Ναπολέων Ζέρβας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Ναπολέων Ζέρβας (Άρτα, 1 Ιανουαρίου 1891 - Αθήνα, 10 Δεκεμβρίου 1957[1]) ήταν Έλληνας στρατιωτικός, κινηματίας, ιδρυτής του ΕΔΕΣ και πολιτικός.

Η Γέννηση του Ζέρβα και η καταγωγή του.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στην Άρτα την 1η Ιανουαρίου του 1891, Καταγόταν από την ιστορική σουλιώτικη φάρα των Ζερβαίων. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του κατατάχθηκε στον στρατό εθελοντικά και συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους. [2]

Ο Ναπολέων Ζέρβας δεύτερος από αριστερά

Από τους Βαλκανικούς πολέμους μέχρι την Μικρασιατική καταστροφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δεν είχε κατορθώσει να αποφοιτήσει από τη Σχολή Ευελπίδων αλλά από τη Σχολή Υπαξιωματικών το 1914[3] Από το 1916 είχε συνταχθεί με τους Βενιζελικούς στη Θεσσαλονίκη διακρινόμενος ως επιτελάρχης του στρατηγού Ιωάννου στην ταξιαρχία Αρχιπελάγους. Την περίοδο αυτήν, σύμφωνα με τους Βρετανούς είχε αποκτήσει τάσεις επιδειξιομανίας.[4] Το 1920 φτάνει στο βαθμό του ταγματάρχη προαγόμενος πάντοτε επ' ανδραγαθία. Όταν ηττήθηκαν οι Βενιζελικοί στις εκλογές του ίδιου έτους κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου έγινε μέλος της εκεί βενιζελικής Πολιτικής Επιτροπής.[5]

Στον μεσοπόλεμο και μέχρι τη Μεταξική δικτατορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1922 έλαβε μέρος στην επανάσταση του Πλαστήρα ενώ μετά συνδέθηκε με τον δικτάτορα Πάγκαλο και έγινε διοικητής τάγματος των σωματοφυλάκων του. Χρημάτισε από το 1925-26 φρούραρχος Αθηνών, ενώ το 1926 υπασπιστής του Προέδρου της Δημοκρατίας Παύλου Κουντουριώτη.[6]Το 1926 ανατράπηκε ο Πάγκαλος και ο Ζέρβας ως ένας εκ των επίδοξων ανατροπέων του εκδιώχθηκε από τον στρατό. Ο Γεώργιος Κονδύλης τον Σεπτέμβριο του 1926 εξώθησε μεταξύ άλλων και τον Ζέρβα να κινηθεί εναντίον του, αλλά στη συνέχεια κατέπνιξε την κίνησή του. [7]Αν και αρχικά καταδικάστηκε από στρατοδικείο, αργότερα αμνηστεύτηκε.[8] Το 1928 συμμετείχε σε ένα νέο αποτυχημένο παγκαλικό πραξικόπημα.[9] Το 1932 οι Βρετανικές υπηρεσίες διαθέτουν πληροφορίες πως ο Ζέρβας με χρήματα του βασιλόφρονα Πέτρου Μαυρομιχάλη σχεδίαζε να οργανώσει νέο πραξικόπημα κατά των Βενιζελικών, που όμως δεν πραγματοποίησε , αν και σύμφωνα με πληροφορίες είχε εμπλακεί και στην απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου.[10] Τα δημοκρατικά πολιτικά φρονήματα του Ζέρβα στον μεσοπόλεμο είναι ρευστά. Άγγλος αξιωματικός αναφέρει πως σε συζήτηση που είχε με τον Ζέρβα, ο τελευταίος του παραδέχθηκε πως έγινε αντιμοναρχικός ύστερα από μια επιθεώρηση του διαδόχου Κωνσταντίνου το 1912 στη στρατιωτική σχολή όπου φοιτούσε , κατά την οποία ο διάδοχος είχε προσβάλει τα μέλη της σχολής και όταν ο Ζέρβας διαμαρτυρήθηκε, τιμωρήθηκε.[11] Ο Ζέρβας σχεδίασε την εκδήλωση ενός κινήματος το καλοκαίρι του 1934 αλλά αποσοβήθηκε και ήταν ένας εκ των αξιωματικών που συμμετείχε στο κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935[12]Όμως απέτυχε μεταξύ άλλων και λόγω μη συντονισμένων ενεργειών, όπως της με έγκαιρης μετάβασης του Ζέρβα στα θωρακισμένα οχήματα.[13]

Αντιμεταξική δράση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στους πρώτους μήνες του 1937 ο Ζέρβας έρχεται σε επαφή με το απότακτο βενιζελικό αξιωματικό Λεωνίδα Σπάη και σχηματίζει αντιδικτατορικό πυρήνα που οδήγησε στο σχηματισμό της οργάνωσης Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος με σκοπό την ανατροπή του Μεταξικού καθεστώτος.[14] Το Μεταξικό καθεστώς τον φυλακίζει επειδή τον υποπτεύεται για συνωμοσία με γερμανόφιλους κύκλους.Ανακτά την ελευθερία του λίγο μετά τη γερμανική εισβολή.[15]

Στην Κατοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την απελευθέρωσή του από τη φυλακή αρχίζει να θέτει τα θεμέλια ίδρυσης Εθνικής Οργάνωσης, αλλά συλλαμβάνεται από τους Ιταλούς,για να απελευθερωθεί χάρις στην μεσολάβηση του Νικόλαο Λούβαρη και στις 9 Σεπτεμβρίου ιδρύει τον ΕΔΕΣ.[16] Τον Μάρτιο του 1943 ο Ζέρβας συμβιβάστηκε με τη μοναρχία και αργότερα, το ίδιο έτος, αποκαταστάθηκε στον ελληνικό στρατό. [17] Τον Αύγουστο του 1944 προάγεται τιμητικά από την κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου σε υποστράτηγο.[18]

Οι επαφές του Ζέρβα με τους Γερμανούς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Σεπτέμβριο του 1943 παραμένει αδρανής στις αόριστες βολιδοσκοπήσεις εκ μέρους του νέου Γερμανού διοικητή δυτικής Ελλάδος Hubert Lanz . Στη συνέχεια συναινεί μυστικά στη σύναψη δεκαήμερης ανακωχής, ως προϋπόθεση για τις μετέπειτα διαπραγματεύσεις. [19]Ο Ζέρβας μετά από μάχες που είχε με τον ΕΛΑΣ απελευθερώνει γερμανούς αιχμαλώτους του ΕΛΑΣ που περιέρχονται στα χέρια του και τους στέλνει στις μονάδες τους. Με σκοπό την κάλυψη των νώτων του παρατείνει τις διαπραγματεύσεις του με τους Γερμανούς, καθώς σχεδιάζει επιθέσεις σε βάρος του ΕΛΑΣ: απεσταλμένοι του στα μέσα Δεκεμβρίου 1943 και τον Ιανουάριο του 1944 έρχονται σε επαφή με Αρχές κατοχής [20]Γενικά «εκμεταλλεύτηκε τις πολυποίκιλες αντικομμουνιστικές διαθέσεις και των δύο ‘’συνεταίρων’’ του (ενν. Άγγλων και Γερμανών) ,εξασφαλίζοντας έτσι την επιβίωση του ΕΔΕΣ ως ανεξάρτητης δύναμης[…][21]

Η δίωξη των Τσάμηδων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά το τέλος της Κατοχής, ο Ζέρβας με το ΕΔΕΣ ήταν υπεύθυνοι για την απέλαση των Τσάμηδων της Θεσπρωτίας, που αριθμούσαν περ. 20.000. Οι Τσάμηδες, αλβανόφωνη μουσουλμανική κοινότητα, ελάχιστα ενσωματωμένη στην ελληνική κοινωνία, υποστήριξαν τον αλβανικό αλυτρωτισμό και είχαν τη στήριξη της ιταλικής φασιστικής προπαγάνδας. Ένα μεγάλο τμήμα των Τσάμηδων συνεργάστηκε με τις κατοχικές δυνάμεις του Άξονα και ήταν υπεύθυνο για εγκληματικές πράξεις κατά του τοπικού ελληνικού πληθυσμού. Ένα μικρό τμήμα συνεργάστηκε αργότερα με τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όμως παρ' όλα αυτά η πλειοψηφία προτίμησε τον δωσιλογισμό και τη συμμαχία με τις κατοχικές δυνάμεις.[22] Στις 18 Ιουνίου 1944, ο ΕΔΕΣ εξαπέλυσε επίθεση κατά της Παραμυθιάς στη Θεσπρωτία. Ύστερα από σύντομη συμπλοκή με τα συνασπισμένα τμήματα Γερμανών και Τσάμηδων, η πόλη απελευθερώθηκε. Σύντομα ξεκίνησαν πράξεις αντεκδικήσεων κατά των Τσάμηδων.[23] Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού συνεχίστηκαν οι επιθέσεις και οι βίαιες πράξεις που είχαν ως επακόλουθο τη φυγή τους προς τα αλβανικά σύνορα, από το φόβο γενίκευσης της βίας ως αποτέλεσμα της προηγούμενης συνεργασίας με τις κατοχικές δυνάμεις.[24][25]

Μετά την απελευθέρωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα Δεκεμβριανά ο Ζέρβας και οι άνδρες του δέχθηκαν επίθεση υπέρτερων αριθμητικά δυνάμεων του ΕΛΑΣ οπότε αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν στην Κέρκυρα[26]

Πολιτική σταδιοδρομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Μάρτιο του 1945 αποστρατεύεται με αίτησή του για να κατέλθει στην πολιτική και ιδρύει το κεντροδεξιό Εθνικό Κόμμα Ελλάδος.[27] Λαμβάνει μέρος στις εκλογές του 1946 κατακτώντας 20 έδρες. Στην κυβέρνηση Μαξίμου ανέλαβε αρχικά Άνευ Χαρτοφυλακίου και στη συνέχεια το υπουργείο Δημοσίας Τάξεως (23 Φεβρουαρίου 1947), στο οποίο παρέμεινε μέχρι τις 29 Αυγούστου 1947.Στις εκλογές του 1950 περιορίζεται στις 7 έδρες. Στις 2 Σεπτεμβρίου 1950 ανέλαβε το υπουργείο Δημοσίων Έργων στην κυβέρνηση Σοφοκλή Βενιζέλου. Στη συνέχεια εκτίθεται με συνδυασμό του Κόμματος των Φιλελευθέρων στις εκλογές του 1951 και το 1952 εκθέτει ανεξάρτητη υποψηφιότητα στην εκλογική περιφέρεια Άρτης. [28]


Πέθανε το 1957.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Διονύσης Μπερερής, Ναπολέων Ζέρβας:Η ζωή του και η δράση του (2007) σ. 31, σ. 229.
  2. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.415
  3. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.415
  4. Μιχάλης Λυμπεράτος, «ΕΔΕΣ», Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα, τομ. Γ2 εκδ. Βιβλιόραμα,(2007), σελ.35
  5. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.415
  6. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.415
  7. Θάνος Βερέμης, Οι επεμβάσεις του στρατού στην Ελληνική πολιτική: 1916-1936,εκδ,Εξάντας, Αθήνα, 1977, σελ. 158-159 Άλκης Ρήγος, Τα κρίσιμα χρόνια 1922-1935, τομ. 1, εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, 1995,σελ. 186-188
  8. Θάνος Βερέμης, Οι επεμβάσεις του στρατού στην Ελληνική πολιτική: 1916-1936,εκδ,Εξάντας, Αθήνα, 1977, σελ. 185, υποσ. 100Άλκης Ρήγος, Τα κρίσιμα χρόνια 1922-1935, τομ. 1, εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, 1995
  9. Μιχάλης Λυμπεράτος, «ΕΔΕΣ», Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα, τομ. Γ2 εκδ. Βιβλιόραμα,(2007), σελ.36
  10. Μιχάλης Λυμπεράτος, «ΕΔΕΣ», Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα, τομ. Γ2 εκδ. Βιβλιόραμα,(2007), σελ.36
  11. Θάνος Βερέμης, Οι επεμβάσεις του στρατού στην Ελληνική πολιτική: 1916-1936,εκδ,Εξάντας, Αθήνα, 1977, σελ.186, υποσ.112
  12. Θάνος Βερέμης, Οι επεμβάσεις του στρατού στην Ελληνική πολιτική: 1916-1936,εκδ,Εξάντας, Αθήνα, 1977, σελ.217, 231
  13. Θάνος Βερέμης, Οι επεμβάσεις του στρατού στην Ελληνική πολιτική: 1916-1936,εκδ,Εξάντας, Αθήνα, 1977, σελ.269-270
  14. Ιωάννης Παπαφλωράτος, «Η ίδρυση του ΕΔΕΣ. Οι απαρχές μιας αντιστασιακής οργάνωσης», Ιστορικά θέματα, τχ. 56 (Νοέμβριος 2006), σελ.67-68
  15. Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και σβάστικα. Η Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης 1941-1944,τομ.Α εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, χ.χ,σελ.150
  16. Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και σβάστικα. Η Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης 1941-1944,τομ.Α εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, χ.χ, σελ. 150
  17. Andre Gerolymatos, «Ο ρόλος των αξιωματικών του ελληνικού στρατού στην Αντίσταση», στο:Πρακτικά του Διεθνούς Ιστορικού Συνεδρίου ‘’Η Ελλάδα 1936-44 Δικτατορία-Κατοχή-Αντίσταση, εκδ.Μορφωτικό Ινστιτούτο Α.Τ.Ε. Αθήνα, 1990, σελ.300, υπος. 26
  18. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.416
  19. Hagen Fleischer, «Επαφές μεταξύ των γερμανικών αρχών κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής αντίστασης. Ελιγμός ή συνεργασία», στο: Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1984, σελ.98-99
  20. Hagen Fleischer, «Επαφές μεταξύ των γερμανικών αρχών κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής αντίστασης. Ελιγμός ή συνεργασία», στο: Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1984, σελ.100
  21. Hagen Fleischer, «Επαφές μεταξύ των γερμανικών αρχών κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής αντίστασης. Ελιγμός ή συνεργασία», στο: Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1984, σελ.106
  22. Kretsi Georgia (2002). Ethnologia Balkanica. LIT Verlag Münster, σελ. 182. http://books.google.com/books?id=-ebpDLhkVWcC&pg=PA179&dq=Kastri+Thesprotia+Albanians&lr=&ei=ntXdS7rCKoniywT0nb3_CA&hl=en&cd=3#v=snippet&q=the%20majority%20of%20their%20elites%20had%20become%20corrupted%20by%20the%20occupying%20forces&f=fals. 
  23. Meyer, Hermann Frank (2008) (στα German). Blutiges Edelweiß: Die 1. Gebirgs-division im zweiten Weltkrieg. Ch. Links Verlag, σελ. 620. ISBN 978-3-86153-447-1. http://books.google.com/books?id=_Hpr-PK39UkC&dq=. 
  24. M. Mazower (ed.), After The War Was Over: Reconstructing the Family, Nation and State in Greece, 1943-1960, p. 25-6
  25. Russell King, Nicola Mai, Stephanie Schwandner-Sievers,The New Albanian Migration, p.67, and 87.
  26. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.415
  27. Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.416
  28. Θανάσης Διαμαντόπουλος , Η ελληνική πολιτική ζωή: εικοστός αιώνας. Από την προβενιζελική στη μεταπαπανδρεική εποχή. Εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, 1997, σελ.487-488

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μιχάλης Λυμπεράτος, «Οι οργανώσεις της Αντίστασης-ΕΔΕΣ», Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα, τομ. Γ2 εκδ. Βιβλιόραμα,(2007), σελ.35 κ.εξ
  • Χωρίς συντάκτη, «Ζέρβας Ναπολέων», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, τομ.3 (1990), σελ.415-416
  • Ιωάννης Παπαφλωράτος, «Η ίδρυση του ΕΔΕΣ. Οι απαρχές μιας αντιστασιακής οργάνωσης», Ιστορικά θέματα, τχ. 56 (Νοέμβριος 2006), σελ. 65-77
  • Θανάσης Διαμαντόπουλος , Η ελληνική πολιτική ζωή: εικοστός αιώνας. Από την προβενιζελική στη μεταπαπανδρεϊκή εποχή, εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα, 1997
  • Andre Gerolymatos, «Ο ρόλος των αξιωματικών του ελληνικού στρατού στην Αντίσταση», στο: Πρακτικά του Διεθνούς Ιστορικού Συνεδρίου ‘’Η Ελλάδα 1936-44 Δικτατορία-Κατοχή-Αντίσταση, εκδ. Μορφωτικό Ινστιτούτο Α.Τ.Ε. Αθήνα, 1990, σελ.290-301
  • Hagen Fleischer, «Επαφές μεταξύ των γερμανικών αρχών κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής αντίστασης. Ελιγμός ή συνεργασία», στο: Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1984, σελ.91-115
  • Θάνος Βερέμης, Οι επεμβάσεις του στρατού στην Ελληνική πολιτική: 1916-1936,εκδ.Εξάντας, Αθήνα, 1977
  • Άλκης Ρήγος, Τα κρίσιμα χρόνια 1922-1935, τομ. 1, εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, 1995
  • Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και σβάστικα. Η Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης 1941-1944,τομ.Α εκδ.Παπαζήσης, Αθήνα, χ.χ

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Βαγγέλης Τζούκας, «Ο ΕΔΕΣ», Κατοχή και Αντίσταση, Ε Ιστορικά,Ελευθεροτυπία τχ. 208, (23 Οκτωβρίου 2003), σελ.30-35
  • Ανατίναξη Γοργοποτάμου -Χωρίς Ζέρβα δεν γινόταν χωρίς Άρη δεν πετύχαινε Ε Ιστορικά, Ελευθεροτυπία, τχ. 5 (18 Νοεμβρίου 1999)