Τρίπολη Αρκαδίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°30′30″N 22°22′30″E / 37.5083°N 22.375°E / 37.5083; 22.375

Τρίπολη
Πόλη

Έμβλημα
Τρίπολη στον χάρτη: Ελλάδα
Τρίπολη
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοπόννησος
Περιφέρεια Πελοπόννησος
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Ιωάννης Σμυρνιώτης
Πληθυσμός 37.866(2011)

Η Τρίπολη (γνωστή παλαιότερα και ως Τριπολιτσά και Τρομπολιτσά) είναι πόλη στην κεντρική Πελοπόννησο,η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα του Νομού Αρκαδίας και της επαρχίας Μαντινείας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 660 μέτρων. Είναι επίσης έδρα της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Ο πληθυσμός της είναι 37.866 κάτοικοι.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πόλη είναι δημιούργημα των νεότερων χρόνων. To αρχικό της όνομα ήταν "Dabrolitza" που στα νότια σλαβικά σημαίνει "η πόλη με τους δρυς" και είναι πιθανόν να ιδρύθηκε από πληθυσμούς σλάβων, από σκλαβηνίες της Πελοποννήσου. Η πρώτη αναφορά στο όνομα της Τρίπολης γίνεται το έτος 1467[εκκρεμεί παραπομπή]. Σε Πατριαρχικό έγγραφο του 1581 αναφέρεται ως Υδρομπολιτζά, "Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Χώρα".[1]

Κατά τα τελευταία χρόνια του 17ου αιώνα η Τρίπολη είναι μια μεγάλη πόλη με πληθυσμό πάνω από 20.000 κατοίκους, μόνο που αυτή τη φορά οι Τούρκοι και οι Αλβανοί μουσουλμάνοι ήταν πλειοψηφία. Κατά την περίοδο αυτή η Τρίπολη έγινε Πασαλίκι.

Το 1770, και μετά την Ορλωφική Επανάσταση, οι Οθωμανοί τιμώρησαν τους χριστιανούς κατοίκους της πόλης, εξοντώνοντας περίπου τρεις χιλιάδες άτομα και καίγοντας τα σπίτια τους την Μεγάλη Δευτέρα, 29 Μαρτίου. Τότε ανασκολοπίστηκε ο επ. Άνθιμος (Βάρβογλης) και φονεύθηκαν πέντε άλλοι κληρικοί.[2] Αμέσως μετά την καταστολή της επανάστασης του 1770, κατέβηκαν στην Πελοπόννησο ορδές Αλβανών που είχαν αρχικά καλέσει οι Οθωμανοί για βοήθεια (Σάθας, σ. 523, 524). Αυτοί παρέμειναν στην Τρίπολη, και γενικότερα στον Μοριά έως το 1779, λεηλατώντας και σφάζοντας τον πληθυσμό, σχεδόν ερημώνοντας την Πελοπόννησο. Για να επανέλθει η τάξη, ο Σουλτάνος διέταξε οθωμανικό στρατό να εκστρατεύσει στην Πελοπόννησο υπό τον αρχιναύαρχο Χασάν Τζεζαϊρλή το 1779. Στην Τρίπολη ο Χασάν υπέταξε τους Αλβανούς και ως τρόπαιο έστησε στα ανατολικά της πόλης πυραμίδα από 4.000 κεφάλια. Στην επιχείρηση κατά των Αλβανών ληστών συμμετείχαν και Πελοποννήσιοι και κυρίως η οικογένεια των Κολοκοτρωναίων.[3]
Αργότερα οι Οθωμανοί περιτείχισαν την πόλη, στήνοντας χαμηλό τείχος με 7 Πύλες και 13 πύργους. Το 1807 ήρθε και εγκαταστάθηκε στην Τριπολιτσά ο Βελής Πασάς, γιος του θρυλικού Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Μαζί του έφερε και 12.000 στρατό και έκανε την Τριπολιτσά την ισχυρότερη στρατιωτική βάση των Τούρκων στη νότια Ελλάδα.

Στις 23 Σεπτεμβρίου του 1821 η πόλη πέρασε σε Ελληνικά χέρια μετά από πολύμηνη πολιορκία που είχε ως αποτέλεσμα την άλωση της πόλης. Το 1825 πέρασε στην κυριαρχία του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου, ο οποίος την έκανε περιφερειακή του Πρωτεύουσα.

Μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, ο Ιμπραήμ έφτασε στην πόλη στις 9 Φεβρουαρίου 1827 επικεφαλής στρατού 12.000 ανδρών του, ερχόμενος από τη Μεσσηνία.[4] Με σκοπό να μην αφήσει τους αντιπάλους του να χρησιμοποιήσουν την Τριπολιτσά ως ορμητήριο εναντίον των θέσεών του, αλλά και ως πράξη εκδίκησης, ανατίναξε τα τείχη της και έβαλε φωτιά σε όλα τα σπίτια και τα δημόσια κτίρια, τζαμιά, τεκέδες, εκκλησίες, χάνια και βρύσες. Λέγεται μάλιστα πως την καταστροφή άρχισε μαινόμενος ο ίδιος ο Ιμπραήμ, ενώ χαρακτηριστική ενέργειά του ήταν πως διέταξε να κατεβάσουν την τουρκική κτητορική επιγραφή που υπήρχε πάνω από την Πύλη του Ναυπλίου, την οποία και κατέστρεψε με τα χέρια του. Το χρονικό της καταστροφής της πόλης καταγράφηκε από τον Τριπολιτσιώτη αυτόπτη μάρτυρα και αγωνιστή Ρήγα Παλαμήδη.[4]

Το 1830 ο πληθυσμός της Τρίπολης ήταν μόλις 3.380 ψυχές και τα σπίτια, μαζί με τα εργαστήρια, περί τα 750, τα περισσότερα μονώροφα. Μεταξύ 1842-57 εγκαταστάθηκαν αρκετοί Κρήτες στην Τρίπολη. Το πρώτο σχολείο εγκαινιάστηκε το 1831, ενώ το πρώτο Γυμνάσιο το 1850. Πρώτος Δήμαρχος της Τρίπολης διετέλεσε ο Γιαννάκος Πετρινός το 1835.

H Άλωση της Τριπολιτσάς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

βλ. κύριο λήμμα Άλωση της Τριπολιτσάς

Η πολιορκία της Τριπολιτσάς ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1821 και τελείωσε στις 23 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, όταν οι Έλληνες έκαναν γενική επίθεση και απελευθέρωσαν την πόλη. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αναφέρει στο ημερολόγιό του σχετικά με την απελευθέρωση της Τρίπολης: "Το ασκέρι όπου ήτον μέσα, το ελληνικό, έκοβε και εσκότωνε, από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άντρες, τριάντα δύο χιλιάδες. Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη. Έλληνες εσκοτώθηκαν εκατό."'

H κατάληψη του διοικητικού και στρατιωτικού κέντρου των Οθωμανών ήταν κάτι περισσότερο από απαραίτητη για την εμπέδωση της επανάστασης στην Πελοπόννησο. H πολιορκία της Tριπολιτσάς, εντός της οποίας είχαν συγκεντρωθεί περισσότεροι από είκοσι χιλιάδες άμαχοι μουσουλμάνοι και αρκετές χιλιάδες ενόπλων, κράτησε αρκετούς μήνες, έως τις τελευταίες μέρες του Σεπτέμβρη.

Eιδικά τον τελευταίο μήνα, οπότε ο κλοιός είχε γίνει πλέον ασφυκτικός και τα εφόδια της πόλης είχαν εξαντληθεί, πλήθος χριστιανών είχαν συγκεντρωθεί στο ελληνικό στρατόπεδο προσβλέποντας στα λάφυρα που θα αποκόμιζαν από την κυρίευση της πόλης. Tην πτώση της Tριπολιτσάς ακολούθησαν σκηνές τυφλής βίας. Xιλιάδες Οθωμανών, άμαχοι στην πλειονότητά τους, αλλά και οι Εβραίοι της πόλης έγιναν θύματα μιας απερίγραπτης σφαγής που διήρκεσε τρεις μέρες. Οι πηγές δε συμφωνούν για τον αριθμό των θυμάτων. Το πιο πιθανό είναι ότι τις τρεις μέρες της άλωσης σφαγιάστηκαν περίπου 16.000 Τούρκοι, Εβραίοι και Αρβανίτες, καθώς και περίπου εκατό Έλληνες από το στρατό των επαναστατών.

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μητρόπολη. Αφιερωμένη στον Άγιο Βασίλειο, οικοδομήθηκε στη θέση όπου ήταν το τζαμί του Μπεκίρ Πασά.
  • Πλατεία Άρεως. Διαμορφώθηκε στη θέση όπου βρισκόταν το σεράι.
  • Κεντρική Πλατεία Τρίπολης ή Πλατεία Αγίου Βασιλείου
  • Αρχαιολογικό Μουσείο Τρίπολης. Στεγάζεται σε διώροφο νεοκλασικό κτίριο, έργο του αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ. Εκτίθενται ευρήματα από τις ανασκαφές αρχαίων θέσεων στην Αρκαδία. Περιλαμβάνει νεολιθικά και πρωτοελλαδικά αντικείμενα και σκεύη από πρόσφατες ανασκαφές στο Σακοβούνι Καμενίτσας Αρκαδίας, καθώς και πλούσια συλλογή Υστερομυκηναϊκών και Υπομυκηναϊκών Χρόνων από το Παλαιόκαστρο της Γόρτυνας. Εκτίθενται ακόμα ευρήματα Γεωμετρικών χρόνων από νεκροταφεία της Μαντινείας και κεραμική, γλυπτική και ανάγλυφα Αρχαϊκών μέχρι Ρωμαϊκών χρόνων από περιοχές της Αρκαδίας. Ξεχωρίζει η μοναδική στην Ελλάδα συλλογή των λατρευτικών ειδωλίων των Πρωτοελλαδικών χρόνων από το Σακοβούνι, όπως και το ομόγλυφο καθήμενο άγαλμα θεάς (ίσως Αθηνά) από την Ασέα και τα ευρήματα της 15ετούς ανασκαφής στην Έπαυλη του Ηρώδου του Αττικού στη Λουκού Κυνουρίας. Υπάρχουν επίσης ευρήματα Παλαιοχριστιανικών και Πρώιμων Βυζαντινών χρόνων.
  • Πολεμικό Μουσείο. Ιδρύθηκε το Φεβρουάριο του 2000 και στεγάζεται στο ισόγειο του σπιτιού του Μαλλιαρόπουλου στην κεντρική πλατεία του Αγίου Βασιλείου. Περιλαμβάνει κυρίως εκθέματα από τον αγώνα του 1821, όπως και του πολέμου του 1940. Ξεχωρίζουν το εκμαγείο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, η προτομή του και συλλογές όπλων και σπαθιών από την Επανάσταση.
  • Ο οικογενειακός τάφος του Βίκτωρα Γεωργίου Παπαγιαννόπουλου που είναι ο απόγονος της οικογένειας Παπαγιαννόπουλου-Δεληγιάννη-Λίθινου-Λίτινα-Λατίνου η οποία διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην Αρκαδία κατά την Επανάσταση του 1821, στην ιστορία της Κρήτης που αποτελούσε φέουδο της οικογένειας από το 1182μ.Χ., στο Βυζάντιο και στην Αρχαία Ρώμη όπου οι Γενάρχες της οικογένειας ήταν συγκλητικοί και ιδρυτές του Παλατίνου της Αρχαίας Ρώμης και ήταν απόγονοι του Πελασγού από την αρχαία Αρκαδία. Ο τάφος έχει κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού και βρίσκεται στο νεκροταφείο του Ι.Ν. της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στην Τρίπολη.
  • Ο οικογενειακός τάφος και οι μαρμάρινες προτομές του Ιωάννη και της Ελπίδας Ορφανού, καθώς και του Νικολάου Π. Ορφανού που διέσωσαν κατά την γερμανική κατοχή την ζωή πολλών ανθρώπων και υπήρξαν μεγάλοι ευεργέτες. Οι τάφοι τους βρίσκονται στο νεκροταφείο του Ι.Ν. Αγίου Νικολάου Κάψιας στην Δημοτική ενότητα Μαντινείας στον Δήμο Τρίπολης.
  • Η μεγάλων διαστάσεων 100εκ χ 110εκ. επίχρυση εικόνα της Παναγίας της Ελευθερώτριας, τεράστιας καλλιτεχνικής και χρηματικής αξίας, κατασκευής Πατριαρχείου Μόσχας, που φυλάσσεται στον Ι.Ν. Αγ. Νικολάου Κάψια στην Δημοτική ενότητα Μαντινείας στον Δήμο Τρίπολης, υπό τρόπον δωρεά εις μνήμη του Ιωάννη και της Ελπίδας Ορφανού.
  • Το Μαλλιαροπούλειο Δημοτικό Θέατρο Τρίπολης
  • Το Μουσείο Αλέξανδρου Παπαναστασίου
  • Το Σπήλαιο Κάψια

Πολιτιστική ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλά καλλιτεχνικά σωματεία και φορείς συμβάλλουν στην πολιτιστική ζωή της Τρίπολης. Τα πλέον σημαντικά είναι:

  • Φιλαρμονική Τριπόλεως. Από τα αρχαιότερα σωματεία της πόλης (1893) με λαμπρή δράση στο παρελθόν (Ατείλο Ροτζέρο Καμπανίλε)
  • Φιλοτεχνικός Όμιλος Τρίπολης. 40ετής παρουσία στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης
  • Χορωδία Τρίπολης και Χορωδία "Ορφέας"
  • Θεατρική Ομάδα Τρίπολης με συνεχή παρουσία από το 1984: Το Μάρτιο του 1995 έλαβε τιμητική διάκριση από την Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων για την προσφορά της στο θέατρο. Επίσης, το 1998, στα πλαίσια του εορτασμού των 100 χρόνων της Ελληνικής Εταιρείας Θεατρικών Συγγραφέων, η Θ.Ο.Τ. προσκλήθηκε ως η μόνη ερασιτεχνική ομάδα στην Ελλάδα να παρουσιάσει το έργο Μήδεια.
  • Ομάδα "Έλευσις"' με παρουσία από το 1998.

Στην Τρίπολη υπάρχουν πολλοί όμιλοι παραδοσιακού χορού (Λύκειο Ελληνίδων, Αρκαδιανή, Χορευτικός, Εστία, Κέντρο Ελληνικού Χορού κ.α.).

Γνωστός πεζογράφος υπήρξε ο Βασίλης Μπενόπουλος. Συμβολαιογράφος και συγγραφέας, άφησε το στίγμα του στην κοινότητα της Τρίπολης γράφοντας δοκίμια και μυθιστορήματα.

Γνωστοί εικαστικοί της πόλης είναι:

  • Δημήτρης Κούρος. Ζωγράφος - γλύπτης με δεκάδες εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
  • Δημήτρης Ταλαγάνης. Αρχιτέκτονας και ζωγράφος με παρουσία στο εξωτερικό και στην Ελλάδα
  • Χρήστος Αναγνωστόπουλος. Καλλιτέχνης στη γλυπτική-διακόσμηση με γυαλί και μέταλλο.

Η πόλη διαθέτει τρεις βιβλιοθήκες - Δημόσια, Δημοτική και Πανεπιστημιακή.

Υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Κοτσιάνης Αλέξανδρος, Εξακόσια χρόνια ιστορικού βίου της Τριπολιτσάς, Πελοποννησιακά, Παράρτημα 24, Αθήνα 2001-2002, σελ. 39.
    Ο Αλ. Κοτσιάνης υπήρξε δήμαρχος Τριπόλεως.
  2. Σάθας Κωνσταντίνος (1869) Τουρκοκρατουμένη Ελλάς : ιστορικόν δοκίμιον περί των προς αποτίναξιν του Οθωμανικού ζυγού επαναστάσεων του Ελληνικού Έθνους (1453-1821). σελ. 494, 494:
    "... έσφαξαν πολλούς των εν τη πόλει Ελλήνων, και δια του αίματος των δυστυχών τούτων βάψαντες τας κεφαλάς των ίππων, και τας χείρας αυτών, εφώρμησαν κατά των Ελλήνων σατανικώς αλαλάζοντες. ... Μετά δε την νίκην οι Τούρκοι επανελθόντες εις Τριπολιτσάν διήρπασαν και παρέδωκαν εις τας φλόγας τας οικίας των χριστιανών. Εν διαστήματι ολιγωτέρω των δύο ωρών εσφάγησαν τρεις χιλιάδες Ελλήνων άνευ διακρίσεως γένους και ηλικίας, τα δε πτώματα αυτών εκάησαν επί πυράς. ... ο διοικητής της πόλεως κατεδίκασεν εις θάνατον τον επίσκοπον και πέντε άλλους κληρικούς, ως ρωσσίζοντας."
  3. Σάθας Κωνσταντίνος (1869) Τουρκοκρατουμένη Ελλάς. σελ. 528.:Ο Σάθας παραθέτει απόσπασμα από τα απομνημονεύματα του Θ. Κολοκοτρώνη: "... εις τον πατέρα μου έστειλε (ο Χασάν) χωριστό μπουγιουρτί, να ελθήτε να βγάλουμε τους Αρβανίταις και να ευρή ο ραγιάς το δίκηό του. Ο πατέρας μου εκίνησε με χίλιους στρατιώτας, και έπιασε τα Τρίκορφα, εις την Τριπολιτσάν. ... Είδανε ότι δεν ημπορούν να βαστάξουν οι Αρβανίταις μέσα εις Τριπολιτσά, διότι δεν ήτον τότε τειχογυρισμένη. ... Όταν τους επολέμησε ο πατέρας μου του έλεγαν, Κολοκοτρώνη δεν κάμεις ισάφι; Τί νισάφι να σας κάμω, οπού ήλθετε και εχαλάσατε την πατρίδα μου, μας πήρατε σκλάβους, και μας εκάμετε τόσα κακά; ... Τα κεφάλια των Αλβανών έφτιασαν πύργον εις την Τριπολιτσά"
  4. 4,0 4,1 Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, 1976, τ. ΙΒ', σ.494.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τάσος Γριτσόπουλος, Τρίτομη ιστορία της Τριπολιτσάς
  • Δρ. Βίκτωρ Γ. Παπαγιαννόπουλος «Η Ιστορία του χωριού Κάψια Αρκαδίας και της οικογένειας του Ιωάννη Π. Ορφανού, Δημοδιδάσκαλου» Έκδοση 2012 (βιβλίο ISBN 978-618-80049-0-0 & e-book ISBN 978-618-80049-1-7).
  • Σ.Α Αρβανιτόπουλου, «Σημείωμα περί Τριπόλεως τω 1769», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Δ, σελ.574

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]