Τατζικιστάν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 39°N 71°E / 39°N 71°E / 39; 71

Δημοκρατία του Τατζικιστάν
  • Ҷумҳурии Тоҷикистон
    Çumhurii Toçikiston
Республика Таджикистан
Respublika Tadzhikistan

Σημαία

Εθνόσημο
Εθνικός ύμνος: Суруди Миллӣ
Surudi Milli
Εθνικός Ύμνος
Η θέση του Τατζικιστάν (πράσινο)
και μεγαλύτερη πόλη Ντουσαμπέ
38°32′12″N 68°46′48″E / 38.53667°N 68.78000°E / 38.53667; 68.78000
Τατζικικά[1]
Προεδρική Δημοκρατία
Ιμομάλι Ραχμόν
Κοχίρ Ρασουλζόντα
Ανεξαρτησία
Από την ΕΣΣΔ
Ισχύον Σύνταγμα

9 Σεπτεμβρίου 1991
6 Νοεμβρίου 1994
 • Σύνολο
 • % Νερό
 • Σύνορα

143.100 km2 (96η)
0,3
3.651 km
Πληθυσμός
 • Εκτίμηση 2017 
 • Απογραφή 2000 
 • Πυκνότητα 

8.742.000[2] (97η) 
6.127.000  
61,1 κατ./km2 (152η) 
Α.Ε.Π. (PPP)
 • Ολικό  (2016)
 • Κατά κεφαλή 

26,030 δισ. $[3] (134η)  
3.007 $[3] (145η) 
Α.Ε.Π. (Ονομαστικό)
 • Ολικό  (2016)
 • Κατά κεφαλή 

6,922 δισ. $[3] (142η)  
799 $[3] (152η) 
ΔΑΑ (2015) Αύξηση 0,627 [4] (129η) – μεσαίος
Νόμισμα Σομόνι (TJS)
TJT (UTC +5)
Internet TLD .tj
Οδηγούν από δεξιά
Κωδικός κλήσης +992

Η Δημοκρατία του Τατζικιστάν (Περσικά: جمهوری تاجیکستان) είναι κράτος στην Κεντρική Ασία. Συνορεύει με το Αφγανιστάν, την Κίνα, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν. Το Τατζικιστάν ήταν μέρος της Σοβιετικής Ένωσης από το 1917 έως το 1991. Το Τατζικιστάν είναι περιοχή κυρίως ορεινή (το 93% είναι βουνά) κι οι κορυφές της είναι από τις ψηλότερες ολόκληρης της περιοχής (κορυφή του Κομμουνισμού 7.495 μ.).

Οι κάτοικοι λέγονται Ταζίκ (Τατζίκοι), είναι ιρανική φυλή και έχουν θρήσκευμα το Ισλάμ (σουνίτες) και αποτελούν το 60% του πληθυσμού. 8% του πληθυσμού είναι Ρώσοι και οι άλλες μειονότητες είναι Ουκρανοί, Γερμανοί, Κιργιστάν, Κιργίζιοι, Τουρκομάνοι κλπ. Έχει πληθυσμό 8.742.000[2] κατοίκους, σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις του 2017.

Το κλίμα είναι ηπειρωτικό, οι βροχές ελάχιστες και οι θερμοκρασίες κυμαίνονται από +45 °C έως -63 °C.

Η περιοχή που τώρα αποτελεί το Τατζικιστάν υπήρξε κοιτίδα πολλών αρχαίων πολιτισμών, συμπεριλαμβανομένης της πόλης του Σαράζμ από τη Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού, και αργότερα έδρα βασιλείων με διαφορετικές θρησκείες και πολιτισμούς, όπως του πολιτισμού του Ώξου, του πολιτισμού Αντρόνοβο, του Βουδισμό, των Νεστοριανών Χριστιανών, του Ζωροαστρισμού, του Μανϊχαισμού, και του Ισλάμ. Η περιοχή έχει γίνει μέρος αρκετών αυτοκρατοριών στο πέρασμα των αιώνων, όπως των Αχαιμενιδών, της Σασσανιδών, τους Εφθαλιτών, τους Σαμανιδών, την Μογγολικής Αυτοκρατορίας, των Τιμουριδών και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Έγινε ανεξάρτητη το 1991 και ξεκίνησε εμφύλιος πόλεμος σχεδόν αμέσως μετά την ανεξαρτησία, με διάρκεια από το 1992 μέχρι το 1997.

Οι δυο μεγαλύτεροι ποταμοί που διασχίζουν το Τατζικιστάν είναι ο Συρ Ντάρια κι ο Αμού Ντάρια.

Το Τατζικιστάν είναι προεδρική δημοκρατία που αποτελείται από τέσσερις περιφέρειες. Οι κάτοικοι ομιλούν τη Τατζίκ γλώσσα, μια διάλεκτο των Περσικών. Πολλοί Τατζίκοι μιλάνε τα ρώσικα ως δεύτερη γλώσσα. Το Τατζικιστάν έχει μεταβατική οικονομία που στηρίζεται στα εμβάσματα, και στην παραγωγή αλουμινίου και βαμβακιού.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι σημερινοί Τατζίκοι ονομάζουν την Αυτοκρατορία των Σαμανιδών ως το πρώτο τατζικικό κράτος. Αυτό το μνημείο στην πρωτεύουσα Ντουσαμπέ τιμά τον εμίρη Ισμαήλ Σαμανί.

Το Τατζικιστάν κατοικήθηκε για πρώτη φορά από το 4000 π.Χ. Αποτέλεσε αργότερα τμήμα της Περσικής Αυτοκρατορίας, ενώ από τον 4ο μέχρι τον 2ο π.Χ. αιώνα ήταν τμήμα της Βακτριανής, μέχρι να περιέλθει στα χέρια των Μογγόλων και αργότερα σε αυτά του Εμιράτου της Μπουχάρας, που καθόρισε τα όρια που έχει το σημερινό κράτος.

Σύγχρονη εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα τέλη του 19ου αιώνα, το Τατζικιστάν καταλήφθηκε από τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Η περιοχή που εκτείνεται σήμερα το Τατζικιστάν αποτέλεσε τμήμα του Ρωσικού Τουρκεστάν, δηλαδή μιας περιοχής που εκτείνεται από τα βόρεια σύνορα του Καζακστάν έως τα βόρεια σύνορα του Αφγανιστάν. Με την Οκτωβριανή Επανάσταση το 1917, το Τατζικιστάν έγινε μέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Την ίδια περίοδο, μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917, αντάρτες σε όλη την Κεντρική Ασία, που είναι γνωστοί ως μπασμάτσι, κήρυξαν τον πόλεμο εναντίον των Μπολσεβίκων σε μια μάταιη προσπάθεια να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους. Οι Μπολσεβίκοι επικράτησαν μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου, κατά τα οποία χωριά και τζαμιά κάηκαν και ο πληθυσμός σε μεγάλο βαθμό εξολοθρεύθηκε από τους Μπολσεβίκους. Οι σοβιετικές αρχές ξεκίνησαν μια εκστρατεία εκκοσμίκευσης, με αποτέλεσμα το Ισλάμ, ο Ιουδαϊσμός και ο Χριστιανισμός να γίνουν λιγότερο δημοφιλή. Ως αποτέλεσμα, πολλά τζαμιά, εκκλησίεςσυναγωγές έκλεισαν. Ως συνέπεια της σύγκρουσης και των σοβιετικών πολιτικών στη γεωργία στην Κεντρική Ασία, επήλθε λιμός που στοίχισε πολλές ζωές.

Το 1924, η Τατζικική ΑΣΣΔ δημιουργήθηκε ως μέρος του Ουζμπεκιστάν, αλλά το 1929 η Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Τατζικιστάν (τατζικική ΣΣΔ) έγινε ξεχωριστή δημοκρατία, ωστόσο οι εθνοτικά κυρίως τατζικικές πόλεις Σαμαρκάνδη και Μπουχάρα παρέμειναν στην Ουζμπεκική ΣΣΔ. Μεταξύ του 1927 και του 1934 έγινε κολεκτιβοποίηση της γεωργίας και ταχεία επέκταση της παραγωγής του βαμβακιού, ιδιαίτερα στη νότια περιοχή.[5] Η σοβιετική πολιτική της κολεκτιβοποίησης άσκησε βία εναντίον των χωρικών και η αναγκαστική επανεγκατάσταση έλαβε χώρα σε ολόκληρο το Τατζικιστάν. Κατά συνέπεια, ορισμένοι χωρικοί πολέμησαν την κολεκτιβοποίηση και αναβίωσε το κίνημα των Μπασμάτσι. Σε ορισμένες περιοχές υπήρξε μικρής κλίμακας βιομηχανική ανάπτυξη, καθώς και επέκταση των αρδευτικών υποδομών.

Σοβιετική Ένωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1924 το Τατζικιστάν έγινε και επίσημα μέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι, ο πληθυσμός των Ρώσων στην περιοχή αυξήθηκε από το 1% στο 13%. Το 1991, με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, το Τατζικιστάν κήρυξε την ανεξαρτησία του.

Ανεξαρτησία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ανεξαρτησία της χώρας, στο Τατζικιστάν ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος. Τελικά, με τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, πρόεδρος εξελέγη ο Ιμομάλι Ραχμόν, που διατηρεί την εξουσία του, αν και στις εκλογές του 1999 η αντιπολίτευση κατηγόρησε το κόμμα του Ραχμόν για νοθεία.

Συγκοινωνίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το συνολικό μήκος δρόμων είναι 27.800 χιλιόμετρα. Τα αυτοκίνητα έχουν μερίδιο πάνω από 90% στις συγκοινωνίες που γίνονται στη χώρα. Το 2004 κατασκευάστηκε η Γέφυρα Αφγανο-Τατζικικής Φιλίας, από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2014 υπάρχουν αρκετοί δρόμοι που είναι προς κατασκευή ή πρόσφατα ολοκληρωμένοι. Υπάρχουν δρόμοι που συνδέουν τη Ντουσαμπέ με το Τσανάκ στα ουζμπεκικά σύνορα, με το Κούλμα στα σύνορα με την Κίνα και το Κουργκάν-Τομπέ με το Νίζνι Πιαντζ στα σύνορα με το Αφγανιστάν.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δορυφορική φωτογραφία του Τατζικιστάν
Χάρτης του Τατζικιστάν σύμφωνα με την κλιματική ταξινόμηση Κέππεν.

Το Τατζικιστάν είναι μεσόγειο κράτος, και το μικρότερο έθνος της Κεντρικής Ασίας με βάση την έκταση. Βρίσκεται μεταξύ του 36ου και 41ου βόρειου παράλληλου (μια μικρή περιοχή βρίσκεται βόρεια του 41ου παράλληλου), και ανάμεσα στον 67ο και 75ο μεσημβρινό ανατολικά (μια μικρή περιοχή βρίσκεται ανατολικότερα του 75ου μεσημβρινού). Καλύπτεται από τα βουνά της οροσειράς Παμίρ, ενώ μεγάλο μέρος της χώρας βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των 3.000 μέτρων. Οι κύριες πεδινές περιοχές βρίσκονται στα βόρεια (τμήμα της κοιλάδας Φεργκάνα), και στις κοιλάδες των ποταμών Κοφαρνιχόν και Βαχς, που σχηματίζουν τον Αμού Ντάρια. Η Ντουσαμπέ βρίσκεται στις νότιες πλαγιές πάνω από την κοιλάδα Κοφαρνιχόν.

Όρος Ύψος Τοποθεσία
Κορυφή Ισμοΐλ Σομόνι (υψηλότερη) 7.495 μέτρα 24.590 πόδια     Βορειοδυτική οροσειρά του Γκόρνο-Μπανταχσάν, νότια των κιργιζικών συνόρων
Κορυφή Ιμπν Σίνα (Κορυφή Λένιν) 7.134 μέτρα 23.537 πόδια     Βόρεια σύνορα στην Οροσειρά Τρανς-Αλάι, βορειοανατολικά του Ισμοΐλ Σομόνι Πικ
Κορυφή Κορζενέφσκαγια 7.105 μέτρα 23.310 πόδια     Βόρεια του Ισμοΐλ Σομόνι Πικ, στην νότια όχθη του ποταμού Μούκσου
Κορυφή Ανεξαρτησίας (Κορυφή της Επανάστασης) 6.974 μέτρα 22.881 πόδια Κεντρικό Γκόρνο-Μπανταχσάν, νοτιοανατολικά του Ισμοΐλ Σομόνι Πικ
Κορυφή της Ακαδημίας των Επιστημών 6.785 μέτρα 22.260 πόδια Βορειοδυτικό Γκόρνο-Μπανταχσάν, ανακλαδίζεται σε κατεύθυνση βορρά-νότου
Κορυφή Καρλ Μαρξ 6.726 μέτρα 22.067 πόδια Αυτόνομη Επαρχία Γκόρνο-Μπανταχσάν, κοντά στα σύνορα με το Αφγανιστάν, στο βόρειο μέρος της Οροσειράς Καρακορούμ
Κορυφή Γκάρμο 6.595 μέτρα 21.637 πόδια Βορειοδυτικό Γκόρνο-Μπανταχσάν.
Κορυφή Μαγιακόφσκι 6.096 μέτρα 20.000 πόδια Στο ακραίο νοτιοδυτικό σημείο της Αυτόνομης Επαρχίας Γκόρνο-Μπανταχσάν, κοντά στα σύνορα με το Αφγανιστάν.
Κορυφή Κονκόρντ 5.469 μέτρα 17.943 πόδια Νότιο σύνορο στο βόρειο μέρος της Οροσειράς Καρακορούμ
Πέρασμα Κιζιλάρτ 4.280 μέτρα 14.042 πόδια     Βόρειο σύνορο στην Οροσειρά Τρανς-Αλάι

Οι ποταμοί Αμού Ντάρια και Παντζ σχηματίζουν τα σύνορα με το Αφγανιστάν, ενώ οι παγετώνες στα βουνά του Τατζικιστάν είναι η κύρια πηγή απορροής για τη λίμνη Αράλη. Στο Τατζικιστάν, υπάρχουν πάνω από 900 ποταμοί.

Διοικητικές διαιρέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βουνά στο Τατζικιστάν

Το Τατζικιστάν χωρίζεται σε 4 περιφέρειες. Αυτές είναι οι επαρχίες (βιλάγια) Σουγκντ και Χάτλον, η αυτόνομη επαρχία Γκόρνο-Μπανταχσάν (συντομογραφία GBAO), και οι περιοχές της Δημοκρατίας Ποντσινένια (RRP – Raiony Respublikanskogo Podchineniya, μεταγραφή από τα ρωσικά, Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ στα τατζικικά; παλαιότερα γνωστή ως Περιφέρεια Καροτεγκίν). Κάθε περιφέρεια διαιρείται σε αρκετές επαρχίες, (τατζικικά: Ноҳия, νοχίγια ή ραγιόν), οι οποίες με τη σειρά τους υποδιαιρούνται σε τζαμοάτς (χωριό με επίπεδο αυτοδιοίκησης) και, στη συνέχεια, χωριά (κισλόκς). Το 2006 υπήρχαν 58 επαρχίες και 367 τζαμοάτς στην χώρα.[6] 

Διαίρεση ISO 3166-2 Αρ. Πρωτεύουσα Έκταση (km²)[7] Πληθυσμός (απογραφή 2010) Χάρτης
Σουγκντ TJ-SU 1 Χούτζαντ 25.400 2.233.500
Tajikistan provinces.png
Περιοχές της Δημοκρατίας TJ-RR 2 Ντουσαμπέ 28.600 1.722.900
Χάτλον TJ-KT 3 Κυργόν Τέπε  24.800 2.677.300
Γκόρνο-Μπανταχσάν TJ-BG 4 Χαρούγ 64.200 206.000
Ντουσαμπέ Ντουσαμπέ 10 724.800

Λίμνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περίπου το 2% της έκτασης της χώρας καλύπτεται από λίμνες. Στις πιο γνωστές περιλαμβάνονται οι ακόλουθες:

  • Λίμνη Καϋρακούμ (Καϊροκκούμ) (Σουγκντ)
  • Ισκαντερκούλ (Όρη Φανν)
  • Κουλικαλόν (Κουλ-ι Καλόν) (Όρη Φανν)
  • Λίμνη Νουρέκ (Χατλόν)
  • Καρακούλ (κιργιζικά: Кара-Көл, ανατολικά όρη Παμίρ)
  • Σαρέζ (Παμίρ)
  • Λίμνη Σαντάου (Παμίρ)
  • Ζορκούλ (Παμίρ)

Δημογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το προσδόκιμο ζωής στο σύνολο του πληθυσμού ήταν σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2015 τα 67,39 χρόνια (64,28 χρόνια οι άνδρες και 70,66 οι γυναίκες).[8]

Διακυβέρνηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρόεδρος της χώρας είναι από το 1994 ο Ιμομάλι Ραχμόν.

Εκλογές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η χώρα είναι από τις ελάχιστες στην Κεντρική Ασία στην οποία επιτρέπεται και η ενεργός αντιπολίτευση στην κυβέρνηση. Δικαίωμα ψήφου στις εκλογές έχουν όσες και όσοι είναι ηλικίας 18 ετών και άνω.[8]

Μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οδήγηση γίνεται στα δεξιά.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Σύνταγμα του Τατζικιστάν, 6 Νοεμβρίου 1994, Άρθρο 2.
  2. 2,0 2,1 Επίσημη εκτίμηση
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Τατζικιστάν». ΔΝΤ. Απρίλιος 2017. https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&pr.y=9&sy=2016&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Ανακτήθηκε στις 09-05-2017. 
  4. «Human Development Report 2016». HDRO (Human Development Report Office). http://hdr.undp.org/en/2016-report. Ανακτήθηκε στις 7-4-2017. 
  5. «Tajikistan – Collectivization». countrystudies.us. http://countrystudies.us/tajikistan/9.htm. 
  6. Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2008, State Statistical Committee, Dushanbe, 2008 (Ρωσικά)
  7. Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2008, State Statistical Committee, Dushanbe, 2008 (Ρωσικά)
  8. 8,0 8,1 Τατζικιστάν CIA World Factbook

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα