Ιερά Μητρόπολις Σμύρνης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Η Ιερά Μητρόπολις Σμύρνης είναι Μητρόπολη της Μικράς Ασίας που ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Η χριστιανική κοινότητα της Σμύρνης ήταν μία από τις Επτά Εκκλησίες της Ασίας, τις οποίες αναφέρει ο Απόστολος Ιωάννης στο Βιβλίο της Αποκάλυψης. Αρχικά ήταν αρχιεπισκοπή και προήχθη σε μητρόπολη τον 9ο αιώνα. Αν και το τοπικό χριστιανικό στοιχείο μειώθηκε κατά τον 14ο και 15ο αιώνα, η επαρχία διατήρησε την εκκλησιαστική της αυτονομία συνεχώς μέχρι το 1922.

Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1922, η περιοχή ερημώθηκε από χριστιανικό πληθυσμό[1]. Μετά τον Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο, ο οποίος μαρτύρησε κατά την Μικρασιατική Καταστροφή, δεν εξελέγη άλλος τοπικός Μητροπολίτης μέχρι το 2016, οπότε χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Σμύρνης ο Βαρθολομαίος (Σαμαράς).

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώιμη χριστιανική και βυζαντινή εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλαιοχριστιανικό γλυπτό στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σμύρνης

Δεν είναι γνωστή η ακριβής εποχή διάδοσης του Χριστιανισμού στην περιοχή της Σμύρνης. Ίσως εισήχθη από τον Απόστολο Παύλο ή έναν από τους μαθητές του[2]. Μέχρι το τέλος του 1ου αιώνα, η πόλη διέθετε ήδη μια μικρή χριστιανική κοινότητα[2], ενώ ο πρώτος της επικεφαλής λεγόταν Αρίστων[3]. Η Εκκλησία της Σμύρνης ήταν μία από τις Επτά Εκκλησίες της Ασίας, που αναφέρονται στην Αποκάλυψη του Ιωάννου[2]. Περί το 110, ο Ιγνάτιος Αντιοχείας έγραψε μια σειρά επιστολών, μεταξύ αυτών και μία προς τον λαό της Σμύρνης και τον επίσκοπό του, τον Πολύκαρπο. Ο τελευταίος μαρτύρησε στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ.[4] Ο επόμενος επίσκοπος της Σμύρνης ήταν ο Παπύριος, τον οποίο διαδέχθηκε αργότερα ο Καμέριος[5]. Στην Σμύρνη επίσης μαρτύρησε ο Άγιος Πιόνιος, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Δεκίου[6].

Χρυσό βυζαντινό νόμισμα με τη μορφή του Χριστού (705-711) στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σμύρνης

Ήδη από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια η Σμύρνη ήταν μια αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή εντός της Μητρόπολης Εφέσου. Κατά τον 9ο αιώνα η τοπική αρχιεπισκοπή προήχθη σε μητρόπολη[4]. Την εποχή του προβιβασμού της, η επισκοπή της Σμύρνης κατείχε την 39η θέση στο Notitiae Episcopatuum, ενώ κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ΄ (886-912) κατείχε την 44η θέση[4]. Η πόλη ήταν ο τόπος εξορίας του μοναχού Θεόδωρου του Στουδίτη[4], ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο στην αναβίωση τόσο του βυζαντινού μοναχισμού όσο και των κλασικών λογοτεχνικών ειδών στο Βυζάντιο[7].

Τον 13ο αιώνα, η πόλη άκμασε υπό την Αυτοκρατορία της Νίκαιας και ανεγέρθηκαν πολλές εκκλησίες και μοναστήρια, με πιο αξιοσημείωτη την Μονή των Λέμβων[4].

Οθωμανική εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τον 14ο αιώνα, οι τουρκικές επιδρομές και τελικά η κατάληψη της πόλης προκάλεσαν την παρακμή της τοπικής Εκκλησίας και την συρρίκνωσή της. Έτσι, στο τέλος αυτού του αιώνα μόνο οι επισκοπές Φωκαίας και Μαγνησίας ήταν υπό την δικαιοδοσία της μητρόπολης. Επιπλέον, δεν σώζονται αρχεία τοπικού μητροπολίτη μετά το 1389. Τον Δεκέμβριο του 1402 η Σμύρνη λεηλατήθηκε από τον στρατό του Ταμερλάνου. Ωστόσο, φαίνεται ότι η χριστιανική κοινότητα επέζησε της καταστροφής της πόλης[4][8].

Φαίνεται πως οι ντόπιοι χριστιανοί απολάμβαναν ένα ιδιαίτερο καθεστώς μετά την οθωμανική κατάκτηση της Σμύρνης, σε αντίθεση με πολλές γειτονικές μητροπόλεις που καταργήθηκαν[3], ενώ την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453) στους Οθωμανούς ακολούθησε σημαντική αναδιοργάνωση στην εκκλησιαστική διοίκηση μετά ον νέο ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως εκπροσώπου των χριστιανών εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας[3]. Έτσι, παρότι ο Χριστιανισμός στην Ανατολία μειώθηκε σταθερά κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, η επισκοπή της Σμύρνης διεσώθη, αν και με περιορισμένη δικαιοδοσία, και κατάφερε να διατηρήσει το καθεστώς της ως μητρόπολη της Ορθόδοξης Εκκλησίας[4].

Κατά τη διάρκεια του 17ου και του 18ου αιώνα, καταγράφεται σημαντικός αριθμός τοπικών αγίων (νεομάρτυρες) στην πόλη, οι περισσότεροι των οποίων αρνήθηκαν να ασπαστούν το Ισλάμ και βασανίστηκαν από τις μουσουλμανικές αρχές[9]. Την περίοδο αυτή η χριστιανική κοινότητα αυξήθηκε πάρα πολύ, λόγω της γενικής δημογραφικής έκρηξης της περιοχής ως αποτέλεσμα της εμπορικής ανάπτυξης της Σμύρνης[3][4]. Η πόλη έγινε κέντρο του Ελληνικού Διαφωτισμού, ενώ ιδρύθηκαν αρκετά σχολεία, όπως η Ευαγγελική Σχολή και το Φιλολογικό Γυμνάσιο. Από την άλλη πλευρά, η τοπική ηγεσία της Εκκλησίας ήταν επιφυλακτική απέναντι σε προοδευτικές ιδέες, ειδικά στην εκπαίδευση, και υποστήριξε ένα πιο παραδοσιακό εκπαιδευτικό σύστημα[3].

Το 1907, το διοικητικό μοντέλο της τοπικής ελληνικής Ορθόδοξης κοινότητας διατηρούσε ακόμη τις παραδοσιακές κοινοτικές αρχές της Εκκλησίας και της Δημογεροντίας, αλλά η εξουσία ασκούνταν στην πραγματικότητα από ένα νέο όργανο, την Κεντρική Επιτροπή, η οποία δεν περιλάμβανε μόνο Οθωμανούς Έλληνες αλλά και πολίτες του ανεξάρτητου Βασιλείου της Ελλάδος[3]. Ωστόσο, σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, ο μητροπολίτης Σμύρνης διατηρούσε ουσιαστικό ρόλο, εκπροσωπούσε τόσο την Εκκλησία όσο και την Ορθόδοξη κοινότητα της Σμύρνης σε όλες τις εξωτερικές τους υποθέσεις και τις επόπτευε μαζί με το Συμβούλιο των Πρεσβυτέρων και την Κεντρική Επιτροπή. Ο σημαντικός ρόλος των Εκκλησιαστικών αρχών έγινε πιο εμφανής στην δραστηριότητα του μητροπολίτη Χρυσόστομου, ειδικά στην προώθηση του εθνικισμού μεταξύ των Ελλήνων της Σμύρνης[3].

Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός εκριζώθηκε από την Σμύρνη ως αποτέλεσμα του Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1919-1922. Τον Σεπτέμβριο του 1922, κατά τη διάρκεια των γεγονότων της Μεγάλης Φωτιάς της Σμύρνης, χιλιάδες πολίτες έχασαν τη ζωή τους και οι επιζώντες βρήκαν καταφύγιο ως πρόσφυγες στην Ελλάδα. Υπολογίζεται ότι από συνολικά 459 κληρικούς της μητρόπολης Σμύρνης, οι 347 δολοφονήθηκαν από τον τουρκικό στρατό. Ανάμεσά τους ήταν και ο μητροπολίτης Χρυσόστομος[10].

Επισκοπικός κατάλογος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο άγιος Πολύκαρπος, επίσκοπος Σμύρνης
Όνομα Έτη Σχόλια
Αρίστων Α΄ πρώτος επίσκοπος
Στρατέας ο Λώιστος
Αρίστων Β΄
Βουκόλος 2ος αιώνας Άγιος
Πολύκαρπος 2ος αιώνας Άγιος
Παπίριος
Καμέριος
Θρουσέας
Ευδαίμων
Ευτύχιος ~ 325 παρέστη στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο
Ιδδούας ~ 431 παρέστη στην Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο
Αιθέριχος ~ 440 παρέστη στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο
Κύρος ~ 445 συνέγραψε την ακολουθία του αγιασμού των Θεοφανείων[11]
Καλλόας ~ 536
Φώτιος ~ 546
Στέφανος ~ 692
Μητροφάνης ~ 850
Νικήτας Α΄ ~ 879
Θεοφάνης
Νικήτας Β΄ 10ος αιώνας
Ιωάννης ~ 1043
Αντώνιος 12ος αιώνας
Κωνσταντίνος Παρθένης 1207 - 1225
Γεώργιος Καλοκτένης 1225 - 1240
Θεόδωρος Κάλλιστος ~ 1256
Καλοφόρος ~ 1261
Ισαάκ ~ 1261
Θεόδωρος
Ιωάννης Φωκάς 1274 - 1283
Ξενοφών ~ 1324 ~ 1326
Μακάριος 1363[12] -
Διονύσιος 1389
Αντώνιος 1393
Γαβριήλ 1572
Μακάριος 1585
Μεθόδιος 1592
Θεόληπτος
Ναθαναήλ Κανώπιος
Νικηφόρος
Ιάκωβος - 1638 καθαιρέθηκε[13]
Ιερεμίας Φεβρουάριος 1638 ~ 1639 από Δρύστρας και Μυρέων[14]
Μακάριος ~ 1658 ~ 1676[15] υποψήφιος για Οικουμενικός Πατριάρχης[16]
Αθανάσιος ~ 1688
Ιγνάτιος 1688 τον καταπλάκωσε ο μητροπολιτικός ναός λόγω σεισμού[17]
Γρηγόριος Κονταρής ~ 1690
Κυπριανός 1698 - 1707
Παρθένιος ~ 1707
Ανανίας ~ 1717
Νεόφυτος ~ 1731
Προκόπιος ~ 1750
Καλλίνικος ~ 1766 - 1770
Προκόπιος 1770 - 1785 μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης
Γρηγόριος 1785 - 11 Μαΐου 1797 μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης, εθνομάρτυρας
Άνθιμος 11 Μαΐου 1797 - 20 Οκτωβρίου 1821 κατόπιν Χαλκηδόνος, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης
Παΐσιος Οκτωβρίου 1821 - Ιούνιος 1827 από Απαμείας, παραιτήθηκε, κατόπιν Ρόδου
Ιερόθεος Ιούνιος 1827 - Οκτωβρίου 1831 αργότερα Δρυϊνουπόλεως
Σεραφείμ Οκτωβρίου 1831 - Ιούνιος 1833 από Ξάνθης
Χρύσανθος Ιούνιος 1833 - 1 Απριλίου 1837 από Δυρραχίου, κατόπιν Προύσης
Παΐσιος 1 Απριλίου 1837 - Μάρτιος 1840 από Σόφιας, επαύθη, κατόπιν εκ νέου Σόφιας
Χρύσανθος Ιούνιος 1840 - Δεκέμβριος 1840 από Μύρων, επαύθη, κατόπιν Κρήτης
Αθανάσιος Ιανουάριος 1841 - 27 Δεκεμβρίου 1850 † από Καστορίας
Άνθιμος 3 Ιανουαρίου 1851 - 1853 † από Ηλιουπόλεως
Παΐσιος 15 Φεβρουαρίου 1853 - 15 Νοεμβρίου 1857 κατόπιν Φιλιππουπόλεως
Χρύσανθος 15 Νοεμβρίου 1857 - 4 Σεπτεμβρίου 1869 † από Φιλιππουπόλεως
Μελέτιος 25 Σεπτεμβρίου 1869 - 30 Δεκεμβρίου 1883 † από Φιλαδελφείας
Βασίλειος 22 Δεκεμβρίου 1884 – 23 Ιανουαρίου 1910 † από Αγχιάλου
Χρυσόστομος 11 Μαρτίου 1910 – 27 Αυγούστου 1922 † από Δράμας
Βαρθολομαίος 11 Σεπτεμβρίου 2016

Η Μητρόπολη σήμερα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 29 Αυγούστου 2016, η Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείο εξέλεξε τον Βαρθολομαίο Σαμαρά νέο Μητροπολίτη Σμύρνης, μετά από χηρεία 97 ετών.

Ναοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 2010, με μέριμνα των δήμων της επαρχίας Σμύρνης, ανακαινίστηκαν 4 παλιοί ελληνορθόδοξοι ναοί: ο Ναός Αγίων Βουκόλου και Πολυκάρπου Σμύρνης, το Αγίασμα της Παναγίας Γαλακτοτροφούσης Σμύρνης, o Ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Μενεμένη και ο Ναός του Τιμίου Σταυρού στον Μπουρνόβα. Χρησιμοποιούνται ως πολιτιστικά κέντρα και περιστασιακά τελούνται Θείες Λειτουργίες και ακολουθίες μετά από άδεια των αρχών[18][19][20] (στο Ναό των Αγίων Βουκόλου και Πολυκάρπου την εορτή των Θεοφανείων, στις μνήμες των Αγίων, την Κυριακή της Ορθοδοξίας, το Μεγάλο Σάββατο το βράδυ και την Κυριακή του Πάσχα και στο Ναό του Τιμίου Σταυρού στον Μπουρνόβα κατά την πανήγυρη αυτού στις 14 Σεπτεμβρίου).

Στην ιδιοκτησία της Μητρόπολης βρίσκεται σήμερα ένας μόνο ναός, η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής (1374 Sezer Doğan Sok. No. 24/1 Alsancak, 35210 Konak, İzmir), η οποία αποτελεί την μοναδική σε τακτική λειτουργία Ορθόδοξη Εκκλησία στην Σμύρνη. Αφιερώθηκε στην Αγία Φωτεινή σε ανάμνηση του ομώνυμου καταστραφέντος (το 1922) ναού της πόλης[21][22]. Επίσης υπάρχει και το παρεκκλήσιο των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ, που διαμορφώθηκε εντός του Ελληνορθόδοξου Κοιμητηρίου Σμύρνης σε ανάμνηση του παλαιού ομωνύμου Κοιμητηριακού Ναού της Σμύρνης. Στο παρεκκλήσιο τελείται Θεία Λειτουργία τα Ψυχοσάββατα κάθε έτους.

Η Ελληνική κοινότητα επίσης συντηρεί έναν σύλλογο με την ονομασία «Ρωμαίικος Πνευματικός και Πολιτιστικός Σύνδεσμος Σμύρνης» (İzmir Rum Kültür ve Düşünce Derneği)[23].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Μητροπόλεις ἐν Τουρκίᾳ - Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον». ec-patr.org. Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Ascough, 2005: 8
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Τερεζάκης, 2006
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Kiminas, 2008: 94
  5. A look at the origin of the distinction between bishop and Presbyter.
  6. Ascough, 2005: 36
  7. Thomas John Philip; Constantinides Hero Angela; Giles Constable (2000). Byzantine monastic foundation documents : a complete translation of the surviving founders' "Typika" and testaments. ed. by John Thomas. Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Libr. and Collection. ISBN 9780884022329. 
  8. Johnson, 2005: 244
  9. Johnson, 2005: 246
  10. Vryonis, Speros (2000). The great catastrophes: Asia Minor/Smyrna--September 1922; Constantinople--September 6&7, 1955 : a lecture. Order of Saint Andrew the Apostle. σελ. 5. 
  11. Δράκος, Ευστράτιος Ι. «Εκκλησιαστικαί σελίδες : ήτοι Σμύρνης ιεράρχαι από της αποστολικής εποχής μέχρι σήμερον». σελ. 4. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  12. Kotzabassi, Sofia. «Βυζαντινά χειρόγραφα από τα μοναστήρια της Μικράς Ασίας». σελ. 102. Ανακτήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2020. 
  13. Βαλαής, Διονύσιος. «Πτυχές από την Ιστορία της Μητρόπολης Δρύστρας: Βιογραφικός Αρχιερατικός Κατάλογος του ΙΖ' αιώνα επί τη βάσει Πατριαρχικών εγγράφων». σελ. 48. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  14. Βαλαής, Διονύσιος. «Πτυχές από την Ιστορία της Μητρόπολης Δρύστρας: Βιογραφικός Αρχιερατικός Κατάλογος του ΙΖ' αιώνα επί τη βάσει Πατριαρχικών εγγράφων». σελ. 49. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  15. Δελιάλης, Ν. (2017). «Δύο Πατριαρχικά Σιγίλλια Διονυσίου του Δ' και Γρηγορίου του Ε'». Μακεδονικά (1): 112. doi:https://doi.org/10.12681/makedonika.9121. 
  16. Βαλαής, Διονύσιος. «Πτυχές από την Ιστορία της Μητρόπολης Δρύστρας: Βιογραφικός Αρχιερατικός Κατάλογος του ΙΖ' αιώνα επί τη βάσει Πατριαρχικών εγγράφων». σελ. 60. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  17. Δράκος, Ευστράτιος Ι. «Εκκλησιαστικαί σελίδες : ήτοι Σμύρνης ιεράρχαι από της αποστολικής εποχής μέχρι σήμερον». σελ. 6. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 
  18. First Divine Liturgy in Smyrna Since 1922 (in English)
  19. ΜΕΤΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΕΡΟΝ ΝΑΟΝ ΑΓΙΑΣ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ (8 Φεβρουαρίου 2015)
  20. Τα Χριστούγεννα στην Σμύρνη
  21. Γιώργου Καζάνα: Η Αγία Φωτεινή της Σμύρνης και τα παιδιά της - ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΑ
  22. Της Αγίας Φωτεινής στην Σμύρνη, 25/05/2019, emprosnet
  23. «Ιερά Μητρόπολη Σμύρνης». Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2020. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]