Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας
Imedessis.png
Γενικές πληροφορίες
XώραΕλλάδα
ΈδραΈδεσσα
ΥπαγωγήΕκκλησία της Ελλάδος (επιτροπικώς)
Αρχιερατικές περιφέρειες
Ενορίες140
Ναοί266
Μονές9
Μητροπολιτικός ναόςΑγίας Σκέπης Εδέσσης
Ιστοσελίδαimepa.gr
Ιεραρχία
ΜητροπολίτηςΙωήλ
ΠρωτοσύγκελλοςΑρχιμανδρίτης Στέφανος Δέβρελης
Γενικός Αρχιερατικός ΕπίτροποςΠρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Ζουμής
Ιεροκήρυκες2
Διάκονοι3

Η Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών[α]». Έδρα της είναι η Έδεσσα και γεωγραφικά περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του Νομού Πέλλης, τους οικισμούς Κουφάλια, Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και Χαλκηδόνα του Δήμου Χαλκηδόνας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Θεσσαλονίκης, και τους οικισμούς Γιαννακοχωρίου, Επισκοπής, Λευκαδίων, Μαρίνης, Πολλών Νερών, Ροδοχωρίου και Ροδακινιάς του Δήμου Νάουσας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Ημαθίας. Μεγαλύτερος πληθυσμιακά οικισμός, εντός της Ιεράς Μητρόπολις Εδέσσης, είναι η πόλη των Γιαννιτσών.

Η Μητρόπολη αποτελείται από 140 ενορίες και 9 Ιερές Μονές, εκ των οποίων 4 ανδρικές και 5 γυναικείες.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κιονόκρανο στον βυζαντινό παλαιό μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
Το μητροπολιτικό μέγαρο

H επισκοπή Εδέσσης ιδρύθηκε τον 4ο μ.Χ. αιώνα και υπαγόταν στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Τον 7ο αι. (691-692) αναφέρεται ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Εδέσσης Ισίδωρος, ο οποίος συμμετείχε στην Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο και υπογράφει ως «επίσκοπος Εδεσσηνών πόλεως».

Το 1767 η επισκοπή Εδέσσης προβιβάστηκε σε Μητρόπολη. Το 1789 ο μητροπολίτης Μελέτιος με πολλούς Εδεσσαίους συμμετείχε στην επανάσταση του Λευκαδίτη Λουδοβίκου (Λουίζη) Σωτήρη κατά τον 2ο Ρωσοτουρκικό πόλεμο[2].

Σημαντική ήταν η συνεισφορά της Μητρόπολης και στον Μακεδονικό Αγώνα (τότε η Μητρόπολη ονομαζόταν Μητρόπολη Βοδενών). Από τον Οκτώβριο του 1937 μέχρι τον Αύγουστο του 1938 διετέλεσε Γραμματέας και Ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Εδέσσης ο Κωνσταντινουπολίτης αρχιμανδρίτης Δημήτριος (Παπαδόπουλος), ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Δημήτριος Α΄.

Έπειτα από απόφαση της Εκκλησίας της Ελλάδος στις 22 Ιουνίου 1967, η εκκλησιαστική περιφέρεια της Αλμωπίας ενσωματώθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης και Πέλλης από την Μητρόπολη της Φλώρινας και έτσι η Μητρόπολη της Έδεσσας μετονομάστηκε σε Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας.

Επισκοπικός κατάλογος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όνομα Έτη Σημειώσεις
Επίσκοποι Εδεσσηνών πόλεως / Βοδενών
Αντίγονος Α' ~ 325
Ισίδωρος Α' 691/692
Γερμανός η Γαβριήλ Α' 987 – 1014
Μιχαήλ Α' ~ 1230
Αντώνιος Α' 1368/1375
Χαρίτων Α' ~ 1585
Θεοφάνης Α' ~ 1600
Γρηγόριος Α' 1618 – 1619 αργότερα Λαρίσης
Ακάκιος Α' ~ 1624
Δανιήλ Α' 1630 – 1631
Μητροφάνης Α' ~ 1633
Διονύσιος Α' ~ 1640
Ιγνάτιος Α' 1653 – 1660
Αρσένιος Α' ~ 1668
Παρθενίας Α' ~ 1676
Νείλος Α' 1683 – 1684
Γερμανός Β' 1686 – 1705
Μητροφάνης Β' 1692 – 1719
Μητροφάνης Γ'[3] 1725 – 1744
Ιωσήφ Α' 1740 – 1746
Γερμανός Γ 1752 – 1782
Μελέτιος Α' 1782 – 1790
Τιμόθεος A' 1790 – 1821
Κύριλλος Α' 1821 – 1827
Μελέτιος Β' 1827 – 1832
Ιωακείμ Α' 1832 – Ιανουάριος 1840 κατόπιν Ικονίου
Μελέτιος Γ΄ Ιανουάριος 1840 – Μάρτιος 1848 κατόπιν Πισιδίας
Άνθιμος Α΄ Μάρτιος 1848 – 1 Φεβρουαρίου 1859 †
Νικόδημος Α΄ (Κωνσταντινίδης) 6 Φεβρουαρίου 1859 – 2 Απριλίου 1870 κατόπιν Προύσης
Αγαθάγγελος Α΄ (Παπαγρηγοριάδης) 2 Απριλίου 1870 – 18 Δεκεμβρίου 1875 κατόπιν Στρωμνίτσης
Ιερόθεος Α΄ (Τριανταφυλλίδης ή Χατζηπαπάς) 18 Δεκεμβρίου 1875 – 6 Απριλίου 1896 † από Στρωμνίτσης
Νικόλαος Α΄ (Σακκόπουλος) 16 Απριλίου 1896 – 1 Μαΐου 1899 από Κίτρους, κατόπιν Αγκύρας
Νικόδημος Β΄ (Κομνηνός ή Ανδρέου) 1 Μαΐου 1899 – 29 Ιανουαρίου 1904 κατόπιν Βιζύης
Στέφανος Α΄ (Δανιηλίδης) 29 Ιανουαρίου 1904 – 13 Μαΐου 1910 από Μυρέων, κατόπιν Πελαγονίας
Τιμόθεος Β΄ (Λαμνής) 18 Μαΐου 1910 – 21 Ιουνίου 1912 από Μεσημβρίας, κατόπιν Φιλιππουπόλεως
Κωνστάντιος Α΄ (Ρούσης ή Καπιτζόγλου) 26 Ιουνίου 1912 – 13 Οκτωβρίου 1922 από Μογλενών, κατόπιν Βεροίας
Μητροπολίτες Εδέσσης και Πέλλης
Αγαθάγγελος Β΄ (Παπαναστασιάδης) 20 Οκτωβρίου 1922 – 5 Φεβρουαρίου 1924 από Σαράντα Εκκλησιών, κατόπιν Σισανίου
Κωνστάντιος Α΄ (Ρούσης ή Καπιτζόγλου) 5 Φεβρουαρίου 1924 – 5 Ιουνίου 1941 από Βεροίας, β΄ θητεία
Παντελεήμων Α΄ (Παπαγεωργίου) 24 Οκτωβρίου 1941 – 27 Μαρτίου 1951 κατόπιν Θεσσαλονίκης
Διονύσιος Β΄ (Παπανικολόπουλος) 25 Σεπτεμβρίου 1951 – 24 Ιανουαρίου 1967 από Ιερισσού
Μητροπολίτες Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας
Καλλίνικος (Πούλος) 25 Ιουνίου 1967 – 7 Αυγούστου 1984 † ανακηρύχθηκε άγιος το 2020
Χρυσόστομος Α΄ (Κακουλίδης) 7 Οκτωβρίου 1984 – 20 Ιουλίου 2002 †
Ιωήλ Α΄ (Φραγκάκος) 15 Οκτωβρίου 2002 – σήμερα

Όρια Μητρόπολης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχιερατική Περιφέρεια Έδρα Αριθμός Ενοριών Εκκλησιαστική Υποδιαίρεση
Εδέσσης Έδεσσα Η Αρχιερατική Περιφέρεια Εδέσσης καλύπτει γεωγραφικά την πόλη της Ἔδεσσας και 21 χωριά του ομώνυμου δήμου: Αγία Φωτεινή, Άγιος Δημήτριος, Ἀγρας, Ἄρνισσα, Βρυττά, Δροσιά, Εκκλησιοχώρι, Καισαριανά, Καρυδιά, Κερασιά, Λύκοι, Μαργαρίτα, Μεσημέρι, Νησί, Ξανθόγεια, Παναγίτσα, Πλατάνη, Ριζάρι, Σάμαρι, Σωτήρα και Φλαμουριά.
Αριδαίας Αριδαία Η Αρχιερατική Περιφέρεια Αριδαίας καλύπτει γεωγραφικά την πόλη της Ἀριδαίας, 37 χωριά του δήμου Αλμωπίας: Αετοχώρι, Αλωρος, Αρχάγγελος, Άψαλος, Βορεινό, Γαρέφι, Δωροθέα, Εξαπλάτανος, Θεοδωράκι, Θηριόπετρα, Ίδα, Κορυφή, Κωνσταντία, Λαγκαδιά, Λουτράκι, Λυκόστομο, Μεγαπλάτανος, Μηλιά, Μοναστηράκι, Νεοχώρι, Νερόμυλοι, Νότια, Ξιφιανή, Όρμα, Περίκλεια, Πιπεριά, Πολυκάρπη, Πρόδρομος, Πρόμαχοι, Ριζοχώρι, Σαρακηνοί, Σωσάνδρα, Τσάκοι Υδραία, Φιλώτεια, Φούστανη και Χρυσή και την Κρανέα του δήμου Σκύδρας.
Γιαννιτσών Γιαννιτσά Η Αρχιερατική Περιφέρεια Γιαννιτσών καλύπτει γεωγραφικά την πόλη των Γιαννιτσών και 35 χωριά του δήμου Πέλλας: Άγιος Γεώργιος, Άγιος Λουκάς, Αγροσυκιά, Ακρολίμνη, Αμπελειές, Αξός, Αραβησσός, Αρχοντικό, Ασβεσταρείο, Αχλαδοχώρι, Γαλατάδες, Γυψοχώρι, Δαμιανό, Δροσερό, Δυτικό, Ελευθεροχώρι, Εσώβαλτα, Καρυώτισσα, Κρύα Βρύση, Κρώμνη, Λεπτοκαρυά, Λιπαρό, Μελίσσι, Μεσιανό, Νέα Πέλλα, Νέος Μυλότοπος, Πέλλα, Παλαιός Μυλότοπος, Παλαίφυτο, Παραλίμνη, Πενταπλάτανος, Πλαγιάρι, Ποντοχώρι, Σταυροδρόμι και Τριφύλλι.
Σκύδρας Σκύδρα Η Αρχιερατική Περιφέρεια Σκύδρας καλύπτει γεωγραφικά την κωμόπολη της Σκύδρας, 19 χωριά του ομώνυμου δήμου: Άνυδρο, Αρσένι, Άσπρο, Δάφνη, Καλή, Καλλίπολη Καλύβια, Λιποχώρι, Λουτροχώρι, Μάνδαλο, Μαυροβούνι, Νέα Ζωή, Πετρία, Πλεύρωμα, Προφήτης Ηλίας, Ριζό, Σανδάλι και Σεβαστιανά, την Λάκκα του δήμου Πέλλας και 7 χωριά του δήμου Νάουσας: Γιαννακοχώρι, Επισκοπή Νάουσας, Λευκάδια, Μαρίνα, Πολλά Νερά, Ροδοχώρι και Ροδακινιά.
Κουφαλίων και Χαλκηδόνος Κουφάλια Η Αρχιερατική Περιφέρεια Κουφαλίων και Χαλκηδόνος καλύπτει γεωγραφικά την κωμόπολη Κουφάλια του Νομού Θεσσαλονίκης, τα χωριά Άθυρα, Λιβαδίτσα και Ραχώνα του δήμου Πέλλας, πέντε χωριά του δήμου Χαλκηδόνος: Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και την κωμόπολη Χαλκηδόνα.
Ιερός Ναός Αγιών Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Μαυροβούνι
Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου στους Γαλατάδες
Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής στον Παλαιό Μυλότοπο

Ιερές Μονές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ιερά Μητρόπολη υπάγονται οι παρακάτω μονές:

Ανδρικές

  • Ιερά Μονή Ἀρχαγγέλου Μιχαήλ (Αριδαία) - Ηγούμενος: Ἐπιφάνιος Μανταζής
  • Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Μαρίνα) - Ηγούμενος: Φιλόθεος Παπαδόπουλος
  • Ιερά Μονή Προφήτου Ηλίου (Έδεσσα)
  • Ιερά Μονή Αγίου Ἁγίας Παρασκευής (Γιαννιτσά) Σημείωση:Πλέον δεν λειτουργεί ως μοναστήρι

Γυναικείες

  • Ιερά Μονή Ἁγ. Τριάδος Εδέσσης - Ηγουμένη: Φοίβη Θεοδοσίου
  • Ιερά Μονή Υψώσεως Τιμίου Σταυρού Μεσημερίου
  • Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Λάκκας Γιαννιτσών
  • Ιερά Μονή Ἁγίου Ἱλαρίωνος Μογλενών, Πρόμαχοι Αριδαίας
  • Ἡσυχαστήριον Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμά Κουφαλίων - Ηγουμένη: Ξένη Κωνσταντινίδου

Τοπικοί άγιοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αγία Χρυσή η νεομάρτυς, μαρτυρήσασα το 1795 εις Χρυσήν Αλμωπίας (13 Οκτωβρίου)
  • Αγία Βάσσα η Εδεσσαία και τα τρια τέκνα αυτής, Θεόγνιος, Αγάπιος και Πιστός μαρτυρήσαντες εν Προποντίδα το 304. (21 Αυγούστου)
  • Αγία Παρθένα η Εδεσσαία, μαρτυρήσασα εις Έδεσσαν το 1373. (Κυριακή μετά τα Φώτα)
  • Άγιος Ιλαρίων επίσκοπος Μογλενών, ακμάσας περί το 1200. (21 Οκτωβρίου)
  • Άγιος Καλλίνικος Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας (+1984). (8 Αυγούστου)(15 Οκτωβρίου ανακομιδή λειψάνων)

Εορτές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 1η Ιουλίου, Αγίων Αναργύρων, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
  • 29η Ιουνίου, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον ομώνυμο ναό Γιαννιτσών.
  • 26η Ιουλίου Αγίας Παρασκευής , Χρύσας Αριδαίας Δήμου Αλμωπίας στον ομώνυμο ναό του κοινοτικού διαμερίσματος Χρύσας.
  • 13η Οκτωβρίου Αγίας νεομάρτυρος Χρυσής, στον ομώνυμο ναό εις Χρυσήν Αλμωπίας.
  • 8η Αυγούστου Αγίου Καλλινίκου Μητροπολίτου Εδέσσης, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
  • 15η Οκτωβρίου ανακομιδή λειψάνων Αγίου Καλλινίκου Μητροπολίτου Εδέσσης, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας.
  • 21η Οκτωβρίου Αγίου Ἱλαρίωνος επισκόπου Μογλενών, στην ομώνυμη Ιερά Μονή στους προμάχους Αλμωπίας.
  • 21η Αυγούστου Αγίας Βάσσης και των τριών τέκνων αυτής, στον ομώνυμο ναό της Έδεσσας.

Υποσημειώσεις και παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Νέες Χώρες» ονομάζονται 36 Μητροπόλεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι οποίες μετά τους Βαλκανικούς πολέμους περιήλθαν στην ελληνική επικράτεια. Αυτές συνεχίζουν να υπάγονται πνευματικά στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, αλλά με την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη της 4ης Σεπτεμβρίου 1928 η Διοίκησή τους παραχωρήθηκε «επιτροπικώς» και υπό δέκα ρητούς όρους στην Εκκλησία της Ελλάδος[1].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Μαζαράκης, Ευάγγελος (2020). Το υφιστάμενο εκκλησιαστικό καθεστώς των Νέων Χωρών (PDF). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. 
  2. Έδεσσα - 3000 χρόνια ιστορίας & πολιτισμού
  3. Μητροπολίτης Γρεβενών, Σέργιος Σιγάλας (1991). Ιερά Μονή του Οσίου Νικάνορος (Ζάβορδας) και το κειμηλιοφυλάκιον αυτής. Γρεβενά. σελ. 48. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]