Συμφωνία της Βάρκιζας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η Συμφωνία της Βάρκιζας υπογράφτηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945[1] [2] από την τότε κυβέρνηση Πλαστήρα και αντιπροσώπους του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) μετά την ανακωχή των Δεκεμβριανών στις 11 Ιανουαρίου 1945 ανάμεσα στις βρετανικές και κυβερνητικές δυνάμεις και τον ΕΛΑΣ, βάσει της οποίας οι δυνάμεις του υποχρεώθηκαν να εκκενώσουν την Αττική και τη Θεσσαλονίκη.[3]

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την αντιπροσωπεία του ΕΑΜ αποτελούσαν ο επικεφαλής Γεώργιος Σιάντος [γ.γ. ΚΚΕ], Ηλίας Τσιριμώκος [γ.γ. Ε.Λ.Δ.], Δημήτρης Παρτσαλίδης [γ. Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ] και ο στρατηγός Στέφανος Σαράφης ως στρατιωτικός σύμβουλος, ενώ η κυβερνητική αντιπροσωπεία απαρτιζόταν από τον επικεφαλής Ιωάννη Σοφιανόπουλο, υπουργό Εξωτερικών, Περικλή Ράλλη (υπουργό Εσωτερικών), Ιωάννη Μακρόπουλο (υπουργό Γεωργίας) και τον συνταγματάρχη Παυσανία Κατσώτα ως στρατιωτικό σύμβουλο. Οι συνομιλίες άρχισαν στις 23:00 της 2 Φεβρουαρίου του 1945 στην έπαυλη Κανελλόπουλου[4] και στην πρώτη συνεδρίαση πήραν μέρος εκ μέρους της κυβερνητικής πλευράς οι Σοφιανόπουλος, Μακρόπουλος, Ράλλης με παρατηρητή το διευθυντή του πολιτικού γραφείου του αντιβασιλέα, Γεωργάκη και εμπειρογνώμονες τον αντισυνταγματάρχη Παυλόπουλο και τον ταγματάρχη Παπαθανασίου. Τους ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ εκπροσώπησαν, αντίστοιχα οι Τσιριμώκος, Σιάντος, Παρτσαλίδης, με εμπειρογνώμονα το Σαράφη και δυο αξιωματικούς του ΕΛΑΣ[5]. Μετά τις αρχικές τυπικές προσφωνήσεις, προέκυψε διαφωνία μεταξύ των δυο μερών για το κρίσιμο ζήτημα της αμνηστίας και η σύσκεψη διακόπηκε προσωρινά[6], για να επαναρχίσει στις 6 Φεβρουαρίου[7] [8]. Το ΕΑΜ απέσυρε την αρχική του αξίωση να συμμετάσχει στην κυβέρνηση, ενώ συζητήθηκαν τα θέματα των δοσιλόγων, της συγκρότησης εθνικού στρατού και σωμάτων ασφαλείας, των ομήρων, της διενέργειας εκλογών και δημοψηφίσματος (το οποίο λόγω συνθηκών θα μετατίθετο χρονικά τουλάχιστο για ένα 6μηνο) και του αφοπλισμού του ΕΛΑΣ. Στις 8 Φεβρουαρίου ανακοινώθηκε ότι ένα σχέδιο αφοπλισμού του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ είχε ήδη καταρτισθεί από τους εμπειρογνώμονες της κυβερνητικής πλευράς (Εφ. "Έθνος", φύλλο 8/2/1945, σελ. 2: "Κατηρτίσθη το σχέδιον αφοπλισμού των ανταρτικών σωμάτων του ΕΛΑΣ") ενώ από τις αστικές εφημερίδες εκφράζονταν επιφυλάξεις για την "υποχωρητική στάση προς το ΕΑΜ που προκαλεί δυσφορίαν" Ο ΕΛΑΣ ζήτησε την άρση του στρατιωτικού νόμου αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, αλλά η κυβέρνηση αρνήθηκε, επιθυμόντας να τον τερματίσει μετά τον πλήρη αφοπλισμό των αριστερών ανταρτών[9]

Περιεχόμενο της συμφωνίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη Συμφωνία αποτελούσαν εννέα άρθρα.

  1. Tη δημιουργία μιας δημοκρατικής πολιτείας με πλήρεις πολιτικές ελευθερίες.
  2. Την άρση του στρατιωτικού νόμου.
  3. Την αμνηστία των πολιτικών αδικημάτων (αλλά με την εξαίρεση των κοινών αδικημάτων), που πραγματοποιήθηκαν μετά τις 3 Δεκεμβρίου 1944.
  4. Την πλήρη απελευθέρωση των συλληφθέντων από τον ΕΛΑΣ.
  5. Τη δημιουργία ενός νέου Εθνικού Στρατού.
  6. Την αποστράτευση του ΕΛΑΣ και τον πλήρη αφοπλισμό του.
  7. Την εκκαθάριση των δημοσίων υπηρεσιών.
  8. Την αντίστοιχη εκκαθάριση των σωμάτων ασφαλείας, και
  9. Τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το πολιτειακό ζήτημα και εκλογών με συμμετοχή διεθνών παρατηρητών.

Τα μετέπειτα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα αποτελέσματα της Συμφωνίας της Βάρκιζας ήταν:

  • Στις 28 Φεβρουαρίου ολοκληρώθηκε ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ, ο οποίος παρέδωσε 100 πυροβόλα διαφόρων τύπων, 81 ομαδικούς και 138 ατομικούς όλμους, 419 πυροβόλα, 1412 οπλοπολυβόλα, 713 αυτόματα τουφέκια, 48.953 τουφέκια και πιστόλια, 57 αντιαρματικά τουφέκια και 17 συσκευές ασυρμάτου.
  • Μερικές μονάδες του ΕΛΑΣ, όπως και ο ηγέτης του Άρης Βελουχιώτης αρνήθηκαν να δεχτούν τη Συμφωνία και κατέφυγαν και πάλι στα βουνά, παρότι ο τελευταίος είχε υπογράψει την αποστράτευση του ΕΛΑΣ. Το Κ.Κ.Ε. τους αποκήρυξε αμέσως, αν και πλέον έχει παραδεχθεί ότι η απόφαση του Βελουχιώτη ήταν σωστή και τον έχει αποκαταστήσει πολιτικά.
  • Οι παραβιάσεις των όρων κυρίως από την μεριά της Δεξιάς, οδήγησαν σε νέα πολιτική πόλωση και στα δραματικά γεγονότα του εμφυλίου 1946-1949.

Ωστόσο, η Συμφωνία της Βάρκιζας περιείχε ουσιαστικές αδυναμίες και νομικά κενά, τα οποία σε συνδυασμό με την έλλειψη συνεννόησης ανάμεσα στις δύο πλευρές, τελικά οδήγησαν στην ουσιαστική ακύρωσή της. Υπήρχε, χαρακτηριστικά, η πιο κάτω σημαντική παράλειψη: Ενώ με τη συμφωνία της Βάρκιζας παραχωρούνταν αμνηστία στους αντάρτες του ΕΛΑΣ, δε λαμβάνετο πρόνοια για τα ποινικά αδικήματα που διαπράχθηκαν στην περίοδο των Δεκεμβριανών. Αυτή η παράλειψη θα έχει μοιραίες επιπτώσεις στις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Μετά την υπογραφή της Συνθήκης ξέσπασε η λεγόμενη Λευκή Τρομοκρατία και κύμα αντεκδικήσεων όχι μόνο εναντίον των κομμουνιστών, αλλά και πολιτών που είχαν ενταχθεί ή συμπαθούσαν το ΕΑΜ. Λόγω της συνθήκης το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας παρέμεινε τυπικά νόμιμο κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου έως τις 27/12/1947, όταν με τον Α.Ν. 509/1947 (Ιδιώνυμο) τέθηκε εκτός νόμου. Νωρίτερα, το καλοκαίρι του 1946, με το Γ' Ψήφισμα, είχε αρχίσει η δίωξη, από το επίσημο κράτος, των αριστερών και φιλοαριστερών πολιτών με έκτακτα στρατοδικεία και εκτελέσεις.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές- Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Εφημερίδα "Έθνος", φύλλο της 12/2/1945, πρωτοσέλιδο άρθρο με τίτλο: "Επήλθε συμφωνία με το ΕΑΜ. Αι συνομιλίαι ετερματίσθησαν σήμερον την 4ην πρωϊνήν."
  2. Πρωτοσέλιδο άρθρο της εφημερίδας "Ελευθερία" στο φύλλο της 13 Φεβρουαρίου 1945, με τίτλο: "Την 7.20 χθες υπεγράφη η συμφωνία μεταξύ της κυβερνήσεως και του ΕΑΜ. Αίρεται ο στρατιωτικός νόμος καθ' όλην την επικράτειαν. Ο ΕΛΑΣ θα παραδώσει τα όπλα μέχρι της 26 Φεβρουαρίου. Δημοσιεύεται ο νόμος περί πολιτικής αμνηστεύσεως. Ανεχώρησε χθες η αντιπροσωπεία του ΕΑΜ προς εφαρμογήν των όρων της συμφωνίας"
  3. ΙΕΕ, ό.π.
  4. Φύλλο εφημερίδας "Έθνος" της 3/2/1945, σελ. 2: "Διαπιστούται διάθεσις ταχέως τερματισμού της ανωμαλίας"
  5. Φύλλο εφημερίδας "Ελευθερία" της 3 Φεβρουαρίου 1945, σελ. 1
  6. Εφημερίδα "Έθνος", φύλλο της 5 Φεβρουαρίου 1945, σελ. 2: "Η απάντησις του κ. Σιάντου προκέλεσεν την διακοπήν των συζητήσεων με τον ΕΛΑΣ"
  7. Φύλλο εφημερίδας "Ελευθερία" της 6 Φεβρουαρίου 1945, σελ. 1
  8. Φύλλο εφημερίδας "Έθνος" της 6/2/1945, σελ. 2: "ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΩΡΑ: Επανήρχισαν σήμερον αι συζητήσεις με τον ΕΛΑΣ. Επικρατεί γενικώς, αισιοδοξία δια την επίτευξιν συμφωνίας"
  9. Εφημερίδα "Ελευθερία", φύλλο της 10 Φεβρουαρίου 1945, σελ. 2

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φυλλάδιο μαθήματος Ιστορίας Γ' Λυκείου

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Χάρης Βλαβιανός, "Η βαλκανική διάσταση της Συμφωνίας της Βάρκιζας και η σοβιετική πολιτική. Η προδοσία του μύθου και ο μύθος της προδοσίας", Ίστωρ, 1 (1990), σελ. 117-145
  • Σπύρος Γασπαρινάτος, Απελευθέρωση, Δεκεμβριανά, Βάρκιζα, Σειρά: «Βιβλιοθήκη ιστορική», εκδ. Ι.Σιδέρη ISBN 960-08-0131-2
  • Κώστας Καραγεώργης, Από τη Βάρκιζα στον Εμφύλιο, εκδ. Προσκήνιο

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wikisource logo
Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα: