Ρίο ντε Τζανέιρο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 22°54′30″S 43°11′47″W / 22.9083°S 43.1964°W / -22.9083; -43.1964

Ρίο ντε Τζανέιρο
Montagem Rio de Janeiro.jpg
Έμβλημα Σημαία
Έμβλημα του Ρίο ντε Τζανέιρο
Σημαία του Ρίο ντε Τζανέιρο
Στοιχεία
Πολιτεία: Ρίο ντε Τζανέιρο
Έκταση: 1.260 km²
Πληθυσμός: 6.023.699 (2005)
Πυκνότητα πληθυσμού: 4.781 /km²
Τηλεφωνικός κωδικός: 05521
Δικτυακός τόπος: www.rio.rj.gov.br/
Πολιτική
Δήμαρχος Eduardo Paes (PMDB)
Η θέση της πόλης στην πολιτεία

Το Ρίο ντε Τζανέιρο ή Ρίο Ιανέιρο ή Ρίο (Rio de Janeiro, Ποταμός του Ιανουαρίου στα πορτογαλικά) είναι πόλη στη νοτιοανατολική Βραζιλία, πρωτεύουσα της ομώνυμης πολιτείας. Η πόλη ήταν η πρωτεύουσα της Βραζιλίας (1763-1960) και της πορτογαλικής αυτοκρατορίας (1808-1821). Συνήθως γνωστή ως Ρίο, η πόλη παρονομάζεται επίσης ως Cidade Maravilhosa - «η θαυμάσια πόλη».

Είναι διάσημη για τη θεαματική φυσική θέση της, τους εορτασμούς καρναβαλιού, τη σάμπα και άλλα είδη μουσικής, παραλίες όπως οι Κοπακαμπάνα, Ιπανέμα και Λεμπλόν, τους πεζόδρομους με τα μαυρόασπρα μωσαϊκά, και το χαλαρό τρόπο ζωής τον κατοίκων. Κάποια από τα πιο γνωστά αξιοθέατα της πόλης πέρα από τις παραλίες είναι το γιγαντιαίο τεχνοτροπίας Αρ Ντεκό άγαλμα του Ιησού, στη κορυφή του λόφου Κορκοβάδο, ο Πάο ντε Ασούκαρ (κώνος της ζάχαρης - Pão de Açúcar) με το τελεφερίκ, το Σαμποδρόμιο (Sambódromo) ένας πεζόδρομος για τη παρέλαση του Καρναβαλιού, και ένα από τα μεγαλύτερα γήπεδα του κόσμου, το περίφημο Μαρακανά. Στο Ρίο βρίσκεται επίσης το μεγαλύτερο δάσος του κόσμου ενδιάμεσο αστικής περιοχής, το δάσος Τιχούκα.

Ο πληθυσμός της πόλης είναι περίπου 6.094.183, σε μια περιοχή 1182,3 km². Ο πληθυσμός της ευρύτερης μητροπολιτικής περιοχής εκτιμάται στα 11-12 εκατομμύρια. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Βραζιλίας μετά από το Σάο Πάολο και ήταν η πρωτεύουσα της χώρας έως το 1960, όταν η Μπραζίλια πήρε τη θέση της. Οι κάτοικοι της πόλης είναι γνωστοί ως Καριόκας (Cariocas). Στην πόλη θα διεξαχθούν οι Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες του 2016.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο κόλπος Γκουαναμπαρά ανακαλύφθηκε την 1η Ιανουαρίου του 1502, και σε αυτή την ημερομηνία οφείλει η πόλη το όνομά της (Ρίο ντε Τζανέιρο = ποταμός του Ιανουαρίου). Η ανακάλυψη έγινε από μία πορτογαλική αποστολή από τον εξερευνητή Γκασπάρ ντε Λέμος, κυβερνήτη ενός πλοίου του στόλου του Πέντρο Άλβαρες Καμπράλ. Στην αποστολή συμμετείχε και ο Αμέρικο Βεσπούτσι από τη Φλωρεντία ως παρατηρητής, απεσταλμένος του βασιλιά Μανουέλ του Α'. Στην περιοχή του Ρίο εκείνη την εποχή κατοικούσαν οι αυτόχθονες φυλές των Τούπι, Πούρι, Μποτοκούντο και Μαξακαλί.

Σύμφωνα με το σχετικό θρύλο, οι Πορτογάλοι ναυτικοί ονόμασαν την περιοχή Ρίο καθώς πίστεψαν ότι η είσοδος του κόλπου ήταν ουσιαστικά η εκβολή ενός ποταμού, αν και κανένας έμπειρος ναυτικός δεν θα έκανε τέτοιο λάθος στην πραγματικότητα. Εκείνη την εποχή, η ονομασία Ρίο αφορούσε κάθε μεγάλη υδάτινη επιφάνεια στην πορτογαλική γλώσσα.

Ο πρώτος οικισμός ιδρύθηκε στην περιοχή την 1η Μαρτίου του 1565. Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα, η πόλη απειλήθηκε ή κατακτήθηκε από αρκετούς, κυρίως Γάλλους, πειρατές και τυχοδιώκτες, όπως οι Ζαν Φρανσουά Ντουκλέρκ και Ρενέ Ντουγκουάι Τρουάν. Στο τέλος του 17ου αιώνα, όταν ανακαλύφθηκε χρυσός και διαμάντια στη γειτονική περιοχή του Μίνας Γκεράις, το Ρίο ντε Τζανέιρο μετατράπηκε σε ένα λιμάνι ιδιαίτερης σημασίας για τις εξαγωγές, σε σύγκριση με το Σαλβαντόρ της Μπαία, το οποίο βρίσκεται αρκετά βορειότερα. Το 1763, η πορτογαλική διοίκηση των αποικιών της Αμερικής μεταφέρθηκε στο Ρίο, και η πόλη παρέμεινε η κύρια αποικιακή πρωτεύουσα των πορτογαλικών κτήσεων της Αμερικής μέχρι το 1808. Τότε, η βασιλική οικογένεια της Πορτογαλίας μαζί με αρκετούς ευγενείς της αριστοκρατίας της Λισαβόνας μεταφέρθηκαν στο Ρίο ως διαφυγή από την κατάκτηση της Πορτογαλίας από τον Ναπολέοντα. Έτσι, το Ρίο έγινε πρωτεύουσα του βασιλείου της Πορτογαλίας, ενώ ήταν η πρώτη Ευρωπαϊκή πρωτεύουσα εκτός της Ευρώπης.

Δημογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φυλετική κατανομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πορτογάλος μετανάστης των αρχών του 20ού αιώνα. Το Ρίο θεωρείται η μεγαλύτερη Πορτογαλική πόλη έξω από την Πορτογαλία.[1]

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2010, υπήρχαν 5.940.224 κάτοικοι στην πόλη του Ρίο ντε Τζανέιρο.[2] Οι αριθμοί της απογραφής ήταν 3.239.888 λευκοί (51,2%), 2.318.675 μιγάδες (36,5%), 708.148 μαύροι (11,5%), 45.913 ασιάτες (0,7%), 5.981 ιθαγενείς (0,1%).[3] Η κατανομή ως προς το γένος ήταν 53,2% γυναίκες, και 46,8% άντρες.[3]

Πριν τον αποικισμό της περιοχής από τους Ευρωπαίους, στην περιοχή υπήρχαν τουλάχιστον 7 διαφορετικές ιθαγενείς φυλές οι οποίες μιλούσαν 20 γλώσσες. Ένα μέρος από αυτές συμμάχησε με τους Πορτογάλους, και το υπόλοιπο με τους Γάλλους. Η επικράτηση των Πορτογάλων στην περιοχή, έφερε και την εξόντωση των ιθαγενών που συμμάχησαν με τους Γάλλους, ενώ οι υπόλοιποι ιθαγενείς αφομοιώθηκαν στα ήθη και έθιμα των Πορτογάλων αποίκων.[4]

Η πόλη διαθέτει τον μεγαλύτερο αριθμό ομιλητών της πορτογαλικής γλώσσας, εκτός της Λισαβόνας στην Πορτογαλία.[5][6] Μετά την ανεξαρτησία της Βραζιλίας από την Πορτογαλία, το Ρίο έγινε ο προορισμός για εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες από την Πορτογαλία, κυρίως στις αρχές του 20ου αιώνα. Οι μετανάστες αποτελούνταν κυρίως από φτωχούς χωρικούς, οι περισσότεροι από τους οποίους κατάφεραν να ευδαιμονίσουν στη νέα αυτή γη και να αποκτήσουν περιουσίες ως εργάτες στην πόλη και ως μικροέμποροι.[7] Η επιρροή του πορτογαλικού πολιτισμού εξακολουθεί να είναι αισθητή σε πολλά τμήματα της πόλης, κυρίως σε τομείς όπως η αρχιτεκτονική των κτηρίων, και με τις εξαιρέσεις των διαφόρων τοπικών διαλέκτων και η ίδια η πορτογαλική γλώσσα.

Φυλετική και εθνική καταγωγή στο Ρίο ντε Τζανέιρο
Εθνικότητα Ποσοστό
Λευκοί
  
51.2%
Μιγάδες
  
36.5%
Μαύροι
  
11.5%
Ασιάτες
  
0.7%
Ιθαγενείς
  
0.1%

Οι κάτοικοι οι οποίοι διαθέτουν πορτογαλική καταγωγή αποτελούν το κυρίαρχο κομμάτι του πληθυσμού. Κατά την απογραφή του 1920, βρέθηκε πως το 39,74% των Πορτογάλων που ζούσαν στη Βραζιλία, βρίσκονταν στο Ρίο ντε Τζανέιρο, ενώ με την συμπερίληψη και των προαστίων της πόλης ο αριθμός αυτός έφτανε στο 46,30%. Επίσης ως ποσοστό επί των ξένων κατοίκων, οι Πορτογάλοι ήταν και πάλι η κυρίαρχη εθνοτική ομάδα με το ποσοστό να αγγίζει το 72%.[8]Τα στοιχεία στα τέλη του 19ου αιώνα εμφάνιζαν παρόμοια εικόνα.

Ο πληθυσμός των μαύρων κατοίκων προέρχεται κυρίως από ανθρώπους των οποίων οι πρόγονοι πάρθηκαν από την Αφρική ως σκλάβοι, κυρίως από τις περιοχές της σημερινής Ανγκόλα και της Μοζαμβίκης, και μεταφέρθηκαν στην Πορτογαλική αυτή αποικία. Μέρος των αφρικανικών παραδόσεων διατηρείται ακόμα και σήμερα στον χορό της σάμπα, καθώς και στο διάσημο καρναβάλι της πόλης.

Σχεδόν ο μισός σύγχρονος πληθυσμός της πόλης, αποτελείται από άτομα μαύρης ή μιγαδικής μαύρης καταγωγής,[9] και η ευρεία πλειοψηφία διαθέτει τουλάχιστον έναν πρόγονο με καταγωγή από την υποσαχάρια Αφρική.[10][11]

Ως αποτέλεσμα της εισροής των Ευρωπαίων μεταναστών στη Βραζιλία από τα τέλη του 19ου έως τις αρχές του 20ου αιώνα, η πόλη διαθέτει πολλές παροικίες οι οποίες αποτελούνται από ξένους, όπως Ισπανούς, Ιταλούς, Γερμανούς, Εβραίους, καθώς και Άραβες και Ιάπωνες, αλλά και κατοίκους άλλων περιοχών της Βραζιλίας.[12]

Η αριθμητική κυριαρχία των Ευρωπαίων ως προς την καταγωγή των κατοίκων της πόλης έχει κατά καιρούς επαληθευθεί από πολλές ανεξάρτητες μελέτες, οι οποίες δείχνουν πως το 80% περίπου προέρχεται είτε απευθείας από Ευρωπαίους προγόνους είτε από επιμειξίες.[13][14][15]

Πληθυσμιακή αύξηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ρίο είναι η 2η μεγαλύτερη πόλη στη Βραζιλία μετά το Σάο Πάολο, και ο πληθυσμός της πόλης αυξάνεται με σημαντικό ρυθμό.[16][17]

Θρησκεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην μητροπολιτική περιοχή της πόλης, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2009 το μεγαλύτερο ποσοστό των θρησκευομένων είναι καθολικοί χριστιανοί (51.09%). Το ποσοστό των άθρησκων είναι επίσης υψηλό φτάνοντας το 13.33%.[18][19] Είναι επίσης η πόλη με το μεγαλύτερο ποσοστό πνευματιστών στη Βραζιλία (5-6%).

Θρησκεία Ποσοστό Αριθμός
Καθολικοί 51,09% 3.229.192
Προτεστάντες 23,37% 1.477.021
Άθρησκοι 13,59% 858.704
Πνευματιστές 5,90% 372.851
Ιθαγενείς θρησκείες 1,29% 72.946
Ιουδαϊστές 0,34% 21.800
Πηγή: IBGE 2010.[20]

Ανισότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φαβέλα κατά τη διάρκεια της νύχτας

Υπάρχουν έντονες ανισότητες μεταξύ των ευπόρων και των φτωχών πληθυσμών της πόλης, με τους λιγότερο προνομιούχους να είναι κυρίως συγκεντρωμένοι σε συγκεκριμένες περιοχές της πόλης. Παρότι η πόλη κατατάσσεται ανάμεσα στις παγκόσμιες μητροπόλεις, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού της ζουν σε φτωχογειτονιές οι οποίες είναι γνωστές ως φαβέλες. Το 95% των ανθρώπων που ζουν στις φαβέλες είναι φτωχό, ενώ ως ποσοστό επί του γενικού πληθυσμού μεταφράζεται ως το 40% των κατοίκων της πόλης ζουν υπό καθεστώς φτώχειας.[21]

Υπήρξε μια σειρά από κυβερνητικές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του φαινομένου, οι οποίες επικεντρώθηκαν στην μετακίνηση του πληθυσμού από τις φαβέλες σε νεόκτιστα κτήρια, και πιο πρόσφατα στη βελτίωση των συνθηκών ζωής στις ίδιες τις φαβέλες ενώ παράλληλα αυξήθηκε η αστυνόμευση.

Δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε άκρα αντίθεση με τις φαβέλες, υπάρχουν εύπορες γειτονιές στην πόλη, όπου ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης το 2000 τις κατέτασσε υψηλότερα από τις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου.[22]

O δείκτης της πόλης συνολικά είναι 0.799, με αυτόν της ευρύτερης περιοχής να είναι 0.761, και συνολικά ο δείκτης της Βραζιλίας 0.744.[23]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ρίο ντε Τζανέιρο βρίσκεται σε στίγμα 220 54' νότια και 430 14 δυτικά, ενώ η συνολική περιοχή του εκτείνεται σε έκταση 1.182,3 τετρ.χλμ. και φιλοξενεί περισσότερους από 6 εκατομμύρια κατοίκους. Η ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή έχει πληθυσμό 11 ως 13,5 εκατομμύρια κατοίκους.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ρίο βρίσκεται χαρακτηρίζεται από τον κλιματικό τύπο των τροπικών μουσώνων, με τύπο Am σύμφωνα με την κλιματική ταξινόμηση του Κέπεν, ενώ χαρακτηριστικές είναι οι μακρές περίοδοι βροχής από το Δεκέμβριο ως το Μάρτιο. Η θερμοκρασία συχνά υπερβαίνει τους 40 °C στις εσωτερικές γειτονιές της πόλης, ενώ μέγιστα θερμοκρασίας μεγαλύτερα από 30 °C μπορεί να παρατηρηθούν κάθε μήνα. Στις κυριότερες τουριστικές περιοχές, δηλαδή τη νότια πλευρά όπου βρίσκονται και οι περισσότερες παραλίες, η θερμοκρασία δεν ανεβαίνει πολύ λόγω της δροσερής θαλάσσιας αύρας του ωκεανού.

Η ετήσια ελάχιστη θερμοκρασία κυμαίνεται στους 20 °C, ενώ η αντίστοιχη μέγιστη στους 26 °C, συνεπώς το θερμοκρασιακό εύρος παραμένει μικρό σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 23 °C. Αντίστοιχα, η μέση ετήσια βροχόπτωση φτάνει το ύψος των 1.086 χιλιοστών, υποδηλώνοντας τόσο ιδιαίτερη συχνότητα όσο και σημαντική ποσότητα βροχής μέσα στο έτος. Η ελάχιστη θερμοκρασία που έχει ποτέ καταγραφεί στην πόλη ήταν 4.8 °C τον Ιούλιο του 1928, αλλά γενικά θερμοκρασίες μικρότερες από 10 °C είναι πλέον σπάνιες. Η απόλυτη μέγιστη θερμοκρασία είχε φτάσει τους 43.2 °C τον Ιανουάριο του 1984.

Κλιματικά δεδομένα Ρίο ντε Τζανέιρο
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέγιστη Υψηλότερη °C (°F) 40.9 41.8 41
(106)
39.3 36.3 35.9 34.9 38.9 40.6 42.8 40.5 42
(108)
42,8
Μέση Υψηλότερη° C (°F) 30.2 30.2 29.4 27.8 26.4 25.2 25
(77)
25.5 25.4 26
(79)
27.4 28.6 27,3
Μέση Ημερήσια °C (°F) 26.3 26.6 26
(79)
24.4 22.8 21.8 21.3 21.8 22.2 22.9 24
(75)
25.3 23,8
Μέση Χαμηλότερη °C (°F) 23.3 23.5 23.3 21.9 20.4 18.7 18.4 18.9 19.2 20.2 21.4 22.4 21
(70)
Ελάχιστη Χαμηλότερη °C (°F) 17.7 18.9 18.6 16.2 11.1 8.6 12.2 10.6 10.2 10.1 15.1 17.1 8,6
Βροχόπτωση mm (ίντσες) 137.1
(5.398)
130.4
(5.134)
135.8
(5.346)
94.9
(3.736)
69.8
(2.748)
42.7
(1.681)
41.9
(1.65)
44.5
(1.752)
53.6
(2.11)
86.5
(3.406)
97.8
(3.85)
134.2
(5.283)
1.069,4
(42,102)
υγρασίας 79 79 80 80 80 79 77 77 79 80 79 80 79,1
Μέσες ημέρες βροχόπτωσης (≥ 1 mm) 11 7 8 9 6 6 4 5 7 9 10 11 93
Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας 211.9 201.3 206.4 181 186.3 175.1 188.6 184.8 146.2 152.1 168.5 179.6 2.181,8
Πηγή: Brazilian National Institute of Meteorology (INMET).[24][25][26][27][28][29][30][31][32]

Η μέση ετήσια θερμοκρασία της θάλασσας είναι 23-24 βαθμοί Κελσίου, από 22 βαθμούς την περίοδο Ιουλίου-Οκτωβρίου έως 26 βαθμούς τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο.[33] Το κυρίαρχο ωκεανικό ρεύμα είναι το ρεύμα της Βραζιλίας. Η περίοδος με τις μεγαλύτερες βροχοπτώσεις είναι ο Δεκέμβριος, ενώ η ξηρότερη περίοδος ο Αύγουστος.

Μέση θερμοκρασία θαλάσσης[33]
Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαϊ Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοβ Δεκ Έτος
25 °C 26 °C 26 °C 25 °C 24 °C 23 °C 22 °C 22 °C 22 °C 22 °C 23 °C 25 °C 24 °C

Τουρισμός και αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πόλη βρίκεται το Στάδιο Μαρακανά. Αθλητικoι σύλλογοι είναι η Αμέρικα Ρίο ντε Τζανέιρο, o Ναυτικός Όμιλος Vasco da Gama και η Fluminense Football Club . Η πόλη είναι διοργανώτρια τον Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων το 2016.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Venâncio, R.P., "Presença portuguesa: de colonizadores a imigrantes", in Brasil 500 anos, 2000, Rio de Janeiro, IBGE – Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. Αρχειοθετήθηκε 28 Μαρτίου 2013 στη Μηχανή του Αρχείου
  2. 2010 IGBE Census (Πορτογαλικά)
  3. 3,0 3,1 2010 IGBE Census (Πορτογαλικά)
  4. «Tem índio no Rio». Paginas.terra.com.br. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 August 2007. //web.archive.org/web/20070813071626/http://paginas.terra.com.br/educacao/Ludimila/indiosrj.htm. Ανακτήθηκε στις 6 May 2009. [νεκρός σύνδεσμος]
  5. «Portuguese in Brazil and Rio». Blogluso-carioca.blogspot.com. 29 July 2006. http://blogluso-carioca.blogspot.com/2006/07/hospedaria-do-emigrante-em-so-paulo.html. Ανακτήθηκε στις 17 April 2010. 
  6. «Portuguese descent in the city of Rio de janeiro and Brazil». Presidencia.pt. http://www.presidencia.pt/brasil2008/?idc=166&idi=13879. Ανακτήθηκε στις 17 April 2010. 
  7. «Brasil 500 anos». .ibge.gov.br. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 May 2008. //web.archive.org/web/20080523211354/http://www1.ibge.gov.br/brasil500/portugueses.html. Ανακτήθηκε στις 6 May 2009. [νεκρός σύνδεσμος]
  8. Os lusíadas na aventura do Rio moderno, σ. 107, στα Google Books
  9. «Brasil 500 anos». .ibge.gov.br. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 May 2008. //web.archive.org/web/20080518220742/http://www1.ibge.gov.br/brasil500/negros/origem.html. Ανακτήθηκε στις 6 May 2009. [νεκρός σύνδεσμος]
  10. Parra, FC; Amado, RC; Lambertucci, JR; Rocha, J; Antunes, CM; Pena, SD (January 2003). «Color and genomic ancestry in Brazilians». Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 100: 177–82. doi:10.1073/pnas.0126614100. PMID 12509516. 
  11. Edward Eric Telles (2004). «Racial Classification». Race in Another America: the significance of skin color in Brazil. Princeton University Press, σελ. 81–84. ISBN 0-691-11866-3. 
  12. Agencia Brasil (11 March 2011). «Consulado do Japão no Rio disponibiliza telefone para prestar informações sobre o país | Agencia Brasil». Agenciabrasil.ebc.com.br. http://agenciabrasil.ebc.com.br/noticia/2011-03-11/consulado-do-japao-no-rio-disponibiliza-telefone-para-prestar-informacoes-sobre-pais. Ανακτήθηκε στις 15 September 2011. 
  13. «Negros e pardos do Rio têm mais genes europeus do que imaginam, segundo estudo». Meionews.com.br. http://www.meionews.com.br/index.php/noticias/21-estado-do-rio/4607-negros-e-pardos-do-rio-tem-mais-genes-europeus-do-que-imaginam-segundo-estudo.html. Ανακτήθηκε στις 15 September 2011. 
  14. http://laboratoriogene.info/Ciencia_Hoje/Pharmacogenetics2007.pdf
  15. Durso, DF; Bydlowski, SP; Hutz, MH; Suarez-Kurtz, G; Magalhães, TR; Pena, SD (2014). «Association of genetic variants with self-assessed color categories in Brazilians». PLoS ONE 9: e83926. doi:10.1371/journal.pone.0083926. PMID 24416183. 
  16. (Πορτογαλικά) The largest Brazilian cities – 2010 IBGE Census
  17. «Barsa Planeta Ltda». Brasil.planetasaber.com. http://brasil.planetasaber.com/default.asp. Ανακτήθηκε στις 17 April 2010. 
  18. Roraima heads in Irreligion percentage ranking, Rio de Janeiro state is in #2 Fundação Getúlio Vargas. (Πορτογαλικά)
  19. Piauí is the most Roman Catholic state in Brazil despite growth in Evangelicals, Pentecostals and other Protestants Data from FGV. (Πορτογαλικά) Αρχειοθετήθηκε 8 Μαΐου 2013 στη Μηχανή του Αρχείου
  20. «Sistema IBGE de Recuperação Automática — SIDRA». Sidra.ibge.gov.br. http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/protabl.asp?c=2094&z=cd&o=7&i=P. Ανακτήθηκε στις 11 October 2012. 
  21. «FGV: desigualdade entre favela e asfalto cai no Rio». Revistaepoca.globo.com. 31 August 2010. http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI167577-15223,00.html. Ανακτήθηκε στις 16 October 2010. 
  22. (στα Portuguese) (PDF) HDI. Rio, Brazil: PNUD. 2000. ISBN 85-240-3919-1. http://www.pnud.org.br/publicacoes/. Ανακτήθηκε στις 9 January 2008. 
  23. IBGE | Cidades | Rio de Janeiro | Rio de Janeiro
  24. «Temperatura Mínima (°C)» (στα Portuguese). Brazilian National Institute of Meteorology. 1961–1990. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKdd66Tq. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  25. «Temperatura Máxima (°C)» (στα Portuguese). Brazilian National Institute of Meteorology. 1961–1990. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKdYeRxQ. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  26. «Temperatura Média Compensada (°C)» (στα Portuguese). Brazilian National Institute of Meteorology. 1961–1990. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKdMcCAX. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  27. «Precipitação Acumulada Mensal e Anual (mm)» (στα Portuguese). Brazilian National Institute of Meteorology. 1961–1990. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKd8wWgW. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  28. «Temperatura Mínima Absoluta (ºC)». Brazilian National Institute of Meteorology (Inmet). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 June 2014. http://www.webcitation.org/6QUuBvIoo. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  29. «Temperatura Máxima Absoluta (ºC)». Brazilian National Institute of Meteorology (Inmet). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 June 2014. http://www.webcitation.org/6QUu97DkP. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  30. «Número de Dias com Precipitação Maior ou Igual a 1 mm (dias)». Brazilian National Institute of Meteorology. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKYY8S3U. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  31. «Insolação Total (horas)». Brazilian National Institute of Meteorology. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKYdNl7l. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  32. «Umidade Relativa do Ar Média Compensada (%)». Brazilian National Institute of Meteorology. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 May 2014. http://www.webcitation.org/6PKaRSv98. Ανακτήθηκε στις 8 September 2014. 
  33. 33,0 33,1 «Rio de Janeiro Climate Guide». http://www.weather2travel.com/climate-guides/brazil/rio-de-janeiro.php. Ανακτήθηκε στις 2011. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]