά και έργα πολλών άλλων συγχρόνων Ελλήνων καλλιτεχνών από το 1950 και μετά. Από το 1995 η Πινακοθήκη έχει ενταχθεί στο Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο και είναι τμήμα του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης, γεγονός που έχει επηρεάσει την κατεύθυνση και τις δραστηριότητές της.

Ως αποτέλεσμα αυτού, η Πινακοθήκη και το κέντρο οργανώνουν αρκετές δραστηριότητες σχετικές με τη Μοντέρνα Τέχνη, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, όλο το χρόνο. Επίσης εκτός από τις εκθέσεις, οργανώνονται σεμινάρια, διαλέξεις και εκδίδονται βιβλία, λευκώματα και εκπαιδευτικό υλικό ποικίλου ενδιαφέροντος και προσανατολισμού.

Μόνιμη Έκθεση Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μόνιμη έκθεση με τίτλο «Σπήλαια, Μνημεία Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς» της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας, φιλοξενείται στην οδό Πατελάρου 14, περιοχή Μικρή Παναγία. Η έκθεση λειτουργεί κάθε Τετάρτη από 18.00-20.00.[27]

Ιεροί Ναοί - Μονές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Παλιά πόλη του Ρεθύμνου βρίσκονται οι εξής ιεροί ναοί: Εισόδια της Θεοτόκου (Μεγάλη Παναγία, Μητρόπολη), Αγία Βαρβάρα, Άγιος Αντώνιος, Άγιοι Απόστολοι (προσκύνημα), Κυρία των Αγγέλων (Μικρή Παναγία), Άγιος Γεώργιος (Γρότα), Αγία Αικατερίνη, Άγιοι Θεόδωροι, Άγιος Σπυρίδων, Τέσσερις Μάρτυρες [28] Σημειώνεται ότι η Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου αποτελεί επαρχία του Θρόνου του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης.

Μητροπολιτικός Ιερός Ναός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το κωδωνοστάσιο της Μητρόπολης

Ο ναός είναι τύπου παλαιοχριστιανικής βασιλικής, τρίκλιτης, άνευ τρούλλου. Το μεσαίο κλίτος είναι υπερυψωμένο δίνοντας τη δυνατότητα της δημιουργίας δίλοβων παραθύρων για πλουσιότερο φωτισμό. Επισημαίνονται τρεις κτιριακές φάσεις του Καθεδρικού ναού ή του ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου. Ο πρώτος μικρός ναΐσκος χάνεται στα βάθη των αιώνων. Ο δεύτερος ναός, μεγαλύτερο και επιβλητικότερος, ανεγέρθηκε από τον Επίσκοπο Καλλίνικο Νικολετάκη το 1844 και ο τρίτος ναός, ο σημερινός, ανοικοδομήθηκε το 1956. Δίπλα στο Ναό βρίσκεται το Κωδωνοστάσιο τους πόλης του Ρεθύμνου, νεοκλασικής δόμής, του οποίου η οικοδόμηση έγινε από τη Χριστιανική Δημογεροντία της πόλεως και ολοκληρώθηκε το 1894. Σε αυτό έγιναν τη διετία 1995-1996 στερεωτικές εργασίες και τότε το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο αντικατέστησε και το παλαιό ωρολόγιο με νεό δορυφορικό ηλεκτρικό. Το παλαιό δε το τοποθέτησε στο Εκκλησιακό Μουσείο.[29] [30]

Αγία Βαρβάρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βορειοδυτικά του ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου και σε μικρή απόσταση απ' αυτόν, ακριβώς νότια της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου βρίσκεται ο ναός της Αγίας Βαρβάρας (4 Δεκεμβρίου), ο οποίος εμφανίζει σε κάτοψη σχήμα ελεύθερου σταυρού με τρούλο. Οικοδομήθηκε το 1885. Η Αγία Βαρβάρα έσωσε την πόλη από πολλές επιδημίες, γι' αυτό οι Ρεθυμνιωτές τη θεωρούν πολιούχο τους. Στον αύλειο χώρο του ναού, εκτός από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου, στεγάζεται η Ενοριακή Εστία καιο αγιογραφικός κύκλος της Ενορίας των Εισοδίων της Θεοτόκου [31] [32]

Ναός Τεσσάρων Μαρτύρων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες. Οι άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες.
Οι άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες.
Ο ναός Τεσσάρων Μαρτύρων.

Ο νέος τρίκλιτος ναός των Τεσσάρων Νεομαρτύρων Αγγελή, Μανουήλ, Γεωργίου και Νικολάου έχει οικοδομηθεί στη θέση παλαιότερων, ανατολικά της ομώνυμης πλατείας και κοντά στο χώρο του μαρτυρίου τους. Ο σημερινός ναός εγκαινιάσθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1975. το κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στους Αγίους Τεσσάρους Μάρτυρες (28 Οκτωβρίου), το βόρεια στους Αγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες (9 Μαρτίου) και το νότια στους Άγιους Δέκα Μάρτυρες της Κρήτης (23 Δεκεμβρίου). Οι Τέσσερις Νεομάρτυρες μαρτύρησαν το 1824 και καταθιώθηκαν αμέσως ως Άγιοι στη συνείδηση των Ρεθύμνιων, που αργότερα τους αναγνώρισαν ως προστάτες της σύγχρονης πόλης. Στο τέμπλο του Ναού υπάρχουν εικόνες του Φώτη Κόντογλου [33] [34]

Ναός Κυρίας των Αγγέλων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

ο ναός της Κυρίας των Αγγέλων ή "Μικρή Παναγία", όπως ακούγεται σήμερα, σε σύγκριση με τη "Μεγάλη Παναγία", το μητροπολιτικό ναό του Ρεθύμνου, βρίσκεται ακριβώς στη συμβολή των οδών Νικηφόρου Φωκά και Θ. Αραμπατζόγλου. Χτίστηκε στα τελευταία χρόνια της Βενετοκρατίας και ήταν αφιερωμένος στην Αγία Μαρία Μαγδαληνή του τάγματος των Δομινικανών.[35] [36]

Τίμιος Σταυρός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Τίμιος Σταυρός (14 Σεπτεμβρίου) στον ομώνυμο ιερό λόγο του Ρεθύμνου αναδείχθηκε σε σπουδαίο προσκύνημα από την ιερότητα του χώρου και τη θαυματουργή δύναμη του Τιμίου Σταυρού. Ο χώρος του λόφου, αλλά και η ευρύτερη περιοχή του, υπήρξε σημαντικό θρησκευτικό κέντρο, όταν ακόμα η πόλη παρέμενε μικρή και άσημη. Γι' αυτό στη σύγχρονη εποχή (1949) οικοδομήθηκε ο μικρός μονόχωρος ναός του Τιμίου Σταυρού, στο πιο περίοπτο σημείο του και τοποθετήθηκε εκεί ο θαυματουργός Σταυρός. [37]

Μονή Σωτήρα Χριστού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H Μονή αυτή βρίσκεται στον Κουμπέ Ρεθύμνου [38]

Πολιτισμός, Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολιτιστικές εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H πόλη υπερηφανεύεται για την πνευματική της παράδοση [39] και τα τέκνα της. Τους θερινούς μήνες διεξάγονται το Αναγεννησιακό Φεστιβάλ Ρεθύμνου [40], η Γιορτή Κρασιού [41] και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Υπάρχει Δημοτικό Θέατρο [42], αρκετοί κινηματογράφοι, ανάμεσά τους και ένας θερινός [43] και Δημοτική Φιλαρμονική- Δημοτικό Ωδείο Ρεθύμνης (αλλά και ιδιωτικά ωδεία), Δημοτική Χορωδία, Δημοτική Πειραματική Συμφωνική Ορχήστρα Ρεθύμνου [44]. Το Φεβρουάριο πραγματοποιείται το Ρεθυμνιώτικο καρναβάλι[45] [46]. Την ίδια περίοδο, λίγο νωρίτερα, διοργανώνεται από τους Ρεθυμνιώτες το Κυνήγι Θησαυρού στο Ρέθυμνο, ένα ομαδικό παιχνίδι ιστορικών γνώσεων.

Σύλλογοι, Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πόλη υπάρχουν αρκετοί σύλλογοι: Α.Γ.Ο. Ρεθύμνου, Ν.Ο. Ρεθύμνου, Ε.Α. Ρεθυμνιακού, Α.Ο. Νέος Αστέρας Ρεθύμνου, Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία, Ελληνική Ορνιθολογική Ομοσπονδία, Ε.Π.Σ. Ρεθύμνου Λειτουργεί το Δημοτικό Κλειστό Γυμναστήριο Ρεθύμνου "Μελίνα Μερκούρη" [47], το γήπεδο της Σοχώρας [48] και το στάδιο Γάλλου [49]

Οικονομία, Υποδομές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υποδομές Τουρισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πόλη επενδύει ιδιαίτερα στον τουρισμό, κλασσικό και εναλλακτικό, διαθέτει μεγάλο δίκτυο ξενοδοχειακών μονάδων [50] και προσφέρεται για συνεδριακό τουρισμό[51], αγροτουρισμό[52], για τουρισμό με ποδήλατα[53], ορειβατικό τουρισμό και θαλάσσια σπόρ[54]

Πληροφορίες για τους επισκέπτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλιό λιμάνι Ρεθύμνου - φάρος. Παλιό λιμάνι Ρεθύμνου - φάρος.
Παλιό λιμάνι Ρεθύμνου - φάρος.

Η πόλη προσφέρεται για ενδιαφέρουσες βόλτες. Περιηγηθείτε με τα πόδια στα σοκάκια της Παλιάς Πόλης [55] [56], αλλά και στην υπόλοιπη πόλη, η οποία μάλιστα προσφέρει και δίκτυο ποδηλατόδρομων [57]. H πόλη διαθέτει λιμάνι (νέο και ενετικό [58]), χώρους πρόσδεσης σκαφών αναψυχής [59], μαρίνα [60], όπου και υπαίθριο πάρκιγκ αυτοκινήτων. Στην πόλη λειτουργούν λαϊκές αγορές: Την Πέμπτη (στο πάρκιγκ νότια του Ναού των Τεσσάρων Μαρτύρων), το Σάββατο (στην πλατεία Δικαστηρίων), Βιολογικών Προϊόντων: Την Τετάρτη απόγευμα (νότια του Δημοτικού Κήπου)[61]

Μεταφορές, συγκοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πόλη δεν διαθέτει αεροδρόμιο και εξυπηρετείται από τα αεροδρόμια Χανίων και Ηρακλείου, ενώ στην δεκαετία του 1940 υπήρξε αεροδρόμιο στην Πηγή και στην δεκαετία του 1980 δεσμεύτηκαν εκτάσεις στον Σταυρωμένο για αυτό τον σκοπό.

Yπάρχει σύνδεση με πλοίο για Πειραιά σε 9,5 ώρες (τους καλοκαιρινούς μήνες και για Σαντορίνη)[62]

Με λεωφορείο:Υπάρχουν δρομολόγια του ΚΤΕΛ Χανίων-Ρεθύμνου [63] και του ΚΤΕΛ Ηρακλείου-Λασιθίου [64]

Το καλοκαίρι του 2007, στο συνέδριο των απόδημων Κρητών, που έγινε στο Ηράκλειο, δύο έγκριτοι συγκοινωνιολόγοι, ο Γιώργος Νάθενας και ο Βασίλης Οικονομόπουλος προτείνουν την ανάπτυξη σιδηροδρόμου στην Κρήτη, στην διαδρομή Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο σε 50 λεπτά (20+30 λεπτά) και με πρόβλεψη για επεκτάσεις προς Κίσσαμο, Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου Πεδιάδος και Άγιο Νικόλαο[65].

Φυσικά μπορεί κανείς να ενοικιάσει αυτοκίνητο, δίκυκλο ή ποδήλατο[66] ή χρησιμοποιήσει ταξί για τις μετακινήσεις του.

Άλλες πληροφορίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περιοχή της πόλης του Ρεθύμνου έχει ενταχθεί στο Κτηματολογικό Γραφείο Ρεθύμνου, ήδη από 12-3-2008. (Άλλες περιοχές που εξυπηρετούνται από το γραφείο αυτό: Άδελε, Αργυρούπολη Ρεθύμνου, Αρμένοι Ρεθύμνου, Ατσιπόπουλο Ρεθύμνου, Γεράνι Ρεθύμνου, Επισκοπή , Μαρουλάς Ρεθύμνου, Πρασιές, Πρινές, Ρουσσοσπίτι Ρεθύμνου, Χρωμοναστήρι Ρεθύμνου) [67]

Στην πόλη λειτουργoύν:

  • Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη [68]
  • Κέντρο Μεταναστών [69]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τέκνα της Πόλης

Γεωγραφία

Κινηματογράφος

Μουσική

Αδελφοποιημένες πόλεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πινακίδες αδελφοποιημένων με το Ρέθυμνο πόλεων

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Πραγματικός Πληθυσμός 2001 σ. 123 (PDF, 793 kb)
  2. Π. Δρανδάκη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια
  3. Κριτοβουλίδης Κ., Απομνημονεύματα του περί αυτονομίας της Ελλάδος πολέμου των Κρητών, Αθήνα, 1859, σελ. 21 κ.ε.
  4. Περιγραφή της Πανεπιστημιούπολης Γάλλου στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου Κρήτης
  5. Εθνική Στατιστική Αρχή, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη (ΕΛΣΑΤ), Απογραφές 1940-2001
  6. Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία
  7. Μιχάλης Εμμ. Αντωνογιαννάκης, Ο Βρύσινας, Το βουνό του Ρεθέμνους, τοπογραφική, γεωγραφική, ιστορική, κοινωνική και λαογραφική θεώρηση, Αθήνα 2010, σελ. 392-419
  8. «Οχυρό της Πύλης Φορτέτζας του Ρεθύμνου (Ριβελίνο)». Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. http://digitalcrete.ims.forth.gr/tourkology_monuments_display.php?id=798. Ανακτήθηκε στις 2012-04-12. 
  9. H βενετσιάνικη οχύρωση της πόλης
  10. Δημόσια Οικοδομήματα
  11. Ιδιωτικά Κτίρια
  12. Πόλη Ρεθύμνου:άρωμα αναγέννησης, άρθρο της 7-4-2012 στο Έθνοςgr
  13. H Φορτέτζα του Ρεθύμνου
  14. «Τζαμί του Ιμπραΐμ Χαν». Ιστοσελίδα Δήμου Ρέθυμνου. http://tour.rethymno.gr/route4/tzami-chan/tzami-chan.html. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  15. ««Είδωλα» στο τζαμί του Ρεθύμνου». Εφημερίδα Ελευθεροτυπία. 2009-07-24. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=66582. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  16. «Τζαμί του Βελί Πασά στο Ρέθυμνο». Ψηφιακή Κρήτη - Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. http://digitalcrete.ims.forth.gr/tourkology_monuments_display.php?id=46. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  17. «Τζαμί της βαλιντέ σουλτάν Τουρχάν Χαντιτζέ στο Ρέθυμνο». Ψηφιακή Κρήτη - Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. http://digitalcrete.ims.forth.gr/tourkology_monuments_display.php?id=45. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  18. «Τζαμί του Γκαζί Ντελί Χουσεΐν Πασά στο Ρέθυμνο». Ψηφιακή Κρήτη - Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. http://digitalcrete.ims.forth.gr/tourkology_monuments_display.php?id=38. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  19. Κατάλογος Μουσείων στην ιστοσελίδα του Δήμου
  20. Κατάλογος Μουσείων στην ιστοσελίδα τουριστικής προβολής του νομού
  21. το Μουσείο στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού
  22. το Μουσείο στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού
  23. Η ιστοσελίδα του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης
  24. Η ιστοσελίδα του Μουσείου
  25. H φύση του Ρεθύμνου άλλοτε και το Παλαιοντολογικό Μουσείου στην ιστοσελίδα της Νομαρχίας
  26. πρ. Χαράλαμπος Καμηλάκης, Το Μουσείο του Μητροπολιτικού Ναού Ρεθύμνου, Ρέθυμνο 1995 (όπου και η παρουσίαση των εκθεμάτων, τόσο στην ελληνική, όσο και στην αγγλική, γερμανική και ιταλική γλώσσα)
  27. "ΣΠΗΛΑΙΑ, ΜΝΗΜΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ". Ρεθεμνιώτικα Νέα. 10 Δεκεμβρίου 2010. http://www.rethnea.gr/news/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=7782&cntnt01returnid=75. Ανακτήθηκε στις 14-5-2010. 
  28. Μιχάλης Τρούλης, Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, Ιστορία-Μνημεία-Θησαυροί, Ι.Μ.Ρ.Α., Ρέθυμνο, 2000, σελ. 121
  29. πρ. Χαράλαμπος Καμηλάκης, Ο Μητροπολιτικής Ιερός Ναός Τα Εισόδια της Θεοτόκου Ρεθύμνου και τα περί αυτόν κτίσματα και παρεκκλήσια, Ρέθυμνο 1999, σελ. 30, 110 και 266-278
  30. Η Μητρόπολη στην ιστοσελίδα του Δήμου
  31. Μιχάλης Τρούλης, ο.π., σελ. 133
  32. ο Ναός Αγ. Βαρβάρας στην ιστοσελίδα του Δήμου
  33. Μιχάλης Τρούλης, ο.π, σελ. 140-141
  34. O Ναός στην ιστοσελίδα του Δήμου
  35. Μιχάλης Τρούλης, ο.π, σελ. 135
  36. o Ναός στην ιστοσελίδα του Δήμου
  37. Μιχάλης Τρούλης, ο.π., σελ. 115
  38. Η Μονή στην ιστοσελίδα του Δήμου
  39. "Η πνευματική παράδοση του Ρεθύμνου" στην ιστοσελίδα του Δήμου
  40. Η ιστοσελίδα του Αναγεννησιακού Φεστιβάλ
  41. Η ιστοσελίδα της Γιορτής του Κρασιού
  42. Παρουσίαση του Δημοτικού Θεάτρου στην ιστοσελίδα του Δήμου
  43. Κατάλογος κινηματογράφων στην ιστοσελίδα του Δήμου
  44. Παρουσίαση των μουσικών σχημάτων στην ιστοσελίδα του Δήμου
  45. Παρουσίαση του Καρναβαλιού στην ιστοσελίδα του Δήμου
  46. Η ιστοσελίδα του Καρναβαλιού
  47. το Κλειστό στο διαδίκτυο
  48. Χωρικός εντοπισμός του γηπέδου
  49. Το γήπεδο Γάλλου, εντοπισμός
  50. Διαμονή
  51. Παρουσίαση δυνατοτήτων συνεδριακού τουρισμού σε φυλλάδιο της ιστοσελίδας τουριστικής προβολής του νομού
  52. Παρουσίαση δυνατοτήτων αγροτουρισμού σε φυλλάδιο της ιστοσελίδας τουριστικής προβολής του νομού
  53. Ποδηλατικές διαδρομές
  54. Δραστηριότητες
  55. Διαδρομές στην πόλη, 1ος περίπατος, όπως προτείνεται στο ιστότοπο τουριστικής προβολής του Νομού
  56. ο προτεινόμενος 2ος περίπατος
  57. πληροφορίες για τους ποδηλατόδρομους Ρεθύμνου στο διαδίκτυο
  58. Το ενετικό λιμάνι στην ιστοσελίδα τουριστικής προβολής του Νομού
  59. Χώρος πρόσδεσης, ιστοσελίδα Δήμου
  60. Η μαρίνα, ιστοσελίδα Δήμου
  61. Λαϊκές Βιολογικών Προϊόντων
  62. Μετακινήσεις
  63. Δρομολόγια ΚΤΕΛ
  64. Δρομολόγια ΚΤΕΛ
  65. Το τρένο θα σφυρίξει στην Κρήτη
  66. Ποδηλατικές Διαδρομές στην Πόλη και στον Νομό Ρεθύμνου
  67. Αναζήτηση Κτηματολογικών Γραφείων
  68. Ιστοσελίδα Δημόσιας Βιβλιοθήκης
  69. Πληροφορίες για αλλοδαπούς στην ιστοσελίδα του Δήμου

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει λήμμα που έχει σχέση με το λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
voyage logo
Στα Βικιταξίδια υπάρχουν ταξιδιωτικές οδηγίες για τoν προορισμό