Τρίπολη Αρκαδίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°30′30″N 22°22′30″E / 37.5083°N 22.375°E / 37.5083; 22.375

Τρίπολη
Πόλη

Έμβλημα
Τρίπολη στον χάρτη: Ελλάδα
Τρίπολη
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοπόννησος
Περιφέρεια Πελοπόννησος
Νομός Αρκαδίας
Επαρχία Μαντινείας
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Δημήτρης Παυλής
Πληθυσμός 47.254 (2011)

Η Τρίπολη (γνωστή παλαιότερα και ως Τριπολιτσά και Τρομπολιτσά) είναι πόλη στην κεντρική Πελοπόννησο,η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα του Νομού Αρκαδίας και της επαρχίας Μαντινείας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 660 μέτρων. Είναι επίσης έδρα της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Ο πληθυσμός του ομώνυμου δήμου είναι 47.254 κάτοικοι.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πόλη είναι δημιούργημα των νεότερων χρόνων. To αρχικό της όνομα ήταν "Dabrolitza" που στα νότια σλαβικά σημαίνει "η πόλη με τους δρυς" και είναι πιθανόν να ιδρύθηκε από πληθυσμούς σλάβων, από σκλαβηνίες της Πελοποννήσου. Η πρώτη αναφορά στο όνομα της Τρίπολης γίνεται το έτος 1467[εκκρεμεί παραπομπή]. Σε Πατριαρχικό έγγραφο του 1581 αναφέρεται ως Υδρομπολιτζά, "Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Χώρα".[1]

Κατά τα τελευταία χρόνια του 17ου αιώνα η Τρίπολη είναι μια μεγάλη πόλη με πληθυσμό πάνω από 20.000 κατοίκους, μόνο που αυτή τη φορά οι Τούρκοι και οι Αλβανοί μουσουλμάνοι ήταν πλειοψηφία. Κατά την περίοδο αυτή η Τρίπολη έγινε Πασαλίκι.

Το 1770, και μετά την Ορλωφική Επανάσταση, οι Οθωμανοί τιμώρησαν τους χριστιανούς κατοίκους της πόλης, εξοντώνοντας περίπου τρεις χιλιάδες άτομα και καίγοντας τα σπίτια τους την Μεγάλη Δευτέρα, 29 Μαρτίου. Τότε ανασκολοπίστηκε ο επ. Άνθιμος (Βάρβογλης) και φονεύθηκαν πέντε άλλοι κληρικοί.[2] Αμέσως μετά την καταστολή της επανάστασης του 1770, κατέβηκαν στην Πελοπόννησο ορδές Αλβανών που είχαν αρχικά καλέσει οι Οθωμανοί για βοήθεια (Σάθας, σ. 523, 524). Αυτοί παρέμειναν στην Τρίπολη, και γενικότερα στον Μοριά έως το 1779, λεηλατώντας και σφάζοντας τον πληθυσμό, σχεδόν ερημώνοντας την Πελοπόννησο. Για να επανέλθει η τάξη, ο Σουλτάνος διέταξε οθωμανικό στρατό να εκστρατεύσει στην Πελοπόννησο υπό τον αρχιναύαρχο Χασάν Τζεζαϊρλή το 1779. Στην Τρίπολη ο Χασάν υπέταξε τους Αλβανούς και ως τρόπαιο έστησε στα ανατολικά της πόλης πυραμίδα από 4.000 κεφάλια. Στην επιχείρηση κατά των Αλβανών ληστών συμμετείχαν και Πελοποννήσιοι και κυρίως η οικογένεια των Κολοκοτρωναίων.[3]
Αργότερα οι Οθωμανοί περιτείχισαν την πόλη, στήνοντας χαμηλό τείχος με 7 Πύλες και 13 πύργους. Το 1807 ήρθε και εγκαταστάθηκε στην Τριπολιτσά ο Βελής Πασάς, γιος του θρυλικού Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Μαζί του έφερε και 12.000 στρατό και έκανε την Τριπολιτσά την ισχυρότερη στρατιωτική βάση των Τούρκων στη νότια Ελλάδα.

Στις 23 Σεπτεμβρίου του 1821 η πόλη πέρασε σε Ελληνικά χέρια μετά από πολύμηνη πολιορκία που είχε ως αποτέλεσμα την άλωση της πόλης. Το 1825 πέρασε στην κυριαρχία του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου, ο οποίος την έκανε περιφερειακή του Πρωτεύουσα.

Μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, ο Ιμπραήμ έφτασε στην πόλη στις 9 Φεβρουαρίου 1827 επικεφαλής στρατού 12.000 ανδρών του, ερχόμενος από τη Μεσσηνία.[4] Με σκοπό να μην αφήσει τους αντιπάλους του να χρησιμοποιήσουν την Τριπολιτσά ως ορμητήριο εναντίον των θέσεών του, αλλά και ως πράξη εκδίκησης, ανατίναξε τα τείχη της και έβαλε φωτιά σε όλα τα σπίτια και τα δημόσια κτίρια, τζαμιά, τεκέδες, εκκλησίες, χάνια και βρύσες. Λέγεται μάλιστα πως την καταστροφή άρχισε μαινόμενος ο ίδιος ο Ιμπραήμ, ενώ χαρακτηριστική ενέργειά του ήταν πως διέταξε να κατεβάσουν την τουρκική κτητορική επιγραφή που υπήρχε πάνω από την Πύλη του Ναυπλίου, την οποία και κατέστρεψε με τα χέρια του. Το χρονικό της καταστροφής της πόλης καταγράφηκε από τον Τριπολιτσιώτη αυτόπτη μάρτυρα και αγωνιστή Ρήγα Παλαμήδη.[4]

Το 1830 ο πληθυσμός της Τρίπολης ήταν μόλις 3.380 ψυχές και τα σπίτια, μαζί με τα εργαστήρια, περί τα 750, τα περισσότερα μονώροφα. Μεταξύ 1842-57 εγκαταστάθηκαν αρκετοί Κρήτες στην Τρίπολη. Το πρώτο σχολείο εγκαινιάστηκε το 1831, ενώ το πρώτο Γυμνάσιο το 1850. Πρώτος Δήμαρχος της Τρίπολης διετέλεσε ο Γιαννάκος Πετρινός το 1835.

H Άλωση της Τριπολιτσάς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

βλ. κύριο λήμμα Άλωση της Τριπολιτσάς

Η πολιορκία της Τριπολιτσάς ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1821 και τελείωσε στις 23 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, όταν οι Έλληνες έκαναν γενική επίθεση και απελευθέρωσαν την πόλη. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αναφέρει στο ημερολόγιό του σχετικά με την απελευθέρωση της Τρίπολης: "Το ασκέρι όπου ήτον μέσα, το ελληνικό, έκοβε και εσκότωνε, από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άντρες, τριάντα δύο χιλιάδες. Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη. Έλληνες εσκοτώθηκαν εκατό."'

H κατάληψη του διοικητικού και στρατιωτικού κέντρου των Οθωμανών ήταν κάτι περισσότερο από απαραίτητη για την εμπέδωση της επανάστασης στην Πελοπόννησο. H πολιορκία της Tριπολιτσάς, εντός της οποίας είχαν συγκεντρωθεί περισσότεροι από είκοσι χιλιάδες άμαχοι μουσουλμάνοι και αρκετές χιλιάδες ενόπλων, κράτησε αρκετούς μήνες, έως τις τελευταίες μέρες του Σεπτέμβρη.

Eιδικά τον τελευταίο μήνα, οπότε ο κλοιός είχε γίνει πλέον ασφυκτικός και τα εφόδια της πόλης είχαν εξαντληθεί, πλήθος χριστιανών είχαν συγκεντρωθεί στο ελληνικό στρατόπεδο προσβλέποντας στα λάφυρα που θα αποκόμιζαν από την κυρίευση της πόλης. Tην πτώση της Tριπολιτσάς ακολούθησαν σκηνές τυφλής βίας. Xιλιάδες Οθωμανών, άμαχοι στην πλειονότητά τους, αλλά και οι Εβραίοι της πόλης έγιναν θύματα μιας απερίγραπτης σφαγής που διήρκεσε τρεις μέρες. Οι πηγές δε συμφωνούν για τον αριθμό των θυμάτων. Το πιο πιθανό είναι ότι τις τρεις μέρες της άλωσης σφαγιάστηκαν περίπου 16.000 Τούρκοι, Εβραίοι και Αρβανίτες, καθώς και περίπου εκατό Έλληνες από το στρατό των επαναστατών.

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μητροπολιτικός Ιερός Ναός Αγίου Βασιλείου Τρίπολης. Αφιερωμένη στον Άγιο Βασίλειο, οικοδομήθηκε στη θέση όπου ήταν το τζαμί του Μπεκίρ Πασά.
  • Πλατεία Άρεως. Διαμορφώθηκε στη θέση όπου βρισκόταν το σεράι.
  • Κεντρική Πλατεία Τρίπολης ή Πλατεία Αγίου Βασιλείου
  • Αρχαιολογικό Μουσείο Τρίπολης
  • Πολεμικό Μουσείο Τρίπολης
  • Ο οικογενειακός τάφος και οι μαρμάρινες προτομές του Ιωάννη και της Ελπίδας Ορφανού, καθώς και του Νικολάου Π. Ορφανού που διέσωσαν κατά την γερμανική κατοχή την ζωή πολλών ανθρώπων και υπήρξαν μεγάλοι ευεργέτες. Οι τάφοι τους βρίσκονται στο νεκροταφείο του Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Κάψιας στην Δημοτική ενότητα Μαντινείας στον Δήμο Τρίπολης.
  • Η μεγάλων διαστάσεων 100εκ χ 110εκ. επίχρυση εικόνα της Παναγίας της Ελευθερώτριας, τεράστιας καλλιτεχνικής και χρηματικής αξίας, κατασκευής Πατριαρχείου Μόσχας, που φυλάσσεται στον Ι.Ν. Αγ. Νικολάου Κάψια στην Δημοτική ενότητα Μαντινείας στον Δήμο Τρίπολης, υπό τρόπον δωρεά εις μνήμη του Ιωάννη και της Ελπίδας Ορφανού.
  • Το Μαλλιαροπούλειο Δημοτικό Θέατρο Τρίπολης
  • Το Μουσείο Αλέξανδρου Παπαναστασίου
  • Το Σπήλαιο Κάψια
  • Το Άλσος Αγίου Γεωργίου Τρίπολης εκτείνεται σε 185 στρέμματα και βρίσκεται ένα χιλιόμετρο από το κέντρο της Τρίπολης Αρκαδίας. Τα μονοπάτια του Άλσους του Αγίου Γεωργίου είναι πηγή ηρεμίας από την πολύβουη καθημερινότητα της πόλης για κατοίκους και επισκέπτες. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου, βρίσκεται μέσα στο Άλσος, όπως επίσης και το πέτρινο πέταλο του υποδειγματικού θεάτρου. Στο θέατρο πραγματοποιούνται παραστάσεις τα καλοκαίρια υπό την αιγίδα του Δήμου Τρίπολης και γίνονται μουσικές βραδιές. Το ζωολογικό πάρκο, εντός του Άλσους, φιλοξενεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της εντόπιας πανίδας. Εντός του κατάφυτου χώρου βρίσκονται επίσης μαγαζιά, όπου μπορεί κάποιος να δροσιστεί ή να απολαύσει τοπικές συνταγές.

Πολιτιστική ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλά καλλιτεχνικά σωματεία και φορείς συμβάλλουν στην πολιτιστική ζωή της Τρίπολης. Τα πλέον σημαντικά είναι:

  • Φιλαρμονική Τριπόλεως. Από τα αρχαιότερα σωματεία της πόλης (1893) με λαμπρή δράση στο παρελθόν (Ατείλο Ροτζέρο Καμπανίλε)
  • Φιλοτεχνικός Όμιλος Τρίπολης. 40ετής παρουσία στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης
  • Χορωδία Τρίπολης και Χορωδία Ορφέας
  • Θεατρική Ομάδα Τρίπολης με συνεχή παρουσία από το 1984: Το Μάρτιο του 1995 έλαβε τιμητική διάκριση από την Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων για την προσφορά της στο θέατρο. Επίσης, το 1998, στα πλαίσια του εορτασμού των 100 χρόνων της Ελληνικής Εταιρείας Θεατρικών Συγγραφέων, η Θ.Ο.Τ. προσκλήθηκε ως η μόνη ερασιτεχνική ομάδα στην Ελλάδα να παρουσιάσει το έργο Μήδεια.
  • Ομάδα "Έλευσις"' με παρουσία από το 1998.

Στην Τρίπολη υπάρχουν πολλοί όμιλοι παραδοσιακού χορού (Λύκειο Ελληνίδων, Αρκαδιανή, Χορευτικός, Εστία, Κέντρο Ελληνικού Χορού κ.α.).

Γνωστός πεζογράφος υπήρξε ο Βασίλης Μπενόπουλος. Συμβολαιογράφος και συγγραφέας, άφησε το στίγμα του στην κοινότητα της Τρίπολης γράφοντας δοκίμια και μυθιστορήματα.

Γνωστοί εικαστικοί της πόλης είναι:

Η πόλη διαθέτει τρεις βιβλιοθήκες - Δημόσια, Δημοτική και Πανεπιστημιακή.

Σημαντικά κτήρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Η Οικία Συναδινού είναι το σπίτι που γεννήθηκε ο θεατρικός συγγραφέας Θεόδωρος Συναδινός. Είναι ένα αξιόλογο νεοκλασικό, αρχοντικό, μιας και η οικογένειά του ήταν ιδιαίτερα εύπορη. Το σπίτι είναι διώροφο. Στο ισόγειο παλαιότερα στεγάζονταν καταστήματα και η καθεαυτό οικία ήταν στον 1ο όροφο. Πρόκειται για ένα κλασικό δείγμα της παλιάς, αρχοντικής Τρίπολης[5].
  • Το Δικαστικό Μέγαρο Τρίπολης είναι ένα ιστορικό κτίριο στην Πλατεία του Άρεως. Το Μέγαρο θεμελιώθηκε το 1914 και εγκαινιάστηκε το 1934. Διαθέτει ακόμη και σήμερα άριστη λιθοδομή, κομψούς κίονες, το αέτωμά του και κόκκινα παράθυρα, ενώ ο εσωτερικός του διάκοσμος είναι πλούσιος. Το κτίριο είναι διώροφο εξωτερικά, με έναν ακόμη υπόγειο όροφο. Στο ισόγειό του υπάρχουν και διαφυλάσσονται τα χαραγμένα μηνύματα από τους μελλοθάνατους της αντίστασης. Αναμφίβολα στο δικαστικό μέγαρο έχει γραφτεί μεγάλο μέρος της ιστορίας της Τρίπολης[5].
  • Η Ιερατική Σχολή Τρίπολης βρίσκεται στην Τρίπολη Αρκαδίας. Το κτίριο που στεγάζεται ανήκε στο ζεύγος Γαληνού και χτίστηκε το 1857, ενώ η εγκαθίδρυση της ιστορικής ιερατικής σχολής έγινε το 1858. Η εκκλησιαστική παιδεία κατά την οθωνική περίοδο ήταν απαίτηση του κλήρου προς το παλάτι. Οι συνθήκες της επανάστασης είχαν στερήσει την εκκλησία από μορφωμένους κληρικούς και το κενό αυτό έπρεπε να αναπληρωθεί τάχιστα. Έτσι λοιπόν, μετά από επίμονες διαβουλεύσεις, αποφασίζεται το 1833 η ίδρυση των τριών πρώτων ιερατικών σχολών. Χρειάστηκε να φτάσουμε όμως στα 1858 για να εκπληρωθεί αυτό το όνειρο. Όπως διαβάζουμε στην εφημερίδα «Βελτίωσις» του Ιανουαρίου του 1858: «Πάσα ελληνική καρδία, και ορθόδοξος χριστιανός ευφράνθη δια την σύστασιν των Ιερατικών Σχολών εν τω ελευθέρω κράτει της Ελλάδος. Τρεις Σχολαί Ιερατικαί απεφασίσθη υπό της Βασιλείας όπως συστηθώσιν επί του παρόντος εν τη Στερεά, εν τοις Νήσοις και εν Πελοποννήσω. Και δια Βασιλικού διατάγματος ωρίσθη εκάστη η έδρα. Η της Πελοποννήσου ωρίσθη η κεντρικωτέρα, η πολυπληθεστέρα και η υγιεστέρα μεσόγειος πόλις η Τρίπολις…»[εκκρεμεί παραπομπή][5]
  • Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Τρίπολης είναι ένας παραδοσιακός σταθμός, τυπικό δείγμα του 19ου αιώνα. Στο χώρο αυτό γυρίστηκε η κινηματογραφική διασκευή του διηγήματος του Αντώνη Σαμαράκη «Σε έναν συνοριακό σταθμό», λόγω του απολύτως διατηρημένου χαρακτήρα του. Έχει επικάλυψη από πέτρα καθώς και κεντρική πύλη. Η σιδηροδρομική ένωση με την Αθήνα έδωσε μεγάλη ώθηση στο εμπόριο. Η παλαιά εταιρεία «Σιδηρόδρομοι Πειραιώς – Αθηνών – Πελοποννήσου» εγκαινίασαν το συρμό το 1892. Ήταν ένα ορόσημο για όλη την Αρκαδία. Μετά την παράδοση της γραμμής και προς Καλαμάτα, η Τρίπολη ήταν σταθμός σε όλο το νότιο άξονα της Ελλάδας. Έγινε εμπορικό κέντρο της Πελοποννήσου και γνώρισε ραγδαία άνοδο. Ο σιδηροδρομικός σταθμός βρίσκεται σε υψόμετρο 665 μέτρων. Οι σιδηροδρομικοί υπάλληλοι με την αφοσίωσή τους τον διατηρούν σε άριστη κατάσταση, αν και στις μέρες μας είναι ανενεργός[5].
  • Το Κτίριο της πρώην Νομαρχίας Αρκαδίας βρίσκεται στην Πλατεία Ανεξαρτησίας της Τρίπολης και είναι νεοκλασικής αρχιτεκτονικής κτίριο που παλαιότερα στέγαζε την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Είναι διώροφο, όπως τα περισσότερα κτίρια του 19ου αιώνα και έχει κεραμοσκεπή. Η κυκλική πλατεία μοιάζει να είναι προέκταση του κτιρίου και δημιουργεί ένα αρμονικό σύνολο με την Ιερατική Σχολή Τρίπολης. Η Πλατεία Ανεξαρτησίας είναι από τις γωνιές της Τρίπολης που έχουν κρατήσει τον χαρακτήρα της παλιάς πόλης[5].

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δημοτικό Αθλητικό Κέντρο της Τρίπολης είναι το μεγαλύτερο κέντρο του Νομού. Διαθέτει ανοιχτό στίβο, στεγασμένες εγκαταστάσεις βόλεϋ και μπάσκετ, τρία γήπεδα τένις, χώρους αθλοπαιδιών, γήπεδο ποδοσφαίρου και κολυμβητήριο. Στην Τρίπολη δραστηριοποιούνται πάνω από 40 αθλητικά σωματεία που αφορούν όλους τους αθλητικούς τομείς: στίβο, ποδηλασία, κολύμβηση, ορειβασία, πολεμικές τέχνες, άρση βαρών και ποδόσφαιρο, με τον Αστέρα Τριπόλεως και τον Παναρκαδικό. Διαθέτει επίσης σκοπευτικούς ομίλους και αερολέσχη. Στο όρος Μαίναλο βρίσκεται το χιονοδρομικό κέντρο της Οστρακίνας.

Υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Κοτσιάνης Αλέξανδρος, Εξακόσια χρόνια ιστορικού βίου της Τριπολιτσάς, Πελοποννησιακά, Παράρτημα 24, Αθήνα 2001-2002, σελ. 39.
    Ο Αλ. Κοτσιάνης υπήρξε δήμαρχος Τριπόλεως.
  2. Σάθας Κωνσταντίνος (1869) Τουρκοκρατουμένη Ελλάς : ιστορικόν δοκίμιον περί των προς αποτίναξιν του Οθωμανικού ζυγού επαναστάσεων του Ελληνικού Έθνους (1453-1821). σελ. 494, 494:
    "... έσφαξαν πολλούς των εν τη πόλει Ελλήνων, και δια του αίματος των δυστυχών τούτων βάψαντες τας κεφαλάς των ίππων, και τας χείρας αυτών, εφώρμησαν κατά των Ελλήνων σατανικώς αλαλάζοντες. ... Μετά δε την νίκην οι Τούρκοι επανελθόντες εις Τριπολιτσάν διήρπασαν και παρέδωκαν εις τας φλόγας τας οικίας των χριστιανών. Εν διαστήματι ολιγωτέρω των δύο ωρών εσφάγησαν τρεις χιλιάδες Ελλήνων άνευ διακρίσεως γένους και ηλικίας, τα δε πτώματα αυτών εκάησαν επί πυράς. ... ο διοικητής της πόλεως κατεδίκασεν εις θάνατον τον επίσκοπον και πέντε άλλους κληρικούς, ως ρωσσίζοντας."
  3. Σάθας Κωνσταντίνος (1869) Τουρκοκρατουμένη Ελλάς. σελ. 528.:Ο Σάθας παραθέτει απόσπασμα από τα απομνημονεύματα του Θ. Κολοκοτρώνη: "... εις τον πατέρα μου έστειλε (ο Χασάν) χωριστό μπουγιουρτί, να ελθήτε να βγάλουμε τους Αρβανίταις και να ευρή ο ραγιάς το δίκηό του. Ο πατέρας μου εκίνησε με χίλιους στρατιώτας, και έπιασε τα Τρίκορφα, εις την Τριπολιτσάν. ... Είδανε ότι δεν ημπορούν να βαστάξουν οι Αρβανίταις μέσα εις Τριπολιτσά, διότι δεν ήτον τότε τειχογυρισμένη. ... Όταν τους επολέμησε ο πατέρας μου του έλεγαν, Κολοκοτρώνη δεν κάμεις ισάφι; Τί νισάφι να σας κάμω, οπού ήλθετε και εχαλάσατε την πατρίδα μου, μας πήρατε σκλάβους, και μας εκάμετε τόσα κακά; ... Τα κεφάλια των Αλβανών έφτιασαν πύργον εις την Τριπολιτσά"
  4. 4,0 4,1 Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, 1976, τ. ΙΒ', σ.494.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 «Ιστορικά Κτίρια». Τraveltripolis.gr. http://www.traveltripolis.gr/category/historic_buildings_el/. Ανακτήθηκε στις 21 August 2014. 

Προτεινόμενη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τάσος Γριτσόπουλος, Τρίτομη ιστορία της Τριπολιτσάς
  • Δρ. Βίκτωρ Γ. Παπαγιαννόπουλος «Η Ιστορία του χωριού Κάψια Αρκαδίας και της οικογένειας του Ιωάννη Π. Ορφανού, Δημοδιδάσκαλου» Έκδοση 2012 (βιβλίο ISBN 978-618-80049-0-0 & e-book ISBN 978-618-80049-1-7).
  • Σ.Α Αρβανιτόπουλου, «Σημείωμα περί Τριπόλεως τω 1769», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Δ, σελ.574

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]