Εθνική Ένωσις Ελλάς

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Εθνική Ένωσις «Ελλάς»
National Union of Greece (EEE) eagle, early version.svg
ΗγέτηςΓεώργιος Κοσμίδης
Ίδρυση1927 (Δημιουργία οργάνωσης)
1941 (Κατοχική ανασύσταση)
Διάλυση1936 (από το καθεστώς 4ης Αυγούστου)
1944 (άτυπα, Εκτέλεση Σκανδάλη)
ΈδραΠανταζίδου 8, Θεσ/νίκη (1927)
Σίνα 8, Αθήνα (1941)
ΕφημερίδαΔράσις
Πτέρυγα νεολαίαςΕθνική Παμφοιτητική Ένωση
Μέλη7.000 (1931)
ΙδεολογίαΑλυτρωτισμός[1]
Αντικομμουνισμός
Εθνικοσοσιαλισμός
Ελληνικός Εθνικισμός
Πολιτικό φάσμαΑκροδεξιά
Σύνθημα«Έλληνες Εξοντώστε Εβραίους»[2]
Σημαία κόμματος
Flag of National Union of Greece.svg

Η Εθνική Ένωσις «Ελλάς» ή Ένωσις Ελλήνων Εθνικιστών[3] (περισσότερο γνωστή με τα αρχικά της, ΕΕΕ ή Τρία Έψιλον[4]) ήταν μια από τις μεγαλύτερες αντισημιτικές και πρωτοφασιστικές/φασιστικές οργανώσεις της Ελλάδας και η σημαντικότερη της βόρειας Ελλάδας την περίοδο του Μεσοπολέμου.[5] Ιδρύθηκε το 1927 στη Θεσσαλονίκη από Μικρασιάτες πρόσφυγες. Τα μέλη της, γνωστά ως «τριεψιλίτες» ή «χαλυβδόκρανοι», ήταν κυρίως πρόσφυγες και δρούσαν ως παραστρατιωτική οργάνωση, έχοντας έντονη αντισημιτική δράση. Η δράση της οργάνωσης κορυφώθηκε το 1931, με το μοναδικό αντισημιτικό πογκρόμ στη μεσοπολεμική Ελλάδα, το πογκρόμ του Κάμπελ.

Μετά τη διάλυση της από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, ορισμένα μέλη της εντάχθηκαν στην δικτατορική κυβέρνηση. Ανασυστάθηκε το 1941 με την κατάληψη της Θεσσαλονίκης όπου αρκετά μέλη της συμμετείχαν στα Τάγματα Ασφαλείας.[6]

Μετά τη δολοφονία του ηγετικού στελέχους της, Βασίλη Σκανδάλη,το 1944 από την ΟΠΛΑ, η ΕΕΕ αποδυναμώθηκε σημαντικά. Την ίδια περίοδο, ορισμένα στελέχη της αποχώρησαν μαζί με τις κατοχικές δυνάμεις για να υπερασπιστούν τα τελευταία απομεινάρια της Ναζιστικής Γερμανίας.

Ίδρυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιδρύθηκε το 1927 από πρόσφυγες της Μικράς Ασίας εμπόρους που αντιμετώπιζαν τον εβραϊκό ανταγωνισμό[7]. Επειδή στις κατώτερες τάξεις των Εβραίων ήταν διαδεδομένος ο κομμουνισμός, ο αντικομμουνισμός και ο αντισημιτισμός αποτέλεσαν αλληλένδετες ιδεολογίες[8].

Ιδρυτής της ΕΕΕ και πρόεδρός της ήταν ο έμπορος ρούχων Γεώργιος Κοσμίδης[8], γραμματέας της ο τραπεζικός Δ. Χαριτόπουλος, ενώ τη δράση της προπαγάνδιζε, υποδαυλίζοντας παράλληλα το μίσος μέσω κειμένων της η φιλοβενιζελική εφημερίδα «Μακεδονία», με κύριους συνεισφέροντες τον αρχισυντάκτη της, Νίκο Φαρδή, καθώς και βοηθούς του[9]. Το καταστατικό της ΕΕΕ, που είχε συσταθεί ως αλληλοβοηθητικό σωματείο και επέτρεπε μόνο σε Χριστιανούς να γίνουν μέλη της, στην πραγματικότητα αποτελούσε μία «υπερπατριωτική παραστρατιωτική οργάνωση»[6]. Τα μέλη της ΕΕΕ, τα οποία ήσαν κυρίως προσφυγικής καταγωγής, έφτασαν, το 1931, τον αριθμό των 7.000, εκ των οποίων 3.000 βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη[10]. Στα εγκαίνια της παραβρέθηκε ο Στυλιανός Γονατάς ως Γενικός Διοικητής Μακεδονίας στις 4 Ιανουαρίου 1931[11]. Πολλά μέλη της οργάνωσης είχαν επαφές με το κόμμα των Φιλελευθέρων[12], ενώ ταυτόχρονα η ΕΕΕ έχαιρε της στήριξης του Βενιζελικού πολιτικού Λεωνίδα Ιασωνίδη[6].

Τα μέλη της φορούσαν στολή που αποτελούνταν από κίτρινα πουκάμισα και μαύρες μπότες με χαλύβδινα βρετανικά κράνη, αμφίεση όπου είχε επιλεχθεί για να τονίζεται η -κατά την οργάνωση- Βυζαντινοελληνική προέλευση[13].

Δράση την περίοδο του Μεσοπολέμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχική δράση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχικά, η οργάνωση δεν είχε μαζικότητα.[14] Το γεγονός αυτό μεταβλήθηκε μέσα από μαζικές επιδείξεις δύναμης και εξορμήσεις στην επαρχία, ενισχυμένες και από την οικονομική κρίση και τις αντιθέσεις στο ντόπιο και στο εβραϊκό στοιχείο.[14] Με αυτό τον τρόπο, έγινε εξαιρετικά δημοφιλής στους Θεσσαλονικείς[14]. Τα μέλη της συμμετείχαν σε επίσημες παρελάσεις, σε εθνικές εορτές και είχαν αναπτύξει παραστρατιωτική δράση, διαλύοντας απεργίες και τρομοκρατώντας τον πληθυσμό. Στο πλαίσιο του αντικομμουνισμού οι τοπικές αρχές στη βόρεια Ελλάδα ανέχονταν, αν δε συνεργάζονταν με την ΕΕΕ, ενώ φημολογούνταν ότι η αστυνομία και ο στρατός δείχνανε απροθυμία στη δίωξή τους[15]. Η ΕΕΕ είχε προχωρήσει στην ίδρυση δικής της πτέρυγας νεολαίας υπό την ονομασία «Εθνική Παμφοιτητική Ένωση», η οποία «λειτουργούσε ως αντίβαρο στην εξαπλούμενη δράση των κομμουνιστών στα Πανεπιστήμια»[16]. Μέλη της ΕΠΕ συμμετείχαν σε συγκρούσεις εναντίον τόσο των αστυνομικών δυνάμεων της Θεσσαλονίκης, όσο και μελών της εβραϊκής οργάνωσης «Μακαμπή»[17]. Σε συνεργασία με την «Μακεδονία», η ΕΕΕ εξαπέλυσε αντισημιτικού χαρακτήρα εκστρατεία, πραγματοποιώντας ανοιχτά καλέσματα για την άσκηση βίας σε βάρος μελών της εβραϊκής κοινότητας[8]. Η αντισημιτική εκστρατεία της ΕΕΕ, κορυφώθηκε με το πογκρόμ του Κάμπελ.[18]

Πορεία στην Αθήνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 18 Ιουνίου του 1933, η ΕΕΕ ξεκίνησε την οργάνωση της «προς Αθήναις πορείας», μία πορεία 3.000 Χαλυβδόκρανων, στα πρότυπα της πορείας των Μελανοχιτώνων του Μουσολίνι προς τη Ρώμη, στην οποία οι αστοί πολιτικοί επιφύλαξαν θερμή υποδοχή[19]. Το βράδυ της 24ης προς 25ης Ιουνίου, μέλη του ΚΚΕ είχαν παραταχθεί κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής ενώ παράλληλα λιθοβολούσαν τα βαγόνια που είχαν σταθμεύσει στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λάρισας,προκειμένου να αναβάλουν την πορεία της οργάνωσης. Η πλειοψηφία των εφημερίδων εκείνης της περιόδου, αποδοκίμασε τις ενέργειες του ΚΚΕ, ενώ, παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της ΕΕΕ.[20] Η διαδήλωση, η οποία έχαιρε της υποστήριξης αριθμού μελών των αθηναϊκών σωμάτων ασφαλείας[21], έλαβε χώρα στις 25 Ιουνίου και ολοκληρώθηκε σε πανηγυρικό κλίμα, με τους παριστάμενους να χειροκροτούν τα μέλη της οργάνωσης.[22] Έπειτα από την επιτυχία της συγκεκριμένης πορείας, η ηγεσία της οργάνωσης γνωστοποίησε τον μετασχηματισμό της σε πολιτικό κόμμα, του οποίου, ωστόσο, τα αποτελέσματα κατά τη διάρκεια των εκλογών του 1936 απεδείχθησαν απογοητευτικά, λαμβάνοντας, συνολικά, μόλις 505 ψήφους.[23]

Διάλυση και επανασύσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διάλυση της οργάνωσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εικόνα λάβαρου από τα γραφεία της Εθνικής Ένωσις «Ελλάς», φέρων την γερμανική ονομασία «Nationale und Sozialistische Partei Griechenlands» (μτφ. «Εθνικόν και σοσιαλιστικόν κόμμα Ελλάδας»), με απώτερο σκοπό την εύνοια των Γερμανών Ναζί κατακτητών.

Η ΕΕΕ διαλύθηκε από τη δικτατορία του Μεταξά[24], ωστόσο αριθμός μελών της οργάνωσης εντάχθηκαν στη δικτατορική κυβέρνηση, θεωρώντας πως το νέο καθεστώς εξέφραζε τα ιδεώδη της οργάνωσης[25]ενώ τα γραφεία της οργάνωσης στη Θεσσαλονίκη πέρασαν στην κατοχή της ΕΟΝ.[26]

Επανασύσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λίγες ημέρες μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης, η εφημερίδα "Νέα Ευρώπη" ανακοίνωσε την επανασύσταση της ΕΕΕ υπό την ονομασία «Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας», στο οποίο είχαν προσχωρήσει και πρώην φαλαγγίτες της ΕΟΝ.[27] Ο στρατιωτικός Γεώργιος Πούλος χρησιμοποίησε την ΕΕΕ προκειμένου να έρθει σε επαφή με τους Γερμανούς, κίνηση που έφερε αντιδράσεις τόσο από τις ελληνικές όσο και από τις γερμανικές αρχές.[28] Η αντίδραση των αρχών οφείλεται στο γεγονός πως θεωρούσαν ότι οι κινήσεις του Πούλου θα δίχαζαν τον ελληνικό πληθυσμό.[28]

Δράση επί κατοχής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το καλοκαίρι του 1941, έγιναν οι πρώτες συλλήψεις αριστερών ύστερα από υπόδειξη του Πούλου και άλλων στελεχών της ΕΕΕ, ενώ παράδωσε στις κατοχικές αρχές ονομαστικό κατάλογο με τους Μασόνους της Θεσσαλονίκης.[28] Οι συγκεκριμένες κινήσεις, οδήγησαν στην εκδήλωση έντονης αντίδρασης απέναντι του.[28] Στις 31 Αυγούστου του 1941, στελέχη της Τ.Ο. του ΚΚΕ, επιτέθηκαν στα γραφεία του Πούλου και προσπάθησαν να τα πυρπολήσουν, κίνηση που δε στέφθηκε με επιτυχία καθώς έγιναν αντιληπτοί από τον φύλακα των γραφείων, Θάνο Αναστασιάδη τον οποίο και εκτέλεσαν.[29] Ύστερα απο τέσσερεις ημέρες, ο Μιχάλης μαντούβαλος, αστυνομικος διευθυντής, σε έκθεση του σχετικά με την απόπειρα εμπρησμού ανέφερε πως η οργάνωση ήταν «σφόδρα αντιπαθής εις άπαντας τους Έλληνας»[30]

Εκτέλεση Σκανδάλη και οριστική διάλυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καταλυτικό ρόλο στην αποδυνάμωση της ΕΕΕ διετέλεσε η εκτέλεση του ηγετικού στελέχους της, Βασίλη Σκανδάλη, στη λαχαναγορά του Ρέντη, από την ΟΠΛΑ, τον Αύγουστο του 1944. Ο Ιάκωβος Χονδροματίδης, αναφέρει πως η συγκεκριμένη ενέργεια τρομοκράτησε τα μέλη της οργάνωσης, καθώς συνέβη εντός των γραφείων της, τα οποία περιφρουρούνταν από ένοπλα μέλη της Οργάνωσης «Χ»[31]. Κατά τα τέλη της κατοχικής περιόδου, ορισμένα μέλη της οργάνωσης αποχώρησαν μαζί με τα γερμανικά στρατεύματα, «προκειμένου να δώσουν στα τελευταία οχυρά του Ράιχ την ύστατη μάχη»[31].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Χονδροματίδης 2017 σελ 25. Οι τριεψιλίτες, όπως αυτοαποκαλούντο τα μελη της ΕΕΕ, είχαν υιοθετήσει ως έμβηλμα τον δικέφαλο αετό και οραματίζονταν την αναβίωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
  2. Δορδανάς 2006, σελ. 117
  3. Πριόβολος 2018, σελ. 243.
  4. Mavrogordatos 1983, σελ. 255· Molho 2003, σελ. 44.
  5. Mavrogordatos 1983, σελ. 209.
  6. 6,0 6,1 6,2 Mazower 2004, σελ. 545.
  7. Mavrogordatos 1983, σελ. 255· Mazower 2004, σελ. 544.
  8. 8,0 8,1 8,2 Molho 2003, σελ. 44.
  9. Molho 2003, σελ. 44· Mazower 2004, σελ. 543.
  10. Mavrogordatos 1983, σελ. 255.
  11. Μπερνάρντ 2004, σελ. 226.
  12. Χονδροματίδης 2004, σελ. 22.
  13. Χονδροματίδης 2017, σελ. 25.
  14. 14,0 14,1 14,2 Χονδροματίδης 2017, σελ. 26.
  15. Mavrogordatos 1983, σελίδες 258-9· Mazower 2004, σελ. 545.
  16. Χονδροματίδης 2004, σελ. 17.
  17. Χονδροματίδης 2004, σελ. 16-17.
  18. Δορδανάς 2006, σελ. 117.
  19. Χονδροματίδης 2017, σελ. 34-36.
  20. Χονδροματίδης 2017, σελ. 35-38.
  21. Χονδροματίδης 2017, σελ. 36.
  22. Χονδροματίδης 2004, σελ. 21.
  23. Χονδροματίδης 2004, σελ. 23.
  24. Mazower 2004, σελ. 549.
  25. Χονδροματίδης 2017, σελ. 46.
  26. Δορδανάς 2006, σελ. 118.
  27. Δορδανάς 2006, σελ. 119.
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 Δορδανάς 2006, σελ. 120.
  29. Δορδανάς 2006, σελ. 121-2.
  30. Δορδανάς 2006, σελ. 122-3.
  31. 31,0 31,1 Χονδροματίδης 2017, σελ. 190.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ξενόγλωσσες πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελληνόγλωσσες πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Χονδροματίδης, Ιάκωβος (2017). Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα. Εθνικοσοσιαλιστικές και φασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του μεσοπολέμου και της κατοχής 1923-1945. Αθήνα: Γνώμων Εκδοτική. ISBN 978-618-5018-67-2. 
  • Χονδροματίδης, Ιάκωβος (2004). Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα. Εθνικοσοσιαλιστικές και φασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του μεσοπολέμου και της Γερμανικής κατοχής. Περισκόπιο. ISBN 960-86822-6-6. 
  • Μπερνάρντ, Πιερόν (2004). Εβραίοι και Χριστιανοί στην Νεότερη Ελλάδα. Αθήνα: Πόλις. ISBN 9789604350100. 
  • Πριόβολος, Γιάννης (2018). Εθνικιστική "αντίδραση" και Τάγματα Ασφαλείας. Αθήνα: Πατάκη. ISBN 978-960-16-7561-9. 
  • Δορδανάς, Στράτος (2006). Έλληνες εναντίον Ελλήνων: Ο κόσμος των Ταγμάτων Ασφαλείας στην κατοχική Θεσσαλονίκη. Αθήνα: Επίκεντρο. ISBN 960-6647-31-5. 

Περαιτέρω ανάγνωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • (Αγγλικά) Kallis, Aristotle A. (2006). «The Jewish Community of Salonica under Siege: The Antisemitic Violence of the Summer of 1931». Holocaust and Genocide Studies 20 (1): 34-56.