Δεκεμβριανά

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Δεκεμβριανά
5th Scottish Parachute Battalion Athens 1944.jpg
Βρετανικό άρμα στους δρόμους της Αθήνας (συμβολή των οδών Πετμεζά και Δημητρακοπούλου, Άγιος Ιωάννης Γαργαρέττας) , την περίοδο των Δεκεμβριανών
Χρονολογία Δεκέμβριος 1944 - Ιανουάριος 1945
Τόπος Ελλάδα
Έκβαση
Εμπλεκόμενες πλευρές

Flag of the United Kingdom.svg Ηνωμένο Βασίλειο
Στις 4/12/1944 ARKFORCE

  • Στρατηγείο του 3ου Σώματος Στρατού
  • Στοιχεία της 23ης Τεθωρακισμένης Ταξιαρχία με 30 άρματα Σέρμαν
  • 2η Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών (2 τάγματα)
  • 139η Ταξιαρχία Πεζικού
  • Μονάδες αντιαεροπορικού πυροβολικού της RAF
  • Μονάδες Ειδικών δυνάμεων
  • 3 Μοίρες Spitfire Beaufighters Wellington
  • Κορβέτες, αντιτορπιλικά, καταδρομικά πλοία

Σύνολο 4.000-4.500

Ενισχύσεις στις 12-16/12/1944

  • 5η Ινδική Ταξιαρχία
  • Πυροβολικό της 4ής Ινδικής Μεραρχίας
  • 10η, 12η, 28η Ταξιαρχίες της 4ης Βρετανικής Μεραρχίας

Ενισχύσεις στις 18/12/1944

  • 4η Ινδική Μεραρχία
  • 46η Βρετανική Μεραρχία

Σύνολο 80.000-90.000 State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg Κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου Εθνικής Ενότητος 1944

Flag of Greece (1822-1978).svg

Στις 4/12/1944

  • Α΄ Σώμα Στρατού 9.000
  • Εφεδρικός ΕΛΑΣ Αττικής (άοπλοι) 10.000-12.000
  • 2ο Σύνταγμα (αφοπλίστηκε)
  • 7ο Σύνταγμα Εύβοιας
  • 34ο Σύνταγμα Βοιωτίας

Ενισχύσεις στις 9/12/1944

  • 12 τάγματα του μόνιμου ΕΛΑΣ
  • 8 πυροβόλα
Ηγετικά πρόσωπα
Δυνάμεις

State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg 11.600

Flag of the United Kingdom.svg 80.000-90.000[1][2]
Flag of Greece (1822-1978).svg 17.800

Ο όρος Δεκεμβριανά αναφέρεται σε μία σειρά ένοπλων συγκρούσεων που έλαβαν χώρα στην Αθήνα το Δεκέμβριο 1944 - Ιανουάριο 1945, ανάμεσα στις δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τις Βρετανικές και Κυβερνητικές δυνάμεις που ανήκαν σε ένα πολιτικό φάσμα, από την σοσιαλδημοκρατία (όπως ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ηγέτης του «Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος») έως την φιλομοναρχική δεξιά . Η έναρξή τους, στις 3 Δεκεμβρίου του 1944, σηματοδοτείται από τους πυροβολισμούς των Αστυνομικών δυνάμεων μπροστά στο μνημείο του άγνωστου στρατιώτη ενάντια στη διαδήλωση του ΕΑΜ, που είχε οργανωθεί ως απάντηση στο τελεσίγραφο της κυβέρνησης εθνικής ενότητας (1-12-1944) για τον αφοπλισμό όλων των αντάρτικων ομάδων, με αποτέλεσμα το θάνατο 33 διαδηλωτών και τον τραυματισμό άλλων 148. Παράλληλα ο στρατηγός Σκόμπυ προέβη σε διάγγελμα, ενώ άμεσες προσπάθειες για πολιτική λύση απαγορεύτηκαν από τον Τσώρτσιλ. Οι μάχες κράτησαν 33 μέρες και τερματίστηκαν στις 5-6 Ιανουαρίου 1945. Επισημαίνεται ότι τα Δεκεμβριανά, όπως καταγράφηκαν στη συλλογική μνήμη οι μάχες του Δεκεμβρίου 1944, ήταν η μοναδική περίπτωση κατά την οποία σημειώθηκαν πολεμικές συγκρούσεις τέτοιας έκτασης στην ελληνική πρωτεύουσα από δημιουργίας του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1830).[3] Ήταν επίσης, η μόνη περίπτωση στο Β΄Π.Π. κατά την οποία συγκρούσθηκαν μεταξύ τους συμμαχικές δυνάμεις (ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και βρετανοί).[4]

Πίνακας περιεχομένων

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πανηγυρική ατμόσφαιρα της απελευθέρωσης δεν μπορούσε να αποκρύψει τα μεγάλα προβλήματα που παρέμειναν στη χώρα. Η κυβέρνηση Παπανδρέου είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα ενώ τμήμα του ΕΛΑΣ την υποδέχτηκε με τιμητικό άγημα. Παράλληλα ο ΕΛΑΣ κυριαρχούσε στο μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής χώρας. Γερμανικές δυνάμεις παρέμεναν στην Κρήτη, στα Δωδεκάνησα και σε διάφορα άλλα νησιά του Αιγαίου. Η κατάσταση ήταν χαώδης. Η Ελλάδα είχε ερημωθεί, ο λαός πεινούσε, χρήματα δεν υπήρχαν, ενώ πολιτικά η χώρα ήταν χωρισμένη σε αντίπαλα στρατόπεδα.

Η βαθύτερη αιτία ήταν η διαμάχη ανάμεσα στις δυνάμεις που διεκδικούσαν την εξουσία της μεταπολεμικής Ελλάδας: Από τη μια το ΕΑΜ, το οποίο ελεγχόταν από το ΚΚΕ αλλά είχε ευρύτερη απήχηση, ιδιαίτερα στα λαϊκά στρώματα και τις τάξεις των διανοουμένων. Το ΕΑΜ, που είχε καταστεί ισχυρότατος πολιτικός και στρατιωτικός μηχανισμός όντας η σημαντικότερη αντιστασιακή δύναμη στην κατεχόμενη Ελλάδα, είχε στις περισσότερες περιοχές της χώρας de facto την εξουσία στα χέρια του (εκτός κάποιων νησιών του Αιγαίου, της Κρήτης, της Ηπείρου και της Αθήνας όπου μαίνονταν μάχες με τα τάγματα ασφαλείας και τη Χ) μετά το τέλος του πολέμου και ήθελε να αποτρέψει την επάνοδο του βασιλιά καθώς και την τυχόν ανασύσταση δικτατορικού καθεστώτος όπως αυτό της μεταξικής περιόδου.[5] Από την άλλη πλευρά είχαν συνασπιστεί το σύνολο των αντικομμουνιστικών ένοπλων δυνάμεων.

Απελευθέρωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε αντίθεση με τις μαζικές αντεκδικήσεις σε Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία που έγιναν εις βάρος των συνεργαζόμενων με τις Κατοχικές δυνάμεις ελάχιστες ώρες μετά την Απελευθέρωση τους όπου έγινε λουτρό αίματος με 9.000 και 12.000-20.000 νεκρούς αντίστοιχα,[6][7] στην Αθήνα αντίθετα δίδεται από τον ΕΛΑΣ Αθηνών εντολή να μη υπάρξουν βίαια έκτροπα. Η ειρηνική διάθεση του ΕΛΑΣ επιβεβαιώνεται από κυβερνητικές και από Βρετανικές πηγές που αναφέρουν ότι επικρατεί ησυχία[8]. Στις 15 Οκτώβρη 1944 οργανώθηκε διαδήλωση από τις εθνικιστικές οργανώσεις η οποία χτυπήθηκε στη περιοχή της Ομόνοιας από οπαδούς του ΕΑΜ οι οποίοι λύντσαραν και προπηλάκισαν μέλη των εθνικιστικών οργανώσεων[9]. Η απάντηση δεν άργησε να έρθει όταν μέλη διαδήλωσης του ΕΑΜ πυροβολήθηκαν με αποτέλεσμα νεκρούς και τραυματίες από ένοπλους δωσιλογικών οργανώσεων που είχαν καταλύσει υπό περιορισμό[10] στα ξενοδοχεία της περιοχής[11]. Παρόλους τους νεκρούς της η εαμική αντίδραση παρέμεινε στο πλαίσιο της καταγγελίας, χωρίς αντίποινα[12]. Από τα πυρά σκοτώθηκαν τουλάχιστον επτά μέλη εαμικών οργανώσεων και τραυματίστηκαν 82.[13] Στη συνέχεια υπήρξε κωλυσιεργία των αρχών για τη σύλληψη και προσαγωγή σε δίκη γνωστών συνεργατών των κατακτητών[14], καθώς και η πρωτοφανής απόδραση 720 έγκλειστων δοσίλογων από τις φυλακές Συγγρού[15] ενώ πρώην χωροφύλακες από την επαρχία από διαλυμένα σώματα από τον ΕΛΑΣ συγκρότησαν το Σύνταγμα Μετεκπαιδεύσεως Χωροφυλακής και στρατωνίστηκαν στο κέντρο.

Βρετανικός παράγοντας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ήδη από το 1943 η Βρετανική πλευρά είχε προσανατολιστεί στην αποστολή στρατευμάτων μετά την Απελευθέρωση ώστε να μην πληγούν τα συμφέροντα της Αυτοκρατορίας στην Ελλάδα. Σε σημείωμα στον Ήντεν ο Τσώρτσιλ έγραψε στις 6 Αυγούστου 1944 : «...Είτε θα υποστηρίξουμε τον Παπανδρέου, αν χρειαστεί και με τη βία όπως έχουμε συμφωνήσει, είτε θα πάψουμε να έχουμε τις οποιεσδήποτε βλέψεις στην Ελλάδα». Άλλωστε και ο ίδιος ο διορισμένος από τους Βρετανούς πρωθυπουργός της Ελλάδας Παπανδρέου σε επιστολές προς τον Τσώρτσιλ ζήταγε στις 21 Αυγούστου του 1944 «Για τον σκοπό αυτό ήταν απαραίτητο να δημιουργήσει έναν Εθνικό Στρατό και Αστυνομία, και για να επιτύχει αυτόν τον στόχο θα ήταν απαραίτητη η βρετανική ένοπλη βοήθεια».[16]

Το ξεκίνημα της κρίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πλατεία Συντάγματος την ημέρα της εισόδου της Κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου, 18 Οκτωβρίου 1944, μετά την αποτίναξη της Κατοχής.

Αμέσως μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς κατακτητές, η κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου ανέλαβε το δύσκολο έργο της ανόρθωσης της χώρας. Στην Κυβέρνηση είχε δεχθεί να προσχωρήσει και η Αριστερά, της οποίας έξι στελέχη (Σβώλος, Αγγελόπουλος, Ασκούτσης από την Π.Ε.Ε.Α., Τσιριμώκος από το Ε.Α.Μ. και οι Πορφυρογένης, Ζέβγος από το Κ.Κ.Ε.) ανέλαβαν υπουργεία. Τα προβλήματα που έπρεπε να αντιμετωπισθούν άμεσα ήταν το πολιτειακό ζήτημα, η παραπομπή σε δίκη και τιμωρία των δοσίλογων και η συγκρότηση εθνικού στρατού και αστυνομίας, καταργουμένων των ένοπλων τμημάτων των αντιστασιακών ομάδων. Ταυτόχρονα είχε τεθεί αφ' ενός μεν το ζήτημα της τιμωρίας των συνεργατών του κατακτητή, αφ' ετέρου δε η μεθόδευση του αφοπλισμού των ανταρτών. Η βάση πάνω στην οποία κινούνταν η πολιτική του Παπανδρέου ήταν η συμφωνία της Καζέρτα, η οποία υπέτασσε όλες τις ελληνικές δυνάμεις (εθνικό στρατό και ανταρτικές ομάδες) υπό συμμαχική διοίκηση και συγκεκριμένα τον στρατηγό Σκόμπυ. Για το πολιτειακό συμφωνήθηκε ότι θα λυνόταν με ελεύθερο δημοψήφισμα αμέσως μόλις το επέτρεπαν οι συνθήκες, χωρίς να καθοριστεί σαφώς ο χρόνος. Σε αυτό το πλαίσιο, ο εξόριστος μονάρχης είχε πιεσθεί ώστε να δεσμευτεί να μην επιστρέψει στη χώρα πριν ο λαός αποφασίσει ρητά για τη μορφή του πολιτεύματος που επιθυμούσε. Παρά τις αντιρρήσεις του, ο Γεώργιος δέχτηκε τελικά με παρότρυνση και των Βρετανών να παραχωρήσει την αντιβασιλεία στον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό. Για το ζήτημα της δίκης των δοσίλογων και συνεργατών συμφωνήθηκε αυτή να ξεκινήσει στα μέσα Δεκεμβρίου.

Αρχιστράτηγος Οθωναίος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο στρατηγός Αλέξανδρος Οθωναίος είχε διοριστεί αρχιστράτηγος των Ελληνικών δυνάμεων και επιθυμούσε για υπαρχηγό του, τον στρατηγό Σαράφη, κάτι που αρνήθηκε ο Γ.Παπανδρέου που τόσο αυτός όσο και ο Σκόμπυ επιθυμούσαν στην θέση αυτή να διοριστεί ο στρατηγός Κωνσταντίνος Βεντήρης. Όταν θα διαλύονταν οι αντάρτικοι σχηματισμοί(ΕΛΑΣ/ΕΔΕΣ) και μέχρι την συγκρότηση του νέου στρατού ο αρχιστράτηγος δε θα μπορούσε να διατάζει τις ένοπλες δυνάμεις οι οποίες και θα παρέμεναν στην διοίκηση του Στρατηγού Σκόμπυ. Τελικά ο Οθωναίος παραιτήθηκε λόγω της πρόθεσης της κυβέρνησης να μειώσει στρατιωτικά το ΕΑΜ[17].

Το σημείο αιχμής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το σημείο που τελικά οδήγησε στην κρίση ήταν ο αφοπλισμός των αντάρτικων ομάδων, προς δημιουργία εθνικού στρατού. Το θέμα αυτό θα μπορούσε να καθορίσει αποφασιστικά την κατανομή της εξουσίας μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων. Στις 5 Νοεμβρίου ο Παπανδρέου ανακοίνωσε, σε συμφωνία με το στρατηγό Σκόμπυ, ότι ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ θα αποστρατευθούν ως τις 10 Δεκεμβρίου. Η απόφαση είχε ληφθεί τέσσερις μέρες νωρίτερα, κατόπιν σύσκεψης στην οποία μετείχε και ο Σιάντος του ΚΚΕ. Ακολούθησαν μακρές διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβερνήσεως και του ΕΑΜ. Στις 18 Νοεμβρίου συμφωνήθηκε η ίδρυση Εθνοφρουράς, η οποία θα στελεχωνόταν από τους κληρωτούς της τάξης του 1936. Στις 25 Νοεμβρίου αντικαταστάθηκε ο υφυπουργός Στρατιωτικών Λάμπρος Λαμπριανίδης καθώς είχε επαναφέρει στο στράτευμα περισσότερους από 100 αξιωματικούς των Ταγμάτων Ασφαλείας. Αντικαταστάθηκε από τον στρατηγό Πτολεμαίο Σαρρηγιάννη μέλος του ΕΑΜ, κάτι που θεωρήθηκε μεγάλη παραχώρηση στο ΕΑΜ και οδήγησε στον πρέσβη Λήπερ να ζητήσει ενδεχόμενη διακοπή στις συζητήσεις μεταξύ Παπανδρέου και ΕΑΜ[18]. Στις 27 Νοεμβρίου ο Παπανδρέου ανακοίνωσε τη συμφωνία με τους εαμικούς υπουργούς Σβώλο, Τσιριμώκο, Ζεύγο για την αποστράτευση του ΕΛΑΣ. Παράλληλα, συμφωνήθηκε να παραδώσουν τα όπλα τους και ο ΕΔΕΣ, αλλά και η Χωροφυλακή της Μ. Ανατολής. Αντιδράσεις προκάλεσε όμως, σε όλους εντός του ΕΑΜ παρότι έγινε προσπάθεια να παρουσιαστεί ότι υπήρχε διάσταση απόψεων εντός του ΕΑΜ[19], το τελεσίγραφο της κυβέρνησης την 1η Δεκεμβρίου για γενικό αφοπλισμό σύμφωνα με την πρόσφατη συμφωνία, η οποία προέβλεπε ότι θα εξαιρούνταν η Τρίτη Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία και ο Ιερός Λόχος, με το σκεπτικό ότι ήταν το μόνο εν λειτουργία τμήμα του τακτικού Ελληνικού Στρατού το οποίο πολέμησε σε Βόρειο Αφρική και Ιταλία. Η ταξιαρχία είχε λάβει μέρος στη Μάχη του Ρίμινι. Μάλιστα είχε αποσταλεί από τον ίδιο τον Τσώρτσιλ στο Ιταλικό μέτωπο ώστε να αποκτήσει πολεμικές δάφνες. Στη διατήρηση ή διάλυση της, όπως και του ΕΛΑΣ, θα επικεντρωθεί η κρίση που θα οδηγήσει στη δεκεμβριανή σύγκρουση. Επίσης, σε αυτές τις δυνάμεις θα προστίθενταν ένα τμήμα του ΕΔΕΣ και μια Ταξιαρχία του ΕΛΑΣ ώστε να λάμβαναν μέρος αν χρειαζόταν σε επιχειρήσεις των συμμάχων σε Κρήτη και Δωδεκάνησα, περιοχές τις οποίες ακόμα κατείχαν οι Γερμανοί. Αυτό που ήθελε η Βρετανική Κυβέρνηση ήταν «να δημιουργηθεί εθνικός στρατός με δύναμη 40.000 ανδρών, ικανός να αναλάβει καθήκοντα εσωτερικής ασφάλειας, ώστε να γίνει εφικτή η ταχύτερη αποδέσμευση των βρετανικών δυνάμεων από την Ελλάδα προς τις άλλες ζώνες επιχειρήσεων».[20] Η τελική απόφαση για τη συγκρότηση εθνικού στρατού όριζε πως αυτόν θα αποτελούσαν αφενός η Γ΄Ορεινή Ταξιαρχία, ο Ιερός Λόχος και τμήμα του ΕΔΕΣ και από την άλλη μια Ταξιαρχία του ΕΛΑΣ, ίσης δύναμης αλλά και βάρους οπλισμού με τους τρεις προαναφερθέντες σχηματισμούς. Η συμφωνία θα έπρεπε να επικυρωθεί στις 28 Νοεμβρίου του 1944, ωστόσο κάτι τέτοιο δε συνέβη.

3 Δεκέμβρη 1944[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το συλλαλητήριο της 3ης Δεκεμβρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ηγεσία του ΕΑΜ ζητούσε επίμονα την επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας[21] είχε εν τω μεταξύ θέσει ως επιπλέον όρους συμφωνίας τον αφοπλισμό της Τρίτης Ελληνικής Ορεινής Ταξιαρχίας και του Ιερού Λόχου. Την 1 Δεκεμβρίου ο στρατηγός Σκόμπυ με πρωτοβουλία του, εξέδωσε μια διαταγή αφοπλισμού των αντιστασιακών ομάδων, συνοδεύοντάς την από διάγγελμα στο οποίο ανέφερε ότι αν η εντολή του δεν γινόταν δεκτή, θα προέκυπταν ολέθριες συνέπειες[22]. Αντιλαμβανόμενος το αδιέξοδο, ο Σβώλος συναντήθηκε με τον επικεφαλής της εν Ελλάδι Σοβιετικής στρατιωτικής αποστολής συνταγματάρχη Ποπώφ, με πρόθεση να τον πείσει προκειμένου να αναλάβει μεσολαβητικό ρόλο προς τους ηγέτες του ΚΚΕ ώστε οι τελευταίοι να εγκαταλείψουν την αδιαλλαξία τους και να αποφευχθεί έτσι η ρήξη, αλλά εκείνος αρνήθηκε.[23] Ως αντίδραση, καθώς αντιλαμβάνονταν ότι η κατάσταση οδηγείτο στη σύρραξη, οι υπουργοί που ανήκαν στο ΕΑΜ παραιτήθηκαν στις 2 Δεκεμβρίου του 1944 (εκτός του στρατηγού Σαρηγιάννη που το έπραξε λίγες μέρες αργότερα), ενώ το ΕΑΜ ζήτησε άδεια για συγκέντρωση διαμαρτυρίας στις 3 Δεκεμβρίου 1944 στην πλατεία Συντάγματος. Την ίδια μέρα (2 Δεκεμβρίου) η ηγεσία του ΕΑΜ ανακοίνωσε την κήρυξη γενικής απεργίας, τη διαταγή προς την εαμική πολιτοφυλακή να μη παραδώσει οπλισμό στην κρατική Εθνοφυλακή και την ανασύσταση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ.

Η διαδήλωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ύστερα από αυτές τις αποφάσεις η κυβέρνηση παρά την αρχική αποδοχή τελικά το απαγόρεψε. Μέλη του ΕΑΜ της Αθήνας την Κυριακή 3 Δεκέμβρη, αψηφώντας την κυβερνητική απαγόρευση, κατέκλυσαν ειρηνικά την πλατεία Συντάγματος, εξάλλου ούτε επί γερμανοϊταλικής κατοχής δεν σταμάτησε να διαδηλώνει. Η παρουσία μερικών ένοπλων πολιτοφυλάκων του ΕΑΜ διάσπαρτων εντός του πλήθους (ως ομάδα περιφρούρησης) του συλλαλητηρίου, δεν μπορεί να θεωρηθεί απόδειξη πως το τελευταίο δεν ήταν άοπλο.

Η διαδήλωση, που είχε μεγάλη συμμετοχή, πνίγηκε στο αίμα όταν αστυνομικοί άρχισαν να πυροβολούν προς το πλήθος. Ο απολογισμός της επίθεσης ήταν 33 νεκροί και περισσότεροι από 140 τραυματίες. Αν και μερικοί φιλοκυβερνητικοί συγγραφείς όπως ο Γουντχάους, υποστήριξαν πως δεν ήταν σαφές ποιος άνοιξε πρώτος πυρ, η αστυνομία, οι Βρετανοί ή οι διαδηλωτές[24]. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, ο αρχηγός της Αστυνομίας Αθηνών Άγγελος Έβερτ παραδέχτηκε σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Ακρόπολη πως ο ίδιος διέταξε την βίαιη διάλυση των διαδηλωτών βάσει διαταγών που είχε λάβει.[25][26]

Την ημέρα του συλλαλητηρίου, σύμφωνα με μαρτυρία του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, μέλη του ΕΑΜ προσπάθησαν να εισβάλλουν στο σπίτι του με χειροβομβίδα, αλλά απέτυχαν λόγω της αντίδρασης της φρουράς του.[27] Σύμφωνα με την εκδοχή της 6ης Αχτίδας του ΚΚΕ οι διαδηλωτές δέκτηκαν επίθεση από τους άντρες της φρουράς του Παπανδρέου και είχαν 5 νεκρούς.

Πρόταση για κυβέρνηση Σοφούλη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ίδιο εκείνο βράδυ (3 Δεκεμβρίου 1944) ο Παπανδρέου, προσπαθώντας να βρει διέξοδο στην τεταμένη κατάσταση, κατέθεσε πρόταση περί σχηματισμού μιας οικουμενικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον αρχηγό των Φιλελευθέρων Θεμιστοκλή Σοφούλη, με παραίτηση του ίδιου του Παπανδρέου και όλων των υπουργών (ΕΑΜικών και μη ΕΑΜικών). Ενώ όλες οι αντιμαχόμενες πλευρές στην Αθήνα (περιλαμβανομένων του ΚΚΕ και του Βρετανού πρέσβη Λήπερ) αποδέχθηκαν την πρόταση του Παπανδρέου, αρνήθηκε να τη συζητήσει καν ο ίδιος ο Τσώρτσιλ[28] ενώ έστειλε τηλεγράφημα στον Λήπερ με σαφείς οδηγίες:

Πρέπει να υποχρεώσετε τον Παπανδρέου να κάνει το καθήκον του και να τον διαβεβαιώσετε ότι, εάν το κάνει, θα υποστηριχθεί με όλες τις δυνάμεις μας. Αν παραιτηθεί, φυλακίστε τον έως ότου συνέλθει, όταν πια θα έχουν τελειώσει οι μάχες. Θα μπορούσε το ίδιο καλά να αρρωστήσει και να μην μπορεί να τον πλησιάσει κανείς. Έχει περάσει ο καιρός που η οποιαδήποτε ομάδα Ελλήνων πολιτικών θα μπορούσε να επηρεάσει αυτή την εξέγερση του όχλου. Η μόνη του ελπίδα [του Παπανδρέου] είναι να βγει απ' αυτή την κατάσταση, τασσόμενος ανεπιφύλακτα στο πλευρό μας..[29]

Την επόμενη μέρα, στις 4 Δεκεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική απεργία που είχε προκηρύξει το ΕΑΜ από τις 2 Δεκεμβρίου και τελέστηκε η κηδεία των θυμάτων του συλλαλητηρίου της προηγούμενης μέρας. Η νεκρώσιμη ακολουθία έγινε στη Μητρόπολη της Αθήνας και στη συνέχεια η νεκρική πομπή κατευθύνθηκε προς το Σύνταγμα. Στην κορυφή της πομπής ξεχώριζε ένα πανό το οποίο κρατούσαν τρεις νεαρές μαυροφορεμένες γυναίκες και έγραφε:

Όταν ο Λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα. ΕΑΜ.

Η πορεία αυτή χτυπήθηκε ξανά με πυροβολισμούς, κυρίως από μέλη της οργάνωσης Χ και ταγματασφαλίτες που διέμεναν σε ξενοδοχεία της Ομόνοιας με αρκετούς νεκρούς.[30]

Ο αφοπλισμός του 2ου συντάγματος του ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το καλά εξοπλισμένο και εμπειροπόλεμο 2ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ (Καπετάνιος: ανθυπίλαρχος Δημήτρης Δημητρίου (Νικηφόρος), Στρατιωτικός: ταγματάρχης Μιχάλης Παπαζήσης) στα μεσάνυχτα της 3/12/1944 είχε φθάσει στη Φιλοθέη Αττικής, εκεί συναντήθηκε με τα Βρετανικά στρατεύματα. Καθώς δεν υπήρχαν εντολές εμπλοκής με Βρετανικές δυνάμεις και αφού ο Νικηφόρος έλειπε, το σύνταγμα παραδόθηκε κατοπιν διαταγης του Παπαζηση (ο οποίος είχε έρθει σε επαφές από μέρες με Άγγλους) χωρίς να πολεμήσει. Συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν να εκδοθούν διαταγές απαγόρευσης ως εσχάτη προδοσία της παράδοσης σε Βρετανικές δυνάμεις, από την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ.

Προετοιμασία των αντίπαλων πλευρών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο επιτελικός αξιωματικός του ΕΛΑΣ Θεόδωρος Μακρίδης είχε προβλέψει εγκαίρως ότι είναι "λίαν ενδεχόμενη βρετανική ένοπλος επέμβασις" και είχε καλέσει την ηγεσία του ΚΚΕ να πάρει μέτρα για αντιπαράθεση με τους Βρετανούς. Αντίθετα το ΚΚΕ θα αποκόψει το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ που είχε μέλη τους οπαδούς της σύγκρουσης Στέφανο Σαράφη, και Άρη Βελουχιώτη και θα ανασυγκροτήσει τη Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ τοποθετώντας σε αυτή μη κομματικά στελέχη σε μια προσπάθεια να μην εκτραπούν οι συγκρούσεις. Επιτελάρχης της Κεντρικής Επιτροπής διορίστηκε ο Κωνσταντίνος Λαγγουράνης πρώην υποδιοικητής του 5/42 συντάγματος ενώ ήταν περαστικός από την Αθήνα, μάλιστα ενώ η συμμετοχή του σε αυτήν την νευραλγική θέση προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς ο αδερφός του υπηρετούσε στην Αμερικάνικη αποστολή στην Ελλάδα βρέθηκε στο επιτελείο του ΕΛΑΣ.

Βρετανικές και κυβερνητικές δυνάμεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Αθήνα και στον Πειραιά, οι βρετανικές δυνάμεις αποτελούνταν από μία ελλιπή ταξιαρχία τεθωρακισμένων, την 23η με μία ίλη αρμάτων Sherman, των 35 τόνων ενώ παράλληλα μεγάλο μέρος των μονάδων της ταξιαρχίας ήταν διάσπαρτες στην Πελοπόνησο και την Στερεά Ελλάδα . Υπήρχαν επίσης η προετοιμαζόμενη για μετάβαση στην Ιταλία , 2α ταξιαρχία αλεξιπτωτιστών μειωμένης σύνθεσης (2 τάγματα αλεξιπτωτιστών των 2 λόχων έκαστο, έναντι προβλεπομένης σύνθεσης 3 λόχων ανα τάγμα) καθώς και 2 τάγματα της 139ης ταξιαρχίας της 46ης μεραρχίας πεζικού και τα οποία αφίχθησαν αεροπορικώς στις 3 Δεκεμβρίου προκειμένου αντικαταστήσουν τους αλεξιπτωτιστές που επρόκειτο να αναχωρήσουν . Συνολικά 5.000 άνδρες. Υπήρχε ένα πλήθος βοηθητικών μονάδων με το προσωπικό τους, σχεδόν 10.000 άτομα. Στο διάστημα μέχρι 10 δεκεμβρίου η 23η τεθωρακισμένη ταξιαρχία συγκέντρωσε στην Αθήνα , όλες τις διάσπαρτες ανα την Νότιο Ελλάδα μονάδες της , η 2α ταξιαρχία αλεξιπτωτιστών διετάχθει να παραμείνει στην Αθήνα και ενισχύθηκε με ενα ακόμα τάγμα , η 139 ταξιαρχία συμπληρώθηκε σε δύναμη ενώ παράλληλα αποβιβάστηκε στον Πειραιά η 5η ταξιαρχία της 4ης Ινδικής μεραρχίας . Καθοριστική για την εξέλιξη των επιχειρήσεων υπήρξε η ενίσχυση των βρετανικών δυνάμεων από την 4η Βρετανική μεραρχία πεζικού η οποία αναπτύχθηκε στο φάληρο στο διάστημα απο 12 έως 18 Δεκ .

Οι κυβερνητικές δυνάμεις περιλάμβαναν την Τρίτη Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία με 2.423 άνδρες, μονάδες της Χωροφυλακής με 3.000 άνδρες, της Αστυνομίας με 2.500 άνδρες, άνδρες της «Χ», (ΕΔΕΣ, Ρ.Α.Ν, ΠΕΑΝ κ.α., όπως και τους περίπου 1.200 αφοπλισμένους άνδρες των διαλυθέντων Ταγμάτων Ασφαλείας τους οποίους, παρότι είχαν χαρακτηρισθεί από όλους σαν εχθρικοί σχηματισμοί, υπόλογοι για τα εγκλήματά τους κατά τη διάρκεια της τελευταίας περιόδου της κατοχής (όταν αποτέλεσαν συνεργάτες των κατακτητών και έλαβαν μέρος σε επιχειρήσεις κατά των αντιστασιακών δυνάμεων) η κυβέρνηση τους απελευθέρωσε (πολλοί από αυτούς κρατούνταν ενόψει της δίκης τους) και επιπλέον τους εξόπλισε για να πολεμήσουν εναντίον του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στη μάχη της Αθήνας.

Δυνάμεις και προετοιμασία του ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με προσωπική διαταγή του Σιάντου ως γραμματέα του ΚΚΕ, και δίχως να συγκροτηθεί κανένα συλλογικό όργανο του ΚΚΕ ή του ΕΑΜ ανασυγκροτήθηκε η Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ ενώ απαγορεύτηκε κάθε εμπλοκή του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ.

Το Α΄ Σώμα Στρατού, είχε στα χαρτιά μία καταγεγραμμένη δύναμη που πλησίαζε τις 20.000 γυναίκες και άνδρες, διέθετε όμως μόλις 6.000 όπλα με ελάχιστα πυρομαχικά. Οι μονάδες της Στερεάς, η IIη και η ΧΙΙΙη μεραρχίες, είχαν περίπου 5.000 ενόπλους κοντά στην Αθήνα (Το 2ο Σύνταγμα αφοπλίστηκε πριν την σύγκρουση). Στη διάρκεια των μαχών έφθασαν στην Αθήνα μονάδες από την Πελοπόννησο, τη Στερεά ή και τη Θεσσαλία. η Ταξιαρχία Ιππικού και το 54ο Σύνταγμα), συνολικά 6.000 έως 7.000 ένοπλοι. Το σύνολο των δυνάμεων του ΕΛΑΣ αποτελούνταν από το Α΄ Σώμα Στρατού, ΙΙ Μεραρχία, 52 Σύνταγμα Πεζικού, VIII ταξιαρχία, Εθνική Πολιτοφυλακή κ.α.

Η αρχική φάση της σύγκρουσης 4-9 Δεκέμβρη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βρετανοί στρατιώτες στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών

Την επόμενη ημέρα τα ξημερώματα, στην περιοχή του Θησείου διεξήχθη η πρώτη μάχη ανάμεσα σε δύο τάγματα του ΕΛΑΣ και το σύνολο της Οργάνωσης Χ που έδρευε στην περιοχή. Η μάχη διήρκεσε μερικές ώρες και ο ΕΛΑΣ κατέβαλε την άμυνα των αντιπάλων του, όμως οι Βρετανοί επενέβησαν με άρματα και μετέφεραν τον αρχηγό της Οργάνωσης Χ, Γεώργιο Γρίβα, στο βρετανοκρατούμενο κέντρο της Αθήνας. Την ίδια ημέρα οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ προχώρησαν σε κατάληψη πολλών αστυνομικών τμημάτων στον Πειραιά και σε περιοχές περιμετρικά του κέντρου της Αθήνας, όπως στην Κυψέλη, στον Νέο Κόσμο, στους Αμπελόκηπους, στον Κολωνό, στα Πατήσια και αλλού. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στις φυλακές Βαριώτη, στην αρχή της λεωφόρου Βουλιαγμένης τις οποίες κατέλαβαν.

Η Ρήξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη νύχτα της 4ης προς 5η Δεκεμβρίου οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιχείρησαν την κατάληψη των φυλακών Συγγρού, όπου κρατούνταν δοσίλογοι. Η επίθεση ανακόπηκε μετά από παρέμβαση των Βρετανών που χρησιμοποίησαν τεθωρακισμένα οχήματα. Παρόμοια εξέλιξη είχε η επίθεση στις φυλακές Χατζηκώστα που έληξε με παρέμβαση των Βρετανών. Τα ξημερώματα της 6ης Δεκεμβρίου δυνάμεις του ΕΛΑΣ εξαπέλυσαν επίθεση στο σύνταγμα χωροφυλακής Μακρυγιάννη.[31] Μετά από τετραήμερη σκληρή μάχη οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ αποκρούστηκαν μετά από δραστική επέμβαση βρετανικών τεθωρακισμένων, με αποτέλεσμα να καθηλωθούν γύρω από το στρατόπεδο.

Ακρόπολη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από την αρχή σχεδόν των γεγονότων οι μαχητές του ΕΛΑΣ είχαν αποχωρήσει απο την Ακρόπολη και στίς 6 Δεκεμβρίου δυνάμεις της 2ας ταξιαρχίας αλεξιπτωτιστών κατέλαβαν τον ιερό βράχο , όπου εγκατέστησαν πολυβάλα και όλμους βάλλοντας εναντίον θέσεων του ΕΛΑΣ σε όλη την περίμετρο του βράχου (Μακρυγιάννη, Θησείο, Φιλοπάππου, Ψυρρή). Και απο την άλλη πλευρά όμως και ο ΕΛΑΣ δεν έμεινε αδρανής ανταποδίδοντας τα πυρά, ενω δύο προσπάθειες του για ανακατάληψη της Ακρόπολης στις 6 και 7 Δεκεμβρίου υπήρξαν άκαρπες . Αποτέλεσμα αυτών ήταν να προκύψουν στην Ακρόπολη σημαντικές ζημιές ,σημαντική ευθύνη για τις οποίες έχουν οπωσδήποτε και οι Βρετανοί[32].

Γουδή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρόμοια εξέλιξη είχε και η επίθεση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στους στρατώνες του Γουδή όπου έδρευε η 3η Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία. Στις 9 Δεκεμβρίου ο ΕΛΑΣ πραγματοποίησε επίθεση στη σχολή Ευελπίδων, στον χώρο της οποίας βρίσκονταν 23 αξιωματικοί και 183 ευέλπιδες. Η πολιορκία λύθηκε με παρέμβαση των Βρετανών που μετέφεραν το προσωπικό της σχολής στα ανάκτορα.[30]

Στις 5 Δεκεμβρίου ο ΕΛΑΣ κατέλαβε την Γενική Ασφάλεια Αθηνών στην οδό Πατησίων και Τοσίτσα και συνέλαβε μερικούς αιχμάλωτους, ενώ οι περισσότεροι αστυνομικοί που υπεράσπιζαν το κτήριο φυγαδεύτηκαν από αγγλικά άρματα. Επίσης το 4ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ κατέλαβε την έδρα της Ανώτατης Διοίκησης Χωροφυλακής Ελλάδας στην οδό Πατησίων στο Πεδίο του Άρεως και αιχμαλώτισε 80 περίπου αξιωματικούς της χωροφυλακής. Στις 6 Δεκεμβρίου ο ΕΛΑΣ μετά από διήμερη πολιορκία κατέλαβε και πυρπόλησε, το επι της οδού 3ης Σεπτεμβρίου και Δεριγνύ κτίριο, στο οποίο που επι κατοχής στεχαζόταν η Ειδική Ασφάλεια Αθηνών , της οποίας ήταν άντρο βασανισμού και εκτελέσεων αντιστασιακών .

Γενίκευση της σύγκρουσης.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ενισχύσεις - Military Command Athens[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ταξίαρχος Μάνεριγκ και ο στρατηγός Σκόμπυ μελετούν έναν χάρτη στο αρχηγείο τους

Στις 9 Δεκεμβρίου ο Τσώρτσιλ διέταξε αποστολή νέων ενισχύσεων στην Ελλάδα. Ο ίδιος ο στρατάρχης Αλεξάντερ έχοντας δει στην Αθήνα την κατάσταση αποφάσισε την αντικατάσταση του στρατηγού Σκόμπυ ο οποίος θεωρούταν οτι δεν είχε πολεμική εμπειρία καθώς είχε υπηρετήσει σε διοικητικές θέσεις. Ο Αλεξάντερ διέταξε την άμεση αναχώρηση από την Ιταλία του υποστράτηγου Τζων Χωκσγουερθ (John Hawkesworth) και του ταξιάρχου Χιου Μάνεριγκ (Hugh Mainwaring), οι οποίοι πλαισιώθηκαν από το εμπειροπόλεμο επιτελείο του 10ου Σώματος Στρατού και συστάθηκε η Στρατιωτική Διοίκηση Αθηνών (Military Command Athens), η οποία διεξήγαγε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ως το τέλος της μάχης, άλλα έμεινε στην αφάνεια για να μη πληγεί το κύρος του στρατηγού Σκόμπυ[33].

Πειραιάς-Φάληρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την επόμενη μέρα οι Βρετανοί ξεκίνησαν επιχείρηση για την ανακατάληψη του Πειραιά. Στην επιχείρηση για την κατάληψη του λόφου της Καστέλλας χρησιμοποιήθηκε η 5η Ινδική Ταξιαρχία. Οι Ινδοί στρατιώτες γνωστοί ως Γκούρκας (Gurkha), έπειτα από σκληρή μάχη, στην οποία είχαν σημαντικές απώλειες, κατέλαβαν την Καστέλλα στις 14 Δεκεμβρίου.

Στρατιώτης του Βρετανικού 5ου Τάγματος Αλεξιπτωτιστών καλύπτεται σε δρόμο της Αθήνας.

Στις 16 Δεκεμβρίου αποβιβάστηκαν στο Φάληρο νέες Βρετανικές ενισχύσεις και ξεκίνησαν επιχειρήσεις για την ανακατάληψη των περιοχών της Αθήνας που βρίσκονταν στον έλεγχο του ΕΛΑΣ αρχής γενομένης απο την εξασφάλιση του ελέγχου της Λεωφόρου Συγγρού που τους επέτρεπε την μεταφορά στρατιωτών από το Φάληρο στο κέντρο της Αθήνας.

Κηφισιά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη νύχτα της 17ης προς 18η Δεκεμβρίου οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ πραγματοποίησαν μία επιτυχημένη επιχείρηση καταλαμβάνοντας τα ξενοδοχεία της Κηφισιάς Σεσίλ, Απέργη και Πεντελικόν, στα οποία διέμενε το προσωπικό της RAF. Συνολικά 50 αξιωματικοί και 500 σμηνίτες της RAF αιχμαλωτίστηκαν.[30]

Όλες αυτές τις μέρες των μαχών η βρετανική αεροπορία προσέβαλε με ρουκέτες και πολυβόλα , θέσεις του ΕΛΑΣ στην πρωτεύουσα και στα περίχωρα προκαλώντας πολλούς θανάτους αμάχων.

Ο Τσώρτσιλ στην Αθήνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη νύχτα της 23ης προς 24η Δεκεμβρίου δυνάμεις του ΕΛΑΣ προχώρησαν στην υλοποίηση σχεδίου που στόχευε στην ανατίναξη του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρετανία όπου διέμεναν η ελληνική κυβέρνηση και το βρετανικό επιτελείο. Για τον σκοπό αυτό παγιδεύτηκε με εκρηκτικά υπόνομος που κατέληγε δίπλα στα θεμέλια του κτιρίου. Η έκρηξη αναβλήθηκε προσωρινά λόγω της άφιξης του Τσώρτσιλ στην Ελλάδα και στο διάστημα αυτό Άγγλοι εντόπισαν και απενεργοποίησαν τα εκρηκτικά.[34]

Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Ουίνστον Τσώρτσιλ έφτασε στην Ελλάδα το μεσημέρι της 25ης Δεκεμβρίου, συνοδευόμενος από τον υπουργό Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας Άντονι Ίντεν. Την πρώτη ημέρα διέμεινε στο Φάληρο στο καταδρομικό Ajax και την επόμενη πήγε στο υπουργείο Εξωτερικών, όπου συμμετείχε σε διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης-Σκόμπυ και αντιπροσωπείας του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν και οι μάχες συνεχίστηκαν ως τις 5 με 6 Ιανουαρίου του 1945. Λίγες ημέρες αργότερα τοποθετήθηκε στη θέση του αντιβασιλέα ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός και πρωθυπουργός ο Νικόλαος Πλαστήρας.[35] Αιτία της αποτυχίας των διαπραγματεύσεων υποστηρίχθηκε ότι ήταν η άγνοια των ηγετών του ΚΚΕ για τη συμφωνία των "ζωνών επιρροής" στη μεταπολεμική Ευρώπη, η οποία είχε συμφωνηθεί τον Οκτώβριο του 1944 στη Μόσχα, μεταξύ Τσώρτσιλ και Στάλιν, σύμφωνα με την οποία η ΕΣΣΔ είχε δεχθεί να παραχωρηθεί το 90% του ελέγχου της Ελλάδας στη Μεγάλη Βρετανία. Η αδιαλλαξία, επομένως, του ΕΛΑΣ μπορεί να ερμηνευθεί με βάση την εσφαλμένη τους εντύπωση ότι η επίσκεψη του Τσώρτσιλ στην Αθήνα αποτελούσε ένδειξη αδυναμίας και με βάση αυτή τους τη βεβαιότητα απέρριψαν κάθε πρόταση που δεν εξυπηρετούσε απόλυτα τις επιθυμίες τους.

Αποτυχία των διαπραγματεύσεων, τελευταίες μάχες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο μέτωπο των μαχών οι βρετανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν από τις 27 Δεκεμβρίου, γενική επίθεση κατά του ΕΛΑΣ. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Αθήνα στις 5 Ιανουαρίου και τον Πειραιά στις 7 Ιανουαρίου, όταν ο όγκος των βρετανικών μηχανοκινήτων αλλά και η εξάντληση των εφοδίων και των πυρομαχικών υποχρέωσαν τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ να εγκαταλείψουν την πόλη και να υποχωρήσουν προς τα βόρεια. Πέντε μέρες αργότερα, στις 11 Ιανουαρίου, δόθηκε τέρμα στις μάχες, μετά από συμφωνία του Ε.Α.Μ. με τον στρατηγό Σκόμπυ. Τα Δεκεμβριανά τερματίστηκαν οριστικά με την υπογραφή της συνθήκης της Βάρκιζας στις 12 Φεβρουαρίου 1945.

Τελικά, στις 6 Ιανουαρίου του 1945 οι δυνάμεις του ΕΑΜικού μετώπου αναγκάστηκαν να εκκενώσουν τον Πειραιά και την Αθήνα. Πέντε μέρες αργότερα, στις 11 Ιανουαρίου, οι μάχες τερματίστηκαν, μετά από συμφωνία του Ε.Α.Μ. με τον στρατηγό Σκόμπι. Μετά την ήττα του ο ΕΛΑΣ (υπο την ηγεσία του Σιάντου) αποχώρησε από την Αθήνα, μαζί με χιλιάδες υποστηρικτές του, καθώς και με χιλιάδες αμάχους που δεν συμφωνούσαν με την πολιτική του ΕΑΜ και απο το Κ.Κ.Ε είχαν χαρακτηριστεί ως αντιδραστικοί .[36]

Συνέπειες της σύγκρουσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αστικός πολιτικός κόσμος της εποχής κατηγόρησε την ηγεσία του ΕΑΜ και το ΚΚΕ για υπαναχώρηση όσον αφορά τον αφοπλισμό των ανταρτικών ομάδων και για προσχηματική αρχική συμφωνία, την οποία αρκετοί τότε απέδωσαν στο ότι αναμένονταν στην Ελλάδα πολύ περισσότερες συμμαχικές (Βρετανικές) δυνάμεις από αυτές που τελικά ήρθαν. Επίσης, το ΕΑΜ κατηγόρησε τους αντιπάλους του για επέμβαση ξένων δυνάμεων στα ελληνικά πολιτικά πράγματα. Μεγάλο μέρος της Αθήνας είχε μετατραπεί σε ερείπια και πολλοί άμαχοι έχασαν τη ζωή τους από τις μάχες που διεξάγονταν στους δρόμους της Αθήνας άλλα και από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς των Άγγλων.

Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών μέλη της οργάνωσης ΟΠΛΑ, δολοφόνησαν έναν αριθμό αντιφρονούντων, υποστηρικτών του αστικού καθεστώτος, αλλά και αμφισβητιών της επίσημης κομματικής γραμμής του ΚΚΕ , μεταξύ των οποίων και γύρω στους 50 τροτσκιστές/αρχειομαρξιστές οι οποίοι χαρακτήριζαν τα Δεκεμβριανά ως σταλινικό πραξικόπημα. Στην περιοχή των διυλιστηρίων της ΟΥΛΕΝ έλαβαν χώρα εκτελέσεις. Ανάμεσα στα θύματα της ΟΠΛΑ ήταν η ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη και ο πρύτανις του ΕΜΠ Ιωάννης Θεοφανόπουλος. Άλλα γνωστά θύματα κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων ή αργότερα, κατά την πορεία των αιχμαλώτων, ήταν και οι Σπύρος Τρικούπης, Στέλιος Κορυζής (αδερφός του πρώην πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κορυζή) κ.α..

Τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 1944 στην Αθήνα θεωρούνται από μια πλευρά των ιστορικών ως η δεύτερη φάση του Ελληνικού Εμφυλίου (ο «δεύτερος γύρος» κατά τη μεταπολεμική οπτική) και οδήγησαν στην τρίτη φάση («τρίτο γύρο»), που τερματίστηκε το 1949 με την (στρατιωτική) ήττα του ΚΚΕ. Η σύγκρουση των Δεκεμβριανών, καθώς και οι περιπτώσεις ακραίας βίας, όχι μόνο κατά δοσίλογων, αλλά κατά υποστηρικτών της κυβέρνησης και του αστικού καθεστώτος, αύξησε το αντικομμουνιστικό μένος της αντίπαλης πλευράς και έκανε πολύ δύσκολη την προοπτική της άμβλυνσης των παθών.

Μια άλλη πλευρά των ιστορικών μιλάει ξεκάθαρα για μια ιμπεριαλιστική επέμβαση στα πεπραγμένα μιας συμμάχου χώρας, καθώς εν καιρώ πολέμου, η Βρετανία έστειλε σχεδόν 100.000 στρατό στην Ελλάδα για να υπερασπίσει τα γεωστρατηγικά συμφέροντα της. Σημειωτέον πως ο αριθμός των στρατιωτών αυτών ήταν σαφώς μεγαλύτερος από εκείνους που εστάλησαν προς βοήθεια της Ελλάδας όταν δέχθηκε την Ιταλική επίθεση και σχεδόν όμοιος με τον αριθμό των ιταλών εισβολέων της περιόδου 1940-41.[37]

Απώλειες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον πιο αποδεκτό «πίνακα απωλειών» των αντιμαχόμενων πλευρών στις μάχες της Αθήνας, οι βρετανικές δυνάμεις είχαν 210 νεκρούς, 55 μόνιμα αγνοούμενους και 1100 αιχμαλώτους στα χέρια του ΕΛΑΣ. Οι κυβερνητικές δυνάμεις είχαν 3480 νεκρούς (889 ανήκαν στη χωροφυλακή και την αστυνομία και 2540 στα στρατιωτικά τμήματα) και πολλούς αιχμαλώτους. Οι απώλειες του ΕΛΑΣ υπολογίστηκαν στους 2-3 χιλιάδες νεκρούς και 7-8 χιλιάδες αιχμαλωτισθέντες, χωρίς στους τελευταίους να υπολογίζονται οι αριστεροί πολίτες και οπαδοί του ΕΑΜ που συνέλαβαν οι Βρετανοί.[38] Οι συνολικές απώλειες από τις 33 μέρες συγκρούσεων ανήλθαν στον αριθμό των 17.000 νεκρών, δηλαδή περισσότερων από όσους χάθηκαν στον πόλεμο του 1940-41 (15.000).[39]

Η τύχη των ομήρων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δραματική υπήρξε η κατάληξη της σύγκρουσης για χιλιάδες συλληφθέντες αμάχους και των δυο πλευρών, ιδιαίτερα όμως για εκείνους που χαρακτηρίσθηκαν σαν 'αντιδραστικοί' εκ μέρους του ΚΚΕ, ή απλά προέρχονταν από οικονομικές και κοινωνικές τάξεις που θεωρούνταν αντίπαλες. Κατά την αποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα, μέλη των πολιτοφυλακών του απήγαγαν με τη βία και πήραν μαζί τους σαν ομήρους μερικές χιλιάδες κατοίκους των πιο πλούσιων κυρίως συνοικιών της πρωτεύουσας. Ο λόγος για αυτή την ενέργεια, ήταν, σύμφωνα με τα όσα υποστήριξε η Αριστερά, να υπάρξει μια διασφάλιση για την τύχη αρκετών χιλιάδων αριστερών αιχμαλώτων που είχαν συλληφθεί ήδη από τους βρετανούς και μεταφερθεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Ακόμη, ήταν ένας τρόπος να ασκηθεί πίεση στην κυβερνητική πλευρά, προκειμένου να μην υπάρξουν αρνητικές συνέπειες (αντεκδίκησης) για τα μέλη και τους οπαδούς του ΚΚΕ που παρέμειναν στην Αθήνα. Ωστόσο, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε αυτή η πρωτοφανής, ομαδική ομηρεία, προκάλεσε την αγανάκτηση μεγάλης μερίδας του ελληνικού λαού, καθώς οι όμηροι υποχρεώθηκαν να διανύσουν τεράστιες αποστάσεις οδικώς, μέσα από δύσβατες περιοχές, χωρίς στοιχειώδη μέριμνα για την ένδυση, υπόδηση και προστασία τους από το δριμύ ψύχος, με συνέπεια πολλοί από αυτούς να χάσουν τη ζωή τους, ενώ υπήρξαν και περιπτώσεις όπου όμηροι εκτελέστηκαν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του τότε 13χρονου και μετέπειτα αστού συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα ο οποίος κρατήθηκε ως όμηρος μαζί με τη μητέρα του και αγρότερα κατέγραψε τις εμπειρίες του εκείνες σε κάποια από τα έργα του («Τα Χιόνια του Δεκέμβρη...»[40] κ.α.)

Αιτίες της ήττας του ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αιτία της ήττας του ΕΛΑΣ ήταν η γενικευμένη επέμβαση των Βρετανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, επέμβαση που το ΕΑΜ είχε από την αρχή υποτιμήσει, όπως και η δύναμη πυρός που διέθεταν οι βρετανοί (αεροπορία, τανκς) σε αντίθεση με τον ισχνό οπλισμό του ΕΛΑΣ.[41] Όπως υποστηρίζουν ορισμένοι ιστορικοί το ΚΚΕ δεν προσανατολιζόταν σε γενικευμένη σύγκρουση για αυτό κράτησε σε απόσταση τον εμπειροπόλεμο τακτικό ΕΛΑΣ, κράτησε μακριά από την Αθήνα, στη Λαμία, το Γ.Σ του ΕΛΑΣ με τους υπέρμαχους της σύγκρουσης Βελουχιώτη-Σαράφη, ενώ, έδωσε την μάχη με τον ελαφρά οπλισμένο εφεδρικό ΕΛΑΣ Αθήνας και επιτελικούς αξιωματικούς που δεν είχανε την απαιτούμενη εμπειρία (αντίθετα ο Σαράφης είχε ηγηθεί του Βενιζελικού κινήματος το 1935 στην Αθήνα) και χωρίς κομματική ιδιότητα μέσα στο ΚΚΕ μάλιστα επιτελάρχης της Κ.Ε του ΕΛΑΣ διορίστηκε ο Κωνσταντίνος Λαγγουράνης πρώην υποδιοικητής του 5/42 συντάγματος της ΕΚΚΑ ο οποίος τυχαία βρέθηκε στην Αθήνα για να συναντήσει τους οικείους του.

Η ηγεσία του ΚΚΕ αμφιταλαντευόταν όσον αφορά στην εμπλοκή απευθείας με τις βρετανικές δυνάμεις, γεγονός που την οδήγησε σε σπασμωδικές κινήσεις και καθυστέρηση λήψης κρίσιμων αποφάσεων, τα αίτια δε αυτής της στάσης πρέπει να αναζητηθούν στον εύλογο προβληματισμό από την αινιγματική (για αυτούς) σιγή της Μόσχας, τον κίνδυνο τορπιλισμού του συμμαχικού αγώνα σε μια κρίσιμη περίοδο του πολέμου, όταν ακόμη οι Γερμανοί δεν είχαν ηττηθεί και τις συγκρούσεις στο εσωτερικό του ΕΑΜ, ακόμη και αυτής της ΚΕ του ΚΚΕ. Επομένως, η επιλογή της ένοπλης αντιπαράθεσης περιορίσθηκε σαν μέσο πίεσης από την πλευρά της Αριστεράς για την επίτευξη πολιτικής λύσης και όχι ως προϋπόθεση για την εγκαθίδρυση λαοκρατικού καθεστώτος στη μεταπολεμική Ελλάδα.[42] Ωστόσο, κατά άλλους ιστορικους η θεωρία αυτή πάσχει, διότι το ΚΚΕ διέθετε άφθονα μέσα πίεσης, όπως η κωλυσιεργία στο ζήτημα του αφοπλισμού, οι απεργίες, οι διαδηλώσεις και οι «αυθόρμητες» επιθέσεις, που αποδίδονταν «στην έξαψη των πνευμάτων». Άρα, η συντονισμένη επίθεση κατά των αστυνομικών και χωροφυλάκων και βέβαια η θανάτωση των αιχμαλώτων, πολλές φορές με άγριο τρόπο, δεν μπορεί να εκληφθεί σαν απλή «άσκηση πίεσης»[43]. Παραταύτα, πολλοί υποστηρίζουν, εύλογα, ότι αν το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στόχευε εξ' αρχής σε επιβολή κομμουνιστικού τύπου καθεστώτος, αφενός θα εξαπέλυε το στρατιωτικό του κίνημα στο κενό διάστημα από 12-18 Οκτωβρίου του 1944 (όταν ήταν η μοναδική εξουσία στην Ελλάδα), αφετέρου δεν θα καθυστερούσε την έναρξη επιχειρήσεων εναντίον των βρετανών επί μια σχεδόν εβδομάδα μετά την έκρηξη της Δεκεμβριανής σύγκρουσης.[44]

Η σοβιετική σιωπή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βρετανικά άρματα και πεζικό εισβάλουν στα κεντρικά γραφεία του ΕΑΜ, στην οδό Κοραή, απέναντι από το Πανεπιστήμιο.

Όσο υπήρχε ο κίνδυνος μιας χωριστής ειρήνης των ΗΠΑ και της Βρετανίας με την νικημένη Γερμανία, τα σοβιετικά στρατεύματα, που έως το καλοκαίρι του 1944, είχαν προελάσει έως τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, δεν επρόκειτο να περάσουν την ελληνο-βουλαρική μεθόριο.[45] Η συνάντηση της Γιάλτας πλησίαζε και η Σοβιετική ένωση δεν ήθελε να δυσαρεστήσει τους Βρεταννούς και έτσι να διακινδυνεύσει σπουδαία συμφέροντά της σε άλλες περιοχές.[46][47] Μετά τα γεγονότα ο Στάλιν τήρησε μια περίεργη σιγή· απέφυγε και να επικρίνει τους Βρεταννούς αλλά και να αποθαρρύνει τον ΕΛΑΣ. Σχετικά με την στάση αυτή του Στάλιν, ο Τσώρτσιλ παρατηρεί ότι ενώ οι ΗΠΑ επέκριναν τη βρεταννική παρέμβαση στην Ελλάδα, ο «Στάλιν παρέμεινε αυστηρά και πιστά προσκολλημένος στη Συμφωνία μας του Οκτωβρίου (απόσυρση βουλγαρικών στρατευμάτων μέχρι τέλη Οκτωβρίου από τη Μακεδονία και Θράκη) και κατά τη διάρκεια των πολλών εβδομάδων του αγώνα εναντίον των κομμουνιστών στους δρόμους της Αθήνας ούτε μια λέξη μομφής δεν βγήκε από τη «Πράβδα» ή την «Ισβέστια» ». Ωστόσο, από τα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα,[48] προκύπτει ότι, πριν από τη ανακωχή, η ΕΣΣΔ προειδοποίσε την ηγεσία του ΚΚΕ, μέσω του Βούλγαρου κομμουνιστή ηγέτη, πρώην γενικού Γραμματέα της Κομιντέρν Γκεόργκι Δημητρόφ, να μη περιμένει καμιά βοήθεια.

Ο Στάλιν είχε τηρήσει αυστηρά αυτήν τη Συμφωνία των ποσοστών στις έξι εβδομάδες που είχαν διαρκέσει οι μάχες εναντίον του ΕΛΑΣ στην Αθήνα ούτε η Ισβέστια ούτε η Πράβδα αναφέρθηκαν στο γεγονός. Στις δύο όμως βαλκανικές χώρες της Μαύρης Θάλασσας ακολουθούσε αντίθετη πορεία. Αν όμως τον πίεζαν μπορεί να έλεγε: «Εγώ δεν επεμβαίνω σε ό,τι κάνετε στην Ελλάδα. Επομένως, για ποιο λόγο εσείς δε με αφήνετε να δράσω ελεύθερα στη Ρουμανία;»[49].

Μια παρόμοια ερμηνεία της σοβιετικής στάσης ήταν και του Τάκη Λαζαρίδη (νεαρού ΕΛΑΣίτη τότε), υιού του Κώστα Λαζαρίδη. Σύμφωνα με τον Λαζαρίδη, η σοβιετική πλευρά τηρούσε επισήμως στάση ουδετερότητας έως και αποδοκιμασίας, ανεπισήμως όμως μέσω της σοβιετικής ειρηνευτικής αποστολής στην Αθήνα υποδαύλιζε τα πάθη και ενεθάρρυνε την ηγεσία και τους ανθρώπους του ΚΚΕ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.[50] Έτσι με αυτόν τον τρόπο και έμενε πιστή στις συμφωνίες της με τη Βρετανία, και παράλληλα προκαλούσε περισσότερη αναταραχή στην Ελλάδα έχοντας άλλοθι και ελεύθερο πεδίο για επεμβάσεις σε «δικές της περιοχές».[51]

Η βρετανική επέμβαση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Βρετανοί αντίθετα, μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό τους, παρουσιάστηκαν αποφασισμένοι σε μέγιστο βαθμό. Ο Τσώρτσιλ, έχοντας ενισχύσει τη θέση του με την αγγλοσοβιετική συμφωνία της Μόσχας στις 9 Οκτωβρίου 1944 που αφορούσε τα Βαλκάνια με την άμεση απόσυρση μέχρι τέλος Οκτωβρίου των βουλγαρικών στρατευμάτων από τις περιοχές της Μακεδονίας και Θράκης, ενώ το ΚΚΕ σε αντιστάθμισμα, ζήτησε από το Βουλγαρικό Κομμουνιστικό Κόμμα την αποστολή μεγάλης ποσότητας όπλων και πυρομαχικών, για να λάβει αρνητική απάντηση στις 21 του ίδιου μήνα. Το αιτιολογικό ήταν οι κίνδυνοι διεθνών επιπλοκών αλλά και η έλλειψη όπλων[52]. Ο Τσώρτσιλ διέταξε την κατάπνιξη της εξέγερσης και σε σχετικό μήνυμά του προς το στρατηγό Σκόμπι ανέφερε επί λέξει: "μη διστάσετε να ενεργήσετε ωσάν να ευρίσκεστε σε μια κατακτημένη πόλη όπου έχει ξεσπάσει μια τοπική εξέγερσις". Τον ίδιο καιρό τηλεγράφησε στον Βρετανό πρέσβη στην Αθήνα σερ Ρέτζιναλντ Λήπερ (Sir Reginald Leeper) ότι αυτός και ο Παπανδρέου έπρεπε να ακολουθήσουν τις διαταγές του Σκόμπι για όλα τα θέματα που αφορούσαν τη δημόσια τάξη και ασφάλεια.[53] Ακόμα, στα Απομνημονεύματά του[54] σημειώνει σχετικά: «Δεν έχει νόημα να κάνεις τέτοια πράγματα με ημίμετρα» [55] Επιδιώκοντας δε να εισπράξει τη συμπαράσταση του Αμερικανού προέδρου Φ. Ρούζβελτ για την επέμβασή του στην Ελλάδα, ο Τσώρτσιλ δεν δίστασε να ψεύδεται εσκεμμένα σε μήνυμά του προς αυτόν, αναφέροντας απώλειες δήθεν 40.000 βρετανών στρατιωτών στην προσπάθεια υπεράσπισης της Ελλάδας κατά την προσβολή της από τις δυνάμεις του Άξονα (1940 -41)

Η αγόρευση του Τσώρτσιλ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 18/1/1945 ο Βρετανός πρωθυπουργός μίλησε ενώπιον της Βουλής των Κοινοτήτων και έδωσε εξηγήσεις όσον αφορά τη πολιτική του σχετικά με τη κατάσταση στην Ελλάδα και τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα. Ο Τσώρτσιλ αμύνθηκε της πολιτικής του προχώρησε σε κριτική του ΕΛΑΣ.

.......«Μετέβημεν εις την Ελλάδα με την πρόθεσιν να βοηθήσωμεν την Ελληνικήν Κυβέρνησιν, η οποίαν αντιμετώπιζε τη σύγχυσιν που είχε προκαλέσει εις την χώραν ο τρόμος των Γερμανών[...]Είχομεν προμηθεύσει εις τους άνδρας αυτούς όπλα εις σημαντικάς ποσότητας, με την ελπίδα ότι θα εμάχοντο κατά των Γερμανών[...]Δεν επρόκειτο να επιτεθούν κατά των Γερμανών, αλλά κατά μέγα μέρος έλαβον απλώς τα όπλα αυτά και ενήδρευον παριμένοντας την στιγμήν να καταλάβουν την αρχήν και να κάμουν την Ελλάδα κομμουνιστικό κράτος με ολοκληρωτικήν εκκαθάρισιν όλων των αντιθέτων[...]Ο εξοπλισμένος ΕΛΑΣ κατά την τελευταίαν διετίαν έπαιξε πολύ μικρόν ρόλον εις τον αγώνα κατά των Γερμανών. Δεν δύναμαι να εξάρω τον ρόλον του, όπως θα έπραττον αποτίων φόρον θαυμασμού εις τους ηρωικούς Γάλλους Μακί και τους Βέλγους τοιούτους» .

Αντιδράσεις στο εσωτερικό της Βρετανίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η απροκάλυπτη επέμβαση των βρετανών στα εσωτερικά ζητήματα της Ελλάδας και γενικά στην απελευθερωμένη Ευρώπη, αντίθετα με όσα προβλέπονταν περί σεβασμού της επιθυμίας των λαών στη «Χάρτα του Ατλαντικού», προκάλεσε μια θυελώδη συνεδρίαση του αγγλικού κοινοβούλιου, όπου στις 8 Δεκεμβρίου ο βουλευτής των Εργατικών Σέυμορ Κοκς έφτασε στο σημείο να παραλληλίσει τις ενέργειες του Ουίνστον Τσώρτσιλ να επιβάλει τις κυβερνήσεις της αρεσκείας του, με εκείνες του Αδόλφου Χίτλερ να διορίζει γκάουλάϊτερ στις κατεχόμενες από τον Άξονα χώρες.[56]

Χρονολόγιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ημερομηνία Γεγονότα
Οι σαράντα κρίσιμες ημέρες (11 Οκτωβρίου - 21 Νοεμβρίου 1944).
Η Ρωσία, ανησυχώντας για σύναψη χωριστής ειρήνης των ΗΠΑ και της Βρετανίας με τον Χίτλερ, ήδη είχε προελάσει τον Ιούνιο μέχρι τα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα και δεν επρόκειτο τα στρατεύματά της να περάσουν την ελληνική μεθόριο, αν συνέβαινε το αντίθετο.[57] Αρχικά το ΚΚΕ πίστευε ότι τα σοβιετικά στρατεύματα είχαν σταματήσει μόνο για λίγο.[58]
11 Οκτωβρίου Ο Τσώρτσιλ και ο Στάλιν συμφωνούν να αποσυρθούν τα βουλγαρικά στρατεύματα από τη Μακεδονία και την Θράκη μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου. Αγγλοσοβιετικές συνομιλίες 9-10 Οκτωβρίου γνωστές και ως «συμφωνία των ποσοστών», λόγω του καθορισμού των ζωνών επιρροής, όπως Ελλάδα 90% για τη Βρετανία και Ρουμανία 90% για τη Ρωσία.[59]
12 Οκτωβρίου Τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής εγκατέλειψαν την Αθήνα και στις αμέσως επόμενες, ως και τις 3 Νοεμβρίου, ολoκληρώθηκε η αποχώρησή τους από όλη σχεδόν την Ελλάδα εκτός της Κρήτης και των Δωδεκανήσων.[60]
21 Οκτωβρίου Το ΚΚΕ ενημερώνεται από τον Βούλγαρο κομμουνιστή ηγέτη Δημητρώφ να μη περιμένουν βοήθεια με την αιτιολογία ότι δεν υπάρχουν όπλα, αλλά και λόγω διεθνών περιπλοκών.[61]
5 Νοεμβρίου Ο Παπανδρέου ανακοίνωσε, ύστερα από συνεργασία που είχε με τον στρατηγό Σκόμπι, ότι ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ θα αποστρατευθούν ως στι 10 Δεκεμβρίου. Ακολούθησαν μακρές διαπραγματεύσεις μεταξύ κυβέρνησης και του ΕΑΜ.[62]
9 Νοεμβρίου Είσοδος στην Αθήνα της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας «Ρίμινι»

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συμμετείχαν στη σύγκρουση των Δεκεμβριανών στις τάξεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αθηναγόρας Αθηνέλλης, Γιάννης Αλεξάνδρου (Διαμαντής), Κώστας Αξελός, Νίκος Γόδας, Εμμανουήλ Βαζαίος, Μίκης Θεοδωράκης, Νίκανδρος Κεπέσης, Δημήτριος Κασλάς,

Ταγματάρχης Δημήτρης Κασλάς πολέμησε στο Μοσχάτο υπό τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ

Απόστολος Κοκμάδης, Λεωνίδας Κύρκος, Παντελής Λάσκας, Μιχάλης Κατσαρός, Ιάννης Ξενάκης, Αλέξης Πάρνης, Τίτος Πατρίκιος, Λάκης Σάντας, Σωτήρης Τσιτσιπής, Αλέκος Τσουκόπουλος, Γιώργος Χουλιάρας (Περικλής), Μανώλης Γλέζος, Μάνος Χατζιδάκης, Βασίλης Μπαρτζιώτας, Αιμίλιος Βεάκης, Δήμος Σταρένιος, Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, Γιάννης Ζέβγος, Μέμος Μακρής, Δημήτρης Παρτσαλίδης, Χρύσα Χατζηβασιλείου, Θανάσης Χατζής, Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, Μίμης Φωτόπουλος

Συμμετείχαν στη σύγκρουση των Δεκεμβριανών στις τάξεις του κυβερνητικού στρατού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λεωνίδας Σπαής Θύμιος Δεδούσης Αναστάσιος Πεπονής Γεώργιος - Αλέξανδρος Μαγκάκης Ζάχος Χατζηφωτίου Στυλιανός Παττακός Διονύσιος Παπαδόγκωνας

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Brooke, Lord Alan. Alanbrooke War Diaries 1939-1945: Field Marshall Lord Alane, σελ. 636-637,638,644,714. ISBN 0520239024. 
  2. Δεκέμβρης '44, Οι μάχες στις γειτονιές της Αθήνας, Ε Ιστορικά, Η μάχη της Αθήνας, Στρατιωτικές Επιχειρήσεις από 4 Δεκεμβρίου 1944 ως 6 Ιανουαρίου 1945, Γεώργιος Μαργαρίτης, σελ 18
  3. ««Δεκεμβριανά 1944»: Η Αθήνα ως πεδίο μάχης». www.athensvoice.gr. http://www.athensvoice.gr/article/city-news-voices/%25CF%2583%25CF%2585%25CE%25BD%25CE%25B5%25CE%25BD%25CF%2584%25CE%25B5%25CF%2585%25CE%25BE%25CE%25B7/%25C2%25AB%25CE%25B4%25CE%25B5%25CE%25BA%25CE%25B5%25CE%25BC%25CE%25B2%25CF%2581%25CE%25B9%25CE%25B1%25CE%25BD%25CE%25AC-1944%25C2%25BB-%25CE%25B7-%25CE%25B1%25CE%25B8%25CE%25AE%25CE%25BD%25CE%25B1-%25CF%2589%25CF%2582-%25CF%2580%25CE%25B5%25CE%25B4%25CE%25AF%25CE%25BF-%25CE%25BC%25CE%25AC%25CF%2587%25CE%25B7%25CF%2582. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  4. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944, η Μάχη της Αθήνας» (έκδοση «Αλεξάνδρεια», 2014), σελ. 163
  5. «Τα Δεκεμβριανά (1944)». Σαν Σήμερα .gr. http://www.sansimera.gr/articles/357. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  6. Savage Continent: Europe in the Aftermath of World War II By Keith Lowe
  7. «Δρόμος της Αριστεράς». e-dromos.gr. http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=10469:%25CE%25BC%25CE%25B5%25CE%25BD%25CE%25AD%25CE%25BB%25CE%25B1%25CE%25BF%25CF%2582-%25CF%2587%25CE%25B1%25CF%2581%25CE%25B1%25CE%25BB%25CE%25B1%25CE%25BC%25CF%2580%25CE%25AF%25CE%25B4%25CE%25B7%25CF%2582*&Itemid=44. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  8. «71 χρόνια από την απελευθέρωση της Αθήνας. Του Μενέλαου Χαραλαμπίδη». TVXS - TV Χωρίς Σύνορα. http://tvxs.gr/news/san-simera/68-xronia-apo-tin-apeleytherosi-tis-athinas-toy-menelaoy-xaralampidi. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  9. ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων Ευάνθης Χατζηβασιλείου Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2004 σελ 256
  10. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά - 1944 Η Μάχη της Αθήνας», σελ. 46 έκδοση «Αλεξάνδρεια», 2014
  11. jah, Αναρτήθηκε από; rinos. «Πού να σου εξηγώ τώρα...: Αθήνα, Οκτώβριος 1944». http://jahandrinos.blogspot.com/2012/11/1944.html. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  12. ΠΕΑΝ (1941-1945)...ό.π σελ 259
  13. 68 χρόνια από ό.π
  14. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά - 1944 Η Μάχη της Αθήνας», σελ. 51 (έκδοση «Αλεξάνδρεια», 2014)
  15. Μ. Χαραλαμπίδης, ό.π. σελ. 47
  16. Κατοχή Αντίσταση 1941-1944 ΤΑ ΝΕΑ, Ένας δρόμος χωρίς σύγκρουση; Το παιχνίδι για την εξουσία, 1943-1944 Ιωάννα Παπαθανασίου/ Θανάσης Σφήκας σελ 162-164
  17. Μ. Χαραλαμπίδης, ό.π. σελ. 56-7
  18. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά - 1944 Η Μάχη της Αθήνας», σελ. 58-9 (έκδοση «Αλεξάνδρεια», 2014)
  19. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά - 1944 Η Μάχη της Αθήνας», σελ. 62 (έκδοση «Αλεξάνδρεια», 2014)
  20. Βασίλειος Κόντης, «Η σύγκρουση του Δεκεμβρίου 1944», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ.ΙΣΤ, 2000, σελ.103
  21. Άγγελος Αγγελόπουλος, «Από την κατοχή στον εμφύλιο», σελ. 139, εκδόσεις «Παρουσία», Αθήνα, 1994
  22. Εφημερίδα «Ελευθερία», φύλλο της 2 Δεκεμβρίου 1944, σελ. 1: «... Εάν όλοι μαζί δεν επιτύχωμεν αυτό, το νόμισμα ΔΕΝ θα κρατηθή σταθερόν και ο λαός ΔΕΝ θα τραφή...»
  23. Άγγελος Αγγελόπουλος, ό.π., σελ. 166
  24. C.M. Woodhouse, Modern Greece, Faber and Faber, 1991, p. 253
  25. Καθημερινή, Επτά Ημέρες Ο Τραγικός Δεκέμβριος με το φακό του Κέσελ
  26. Ριζοσπάστης Ωμή επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα
  27. ΄΄Πολιτικά Κείμενα Γεωργίου Παπανδρέου
  28. «The Sydney Morning Herald», 7-12-1944
  29. «The Sydney Morning Herald», 7-12-1944
  30. 30,0 30,1 30,2 Δεκεμβριανά: Η μάχη που καθόρισε τη μοίρα της μεταπολεμικής Ελλάδας, Τεύχος 10 (Δεκέμβριος 2009). Ιστορία του Έθνους. Το Έθνος, σελ. 41-65. 
  31. Το Βήμα Η σύγκρουση στου Μακρυγιάννη
  32. «Καταστροφές και λεηλασίες αρχαιοτήτων στον πόλεμο». Ελευθεροτυπία. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=394642. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  33. Χαραλαμπίδης (2014) σσ. 186-187
  34. Ριζοσπάστης Η επιχείρηση των υπονόμων της Αθήνας
  35. Ριζοσπάστης Η αγγλική στρατιωτική επέμβαση και τα γεγονότα του Δεκέμβρη
  36. Ίδρυμα Μείζωνος Ελληνισμού Από το θρίαμβο της Απελευθέρωσης στην τραγωδία του Εμφυλίου Τα Δεκεμβριανά
  37. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944, η Μάχη της Αθήνας», σελ. 103
  38. Γιώργος Μαργαρίτης, «Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949», Τόμος 1, εκδ. Βιβλιόραμα, Αθήνα 2001, σελ. 74-75
  39. Άγγελος Αγγελόπουλος, στο «Από την κατοχή στον εμφύλιο», σελ. 140
  40. Λογοτεχνικές αναφορές-Μένη Κουμανταρέα, Τα χιόνια του Δεκέμβρη παραμονεύουν πάντα, χριστουγεννιάτικο διήγημα, 'ΤΟ ΒΗΜΑ', 25 Δεκεμβρίου 2004
  41. «emfilios: Γιατί το ΚΚΕ μετέφερε τις συγκρούσεις στην Αθήνα- ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ 1944». http://emfilios.blogspot.com/2012/12/1944.html. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  42. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944, η Μάχη της Αθήνας», σελ. 121-122 , Βλάσσης Αγτζίδης, Ο Δεκέμβρης του '44 και ο βρετανικός παράγοντας
  43. Μαυρογορδάτος 2014 σ. 30
  44. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944, η Μάχη της Αθήνας», σελ. 102 και 152-154
  45. Βασίλης Κόντης, «Η πολιτική του ΚΚΕ και η Σοβιετική Ένωση στις παραμονές της απελευθέρωσης», [ΙΜΧΑ] Μακεδονία και Θράκη, 1941-1944: Κατοχή-Αντίσταση-Απελευθέρωση, Θεσσαλονίκη 1998, σσ 347-355,
  46. ΙΕΕ, τόμ. ΙΣΤ΄ σ.102, εκδ. Αθηνών 2000, ISBN 960-213-393-7
  47. Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Εισαγωγή στην ιστορία του μεταπολεμικού κόσμου, εκδ. Πατάκης, Αθήνα, 2004, σελ.75-76, «...είναι βέβαιο ότι ο Σοβιετικός ηγέτης προσδοκούσε να επικαλεστεί τη στάση του αυτή κατά τα Δεκεμβριανά, εάν οι Δυτικοί διαμαρτύρονταν στο μέλλον για την επιβολή της δικής του πολιτικής στην Ανατολική Ευρώπη.»
  48. ΙΕΕ, ο..π. σ. 104
  49. Ουίνστον Τσώρτσιλ, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, τόμ. 6, σ. 170, εκδ. Γκοβόστη, 2010 ISBN 978-960-475-235-5
  50. Ζολώτα, Αναστασίου Π. (Δεκέμβριος 1999). Εμφύλιος πόλεμος: 1946-1949. Έργον της Σοβιετικής Ρωσίας δι'ελληνικών χειρών. Αθήναι. 
  51. Τάκης Λαζαρίδης, Ευτυχώς ηττηθήκαμε σύντροφοι
  52. Ιορντάν Μπάεφ, Ο Εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα, Διεθνείς διαστάσεις, εκδ. Φιλίστωρ, Αθήνα 1995
  53. Γιάννης Ανδρικόπουλος, 1944 κρίσιμη χρονιά, τόμ. Β΄ εκδ Διογένης, 1974
  54. Ουίστον Τσώρτσιλ, Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, τόμ Δ΄, εκδ. Οργανισμός Μορφωτικής Εστίας
  55. ΙΕΕ, ο.π. σ. 104
  56. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκέμβριος 1944, η Μάχη της Αθήνας», σελ. 79
  57. Βασίλης Κόντης, σ. 355 ό.π.
  58. ΙΕΕ, ό.π. σ.101
  59. ΙΕΕ, σ. 100 ό.π.
  60. Ελληνική Ιστορία, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, σ. 405, Εκδ. Αθηνών 1992
  61. Ιορντάν Μπάεφ, Ο Εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα, Αθήνα 1997 σ. 78,«Έκθεση Πέτρου Ρούσου προς τη βουλγαρική ηγεσία.»
  62. ΙΕΕ, σ. 103, ό.π.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]