Αλέξανδρος Σβώλος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αλέξανδρος Σβώλος
Svolos-alexandros-1944-05.jpeg
Ο Αλέξανδρος Σβώλος ορκίζεται πρόεδρος της ΠΕΕΑ, Απρίλιος 1944 (φωτογραφία Σπύρου Μελετζή).
Πρόεδρος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης
Περίοδος
10 Απριλίου 1944 – 9 Οκτωβρίου 1944
Προκάτοχος Ευριπίδης Μπακιρτζής
Διάδοχος Γεώργιος Παπανδρέου (ως Πρόεδρος της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας)
Υπουργός Οικονομικών
Περίοδος
2 Σεπτεμβρίου 1944 – 2 Δεκεμβρίου 1944
Πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου
Προκάτοχος Παναγιώτης Κανελλόπουλος
Διάδοχος Παναγιώτης Κανελλόπουλος
Προσωπικά στοιχεία
Γέννηση
Κρούσοβο
Θάνατος
Αθήνα
Εθνικότητα Ελληνική
Υπηκοότητα Flag of Greece.svgΕλληνική
Πολιτικό κόμμα Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας
Επάγγελμα Πολιτικός

Ο Αλέξανδρος Ι. Σβώλος (18921956) ήταν διαπρεπής Έλληνας νομικός και πολιτικός. Κατά την περίοδο της Κατοχής, διετέλεσε πρόεδρος («πρωθυπουργός») της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ, γνωστής και ως «Κυβέρνησης του Βουνού»).

Σταδιοδρομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αλέξανδρος Σβώλος γεννήθηκε το 1892 στο Κρούσοβο (Kruševo)[1] ή στην περιοχή Μοριχόβου της Βορειοδυτικής Μακεδονίας (σημερινή Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας). Οι γονείς του, Ιωάννης και Θάλεια, ήταν βλάχικης καταγωγής.[2]

Σπούδασε νομική στην Κωνσταντινούπολη (1911–1912) και κατόπιν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου είχε για δάσκαλο τον διαπρεπή έλληνα συνταγματολόγο Νικόλαο Σαρίπολο. Το 1915, ανακηρύχθηκε διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών με τη διατριβή «Το δικαίωμα τού συνεταιρίζεσθαι και το δίκαιον των σωματείων».

Κατά την περίοδο 1917–1920, διετέλεσε διευθυντής στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, στην Διεύθυνση Εργασίας και Κοινωνικής Πολιτικής. Από την θέση αυτή, συνέταξε τον νόμο 2112/1920 «περί καταγγελίας συμβάσεως εργασίας», φρόντισε ώστε να κυρωθούν διά νόμου οι Διεθνείς Συμβάσεις Εργασίας της Ουάσινγκτον και οργάνωσε τις υπηρεσίες του Υπουργείου και της Επιθεώρησης Εργασίας.[3]

Κατά τα έτη 1921–1922, εργάσθηκε ως γενικός διευθυντής στην Προύσα της Μικράς Ασίας και, κατά παραγγελία του Αριστείδη Στεργιάδη, Ύπατου Αρμοστή Σμύρνης, συνέταξε το Σύνταγμα της Ιωνικής Πολιτείας.

Το 1929, διαδέχθηκε τον Ν. Ν. Σαρίπολο στην έδρα του Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στην έδρα αυτή παρέμεινε μέχρι το 1946, οπότε και αποπέμφθηκε οριστικά κατηγορούμενος ως «ελληνόφων καθηγητής και αποστάτης της εθνικής ιδέας». Εξαιτίας των αριστερών πεποιθήσεών του, είχε ήδη παυθεί από την έδρα του Συνταγματικού Δικαίου άλλες τρεις φορές: το 1935, το 1936 και το 1944. Για τους ίδιους λόγους, ο Ιωάννης Μεταξάς τον εξόρισε στην Ανάφη, τη Μήλο, τη Νάξο και την Χαλκίδα καθ' όλη την περίοδο 1936–1940.

Κατά την περίοδο 1941–1943, διατέλεσε πρόεδρος της Επιτροπής Μακεδόνων και Θρακών και συνέταξε υπομνήματα προς τις γερμανικές Αρχές Κατοχής καταγγέλλοντας τις ωμότητες των Βουλγάρων κατά των πληθυσμών των δύο αυτών περιοχών,.

Τον Απρίλιο του 1944, ύστερα από πολλούς δισταγμούς, δέχθηκε να γίνει πρόεδρος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ). Με την ιδιότητα αυτή, αμέσως μετά, ο Σβώλος έλαβε μέρος στο Συνέδριο του Λιβάνου για την ανασυγκρότηση της ελληνικής κυβέρνησης στο Κάιρο και την μετατροπή της σε Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, στην οποία θα συμμετείχαν και εκπρόσωποι της ΠΕΕΑ. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1944, ο Σβώλος ανέλαβε υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Παπανδρέου.[4][5] Όμως τα μέτρα τα οποία έλαβε για να ανορθώσει την ελληνική οικονομία έδωσαν λαβή σε έντονη αμφισβήτηση και κριτική εναντίον του. Τελικά παραιτήθηκε από υπουργός, μαζί με όλους τους υπουργούς του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ), αρνούμενος να συνυπογράψει την διάλυση του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ), όπως απαιτούσε ο Γεώργιος Παπανδρέου.[6] Λίγο καιρό αργότερα, αποπέμφθηκε και από το Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Από το 1945 έως το 1953 διατέλεσε πρόεδρος του ΣΚ-ΕΛΔ και, μετά την συγχώνευση του κόμματος αυτού με το Δημοκρατικό Κόμμα, διετέλεσε πρόεδρος του ενιαίου Δημοκρατικού Κόμματος του Εργαζομένου Λαού (1953–1956).

Το 1950 εκλέχθηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης, όπως επίσης συνέβη και στις εκλογές του 1956. Ωστόσο, πέθανε μόλις τρεις ημέρες μετά την δεύτερη εκλογή του, στις 22 Φεβρουαρίου 1956 στην Αθήνα.[7]

Ο σοσιαλδημοκράτης συνταγματολόγος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από πολύ νέος, ο Αλέξανδρος Σβώλος έδειξε ενδιαφέρον για την πολιτική και την κοινωνική κατάσταση της Ελλάδας. Η διδακτορική του διατριβή (1915) αφορούσε τα βασικά συνταγματικό δικαίωμα του συνδικαλισμού των εργαζομένων. Αμέσως μετά δημοσίευσε μελέτες επί του δικαιώματος της ειρηνικής συνάθροισης σε δημόσιους χώρους και επί της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των τσιφλικιών προς όφελος ακτημόνων αγροτών.

Το 1928 δημοσίευσε την μελέτη Το Νέον Σύνταγμα και αι βάσεις του Πολιτεύματος, με την οποία αναδεικνύεται το πώς προέκυψε το προοδευτικό Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας του 1927. Η ερμηνεία που δίνει ο Σβώλος για το Σύνταγμα του 1927 έχει χαρακτηριστεί «ριζοσπαστική» για την εποχή της, καθώς ο επιφανής νομικός «κρίνει τους θεσμούς από πολιτικής απόψεως, ιστάμενος επί ωρισμένου εδάφους ηθικοπολιτικής και κοινωνικής φιλοσοφίας, τείνων δηλαδή προς την εμβάθυνσιν της δημοκρατικής ιδέας διά της εξελικτικής μεταμορφώσεως του συγχρόνου τύπου του κράτους εις πολιτικήν και κοινωνικήν δημοκρατίαν». Με άλλα λόγια, «ο Σβώλος μιλά για το κράτος και τους πολιτικούς θεσμούς με το βλέμμα του στραμμένο προς την κοινωνία» (Γ. Τασόπουλος, Τα Νέα, 16 Δεκεμβρίου 1999).

Το 1929, στον εναρκτήριο λόγο του, ως τακτικού καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου[8][9] στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τίτλο «Προβλήματα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας», ο Σβώλος τόνισε την ανάγκη προστασίας των μειοψηφιών και εξισορρόπησης έναντι της ολοένα ενισχυόμενης εκτελεστικής εξουσίας.

Οι δημοκρατικές του αντιλήψεις τον έκαναν να σταθεί επικριτικά απέναντι στον θεσμό της βασιλείας στην Ελλάδα. Επέκρινε επίσης την λήψη εξαιρετικών μέτρων, όπως το «Ιδιώνυμο» του Βενιζέλου, που απέβλεπαν στην φίμωση της ελεύθερης πολιτικής γνώμης.

Το 1954–1955, ο Αλέξανδρος Σβώλος δημοσίευσε μαζί με τον Γ. Βλάχο τους δύο πρώτους τόμους του έργου Το Σύνταγμα της Ελλάδος, όπου ερμηνεύονται «με πνεύμα εξαιρετικά προωθημένο, ανανεωτικό και φιλελεύθερο» οι ατομικές ελευθερίες, έτσι όπως καθορίζονται από το Σύνταγμα του 1952 (Γ. Τασόπουλος, Τα Νέα, 16 Δεκεμβρίου 1999).

Από πολιτική άποψη, ο Σβώλος ανήκε στην σοσιαλιστική, δημοκρατική, αλλά μη κομμουνιστική αριστερά. Η τοποθέτησή του αυτή τον έφερε συχνά σε ρήξη τόσο με την δεξιά όσο και με της αριστερά. Αρθρογραφούσε συχνά σε εφημερίδες εκφράζοντας πάντα λόγο δημοκρατικό. Ήταν πολιτικός της δημοκρατίας, της ανεκτικότητας και της μετριοπάθειας. Όμως, η εποχή του ήταν εποχή έντονων διχασμών που έσπρωξαν στο περιθώριο φωνές σαν και αυτή του Αλέξανδρου Σβώλου.

Κεντρική οδός της Θεσσαλονίκης φέρει το όνομά του, όπως και δρόμοι σε πολλές άλλες πόλεις της Ελλάδας. Στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην οδό Σόλωνος, υπάρχει αίθουσα στην οποία έχει δοθεί το όνομά του.[10]

Ενδεικτική εργογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και το δίκαιον των σωματείων, διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, 1915
  2. Αι εν υπαίθρω συναθροίσεις κατά το δημόσιον ημών δίκαιον, 1916
  3. Η αναγκαστική απαλλοτρίωσις προς αποκατάστασιν ακτημόνων γεωργών, 1917
  4. Το Νέον Σύνταγμα και αι βάσεις του Πολιτεύματος, 1928
  5. Νομοθετικά διατάγματα κατ' εξουσιοδότηση των βουλών, 1932
  6. Η αναθεώρησις του Συντάγματος, 1933
  7. Συνταγματικόν Δίκαιον, 1934 και 1942
  8. Για τη Μακεδονία και τη Θράκη, 1945
  9. Επιτομή συνταγματικού Δικαίου, 1945
  10. Το Σύνταγμα της Ελλάδος, τομ. Α΄ και Β΄, μαζί με τον Γ. Κ. Βλάχο, 1954

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Τσιριμώκος, Ηλίας (1960). Αλ. Σβώλος: Η δική μας αλήθεια. Αθήνα: Δίφρος, σελ. 11. https://books.google.gr/books?id=ZRowAAAAIAAJ&q=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&dq=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&redir_esc=y. 
  2. Μέρτζος, Νικόλαος Ι. (2001). Αρμάνοι οι Βλάχοι (2η έκδοση). Θεσαλονίκη: Ρέκος, σελ. 73. ISBN 978-960-358-143-7. https://books.google.gr/books?id=HX0gAQAAMAAJ&q=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&dq=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&redir_esc=y. 
  3. Γούναρης, Βασίλης Κ.. Aarbakke, Vemund (2004). Πρόσφυγες στα Βαλκάνια: μνήμη και ενσωμάτωση. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη, σελ. 230. ISBN 978-960-16-1177-8. https://books.google.gr/books?id=TnppAAAAMAAJ&q=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&dq=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&redir_esc=y. 
  4. «Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης | Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ (Μάιος 1944)». www.ggk.gov.gr. http://www.ggk.gov.gr/?p=1044. Ανακτήθηκε στις 2016-07-31. 
  5. «Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης | Κυβέρνηση de facto ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ (Οκτώβριος 1944)». www.ggk.gov.gr. http://www.ggk.gov.gr/?p=1047. Ανακτήθηκε στις 2016-07-31. 
  6. Μάντης, Κωνσταντίνος. Αναλύσεις Κειμένων: Γ. Ιωάννου "Η μόνη κληρονομιά" Κ. Καβάφης "Ποιήματα", σελ. 37. https://books.google.com/books?id=72tf56aT5fMC. 
  7. «Ο Αλέξανδρος Σβώλος απέθανεν αιφνιδίως». Ελευθερία: σελ. 1. 24 Φεβρουαρίου 1956. http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin.asp?c=64&dc=24&db=2&da=1956. 
  8. Πανουργιά, Νένη (2013). Επικίνδυνοι πολίτες: Ελληνική Αριστερά και η κρατική τρομοκρατία. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη. ISBN 9789600356632. https://books.google.gr/books?id=qMKDBQAAQBAJ&pg=PT142&dq=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82%20%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&f=false. 
  9. Μακρής-Στάικος, Πέτρος Στ. (2000). Κίτσος Μαλτέζος: Ο αγαπημένος των θεών. Αθήνα: Ωκεανίδα, σελ. 126. ISBN 9789604101344. https://books.google.gr/books?id=QwAvAAAAMAAJ&q=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&dq=%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%A3%CE%B2%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&redir_esc=y. 
  10. Αρκουδέας, Κώστας (2015). Το χαμένο Νόμπελ: Μια αληθινή ιστορία. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη. ISBN 9789600359374. https://books.google.gr/books?id=3m-xCwAAQBAJ&pg=PT253&dq=%25CE%2591%25CE%25BB%25CE%25AD%25CE%25BE%25CE%25B1%25CE%25BD%25CE%25B4%25CF%2581%25CE%25BF%25CF%2582+%25CE%25A3%25CE%25B2%25CF%258E%25CE%25BB%25CE%25BF%25CF%2582&hl=el&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%25CE%2591%25CE%25BB%25CE%25AD%25CE%25BE%25CE%25B1%25CE%25BD%25CE%25B4%25CF%2581%25CE%25BF%25CF%2582%2520%25CE%25A3%25CE%25B2%25CF%258E%25CE%25BB%25CE%25BF%25CF%2582&f=false. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]