Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μογγόλοι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μογγολικές επικράτειες 1300-1405

Με το όνομα Μογγόλοι (Μογγολικά: Mongɣul. Κυριλλική γραφή: Монгол) εννοείται ένα σύνολο εθνικών ομάδων που κατοικεί σήμερα κυρίως στη Μογγολία, την Κίνα και τη Ρωσία.

Βέβαια αυτός ο ορισμός δεν καλύπτει πλήρως τους μογγολικούς λαούς, οι οποίοι διαιρούνται κυρίως σε ανατολικούς και δυτικούς Μογγόλους . Σε μια ευρύτερη έννοια ο όρος μογγολικοί λαοί περιλαμβάνει όλους όσους μιλούν μία Μογγολική γλώσσα, όπως για παράδειγμα οι Καλμούχοι της ανατολικής Ευρώπης. Τον 13ο αιώνα η λέξη "Μογγόλοι" έγινε μια ευρύτατη ορολογία για μια μεγάλη ομάδα φυλών που μιλούσε την Μογγολική γλώσσα και βρισκόταν υπό την κυριαρχία του διάσημου Τζένγκις Χαν.[1]

Αρχαιότητα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Μογγόλος αναβάτης την εποχή της Δυναστείας των Γιουάν

Η εθνογένεση των Μογγόλων σχετίζεται με την επέκταση των προϊστορικών βορειοανατολικών νομαδικών Ασιατικών φυλών. O τρόπος ζωής των Μογγόλων κτηνοτρόφων καθόρισε την νομαδική ζωή των βοσκών της Δυτικής Στέπας, οι δύο ομάδες είχαν πολιτισμικές επιδράσεις μεταξύ τους αλλά χωρίς γενετική ανάμειξη.[2][3] Οι Μογγολικοί λαοί σχετίζονται γενικά με τους Σκύθες και τους λαούς που μιλούσαν τις Τουνγκουζικές γλώσσες. Με βάση τα ιστορικά κείμενα των Κινέζων οι αρχαίοι πρόγονοι των Μογγόλων ήταν οι Ντονγκού, μια νομαδική Συνομοσπονδία που ζούσε στην Ανατολική Μογγολία και την Μαντζουρία. Οι Ντονγκού ήταν γείτονες με τους Σιονγκ-νου την κυρίαρχη νομαδική φυλή που έχει μελετηθεί αναλυτικά αν και μερικοί μελετητές ισχυρίζονται ότι οι πρωτο-Μογγόλοι ήταν ανάμειξη Μογγολικών και Τουρκικών φυλών.[4] Η γλώσσα που μιλούσαν οι Ούννοι έχει συσχετιστεί με τους Σιονγκ-νου.[5] Οι Ντονγκού θεωρούνται εκ πρώτης όψεως πρόγονοι των Μογγόλων αφού οι Κινέζικες πηγές αναφέρονται σε ανεξάρτητα νομαδικά βασίλεια αλλά πολλοί υποστηρίζουν ότι αναμείχθηκαν μεταξύ τους.[6][7] Οι Ντονγκού καταγράφονται για πρώτη φορά από τον Σίμα Τσιεν στην Εσωτερική Μογγολία, βόρεια από την Δυναστεία Χαν την περίοδο 699 π.Χ.-632 π.Χ. Οι ανεπίσημες πηγές των Κινέζων όπως το "Το Χαμένο Βιβλίο του Ζου" και το "Σανχάι Τζινγκ" αναφέρουν επίσης τις δραστηριότητες των Ντονγκού την εποχή που κυβερνούσε η Δυναστεία Σανγκ (1600 π.Χ. - 1046 π.Χ.).[8][9] Τα οστά που βρέθηκαν ωστόσο στο μαντείο της περιόδου των Σανγκ δεν τους καταγράφουν ωστόσο ανάμεσα στους γειτονικούς λαούς στα βόρεια.[10] Οι Σιανμπέι αποτελούσαν τμήμα της Συνομοσπονδίας Ντονγκού και πιθανότατα κατείχαν την εποχή που κυβερνούσε η Δυναστεία Τζόου (1046 π.Χ. - 205 π.Χ.) μια σχετική αυτονομία. Την Περίοδο των εμπολέμων κρατών (475 π.Χ. - 221 π.Χ.) καταγράφει στους στίχους του ποιήματος "Μεγάλη Κλήτευση" τις γυναίκες Σιονγκ-νου με μακρύ λαιμό και στενή μέση.[11] Το έργο "Λόγοι των Πολιτειών" αναφέρει ότι την εποχή που κυβερνούσε ο βασιλεύς Τσένγκ των Ζου (1042 π.Χ. - 1021 π.Χ.) οι Σιανμπέι συμμετείχαν σε μια εορτή στην οποία τους επετράπη να πραγματοποιήσουν την τελετή της φωτιάς υπό την επίβλεψη του αυτοκράτορα. Ο αντιβασιλεύς Σιόνγκ Γι ιδρυτής της Δυναστείας Τζόου είχε παραχωρήσει στον οπλαρχηγό των Σιανμπέι τον τίτλο του "φύλακα της ιερής φλόγας".[12] [13] Οι πρώτοι Σιανμπέι σύμφωνα με την αποκρυπτογράφιση του μητρικού DNA ανήκαν στον πολιτισμό Ζουκαϊγκού που κυριαρχούσε στις κοιλάδες του Όρντος (2200 π.Χ. - 1500 π.Χ.). Οι Σιανμπέι που ανήκαν στον πολιτισμό Ζουκαϊγκού είχαν εμπορικές σχέσεις με την προγενέστερη Δυναστεία Σανγκ.

Την εποχή που οι Ντονγκού ηττήθηκαν από τον Μαντού Σανγιού κορυφαίο βασιλιά τον Σιονγκ-νου (209 π.Χ.) οι μοναδικές από τις υπόλοιπες νομαδικές φυλές που διασώθηκαν στην Συνομοσπονδία ήταν οι Σιανμπέι και οι Γουχουάν. Το "Βιβλίο των Τανγκ" αναφέρει ότι ο Μαντού Σανγιού καταγράφει τους ηττημένους του Μαντού Σανγιού ως "Γουχουάν" αντί για "Ντονγκού", οι Γουχουάν κατάγονταν από την βασιλική οικογένεια των Ντονγκού. Οι Σιανμπέι ανήκαν σε πλάγιο κλάδο της βασιλικής οικογένειας των Ντονγκού, είχαν διαφορετική εθνοτική ταυτότητα από τους Γουχουάν αν και μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Ο βασιλιάς των Σιανμπέι Μπαγιάν Χαν επιτέθηκε στους Σιονγκ-νου τους νίκησε και δολοφόνησε 2.000 άνδρες, ο αυτοκράτορας Αυτοκράτορας Κουάνγκγου των Χαν του έδωσε ως ανταμοιβή πλούσια δώρα. Οι Σιανμπέι έφτασαν στο αποκορύφωμα της ισχύος τους επί του βασιλέως Τανσιχουάι (156 - 181 μ.Χ.), επεκτάθηκαν σημαντικά και δημιούργησαν μια προσωρινή ομοσπονδία. Από την επιφανή επιφανή νομαδική ομάδα των Σιανμπέι θα προέλθουν αργότερα τρεις βασικές Μογγολικές ομάδες. Το Χαγανάτο των Ρουράν από το οποίο θα προέλθουν αργότερα οι Άβαροι, οι Χιτάν από τους οποίους θα προέλθουν αργότερα οι λαοί της Μαντζουρίας και οι Σιγουέι από τους οποίους θα προέλθουν αργότερα οι Μογγόλοι του Τζένγκις Χαν.[14] Η ζωή τους ήταν κυρίως νομαδική, ασπάστηκαν τον Βουδισμό και έγιναν διάσημοι ως σκληροί και ανίκητοι πολεμιστές. Δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις ότι οι Ρουράν μιλούσαν τις Μογγολικές γλώσσες αλλά οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ήταν οι πρωτο-Μογγόλοι.[15] Οι Χιτάν ωστόσο χρησιμοποιούσαν δύο γραφές, στις επιγραφές τους βρέθηκαν πολλές Μογγολικές λέξεις. Οι Τουόμπα Σιανμπέι κατοικούσαν στην νότια Μογγολία και την βόρεια Κίνα, οι Ρουράν στην ανατολική, την δυτική και την βόρεια, οι Χιτάν βρίσκονταν στο ανατολικότερο τμήμα βόρεια από την Κορέα και οι Σιγουέι βόρεια από τους Χιτάν. Οι φυλές αυτές σύντομα επισκιάστηκαν από το Α΄ Τουρκικό Χαγανάτο (555), το Χαγανάτο των Ουιγούρων (745) και τα Γενισέι Κιργιζικά κράτη (840). Οι Τουόμπα Σιανμπέι ενσωματώθηκαν με τους Κινέζους, οι Ρουράν δραπέτευσαν δυτικά από το Γκιόκτουρκ και εξαφανίστηκαν, πιθανότατα επιτέθηκαν υπό την ηγεσία του Χάνου τους Μπαγιάν Α΄ στην Ευρώπη ως Άβαροι. Μερικοί από τους Ρουράν υπό την ηγεσία του ηγέτη τους Τατάρ Χαν μετακινήθηκαν ανατολικά και ίδρυσαν μαζί με τους Σιγουέι την Συνομοσπονδία των Τατάρων. Οι Χιτάν εξακολουθούσαν να ζουν σαν κυρίαρχη δύναμη στην Μαντσουρία, ένας από αυτούς ο Αμπαοτζί (872–926) ίδρυσε την Δυναστεία Λιάο (916–1125).

Ζητήματα ταυτότητας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όνομα Μογγόλοι εμφανίζεται στα αρχεία του 8ου αιώνα της Τανγκ δυναστείας. Το όνομα επανεμφανίζεται κατά τον 11ο αιώνα κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης των Κιτάν, για να περιγράψει αρχικά ορισμένες μικρές και ασήμαντες ακόμα φυλετικές ομάδες στην περιοχή του ποταμού Ονόν. Κατά τον 13ο αιώνα, ο όρος χρησιμοποιείτο για να περιγράψει μια μεγάλη ομάδα μογγολικών και τουρκικών λαών υπό τη διακυβέρνηση του Τζένγκις Χαν και με την ίδια κατά το δυνατόν πολιτισμική ταυτότητα[16].

Το ζήτημα της προέλευσης των Μογγολικών γλωσσών είναι ακόμα ασαφές. Ορισμένοι ερευνητές πρότειναν διασύνδεση προς τις τουνγκουσικές και τις τουρκικές γλώσσες, οι οποίες περιλαμβάνονται συχνά στην ομάδα των αλταϊκών γλωσσών. Ωστόσο οι γλωσσολογικές μαρτυρίες προς αυτή την κατεύθυνση είναι μάλλον ασθενείς[17].

Το βαρβαρικό στερεότυπο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι περισσότεροι δυτικοί ερευνητές αποδέχονται τη στερεότυπη ερμηνεία ότι οι Μογγόλοι του 13ου αιώνα ήταν απλά βάρβαροι και άρπαγες επιδρομείς, με μοναδικό τους προορισμό τη σφαγή, το πλιάτσικο και την καταστροφή. Τούτη η αντίληψη, βασισμένη κυρίως σε περσικές, κινεζικές και ρωσικές αφηγήσεις διαμόρφωσε την εικόνα των Μογγόλων και του Τζένγκις Χαν, αποσπώντας την προσοχή από τις σημαντικές προσφορές που έκαναν στον πολιτισμό του 13ου και του 14ου αιώνα[18].

Πέραν του γεγονότος ότι οι Μογγόλοι είναι κατά κύριο λόγο εκείνοι που επαναπροσδιόρισαν πολιτισμικά τη σχέση ανατολής και δύσης σε έναν ευρύτερο γεωγραφικά χώρο από εκείνον που είχε προσδιορίσει ο Αλέξανδρος, συνδέοντας αξεδιάλυτα την Ευρώπη και την Ασία με νέους εμπορικούς δρόμους, επιπλέον, η κυριαρχία των Μογγόλων στην Κίνα είχε ως αποτέλεσμα την επιρροή του Θιβετιανού Βουδισμού και των Κομφουκιανιστών λογίων στην πολιτική, ιδιαίτερα στην εποχή του Κουμπλάι Χαν. Είναι γνωστές οι κατασκευές τεράστιων οδικών δικτύων και ταχυδρομικών σταθμών σε όλο το αχανές βασίλειο, αλλά και η εύνοια των μογγόλων Χαν προς τις επιστήμες. Εντέλει υπήρξε σημαντική η ενθάρρυνση των εμπόρων να ακολουθήσουν τους χαραγμένους δρόμους του εμπορίου που ουσιαστικά διέτρεχαν όλη την Ασία έως την κινεζική επικράτεια[19].

Σύγχρονη γεωγραφική διασπορά

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα λαοί μογγολικής καταγωγής ζουν στη Μογγολία, Κίνα (Εσωτερική Μογγολία), Ρωσία, το Καζακστάν και κάποιες χώρες της κεντρικής Ασίας.

Οι διαφορές ανάμεσα σε φυλές (εθνικότητες) αντιμετωπίζονται διαφορετικά σε κάθε χώρα. Οι Τουμέντ, Τσαχάρ, Ορντό, Bargut (ή Μπάργκα), Μουριάτ, Ντερμπέντ (και Ντερβέντ), Τορκούντ, Νταριγάνγκα, Υζεμτσίν (ή Υζυμτσίν), Μπαγίντ, Κοτόν, Μιανγκάντ (Μινγκάντ), Ζακτσίν, Νταρχάντ και Οϊράτ θεωρούνται φυλές των Μογγόλων.

Άλλες γεωγραφικά διασκορπισμένες ομάδες μογγολικών λαών είναι οι Μογκχόλ, οι Χαζάρα και οι Αϊμάκ στο Αφγανιστάν, το Πακιστάν και το Ιράν.

Μογγολία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πληθυσμός της Μογγολίας συντίθεται κατά 92.6% από Μογγόλους, περ. 2,7 εκατομμύρια. Ανάμεσά τους οι Καλκά, οι Ουριανκάι και οι Μπουριάτ θεωρούνται ανατολικοί Μογγόλοι. Οι Οϊράτ, που ζούν στην περιοχή των Αλταΐων ορέων, ανήκουν στους δυτικούς Μογγόλους.

Κίνα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η Μογγολία και αυτόνομα υποκείμενα στη ΛΔΚ.

Η κινεζική απογραφή του 2000 παραδίδει 5,8 εκατομμύρια Μογγόλους. Οι περισσότεροι από αυτούς ζουν στην εσωτερική Μογγολία και την επαρχία Λιαονίνγκ. Μικροί αριθμοί Μογγόλων βρίσκονται σε γειτονικές των δύο επαρχίες.

Άλλοι λαοί που μιλούν μογγολικές γλώσσες είναι οι Ντορ (Daur), Μονγκόρ (Monguor), Ντονγκξιάνγκ, Μπονάν και τμήματα των Γιουγκούρ (Yugur). Δε μετρούν επισήμως ως τμήμα της μογγολικής εθνικότητας, αλλά αναγνωρίζονται ως εθνικότητες per se.

Ρωσία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Ρωσία οι Μπουριάτ ανήκουν στους ανατολικούς Μογγόλους. Στους δυτικούς Μογγόλους ανήκουν οι Οϊράτ των Αλταΐων και οι Καλμίκοι στο βόρειο τμήμα της Κασπίας όπου συνθέτουν το 53.3% του πληθυσμού της Δημοκρατία της Καλμίκια[20]. Ο Αλταϊκοί λαοί είναι εθνικότητα μογγολική, αλλά μιλούν τουρκική γλώσσα. Στο σύνολό τους συγκεντρώνουν πληθυσμό ενός περίπου εκατομμυρίου ατόμων.

Δείτε επίσης

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ https://web.archive.org/web/20080706041059/http://www.britannica.com/eb/article-27420/Mongolia#394579.hook
  2. ↑ https://www.sciencedaily.com/releases/2020/11/201105183836.htm
  3. ↑ https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8693022/
  4. ↑ Geng 2005
  5. ↑ https://web.archive.org/web/20120104081516/http://www.iranicaonline.org/articles/xiongnu
  6. ↑ Pulleyblank, Edwin G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic China," in The Origins of Chinese Civilization. University of California Press, σσ. 411–466
  7. ↑ Frances Wood, The Silk Road: two thousand years in the heart of Asia, σ. 48
  8. ↑ https://web.archive.org/web/20211203155740/https://ctext.org/lost-book-of-zhou/wang-hui/zh
  9. ↑ https://web.archive.org/web/20211203155740/https://ctext.org/shan-hai-jing/hai-nei-xi-jing?searchu=%E6%9D%B1%E8%83%A1&searchmode=showall#result
  10. ↑ https://web.archive.org/web/20220524194604/https://repository.upenn.edu/edissertations/1589/
  11. ↑ https://web.archive.org/web/20220318135244/https://ctext.org/chu-ci/da-zhao#n51934
  12. ↑ https://web.archive.org/web/20211203161711/https://ctext.org/guo-yu/jin-yu-ba
  13. ↑ Zhang, Zhengming. (2019) A History Of Chu (Volume 1) Honolulu: Enrich Professional Publishing, σσ. 42-46
  14. ↑ University of California, Berkeley. Project on Linguistic Analysis, Journal of Chinese linguistics, σ. 154
  15. ↑ Thomas Hoppe, Die ethnischen Gruppen Xinjiangs: Kulturunterschiede und interethnische, σ. 66
  16. ↑ «Mongolia: Ethnography of Mongolia». Encyclopædia Britannica. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2007.
  17. ↑ Βλ. Vovin, Alexander 2005, «The End of the Altaic Controversy», στο Central Asiatic Journal 49.1: 71–132.
  18. ↑ «The Barbarian stereotype» στο The Mongols in World History.
  19. ↑ «A New Look at Mongol Contributions» στο The Mongols in World History.
  20. ↑ «Kalmyks». World Directory of Minorities and Indigenous Peoples. 2005. Ανακτήθηκε στις 18 Μαΐου 2008.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Μογγόλοι&oldid=11659102"