Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών
ΗγέτεςΚώστας Τσαπόγας (επιχειρησιακός), Στέργιος Αναστασιάδης (πολιτικός καθοδηγητής)
ΠεριοχήΕλλάδα
ΥπαγωγήΑχτιδικές οργανώσεις ΚΚΕ
ΑντίπαλοιΤάγματα ασφαλείας
Οργάνωση Χ
ΈΔΕΣ Αθηνών
ΕΣΑΣ
ΕΕΕ

Η Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών ή Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα[1] ή Οργάνωση Προστασίας Λαικού Αγώνα[2] (εν συντομία, ΟΠΛΑ) ήταν ένοπλη οργάνωση, που έδρασε στις πόλεις της Ελλάδας από το 1943 μέχρι το 1947.προσκείμενη στο ΕΑΜ και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, εκτελούσε καθήκοντα ασφαλείας, συλλογής πληροφοριών και ειδικών αποστολών,στην Κατοχή, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και κατά τη διάρκεια του εμφυλίου.

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς δημιουργήθηκε η ΟΠΛΑ, αλλά η δράση της ξεκίνησε στις αρχές του καλοκαιριού του 1943. Την άνοιξη του 1944, όταν το ΕΑΜ συγκρότησε την Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) με αξιώσεις κυβερνητικής εξουσίας, η οργάνωση επίσημα διαλύθηκε και ενσωματώθηκε στην Εθνική Πολιτοφυλακή, που ήταν το ένοπλο σώμα ασφαλείας της ΠΕΕΑ, αλλά η ονομασία «ΟΠΛΑ» συνέχισε να χρησιμοποιείται ευρέως.[3] Το 1947, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, η ηγεσία του ΚΚΕ δημιούργησε στη θέση της την Λαϊκή Πολιτοφυλακή.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την άνοιξη του 1944, όταν η ΠΕΕΑ αποφάσισε να συγκροτήσει μονάδες πολιτοφυλακής, με καθαρά αστυνομικά καθήκοντα, τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην ύπαιθρο, που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΕΛΑΣ, η ΟΠΛΑ αντικαταστάθηκε από την Εθνική Πολιτοφυλακή (ΕΠ),[4] συνεχίζοντας όμως τη δράση της.[5] Κατά τον εμφύλιο ονομαζόταν Στενή Αυτοάμυνα.

Η δράση της οργάνωσης περιλάμβανε καταρχήν σαμποτάζ σε στρατιωτικούς στόχους, αλλά επεκτάθηκε και σε εκτελέσεις ατόμων που κρίνονταν ως δωσίλογοι, ταγματασφαλίτες, αλλά και επικίνδυνοι πολιτικοί αντίπαλοι του ΚΚΕ (ακόμα και από το χώρο της αριστεράς όπως αρχειομαρξιστές, τροτσκιστές, αναρχικούς κλπ). Αποκτώντας εξαρχής χαρακτηριστικά αντάρτικου πόλης, είχε ως στόχο να προστατεύσει αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης από τις επιθέσεις των εντολοδόχων του γερμανικού καθεστώτος, της Αστυνομίας Πόλεων και της Χωροφυλακής, ενώ προέβη και σε συμπλοκές με γερμανικά στρατεύματα μέσα στις πόλεις.[6]

Θύματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανάμεσα στα θύματα της ΟΠΛΑ ήταν και δύο υπουργοί ελληνικών κυβερνήσεων: ο Νικόλαος Καλύβας, γνωστός δεξιός συνδικαλιστής, υπουργός Εργασίας στην δωσιλογική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου, και ο Χρήστος Λαδάς, υπουργός Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη, η οποία διεξήγαγε τον εμφύλιο.

Άλλα γνωστά θύματα της ΟΠΛΑ ήταν ο Σήφης Βαρδινογιάννης, αρχηγός του ΕΔΕΣ Πειραιά και διευθυντής της Ασφάλειας Πειραιά,[7] ο Δημήτριος Κωφίτσας, διευθυντής της Διώξεως Κομμουνισμού της Ασφάλειας Θεσσαλονίκης, ο Μανώλης Μανωλέας, πρώην βουλευτής του ΚΚΕ και στη συνέχεια συνεργάτης των δωσιλογικών κυβερνήσεων, ο ακροδεξιός Νίκος Σκανδάλης, στέλεχος της δωσιλογικής οργάνωσης «Εθνική Ένωσις Ελλάδος», ο Νίκος Παπαγεωργίου, επικεφαλής της Οργάνωσης Χ στο Παγκράτι (εύελπις, σφοδρός αντικομμουνιστής, του οποίου δολοφονήθηκε στη συνέχεια και όλη του η οικογένεια).Επίσης θύματα ήταν το πρώην κορυφαίο στέλεχος του ΚΚΕ και μετέπειτα στέλεχος των αρχών ασφαλείας Μιχάλης Τυρίμος τον Ιανουάριο του 1945, το πρώην στέλεχος του ΚΚΕ και πράκτορας της Ασφάλειας επί δικτατορίας Μεταξά Δημήτρης Κουτσογιάννης καθώς και η ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών.[8] Επιπλέον θύματα της οργάνωσης αναφέρονται και αρκετοί τροτσκιστές[9] καθώς και δεκάδες αξιωματικοί της Χωροφυλακής, της Αστυνομίας Πόλεων και των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Μέλη της ΟΠΛΑ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τα ελάχιστα ονόματα μελών της οργάνωσης, που έχουν διαρρεύσει από μαρτυρίες, ξεχωρίζουν αυτά των Γιώργου Κολλημένου (Σεβδίκιοϊ Μικράς Ασίας 1921-Γουδή 1947) και Αριστοτέλη Τσιφλάκου (Αθήνα 1923-1948).Οι τελευταίοι υπηρξαν εμβληματικά στελέχη της ΟΠΛΑ/Εθνικής Πολιτοφυλακής στις ανατολικές συνοικίες της Αθήνας (Υμηττός, Παγκράτι, Καισαριανή, Βύρωνας), με συμμετοχή σε πολλές εκτελέσεις και αποστολές. Χάθηκαν και οι δύο στον Εμφύλιο, με τον Κολλημένο να καταδικάζεται από κακουργιοδικείο σε θάνατο και να εκτελείται στου Γουδή και τον Τσιφλάκο να χάνει τη ζωή του πολεμώντας στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ). Επίσης από την ίδια περιοχή(Νέα Ελβετία) ήταν και ο Βαγγέλης Μαρτάκης ή Μαύρος, ομαδάρχης της ΟΠΛΑ Βύρωνα, που σκοτώθηκε από ριπή αυτομάτου σε συμπλοκή με Γερμανούς και Ταγματασφαλίτες στο Παγκράτι τον Ιούλη του '44. Στην Κοκκινιά έδρασε ο Θεόδωρος Μακρής, η Διαμάντω Κουμπάκη και ο Στέλιος Σπανός ή "Καρδάρας", που έγινε και τραγούδι από το Μιχάλη Γενίτσαρη, εκτελεσθέντες ή νεκροί σε μάχες με τις κατοχικές δυνάμεις και τους συνεργάτες τους.[6]

Κριτική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οργάνωση έχει τύχει κριτικής για το γεγονός ότι στράφηκε αδιακρίτως εναντίον των πολιτικών αντιπάλων της επίσημης τότε (σταλινικής) γραμμής του ΚΚΕ, με αποτέλεσμα δολοφονίες από το χώρο της αστικής Δεξιάς έως και τον ίδιο το χώρο της Αριστεράς (τροτσκιστές, αρχειομαρξιστές κλπ).[10] Η δράση της κατά τη περίοδο των Δεκεμβριανών και οι πολλαπλές εκτελέσεις της στη περιοχή των διυλιστηρίων της ΟΥΛΕΝ, καθώς και η «αρχή της οικογενειακής ευθύνης» που εφάρμοσε σε πλείστες περιπτώσεις, αποτελεί ένα ακόμα αμφιλεγόμενο και σκοτεινό σημείο.[εκκρεμεί παραπομπή]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Χανδρινός 2012, σελ. 197.
  2. Κατσορίδας, Λιβιεράτος & Παλούκης 2015, σελ. 12.
  3. Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (1944) academia.edu, σελ. 513
  4. Μια σύγκρουση που ερχόταν από το παρελθόν tovima.gr
  5. Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (1944) academia.edu, σελ. 515-516
  6. 6,0 6,1 Χανδρινός Ιάσονας, Το τιμωρό χέρι του λαού. Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944, εκδόσεις Θεμέλιο
  7. Κωστόπουλος, Τάσος (5 Δεκ 2015). «Εικονικοί ήρωες». efsyn.gr. http://www.efsyn.gr/arthro/eikonikoi-iroes. Ανακτήθηκε στις 14 Ιαν 2017. 
  8. ««Πώς σκότωσα τον Χρήστο Λαδά»». News.kathimerini.gr. 29 Οκτωβρίου 2013. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2014. 
  9. Κατσορίδας, Λιβιεράτος & Παλούκης 2015, σελίδες 91-92.
  10. Ταμτάκος Γιάννης, Αναμνήσεις μιας ζωής στο επαναστατικό κίνημα, Κύκλοι Αντιεξουσίας, Θεσσαλονίκη 2003. ISBN 960-92191-0-1 (διανέμεται ελεύθερα)

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Χανδρινός, Ιάσονας (2012). «Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ): Μία πρώτη προσέγγιση». Στο: Βόγλης, Πολυμέρης· Τσιλάγα, Φλώρα· Χανδρινος, Ιάσονας· Χαραλαμπίδης, Μενέλαος. Η εποχή των ρήξεων: Η ελληνική κοινωνία στη δεκαετία του 1940. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. ISBN 978-960-458-363-8. 
  • Χανδρινός, Ιάσονας (2012). Το τιμωρό χέρι του λαού: Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα. Αθήνα: Θεμέλιο. ISBN 978-960-310-356-1. 
  • Κατσορίδας, Δημήτρης· Λιβιεράτος, Δημήτρης· Παλούκης, Κώστας (2015). Ο ελληνικός τροτσκισμός: Ένα χρονικό 1923-1946. Αθήνα: Εργατική Πάλη. ISBN 9603690724.