Ισλάμ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση


Το Ισλάμ είναι μονοθεϊστική θρησκεία, η οποία διαμορφώθηκε με το κήρυγμα και τη δράση του Προφήτη Μωάμεθ (Μουχάμαντ) στις αρχές του 7ου αιώνα. Ωστόσο το Ισλάμ δεν είναι μόνο θρησκεια αλλά και πολιτική και πολιτισμός. Δεν συνιστά μια αραβική μονοθεϊστική κίνηση υπέρβασης του αραβικού πολυθεϊσμού ούτε ένα πλοιτικοθρησκευτικό κίνημα υπέρβασης του φυλετικού συστήματος οργάνωσης της και του φυλετικού τρόπου σκέψης. Το Ισλάμ δεν ήταν μόνο μια εθνογενετική διαδικασία των Αράβων ή μια συγκυρία ένταξης των αραβικών φυλών στο πεδίο της ιστορίας των λαών της ανατολικής Μεσογείου μέσα από την πρόσμειξη στοιχείων πολοτιστικών των Αράβων και των λαών που κατέκτησαν οι Άραβες. Επίσης δεν ήταν μόνο η νεότερη μονοθεϊστική θρησκεία που εμφανίστηκε στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου με σκοπό την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό της θρησκείας της Παλαίας και της Καινής Διαθήκης[1]

Πίνακας περιεχομένων

Η ουσία του Ισλάμ κατά τους πιστούς του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βασική πεποίθηση των μουσουλμάνων είναι ότι το Ισλάμ δεν είναι νέα θρησκεία (μπιντ,σούρα 46,9) την οποία ίδρυσε ο Μωάμεθ αλλά η πρωτογενής θρησκεία, την οποία προ καταβολής κόσμου θέσπισε ο Θεός και την έθεσε ως φυσική (φίτρα) θρησκεία στον κόσμο. Αυτή τη θρησκεία την προόρισε ο Θεός για όλους τους ανθρώπους με μια Διαθήκη (Μιθάκ, Mithag) την οποία σύναψε με τους ανθρώπους στην αρχή της δημιουργίας, όταν οι άνθρωποι βρίσκονταν ακόμα στο νου του Θεού. Όμως στην πορεία τη θρησκεία αυτή, η οποία συνίστατο στην ομολογία-παραδοχή εκ μέρους των ανθρώπων πως ο Θεός ήταν ο Κύριος και Θεός τους, την έχασαν και εξέπεσαν στην ειδωλολατρεία (Τζαχιλίγια). Η σχέση ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους αποκαταστάθηκε όταν αποκαλύφθηκε το Κοράνιο διά του αποστόλου του Θεού Μωάμεθ. Ο Μωάμεθ παρουσίασε τον εαυτό του ως ερμηνευτή του ηθικού μονοθεϊσμού του Αβραάμ, του μόνου που έμεινε συνεπής στην αληθινή μονοθεΐα. Έτσι το Ισλάμ ακολουθεί τη θρησκεία του Αβραάμ και προηγείται όλων των θρησκειών ενώ συνιστά μια νέα φάση της πρωταρχικού μονοθεϊσμού. Οι μονοθεϊστές προφήτες που προηγήθηκαν αγωνίστηκαν για την επικράτηση του μονοθεϊσμού έναντι του πολυθεϊσμού. Επειδή όμως οι προηγηθείσες μονοθεϊστικές θρησκείες (Ιουδαϊσμός και Χριστιανισμός) δεν είχαν την πληρότητα της αποκαλύψεως και οι οπαδοί τους νόθευσαν την αρχική αληθινή και αυθεντική μονοθεϊστική θρησκεία, ξεπεράστηκαν από την Κορανική αποκάλυψη.Έτσι, για τους Μουσουλμάνους, το Ισλάμ είναι η πιο τέλεια θρησκεία μεταξύ όλων των θρησκειών. Ενώ έχει τριπλό οικουμενικό χαρακτήρα: είναι θρησκεία όλων των ανθρώπων, καλύπτει κάθε διάσταση της ανθρώπινης ζωής και αφορά τον παρόντα και μέλλοντα κόσμο.[2]

Περίγραμμα ιστορίας του Ισλάμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για τους Μουσουλμάνους χρονογράφους σημείο καμπής της ανθρώπινης ιστορίας είναι η αποκάλυψη που δόθηκε στον Μωάμεθ. Οι περιοδολογήσεις που ακολουθούν είναι κατά έτη,στα χρονικά, ή κατά περιόδους διακυβέρνησης των ηγεμόνων ή κατά τάξεις δηλαδή γενιές της διδακτικής παράδοσης στη βιογραφική γραμματεία.[3]

Η Αραβία πριν από το Ισλάμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αραβική χερσόνησος βρίσκεται στη σφαίρα του ελληνικού και ιρανικού πολιτισμού. Τον 2ο αι.μ.Χ παρακμάζουν οι δυνάμεις αυτές και εξαπλώνεται κυρίως ο αραβικός νομαδισμός της καμήλας. Από τον 4ο αι. η Αραβία είναι το πεδίο των ανταγωνισμών μεταξύ Βυζαντίου και Περσίας. Η Μέκκα είναι εμπορικό και ειδωλολατρικό θρησκευτικό κέντρο και πεδίο κοινωνικής σύγκρουσης. [4]

Μωάμεθ: προφητεία και ίδρυση κράτους από τον Μωάμεθ (610-632)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μωάμεθ θεμελιώνει τον αραβικό μονοθεϊσμό και το αραβικό έθνος με το κήρυγμα τους ενός παντοδύναμου και δημιουργού Θεού. Θέτει ως βάση την αλληλεγγύη της κοινότητας (ουμμα) πάνω από την αλληλεγγύη της μεμονωμένης φυλής.[5] Τα μηνύματα της περιόδου της Μεδίνας, ύστερα από την Εγίρα θέτουν τα θεμέλια της νομικής και κρατικής τάξης. Στο τέλος της ζωής του υποτάσσοντας τις αραβικές φυλές και με τον προσηλυτισμό στη θρησκευτική κοινότητα, δημιουργεί τη στρατιωτική και πνευματική βάση για την εξάπλωση που ξεκινά μετά τον θάνατό του.[6]

Το χαλιφάτο μέχρι το τέλος των Ουμαγιαδών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Μεδίνα μετά τον θάνατο του Μωάμεθ διοικούν ως αντιπρόσωποί του οι χαλίφηδες. Οι Αμπού Μπακρ και Ουμάρ σημειώνουν επιτυχείς στρατιωτικές εκαστρατείες. Μέσα σε τρεις δεκαετίες κατακτούν τους Σασανίδες και τα βυζαντινά εδάφη σε Συρία, Αίγυπτο και Μεσοποταμία. Η Μεδίνα, η πόλη του Προφήτη είναι το διοικητικό κέντρο. Ο τρόπος διανομής των λαφύρων προκαλεί εντάσεις σε βάρος του Ουθμάν και μετά τη δολοφονία του η κρίσης εκτονώνεται με εμφύλιο ενάντια στον Αλί. Ο Μου αουίγια καταργεί την εκλογή του χαλίφη μέσα από τις πατριές των Κουραίς προς όφελος του δικού του οίκου των Ομμεγιαδών. Τον αντιπολιτεύεται η φατρία του Αλί η οποία αγωνιζεται για τα δικαιώματα των όμαιμων διαδόχων του, των απογόνων του Προφήτη. Τον πολεμούν και οι Χαριτζίτες επειδή πρόδοσε την θεοκρατία.[7] Επί Ουμαγιαδών το κέντρο γίνεται η Συρία (Δαμασκός). Το αντιχαλιφάτο του Αμπντάλλαχ ιμπν αζ Ζούμπαϊρ προσπαθεί να ανασυστήσει τη μεκκανική αριστοκρατια. Ξεσπά δεύτερος εμφύλιος, (683-692) και ο Αμνταλμαλίκ με τη βοήθεια φυλών στη Συρία πετυχαίνει την ενότητα. Έτσι η ορθόδοξη κοινότητα αποκτά και κοσμική διάσταση, πολιτική. Το Ιράκ υποκύπτει στη Δυναστεία. Ο Αμπνταλμαλίκ εξαραβίζει και ομογενοποιεί το γραφειοκρατικό και νομισματικό σύστημα Ωστόσο η διαμάχη για τη νομιμότητα και τη δικαιοσύνη του καθεστώτος υπονομεύει την αλληλεγγύη των Αράβων. Σία και Χαριτζίτες, διχόνοια Αράβων και εξέγερση των φυλών οδηγούν στην πτώση των Ουμαγιαδών.Τα προβλήματα ενσωμάτωσης των μη Αράβων στην πολυεθνική τους αυτοκρατορίας λειτουργούν υπονομευτικά γι αυτήν.[8]

Το χαλιφάτο των Αββασιδών και τα κράτη που το διαδέχθηκαν από το 749 μέχρι τα μέσα του 11ου αιώνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κοινότητα των Πιστών-umma[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος που υπάρχει μέσα στο Κοράνιο για να δηλώσει το λαό του Θεού και την κοινότητα των απανταχού μουσουλμάνων είναι ο όρος umma, λέξη δάνειο από τα εβραϊκά ή αραμαϊκά. Το περιεχόμενο της κοινότητας έχει θρησκευτικά χαρακτηριστικά κι όχι διοικητικό-νομικό. Επίσης πληθυσμιακό περιεχόμενο και ηθικά ιδεολογικά χαρακτηριστικά.[9] Στην πορεία της ισλαμικής ιστορίας αυτοί οι θεσμοί που υποστασιοποιούσαν την θρησκευτικοπολιτική ενότητα της Κοινότητας των Πιστών ήταν το χαλιφάτο και το σουλτανάτο.[10]Όμως η εξάπλωση των δυτικών αποικιοκρατικών δυνάμεων στον ισλαμικό κόσμο έκανε αυτήν την ενότητα πιο ρευστή και σε συνδυασμό με τις εθνικές διαιρέσεις των μουσουλμανικών λαών την μετέτρεψε σε ζητούμενο. [11]Για κάποιους άλλους ερευνητές η διάκριση μεταξύ των πολιτικών και θρησκευτικών πραγμάτων έλαβε χώρα σχεδόν αμέσως μετά τον θάνατο του Προφήτη.[12] Όμως η ούμμα μετά τον κατακερματισμό αυτό αφορά τους ανθρώπους λαούς και κράτη οι οποίοι ως προς την πίστης τον δημόσιο και ιδιωτικό βίο εξακολουθούν να υποτάσσονται στον αποκαλυφθέντα νόμο διά του Κορανίου. [13]Για το κοινωνικό ανθρωπολόγο Talal Asad, η umma υφίσταται ως κάτι αιώνιο ιδρυμένο μετά θεϊκή εντολή,δηλαδή ως ένα υπερ-ιστορικό κοινωνικό υποκείμενο, χωρίς να υπόκειται σε φθορά.[14]

Βασικές αρχές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένα από τα σύμβολα του Ισλάμ: Η λέξη «Ο Θεός» (Αλλάχου) γραμμένη σε αραβική καλλιγραφική γραφή, στην Αγία Σοφία, Κωνσταντινούπολη.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η αραβική λέξη «ισλάμ» (Αραβικά: إسلام‎ ​) σημαίνει «υποταγή»,και χρησιμοποιείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» και εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία του ισλάμ (τη στάση υπακοής, εξάρτησης και αφοσίωσης στον Θεό) ονομάζονται μουσλίμ (muslim), που σημαίνει «υποταγμένος» δηλαδή:«υποταγμένος στον Ύψιστο». Είναι απαρέμφατο της 4ης ρίζας του ρήματος salima που σημαίνει είμαι πλήρης, άρτιος, ακέραιος, σώος και αβλαβής, επίσης, είμαι ελεύθερος, διαφεύγω τον κίνδυνο, σώζομαι. διατηρώ κάτι σώο, δίνω ειρήνη, σωτηρία και ευδαιμονία, ησυχάζω, έχω ειρήνη, συμφιλιώνομαι. Από τις έννοιες αυτές η λεγόμενη 4η ρίζα (aslama) του ρήματος έλαβε το περιεχόμενο της υποταγής, αφοσίωσης και αυτοπαράδοσης, αυτοεγκατάλλειψης.[15] Αρχικώς στο Κοράνιο δηλωνόταν με τους όρους aslama και του απαρεμφάτου islam η εσωτερική διάθεση του ανθρώπου, δηλαδή η ελεύθερη εσωτερική διάθεση και προαίρεση του ανθρώπου να πιστεύσει και να αφοσιωθεί στον Θεό. [16] Το Ισλάμ δεν έχει μόνο θρησκευτική αλλά και πολιτική υπόσταση, όπως και άλλες θρησκείες. Έχουν χρησιμοποιηθεί στην ελληνική γλώσσα διάφορες ονομασίες για να το προσδιορίσουν, όπως «Ισλαμισμός», «Μουσουλμανισμός» και «Μωαμεθανισμός». Ο τελευταίος όρος θεωρείται απορριπτέος από τους μουσουλμάνους μιας και θεωρούν εαυτούς όχι λάτρεις του Μωάμεθ αλλά απλώς ακόλουθους της διδασκαλίας του.

Ισλαμισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος ισλαμιστής προήλθε από τη μετατροπή του επιθέτου ισλάμι (ισλαμικός) σε ουσιαστικό, για να χαρακτηριστούν οι μουσουλμάνοι που αντιλαμβάνονταν το Ισλάμ όχι απλά ως μια θρησκεία, αλλά ως ένα "πλήρες σύστημα", ικανό να ρυθμίζει κάθε πτυχή του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Η σύγχυση μεταξύ μουσουλμάνου και ισλαμιστή αποτελεί σοβαρό ζήτημα αφού προσδίδει ιδεολογική χροιά σε οποιονδήποτε τυγχάνει μέλος της συγκεκριμένης μονοθεϊστικής πίστης.[17]

Επικράτεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημαντικοί ισλαμικοί πληθυσμοί στον κόσμο. Οι Σουνίτες φαίνονται με πράσινο, οι Σιίτες με κόκκινο και οι Ιμπαντί με μοβ.

Το Ισλάμ έχει επικρατήσει σε ολόκληρη τη ζώνη που εκτείνεται από τον Βόλγα προς βορά, μέχρι τη Μαδαγασκάρη προς νότο, και από το Καράτσι του Πακιστάν ανατολικά, μέχρι το Ντακάρ της Σενεγάλης δυτικά. Ανατολικότερα, αποτελεί κύρια θρησκεία στο Μπανγκλαντές, στη Μαλαισία και την Ινδονησία. Σήμερα, το Ισλάμ έχει περισσότερους από 1 δισεκατομμύριο πιστούς και είναι η πιο γρήγορα αυξανόμενη πίστη στον κόσμο.Η σύγχρονη μεγάλη μετανάστευση πληθυσμών-κυρίως προς τον Δυτικό κόσμο-έχει ως αποτέλεσμα την παρουσία μουσουλμάνων σε περισσότερες από 184 χώρες. Το ετήσιο προσκύνημα του Χατζ, γίνεται στη Μέκκα της Σαουδικής Αραβίας.

Επιδράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όπως λέει ο Γάλλος ιστορικός Φερνάρντ Μπρωντέλ, «ο μουσουλμανικός πολιτισμός είναι πολιτισμός παράγωγος, δευτερογενής».[18] Το Ισλάμ έχει λάβει επιδράσεις από τρεις βασικές ρίζες: την προϊσλαμική αραβική θρησκεία, τον Ιουδαϊσμό και τον Χριστιανισμό. Από φιλοσοφικής πλευράς επηρεάστηκε τόσο από την Πλατωνική όσο και από την Αριστοτελική σκέψη. Σε νομικά θέματα, εκτός από την αραβική κληρονομιά, δέχθηκε επιδράσεις και από την ρωμαϊκή και βυζαντινή παράδοση.

  • η προϊσλαμική αραβική θρησκεία: ήταν πολυθεϊστική βασικά (θεός-σελήνη(al-Uzza),θεός ήλιος(al-Lat), Αφροδίτη-πρωινός αστέρας, με πάνθεο αστρικής υφής και τη Mannat=θεά της μοίρας και του θανάτου) με ενοθεϊστικές και μονοθεϊστικές τάσεις; ο Allah o ύψιστος Θεός του ουρανού λατρευόταν ήδη στην προϊσλαμική Μέκκα[19] Το Βιβλίο των ειδώλων του al-Kalbi είναι κλασική πηγή για την αρχαία αραβική θρησκεία, ενώ επικουρικές είναι και αρχαίες επιγραφές.[20]
  • η Εβραϊκή θρησκεία: Εβραίοι είχαν εγκατασταθεί τους 8ο και 6ο αιώνες π.Χ μετά τις εθνικές συμφορές τους (πτώση Σαμάρειας και Ιερουσαλήμ)στην Αραβία. Σε Μεδίνα και Μέκκα υπήρχαν σημαντικές ιουδαϊκές κοινότητες. Η κοινή σημιτική καταγωγή τους διευκόλυνε την μεταξύ τους επικοινωνία. Οι Ιουδαίοι προσηλύτισαν Άραβες Ομηρίτες (6ος αι.μ.Χ). Τέλος έθιμα (καθαρμοί,νηστείες,περιτομή) εντοπίζονται στην προϊσλαμική κοινωνία. Στο Κοράνιο εισήλθαν αφηγήσεις της Παλαιάς Διαθήκης, ραββινικές αλληγορικές παραλλαγές βιβλικών αφηγήσεων από το middrash, ενώ ιουδαϊκές παραδόσεις περί προφητών και αναμονής ενός αναμορφωτή και μεσσία κυκλοφορούσαν μεταξύ των Αράβων. Η διάχυτη προφητική παράδοση καλλιέργησε τη σχετική αυτοσυνειδησία του Μωάμεθ.[21]

Η ταύτιση μεταξύ θρησκευτικής και πολιτικής κοινότητας όπως το Ισλάμ την αντιλαμβανόταν ήταν αποτέλεσμα της επιρροής του Ιουδαϊσμού επί του Ισλάμ. Το ισλαμικό και το ισραηλιτικό κράτος είναι θεοκρατικό.[22]

  • Χριστιανικές επιρροές: στην βόρρεια Αραβία υπήρχαν διάφορες χριστιανικές κοινότητες. Η μητρόπολη Βόστρων ήταν εκκλησιαστικό κέντρο της Πετραίας Αραβίας. Άραβες νομάδες κατέφευγαν συχνά σε περιοχές με χριστιανικούς πληθυσμούς, για εύρεση νερού,ενώ κληρικοί χριστιανοί προσηλύτιζαν Άραβες νομάδες. Σημαντικό ρόλο είχαν οι μοναχοί σε Παλαιστίνη, Συρία και Μεσοποταμία. Η μη χρήση της Αραβικής υπονόμευε την διάδοση του Χριστιανισμού. Οι διωκόμενοι αιρετικοί από το Βυζαντινό κράτος κατεφευγαν στις αραβικές περιοχές. Οι μονοφυσίτες και οι νεστοριανοί ανέπτυξαν ιεραποστολική δράση. Μεταξή των Λαχιδών υπήρχαν νεστοριανοί χριστιανοί και μεταξύ των Γασανιδών μονοφυσίτες.[23]Εξ επιδράσεως των χριστιανών ασκητών είναι το απλό μάλλινο χιτώνιο που φορούν οι sufi, Επίσης ορισμένοι σούφφοι, όπως οι Ibrahim bin Adham (8oς αι.) διδάχθηκε για την βαθύτερη γνώση του Θεού από χριστιανούς ερημίτες, ενώ στην μουσουλμανική ασκητική φιλολογία γίνεται χρήση λόγων του Ιησού.[24]

Τα θεμέλια του ισλαμικού δόγματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κοράνι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κοράνι είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται το Ισλάμ και, κατά τους Μωαμεθανούς, είναι το αντίγραφο ενός "ουράνιου" πρωτότυπου. Στους ανθρώπους κυκλοφορεί απλά ένα αντίγραφό του. Το πρωτότυπο αυτό βρίσκεται πάντοτε μπροστά στον Θεό. Έχει την ίδια θέση που έχει στον χριστιανισμό ο Ιησούς ως προαιώνιος Λόγος του Θεού.

Είναι βιβλίο που διαιρείται σε 114 κεφάλαια που εκτείνονται σε 6.200 στίχους Κάθε κεφάλαιο ονομάζεται «σούρα» Αραβικά: سورة ‎ ​ και μπορεί να απαρτίζεται από λίγους μόνο στίχους ή να περιέχει πάνω από 200. Τα δύο μεγαλύτερα (Η Βούς, 2ο και Οι Ποιηταί, 3ο) έχουν αντιστοίχως 286 και 227 στίχους, ενώ τα μικρότερα (Η Δείλη, 103ο, Το Κάουθερ, 108ο, Η Επικουρία, 110ο) μόνο τρεις. [25]Αλλά και οι στίχοι δεν έχουν ορισμένη έκταση· μερικοί αποτελούνται από δύο μόνο λέξεις, άλλοι από πολλές δεκάδες. Η κατάταξη των κεφαλαίων δεν γίνεται με βάση τη λογική ή χρονολογική σειρά. Προηγούνται κατά κανόνα τα εκτενέστερα και έπονται τα συντομότερα. Εξαίρεση αποτελεί το πρώτο κεφάλαιο, «Η Έναρξις»: είναι μία σύντομη σούρα που έχει τη μορφή προλόγου. Αυτή επαναλαμβάνεται από τους πιστούς μουσουλμάνους τουλάχιστον δύο φορές σε κάθε προσευχή. Στο αραβικό πρωτότυπο οι σούρες, είναι γνωστές με τα ονόματα που φέρουν π.χ. αλ-Φατίχα (Η Έναρξη), αλ-Μπάκαρα (Η Aγελάδα), κ.λ.π.[26]. Το Κοράνιο καθιερώνει όχι μόνο το Ισλάμ αλλά την αραβική γλώσσα η οποία ως σημείο θεϊκής εκδήλωσης έγινε προσπάθεια να διατηρηθεί δίχως εξέληξη.[27]

Τα Χαντίθ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα Χαντίθ(σημαίνει αναγγελία, διήγηση, παράδοση) είναι τα επιμέρους συγκεκριμένα περιστατικά ή η συλλογή αυτών ή το σύνολο των συλλογών γύρω από την συμπεριφορά και τη σοφία του Μωάμεθ, που καθορίστηκαν μεταδιδόμενα από στόμα σε στόμα από αυτόπτες μάρτυρες κυρίως της πρώτης αλλά και της δεύτερης και της τρίτης Ισλαμικής γενιάς.[28]

Δεν θεωρούνται όλα τα Χαντίθ έγκυρα από τους θεολόγους-νομοδιδάσκαλους του Ισλάμ. Υπάρχουν πολλές συλλογές Χαντίθ και έχει αναπτυχθεί ολόκληρη επιστήμη ώστε να εξακριβωθεί ποια Χαντίθ θεωρούνται αυθεντικά. Οι δύο κλασικές συλλογές είναι οι «Σαχίχ» του al-Bukhari και του Muslim. Οι συλλογές αυτές ονομάζονται «οι δυο γνήσιες» (al-sahihan) και περιέχουν αφηγήσεις δογματικού, ηθικού και ιστορικού ενδιαφέροντος . Οι Σιίτες έχουν τα δικά τους Χαντίθ τά οποία αποδίδουν στην οικογένεια του Αλή.

Ενώ το Κοράνιο είναι ο λόγος του Θεού, τα Χαντίθ θεωρούνται «ο λόγος του Μωάμεθ». Οι Σουνίτες και οι Σιίτες αποτελούν τα δύο μεγάλα μουσαλμανικά δόγματα.[17]

Η ijmā[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ijmā αναφέρεται στην απόλυτη συμφωνία,συναίνεση της μουσουλμανικής κοινότητας. Δηλαδή στην κοινή συνείδηση, το consesus των μουσουλμάνων νομικών θεολόγων [29] Αυτή προέκειψε όταν μετά τον θάνατο του Προφήτη δεν μπορούσε να υπάρχει χαρισματική διδασκαλία σε ένα μόνο πρόσωπο συγκεντρωμένη, κατέστη αναγκαίο να λάβει τη θέση της διδακτικής αυθεντίας μια ομάδα νομοδιδασκάλων.[30]Ο ρόλος των νομοδιδασκάλων ήταν να διαχειριστούν την επίτευξη ομοφωνίας μεταξύ ολοένα και πιο σπαρασσόμενους και διχασμένους μουσουλμάνους στο πλαίσιο του ισλαμικού νόμου. [31]Ωστόσο υπάρχουν διχοστασίες σχετικά με το ποιοι είναι οι αρμόδιοι για κάτι τέτοιο: οι νομοδιδάσκαλοι ενός συγκεκριμένου τόπου ή μίας ή περισσότερων γενεών; Αφορά τους ειδήμονες του νόμου ή όλη την κοινότητα πλην των νηπίων και των διανοητικά αναπήρων;[32] Η ijmā δεν συνιστά ανεξάρτητη πηγή δικαίου ούτε διατυπώνει νέους νόμους και κανόνες ηθικής και κοινωνικής συμπεριφοράς, αλλά συνιστά μέθοδο ερμηνευτική.[33]

Η qiyās ή ijtihād[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

ijtihād[34] σημαίνει καταβάλω προσπάθεια η οποία είναι προϊόν της δικής μου λογικής κρίσης. Με ευρεία έννοια αφορά τη χρήση της λογικής για την καλλιέργεια και ερμηνεία του Ισλαμικού Δικαίου.[35] Πρόκειται για την κατ' αναλογίαν επιχειρηματολογία επί τη βάσει του Κορανίου και της sunna του Προφήτη. Το ζήτημα που έχει προκύψει κατ' αναλογία με παρόμοιο νομικό πρόβλημα, του οποίου η λύση είναι ήδη διατυπωμένη στις δύο προαναφερθείσες πηγές.[36] Επειδή οι ήδη υπάρχουσες πηγές δεν κάλυπταν όλα τα τρέχοντα ζητήματα για τα οποία θα αποφαίνονταν οι νομοδιδάσκαλοι ετέθη ζήτημα έκφρασης προσωπικών γνωμοδοτήσεων που θα είχαν όμως νομική ισχύ.[37] Αυτοί που κρίθηκαν αρμοδιότεροι για το έργο αυτό ήταν οι μεγάλοι θεολόγοι νομοδιδάσκαλοι του παρελθόντος και η έμφαση να δίνεται στην αρχική ερμηνεία. Ωστόσο υπάρχουν και οι ριζοσπάστες θεολόγοι που προωθούν την επαναδιαπραγμάτευση μεγάλου μέρους των αρχών του ισλαμικού νόμου και το άνοιγμα της πύλης του ijtihād.[38]

Η διδασκαλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Απόλυτη μοναδικότητα, υπερβατικότητα και απρόσωπο και απρόσιτο του Αλλάχ.[39] Στην Ισλαμική θεολογία χρησιμοποιούνται για τον Θεό 99 ονόματα, τα οποία εκφράζουν διάφορες όψεις του μεγαλείου της υπάρξεώς του. Για παράδειγμα, αποκαλείται ο Άγιος, ο Πρώτος, ο Έσχατος, ο Δημιουργός, ο Ακούων, ο Βλέπων, ο Ισχυρός, ο Πλούσιος, ο Σοφός, ο Ελεήμων, ο Συγχωρών, ο Αγαπητός, η Δικαιοσύνη, η Αλήθεια κ.λ.π.
    Η γνώση για τον Θεό δεν μπορεί να είναι ποτέ πλήρης και έτσι το εκατοστό θείο όνομα του Θεού το αγνοούμε. Το Κοράνιο επιμένει με πάθος στη μοναδικότητα του Αλλάχ, την παντοδυναμία του και την παντοκρατορία του. «Εις εστίν ο Θεός ημών και ουδείς έτερος υπάρχει. Είναι οικτίρμων και ελεήμων» (2:158). Αυτός δημιούργησε τον κόσμο (2:27, 41:9-12) και προνοεί συνεχώς για το σύμπαν. Έπλασε τον άνθρωπο, εμφύσησε στον Αδάμ το πνεύμα του (32:9) και τον δίδαξε με τα ονόματα των ζώων και των πραγμάτων .(32:13,29).[40]
  2. Η πίστη στη ύπαρξη των αγγέλων. Αυτοί δημιουργήθηκαν από το φως και είναι εκτελεστές των διαταγών του Θεού. Με θεϊκή εντολή, ο άγγελος Γαβριήλ μετέφερε από τον ουρανό στη γη το Κοράνιο και το υπαγόρευσε στον Μωάμεθ.
    Στο Ισλάμ υπάρχει έντονη η παρουσία και η δράση του Διαβόλου. Ονομάζεται Ιμπλίς (Iblıs) ή Σαϊτάν (Shaıtan) και σκοπός του είναι η ακύρωση του λόγου του Θεού. Στην κατηγορία των πνευμάτων ανήκουν και τα Τζίν (Jinn). Υπάρχουν τα καλά τζιν, που πιστεύουν στο Κοράνιο αλλά υπάρχουν και τα κακά Τζιν, «που έκλεψαν τα μυστικά του ουρανού γι αυτό λιθοβολήθηκαν με θραύσματα αστέρων και κύλησαν στην άβυσσο»[41]
  3. Η πίστη στα βιβλία που αποκάλυψε ο Θεός στην ανθρωπότητα, ορισμένα από τα οποία είναι ο Νόμος, ή αλλιώς Τορά, οι Ψαλμοί και τα Ευαγγέλια. Τελευταίο βιβλίο που αποκαλύφθηκε είναι το Ιερό Κοράνιο. Γενικά οι μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι τα αρχικά βιβλία που αποκάλυψε ο Θεός αλλοιώθηκαν με την πάροδο των χρόνων. Μόνο το Κοράνιο έμεινε αναλλοίωτο.[42]
  4. Η πίστη στους προφήτες. Στο Κοράνιο αναφέρονται 26 ονόματα προφητών. Στη Χαντίθ αναφέρεται ότι ο αριθμός των προφητών είναι περίπου 124.000. Σαν προφήτες αναφέρονται ο Νώε, ο Αβραάμ που σημαίνει «φίλος του Θεού»,[43] ο Μωυσής, ο Μεσσίας Ιησούς[44], «απόστολος του Θεού και λόγος αυτού (4:169) και τέλος ο Μωάμεθ, «απόστολος του Θεού και η σφραγίς πάντων των προφητών» (33:40). Σαν προφήτης επίσης θεωρείται από ορισμένους και ο Δουλ Καρνέιν (στο Κοράνιο δεν γίνεται ξεκάθαρη αναφορά αν πρόκειται για προφήτη), ο οποίος κατά την επικρατέστερη άποψη είναι ο Μέγας Αλέξανδρος (18:82)[45]
  5. Τα βιβλία των προφητών. Ανάμεσα στα βιβλία των προφητών αναγνωρίζονται η Πεντάτευχος η οποία αποκαλύφθηκε στον Μωυσή, οι Ψαλμοί στον Δαυίδ και τα Ευαγγέλια στον Ιησού (5:50). Η Αγία Γραφή θεωρείται αλλοιωμένη.[46]
  6. Η πίστη στην ανάσταση των νεκρών. Είναι η τελική, η έσχατη κρίση, όπου οι δίκαιοι θα κριθούν και θα ανταμειφθούν με τον αιώνιο παράδεισο και οι άδικοι θα σταλούν στην κόλαση. Να αντιγραφούν κείμενα από (47:16-17), (37:47, 78:33), (52:24).
  7. Η πίστη στο πεπρωμένο (qadar), το οποίο μόνο ο Θεός γνωρίζει.[47]

Η ισλαμική ανθρωπολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ισλαμική ανθρωπολογία δεν είναι συστηματικά διατυπωμένη αλλά διάσπαρτη σε Κορανικά χωρία. Βασικές πηγές της είναι η προφορική βιβλική παράδοση, η απόκρυφη ιουδαϊκή και χριστιανική γραμματεία και η αραβική παράδοση. Ο άνθρωπος είναι Θείο δημιούργημα από πηλό και νερό. Ο Αδάμ είναι ο εκπρόσωπος του Θεού στη γη και προικίστηκε με σοφία γινόμενος έτσι κορωνίδα της δημιουργίας και γενάρχης όλων των ανθρώπων, Abu-l-Bashr και Safi-Allah δηλαδή πατέρας του ανθρώπινου γένους και εκλεκτός του Θεού, αντίστοιχα. Ο άνθρωπος είναι ο τελικός σκοπός της όλης δημιουργίας χάριν του οποίου δημιουργήθηκε. Όμως ο άνθρωπος δημιουργείται για να δοξολογεί τον Θεό.[48] Ο άνθρωπος δεν δημιουργείται με το δημιουργικό λόγο του (kun), όπως τα λοιπά δημιουργήματα, αλλά πλάστηκε εκ του μηδενός. Το υλικό ήταν ξηρός πυλός, ίλυ, χώμα και σταγόνα ευτελούς ύδατος.[49]Σύμφωνα πάλι με του μουσουλμανικούς θρύλους ο Αλλάχ έδωσε εντολή διαδοχικώς στους αγγέλους Γαβριήλ, Μιχαήλ, Asrafil να πάρουν από επτά στρώματα της γης κομμάτι άμμου για να πλάσει τον άνθρωπο, αλλά η γη αρνήθηκε να δώσει τον πηλό. Έτσι ο άγγελος Azra il με τη βία απέσπασε κομμάτι της. Τότε ο Θεός προκάλεσε βροχή για να μαλακώσει το χώμα και να γίνει πηλός και οι άγγελοι πήραν την εντολή να τον τεμαχίσουν ώστε να πλάσει ο Θεός τον άνθρωπο. Όσον αφορά τη δημιουργία της Έυας αυτή δεν εμφανίζεται να έχει φτιαχτεί από την πλευρά του Αδάμ. Ουσιαστικά εξ ενός ατόμου μόνο δημιούργησε όλο το ανθρώπινο γένος και το ζεύγος του καθενός.[50] O άνθρωπος πλάθεται με πλήρη αρμονία ενώ η ψυχή του ομοιάζει με το Θείο πνεύμα διότι ο Θεός εμφύσησε τον πνεύμα του (ruh) σε αυτόν. Η αρχική μορφή του ανθρώπου ήταν ωραιότατη. Προικίστηκε με σημαντικές διανοητικές ικανότητες καθώς κατέστη κυρίαρχος όλων των όντων, τοποτηρητής επί της γης, και γνώστης όλων των πραγμάτων. Χαρακτηριστικά ο άνθρωπος δίδαξε στους αγγέλους τα ονόματα των πραγμάτων και εκείνοι όφειλαν εκ τούτου να αποδώσουν στον Αδάμ σεβασμό.[51]

Η πτώση του ανθρώπου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O άνθρωπος κατοικεί στον κήπο του Παραδείσου και έχει λάβει την εντολή να τρώει από κάθε δέντρο αλλά να μην φάει από το δέντρο της αιωνιότητας και της άφθαρτης εξουσίας. Όμως ο iblis ή shaitan, ο διάβολος, προκάλεσε την έμφυτη φιλοδοξία για αιωνιότητα και ακατάλυτη εξουσία του αρχέγονου ζεύγους, τελικά των εξώθησε να παραβεί την θεϊκή εντολή και την διαθήκη που είχε συνάψει μαζί του.[52] Η προέλευση του κακού εντοπίζεται αρχικώς εντός της πνευματικής δημιουργίας κι όχι αποκλειστικώς στον άνθρωπο, αλλά στην επήρεια και την δολιότητα του ανθρώπου.[53] Σκοπός του διαβόλου ήταν να αποκαλύψει την γυμνότητα ή αλλίως την φυσική κακότητα του ανθρώπου που θα την αφύπνιζε.[54] Για το Ισλάμ το νόημα του προπατορικού αμαρτήματος είναι διάφορο του Ιουδαϊσμού ή του Χριστιανισμού: είναι καθαρά προσωπική αμαρτία του Αδάμ και όχι κάτι που μεταδίδεται και στο υπόλοιπο ανθρώπινο γένος. Κάθε άνθρωπος είναι υπεύθυνος των πράξεών του γι' αυτό αμέσως μετά όταν μετάνοιωσε ο Αδάμ ο Θεός τον συγχώρεσε. Δεν επρόκειτο για θανάσιμο αμάρτημα αλλά για κάποια παρανόηση ή σφάλμα (danb,khata, zalla).O Αδάμ δεν είχε κακή πρόθεση ή σταθερό προσανατολισμό στην παρακοή. Έτσι ο Θεός τον συγχώρεσε.[55]Ο άνθρωπος δεν κηλιδώθηκε από την προπατορική αμαρτία κατά την ισλαμική αντίληψη. Ο μόνος μουσουλμάνος θεολόγος ο οποίος διατύπωσε θεολογία σχετική με την προπατορική αμαρτία ήταν ο μουταζιλίτης Abu Hashim al-Jubbai .[56] Η περί αμαρτίας του Αδάμ διδασκαλία έρχεται σε σύγκρουση προς τη μουσουλμανική διδασκαλία για την αναμαρτησία των προφητών. Επειδή ο Αδάμ είναι ο πρώτος των προφητών, άρα και οι υπόλοιποι όπως και ο Αδάμ είναι αναμάρτητοι. Ο Αδάμ μπορεί να παράκουσε την θεϊκή εντολή δεν σημαίνει όμως πως αρνήθηκε την ομολογια της απόλυτης μονοθεΐας.[57]

Οι συνέπειες της πτώσης του Αδάμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ανθρώπινο γένος δεν κληρονομεί φύσει την αμαρτία του γενάρχη της ούτε ο άνθρωπος μόλις γεννηθεί καθίσταται αυτομάτως ένοχος και υπόδικος του Θεού. Ο άνθρωπος αντίθετα γεννιέται φύσει καλός και πιστός. Αν ακολουθήσει τη θρησκεία η οποία έχει προεγγραφεί στην φύση του, μπορεί να φτάσει στον αιώνιο παράδεισο. Όμως η αμαρτία του γενάρχη έχει διασαλεύσει την διανοητική κατάστασή του που του επετρεπε να κρίνει και να αποφασίσει με ικανότητα. Ο άνθρωπος έχει πλασθεί φύσει ικανός για τη θεογνωσία και ταυτοχρόνως επιρρεπής προς την αμαρτία. Εκ της δημιουργίας του ο άνθρωπος είναι ταπεινός και ασήμαντος. Είναι φύσει ασθενής και υποφέρει φύσει από την πείνα και την δίψα. Όλη του η ζωλη είναι μέσα στην άγνοια. Ο θάνατος όμως που είναι το τέλος του ανθρώπου δεν είναι συνέπεια της παρακοής του πρωτόπλαστου, αλλά επειδή πλάστηκε φύσει θνητός. [58] Για του μουσουλμάνους μυστικούς ο πόνος είναι η κληρονομιά του προπάτορος Αδάμ.[59]

Ο διάβολος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Iblis ανήκε στις τάξεις των πνευμάτων και ήταν ισάξιος των αγγέλων οι οποίοι βρίσκονταν κοντά στον θρόνο του Θεού και δοξολογούσαν τον Θεό. Όμως μετά τη δημιουργία του ανθρώπου κλήθηκαν να προσκηνύσουν τον άνθρωπο αλλά ο διάβολος αρνήθηκε θεωρώντας πως αυτός ήταν ανώτερος των αθρώπων. Η άρνησή του είχε ως συνέπεια να καταστεί καταραμένος και να εκδιωχθεί του παραδείσου.[60] Μετά την απομάκρυνσή του από τον παράδεισο εργάζεται συστηματικά στο να οδηγήσει τον άνθρωπο στην παραπλάνηση και στην καταστροφή του διότι θεωρεί τον άνθρωπο αίτιο της πτώσης του και θέλει να τον εκδικηθεί.[61]

Η ισλαμική εσχατολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο θάνατος για το Ισλάμ δεν συνιστά το τέλος της ανθρώπινης ύπαρξης. Καθώς πιστεύεται η παντοδυναμία του Θεού, άρα η ζωή και ο θάνατος βρίσκονται στα χέρια του Θεού. Άρα ο Θεός μπορεί και να αναστήσει τους νεκρούς.[62] Με την προοπτική του θανάτου αποτιμώνται και ο παρόν κόσμος, ο οποίος χαρακτηρίζεται από ρευστότητα και μεταβλητότητα. Τα αγαθά το παρόντος κόσμου είναι πρόσκαιρα. Στους 12ο και 13ο αιώνες σε ορισμένους μυστικούς διανοουμένους κυριάρχησε ένας πεσιμισμός για την ζωή και ένας αγνωστικισμός συνδυασμένος με στοχαστική και παιδαγωγική για τον θάνατο προοπτική.[63] Μόλις ο άνθρωπος πεθαίνει περιέρχεται στην κατάσταση του φραγμού ή του τάφου, barzakh ήqabr. Επειδή οι Μουσουλμάνοι προβληματίστηκαν σχετικά με την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο Μωάμεθ όταν πέθανε, δηλαδή στον ουρανό ή στον τάφο, βασιζόμενοι στην άποψη του Προφήτη τους πως οι μάρτυρες της πίστεως βρίσκονταν στον ουρανό αναλογικά θεώρησαν πως πολύ περισσότερο ο Μωάμεθ θα βρισκότανε κοντά στον Θεό. Προεκτεινομένης της διδασκαλίας αυτής διατυπώθηκαν δύο θέσεις: ή ότι οι νεκροί είναι σε κατάσταση ύπνου αναμένοντας την σάλπιγγα της ανάστασης ή έχει πραγματοποιηθεί μερική κρίση των ανθρώπων από τους αγγέλους Munkar και Nakir, κατά την οποία οι μεν πιστοί προγεύονται τα αγαθά του παραδείσου οι δε άπιστοι τα βάσανα της κόλασης.[64] Σε κάθε περίπτωση προβάλλεται η προσδοκία της ανάστασης και η τελική κρίση, κάτι που έχουν υιοθετήσει εκ του Χριστιανισμού. Την ημέρα της ανάστασης η παλαιά δημιουργία δεν θα αποκατασταθεί στην προηγούμενη κατάστασή της, αλλά θα δημιουργηθεί νέος ουρανός και νέα γη. Το αναστημένο ανθρώπινο σώμα θα είναι διάφορο του προηγούμενο. Ποια θα είναι όμως η φύση τους μας είναι άγνωστο. [65] Της έσχατης ημέρας θα προηγηθούν οι εμφανίσεις δέκα διαδοχικών σημείων[66]: του καπνού, του αντίχριστου (dajjal), του θηρίου, της άφιξης του Χριστού, του ερχομού των πανίσχυρων γιγάντων Ya juj και Ma juj (δηλαδή των Gog και Magog), τρεις καταπόσεις της γης και τέλος η εμφάνιση του φωτός το οποίο θα κατευθύνει τους ανθρώπους στον τόπο πραγματοποίησης της τελικής κρίσης. [67] O Mahdi είναι θα εμφανιστεί στα έσχατα. Είναι ένα πρόσωπο με μεσσιανικές ιδιότητες το οποίο θα αποκαταστήσει τη θρησκεία του Ισλάμ σε όλη τη γη. Χωρίς να συνιστά επίσημη διδασκαλία του σουνιτικού ισλάμ έχει ασκήσει τη μεγαλύτερη επιρροή στη λαϊκή ευσέβεια. Ο Dajjal, είναι ο μουσουλμάνος αντίχριστος και θα εμφανιστεί είτε πριν είτε μετά τον ερχομό του Mahdi προκαλώντας καταστροφές και φρίκη σε όλη την ανθρωπότητα. Εναντίον του ο Αλλάχ θα στείλει τον υιό της Μαρίας ο οποίος θα καταδιώξει και θα σκοτώσει τον Dajjal. Τότε θα οδηγήσει όλους τους χριστιανούς στον ισλαμισμό.[68] Της τελικής κρίσεως θα προηγηθούν τρία διαδοχικά σαλπίσματα των αγγέλων: στο πρώτο θα καταστραφεί ο κόσμος, στο δεύτερο θα θανατωθεί κάθε τι έμψυχο, άνθρωποι και άγγελοι και στο τελικό τρίτο, οι άγγελοι θα συγκεντρώσουν από κάθε άκρη του κόσμου όλους τους ανθρώπους ενώπιον του κριτή θεού.[69] Η κρίση θα γίνει ενώπιον του Θεού βάσει ενός βιβλίου πράξεων κάθε ανθρώπου, στο οποίο συμπληρώνουν και καταγράφουν δυο φύλακες άγγελοι. Ο ζυγός ης δικαιοσύνης θα αποδώσει με κάθε ακρίβεια κάθε πράξη ανθρώπινη.Μετά την ολοκλήρωση της κρίσεως οι με δίκαιοι θα πορευθούν στον παράδεισο οι δε άδικοι στην κόλαση. Στην λαϊκή ισλαμική εσχατολογία όλοι οι άνθρωποι θα διέλθουν από μια λεπτή σαν μια τρίχα γέφυρα και κοφτερή σαν ξίφος. Αυτή οδηγεί ή στον παράδεισο ή στην κόλαση και από κάτω της βρίσκεται η άβυσσος του Άδη. Οι πιστοί διαπεραιώνονται ευκόλως ενώ οι άπιστοι πέφτουν στο χάος.[70] Η κόλαση ή jahannam (=γέεννα) ή Sa ir και hutama (έντονο και αδηφάγο πυρ).Περιγράφεται ως ένας τρομερό τέρας, άβυσσός με απύθμενο βάθος και κοιλάδα πυρακτωμένη. Είναι γεμάτη δηλητηριώδη δέντρα, δυσώδη νερά και γεμάτη φωτιά. Διακρίνεται σε επτά ορόφους με διάφορα διαμερίσματα στα οποία οι αμαρτωλοί αναλόγως των αμαρτιών τους υφίστανται και τιμωρίες.[71]Για τους μουσουλμάνους μυστικούς η κόλαση αποκτά άλλο περιεχόμενο, ηθικό και συμβολικό. Δεν είναι τόπος βασανισμού και τιμωριών αλλά εξαγνισμού. Μόνο οι μουσουλμάνοι εκεί καθαρίζονται από τις συνέπειες των κακών πράξεών τους και οδηγούνται στον παράδεισο. Πιο ριζοσπάστες μουσουλμάνοι θεολόγοι υποστηρίζουν πως τελικά θα σωθούν όλοι οι άνθρωποι κι όχι μόνο οι μουσουλμάνοι, ακόμα και ο διάβολος.[72] Ο παράδεισος περιγράφεται όπως θα τον φαντάζονταν ένας βεδουΐνος του 7ου αι. μ.Χ.[73]Περιγράφεται ως κήπος κατάφυτος και δροσερός, που το διασχίζουν ποτάμια και έχει δέντρα με άφθονους καρπούς. Οι ευρισκόμενοι σε αυτόν θα φέρουν χιτώνες διακοσμημένους με χρυσά στολίδια ενώ θα τους σερβίρουν κρασί νέοι, ενώ νεαρές παρθένες, (huri) θα τους περιποιούνται.Οι μυστικοί του Ισλάμ όμως κατ'επίδραση του Χριστιανισμού είδαν τον παράδεισο ως σύμβολο μιας πνευματικής κατάστασης διαρκούς θέας του Θεού.[74]

Ισλαμικός μυστικισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ήδη από τις αρχές του 8ου αιώνα εντοπίζονται οι πρώτοι μουσουλμάνοι ασκητές. Η κλασική ονομασία του ρεύματός αυτού είναι σουφισμός (tasawwuf)[75]. Sūfī είναι αυτός που φέρει απλά μάλινα ενδήματα και η ονομασία επικράτησε από το 815 μ.Χ. για τους μουσουλμάνους ασκητές.[76] Με υπόστρωμα βασικά στοιχεία της ισλαμικής ευσέβειας (προσδοκία του τέλους, παροδικότητα κόσμου, η ζωή στερείται νοήματος) και την εγγύτητα της ανθρώπινης ψυχης με τον Θεό στο Κοράνι,[77] στοιχεία του χριστιανικού ασκητισμού και νεοπλατωνικές αντιλήψεις, οι σούφι επιθυμούν την πλήρη παράδοση στον Αλλάχ,[78]με την περισυλλογή τη θεωρία και τη συχνή δοξολογική αναφώνηση του Θείου ονόματος.[79]

Οι Πέντε Στύλοι της Τήρησης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κάθε μουσουλμάνος έχει 5 υποχρεώσεις στην ζωή του, τους Πέντε Στύλους της Τήρησης. Δεν είναι η δογματική διδασκαλία, αλλά η τήρηση των εντολών, όχι το μυστήριο,αλλά η έμπρακτη απόδειξη της αφοσίωσης στον νόμο του Θεού.[80] Αυτοί είναι πρακτικοί στη σύλληψή τους, προσφέροντας στους μουσουλμάνους ένα πλαίσιο θρησκευτικό και πολιτικό μαζί.[81] Είναι οι εξής, όπως περιγράφονται στο Κοράνιο:

  1. Η ομολογία της πίστης, (Shahada) σαχάντα, ότι δηλαδή «Δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός από τον Θεό (αραβικά Αλλάχ)· ο Μωάμεθ είναι ο προφήτης (ή αγγελιοφόρος) του Θεού». (Σούρα 33:40).Η ομολογία αυτή δεν υπάρχει αυτοτελής στο Κοράνιο ωστόσο συνοψίζει την κεντρική διδασκαλία του Ισλάμ. [82]O όρος σαχάντα εντοπίζεται δύο φορές στο Κοράνιο και όποιος την εκφέρει γίνεται πιστός και μέλος της umma. Επίσης η σαχάντα μπορεί να αποτελέσει πολεμική κραυγή όσων μουσουλμάνων θεωρούν πως υπάρχει κάτι που υπερβαίνει τη σχετικότητα αυτού του κόσμου.[83]
  2. Η προσευχή, σαλάτσαλάχ), βασική λατρευτική πράξη του Μουσουλμάνου, τελετουργία δοξασμού του Θεού και υποταγής στον Θεό η οποία πρέπει να γίνεται πέντε φορές την ημέρα κατά προτίμηση στο τζαμί κοιτάζοντας προς τη Μέκκα (κίμπλα) (η δεύτερη προσευχή της Παρασκευής πρέπει να γίνεται στο τζαμί από κοινού. Αυτή η προσευχή της Παρασκευής εκφράζει τον κατεξοχήν κοινωνικό χαρακτήρα της προσευχής.[84] Εκεί ο imam ενώπιον της σύναξης απαγγέλει τους καθορισμένους στίχους του Κορανίου,ενώ οι πιστοί πίσω του στοιχισμένοι εκτελούν τις προβλεπόμενες κινήσεις[85]) .(Σούρα 2:144). Ο όρος salat απαντάται 67 φορές στο Κοράνιο ενώ από αυτές οι 33 φορές βρίσκονται σε σούρες που ανήκουν στην περίοδο που ο προφήτης βρισκόταν στην Μεδίνα πλέον και είχε ιδρύσει την πρώτη κοινότητα των πιστών. Είναι ένα συλλογικό καθήκον προς την κοινότητα των πιστών. [86]Επαναλαμβάνεται πέντε φορές την ημέρα με τρόπο τελετουργικό. Το πρωί μεταξύ χαραυγής και ανατολής του ήλιου, το μεσημέρι, γύρω στις 3 το απόγευμα, μετά την δύση του ήλιου, και το βράδυ όταν είναι σκοτάδι. Το Κοράνιο αναφέρει μόνο τρεις υποχρεωτικές προσευχές τονίζοντας κυρίως την μεσημβρινή προσευχή. Στη Χαντίθ όμως ξεκαθαρίζεται ο αριθμός των προσευχών και η χρονική στιγμή που πραγματοποιούνται. Οι πιο ευσεβείς προσεύχονται οκτώ φορές την ημέρα.Επίσης όσοι λόγω κωλυμάτων δεν μπορούν να τηρήσουν το ωράριο της προσευχής μπορούν να μεταθέσουν άλλες ώρες την προσευχή τους[87]. Σε πολεμικές συγκυρίες το μισό στράτευμα προσεύχεται και το άλλο μισό είναι σε στρατιωτική ετοιμότητα. Πριν την προσευχή επιβάλλεται τελετουργική νίψη του προσώπου, των χεριών, των αγκώνων και των ποδιών μέχρι τους αστραγάλους. Η προσευχή γίνεται σε καθαρό μέρος και πάνω σε χαλί. Βασίκά η προσευχή χωρίζεται σε σύντομες αναφωνήσεις, όπως Allah akbar, δηλαδή ο Θεός είναι μεγάλος και η δοξολογική έκφραση, subhana llahi, δηλαδή Κηρύσσω την δόξα του Θεού ή Δόξα τω Θεώ (tasbih). Η προσευχή περιλαμβάνει κορανικές περικοπές με κυριότερη την πρώτη σούρα (Fatiha=Έναρξη)[88]Η κατεύθυνση της προσευχής γίνεται προς την πόλη της Μέκκας και η κατεύθυνση ονομάζεται qibla. Αρχικός προσανατολισμός ήταν τα Ιεροσόλυμα, επειδή θεωρούσε το νέο μονοθεϊσμό του ο Μωάμεθ συνέχεια και τελείωση της θρησκείας του Αβραάμ και του Μωυσή. Μετά τη διαμονή στη Μεδίνα άλλαξε κατεύθυνση προς την Μέκκα και ιδιαίτερα την Κάαμπα, για να τονίσει τον βαθμό απομάκρυνσής του από τους Ιουδαίους οι οποίοι είχαν απορρίψει το μήνυμά του.[89]
  3. Η ελεημοσύνη, ζακάτ, υποχρέωση δηλαδή να δίνει κανείς ένα ποσοστό του εισοδήματός του και της αξίας κάποιας ιδιοκτησίας στους φτωχούς. Δίνοντάς το, συμβάλλει στον εξαγνισμό της υπόλοιπης περιουσίας του, ή συνιστά εξιλέωση για διάφορες αμαρτίες ή παραβάσεις άλλων καθηκόντων[90]. Σε όσες χώρες έχει καταργηθεί, η ελεημοσύνη γίνεται όπως και στις Χριστιανικές χώρες, δηλαδή σαν εθελοντισμό. (Σούρα 24:56)82 εδάφια στο Κοράνιο αναφέρονται σε αυτήν ως στοιχειώδες χρέος προς την κοινότητα.[91] Αν πρόκειται για γεωργική περιουσία αντισοιχεί με το 10% της ετήσια σοδειάς αν αρδεύεται φυσικώς και στο 5% αν αρδεύεται τεχνητως. [92] Προς το 1/40 των οικονομιών του πιστού αντιστοιχεί το ποσό της ελεημοσύνης. Πολλοί ερμηνευτές των ισλαμικών κοινωνιών θεωρούν πως αυτή η ελεημοσύνη παράλληλα με την κανονική κρατική φορολογία μπορεί να καλύψει τον προϋπολογισμό των μουσουλμανικών κρατών και να αντισταθμίσεις το καπιταλιστικό ή κομμουνιστικό οικονομικό μοντέλο[93]Αποδέκτες της ελεημοσύνης είναι οι φτωχοί,οι απελευθερωμένοι δούλοι,οι χρεωμένοι, οι οδοιπόροι και οι ανάπηροι των θρησκευτικών πολέμων.[94]
  4. Η νηστεία, σάουμ. Kατά τη διάρκεια του Ραμαντάν (Ραμαζανιού), του 9ου μήνα του ισλαμικού ημερολογίου, απαγορεύεται το φαγητό, το ποτό[95] (ακόμα και νερό), το κάπνισμα και οι σαρκικές σχέσεις από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου. (Σούρα 2:180-182). Οι απαγορεύσεις εκτείνονται μέχρις και της όσφρησης αρώματος και της χρήσεως ενέσεως.[96]Επίσης απαγορεύται ο ασπασμός και το φτύσιμο.[97] Βάση αυτών των απαγορεύσεων είναι να μην μπει τίποτε εντός του σώματος. Η νηστεία αφορά άνδρες και γυναίκες άνω των 14 ετών και όσων είναι σωματικώς και ψυχικώς υγιείς. Της νηστείας εξαιρούνται οι γυναίκες σε κατάσταση εγκυμοσύνης, οι ταξιδιώτες. Εκ των υστέρων όμως είναι υποχρεωμένοι να νηστέψουν.[98]Η νηστεία έχει αξία σε συνδυασμό με την τήρηση και άλλων εντολών: κατά τον Abu Haira ο Προφήτης είπε πως αν κάποιος κατά τον μήνα Ραμαντάν λέει ψέματα ή πράττει πονηρές πράξεις καθόλου δεν ευχαριστεί τον Θεο αν νηστεύει. Αν κάποιος μουσουλμάνος παραβιάσει την νηστεία τιμωρείται και για να εξιλεωθεί παραγματοποιεί ελεημοσύνες. Η νηστεία λειτουργεί εξιλεωτικά για τη διάπραξη αμαρτιών αλλά δεν πρέπει να γίνεται την Παρασκευή, το Σάββατο ή την Κυριακή.[99]
  5. Η ιερή αποδημία ή προσκύνημα, Χατζ, στη Μέκκα,και στον τάφο του προφήτη στην Μεδίνα.[100] Κάθε πιστός τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του θα πρέπει να επισκεφθεί τους ιερούς τόπους του Ισλάμ «αν μπορεί να αντεπεξέλθει στα έξοδα», τον 12ο μήνα του ισλαμικού ημερολογίου και αν μπορεί να εξασφαλίστει την διαβίωση της οικογένειάς του κατά την απουσία του. (Σούρα 3:87)Διάχυτη ήταν η πεποίθηση πως όποιος πέθαινε κατά τη διάρκεια του Χατζ ήταν μάρτυρας (shahid)[101]Το προσκύνημα ενισχύει την ταυτότητα των μουσουλμάνων και την αίσθηση ότι ανήκουν στην umma, συνιστώντας ένα μέσο για την διεθνή ενότητά της.[102]

Jihād: ο ιερός πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

To Jihād θεωρείται από πολλούς ένα από τα πέντε καθήκοντα ή νόμους του Ισλάμ (ibadat). Συνδέεται με την προσπάθεια του πιστού να φτάσει σε πνευματική τελειότητα. Είναι το πνευματικό ή μεγάλο Jihād. Υπάρχει ακόμα και το φυσικό και μικρότερο Jihad το οποίο αναφέρεται στη στρατιωτική δράση και εξάπλωση του Ισλάμ. [103]Δεν αποτελεί ατομικό καθήκον για κάθε μουσουλμάνο χωριστά, αλλά καθήκον ολόκληρης της κοινωνίας.[104]Ενίοτε αναφέρεται και ως διαμαρτυρία κατά των καταχρήσεων των μουσουλμάνων αρχόντων.[105] Διάφορα Κορανικά χωρία θεμελιώνουν αυτή την πολεμική σε βάρος των απίστων[106]: (Η Αγελάδα, 2, 191)(Η Μετάνοια, 9, 5[107]) Η περί Jihad αντίληψη του Ισλάμ καταδεικνύει πως το θρήσκευμα αυτό είναι και πολιτικό μέγεθος και ένα κράτος.[108] Για τους μυστικούς του Ισλάμ σημαίνει τον ασταμάτητο εσωτερικό πνευματικό αγώνα εναντίον των παθών, τα οποία δεσμεύουν την πνευματική ελευθερία του ανθρώπου.[109]

Εορτές και άλλες λατρευτικές εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η έναρξη του μουσουλμανικού έτους ξεκινά με την εορτή της Εγίρας τη 1η του μηνός Muharram. Την 10 η του ίδιου μήνα εορτάζεται η ανάμνηση της Δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου. Την 12η του τρίτου μήνα, του Rabi-al-Awwal πανηγυρίζεται η γέννηση του Μωάμεθ (Mawlid al-Nabi) Οι Σουννίτες δεν τιμούν την ημέρα αυτή ιδιαιτέρως. Στις 27 του έβδομου μουσουλμανικού μήνα Rajab εορτάζεται το νυχτερινό ταξίδι του Προφήτη στον ουρανό (Lailat al mi raj). Στα μέσα του όγδοου μήνα Sha ban τιμάται ο καθορισμός της κατεύθυνσης της προσευχής της qibla. Τον 9 ένατο σεληνιακό μήνα Ramadan η θρησκευτικότητά τους είναι σε έξαρση, επειδή πρόκειται για την κατ'εξοχήν περίοδο της νηστείας και γενικότερης αυτοπειθαρχίας. Στην περίοδο αυτή ξεχωρίζουν οι η νύχτα από την 23η προς την 24η του μηνός, η λεγόμενη νύχτα της δυνάμεως οπότε κατέβηκε το Κοράνιο από τον ουρανό. Τότε κατά τους ευσεβείς μουσουλμάνους κατεβαίνουν οι άγγελοι στα τεμένη και πραγματοποιούν κάθε ευχή κάθε μουσουλμάνου.[110] Τη 1η μέρα του δέκατου μήνα Shawwal διακόπτεται η νηστεία. Είναι γνωστή ως Id al-Fitr ή Id al Saghir, Εορτή του τέλους της νηστείας ή Μικρή εορτή. Mε την εμφάνιση της νέας σελήνης ξεκινά η εορτή. Οι πιστοί συναθροίζονται μέσα και έξω από τα τεμένη για να προσευχηθούν ενώ ανταλλάσσονται επισκέψεις μεταξύ φίλων και συγγενών, δίνονται βοηθήματα σε φτωχούς και γίνονται επισκέψεις στους τάφους συγγενικών προσώπων. Στον τελευταίο, 12ο μήνα τον Dhu-l-Hijja τελείται το μεγάλο προσκύνημα στη Μέκκα. Οι μη συμμετέχοντες σε αυτό αυτοπροσώπως συμμετέχουν στην εορτή Id al Kabir ή Id al Adha, όταν στην 10η του 12ου μηνός τελούν θυσία, σε ανάμνηση της θυσίας του Αβραάμ. Έχει προηγηθεί νηστεία. Η προετοιμασία της τροφής που θα καταναλωθεί εκείνη την ημέρα συνοδεύεται από προσευχές για ανάμνηση του Προφήτη και των μελών της οικογένειάς του. Αγοράζεται ζώο το οποίο προορίζεται για θυσία με το κεφάλι του στραμμένο προς προς την Μέκκα. Την ίδια ημέρα πηγαίνουν στα νεκροταφεία.[111] Υπάρχουν επίσης εορτές αποχαιρετισμού ή υποδοχής για όσους επιστρέφουν από την hajj δηλαδή το ιερό προσκύνημα στην Μέκκα.[112] Για τους Σιίτες κατ'εξοχήν εορτή είναι η ανάμνηση του θανάτου του Αλή και των υιών του Χασάν και Χουσαΐν. Χρονικά τοποθετείται το πρώτο δεκαήμερο του μουσουλμανικού έτους Στους υπαίθριους χώρους στήνονται μαύρες σκηνές διακοσμημένες με κεριά, όπλα, σημαίες και λάβαρα που φέρουν την εικόνα του χεριού του Αλή ή της Φάτιμα: τα πέντε δάκτυλα συμβολίζουν τους κατά σάρκα συγγενείς του Μωέμεθ, δηλαδή τους Φάτιμα, Αλή, Χασάν, Χουσαΐν. Οι πιστοί φτάνουν εκεί ατημέλητοι, σε πένθιμη κατάσταση και ακούν από διάφορους κήρυκες την εξιστόρηση των παθών του Χουσαΐν. Για 9 ημέρες άνδρες ημίγυμνοι με χρωματισμένα τα στήθη τους κόκκινα ή μαύρα αρχίζουν να αυτομαστιγώνονται με αλυσίδες και ξίφη χορεύοντας σε έκσταση. Τη 10η ημέρα γίνεται η αναπαράσταση της ταφής του Χουσαΐν. Η αναπαράσταση ολοκληρώνεται όταν ο Μωάθεθ λαμβάνει από τον αρχάγγελο Γαβριήλ το κλειδί της μεσιτείας και το παραδίδει στον Χουσαΐν δίνοντάς του την προτροπή να ελευθερώσει τους οπαδούς του από τα βάσανα και να τους κατευθύνει στον Παράδεισο. Επίκεντρο των εορτών είναι η Καρμπάλα του Ιράκ, ο τόπος θανάτου του Χουσαΐν.[113]

Έλλειψη ιερατείου και μυστηρίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μωάμεθ δεν είναι μεσίτης και λυτρωτής, αλλά απόστολος και προφήτης του Θεού. Το μόνο θείο που προσκομίζει στην ανθρωπότητα είναι το Κοράνιο. Δεν ήλθε για να λυτρώσει τον άνθρωπο από τις αμαρτίες, αλλά να του δείξει τον σωστό δρόμο του μονοθεϊσμού. Έτσι δεν υπάρχει και ιερατείο και μυστήρια. Επειδή πίστη και κράτος συνιστούν κάτι το ενιαίο και αδιαχώριστο για το Ισλάμ, άρα οι κρατικοί λειτουργοί, ασκούν και τα θρησκευτικά καθήκοντα. Οι πιστοί συγκροτημένοι σε κοινότητα υπό την άμεση κυριαρχία του Θεού, υπόκεινται στην διδακτική αυθεντία του Θεού, δια του Κορανίου. Οι νομοδιδάσκαλοι ή ulama(γνώστης, ειδήμων) είναι τα αρμόδια εκείνα πρόσωπα για την ερμηνεία του ιερού νόμου. Είναι λαϊκοί, άρρενες, χωρίς κάποιο ιδιαίτερο ιερατικό χάρισμα.[114] Στο σιιτικό Ισλάμ ο Ιμάμ είναι ο συνεχιστής του χαρισματικού αρχηγού μέσα από την ενοίκιση σε αυτόν του χαρίσματος του κρυμμένου Ιμάμ ή του προϋπάρχοντος φωτός του Μωάμεθ και του Αλή. Ωστόσο περιορίζονται στην αλάνθαστη ερμηνεία του νόμου χωρίς να τελούν μυστήρια. Η προσευχή είναι η μόνη λατρευτική πράξη με αποδέκτη τον Θεό στο Ισλάμ. Τύποις με το πέρασμα των χρόνων συγκροτήθηκε ένα τύποις ιερατείο με συγκεκριμένη ιεραρχία: χαλίφης, ιμάμ, μουεζίνης, χατίπ, Ουλαμά, μουφτής, καδής. Όμως πρόκειται για αιρετά πρόσωπα της κοινότητας χωρίς να φέρουν την ειδική μυστηριακή ιεροσύνη. Ο Ιμάμ είναι ο οδηγός των πιστών στην τέλεση της προσευχής και κυρίως της μεσημεριανής της Παρασκευής.[115] Ο χαλίφης έχει εκλείψει καθώς έχει εκλείψει και η αυτοκρατορία.[116]Ο μουεζίνης ανεβαίνει στον μιναρέ και καλεί τους πιστούς για την προσευχή. Ο Χατίπ αναγιγνώσκει και κηρύττει το Κοράνιο. Ο καδής έχει δικαστικές αρμοδιότητες επί τη βάσει της σαρία (sharia). Ο μουφτής είναι ο κατεξοχήν νομοδιδάσκαλος ο οποίος πρέπει να ερμηνεύει τον νόμο και να αναπτύσσει επ' αυτού νέες διδασκαλίες και ερμηνείες και να καθορίζει τις ήδη διατυπωμένες διατάξεις βάσει των οποίων ο καδής θα κρίνει ανάλογα την περίπτωση.[117]

Η σπουδή του ισλαμικού λόγου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι θεολόγοι-νομοδιδάσκαλοι ή ulamā είναι οι αρμόδιοι μελετητές του ισλαμικού λόγου. Η γνώση τους καλύπτει το Κοράνιο και της sunna του προφήτη. Καλύπτει όμως και άλλα πεδία, όπως τη νομική, την ισλαμική ιστορία, τα μαθηματικά, την αστρονομία, τη λογική, τη φιλοσοφία και τη ρητορική. Επίσης τη γλωσσολογική και γραμματική μελέτη της αραβικής γλώσσας, την αραβική και περσική φιλολογία. Η έκφραση του ισλαμικού λόγου συνιστά ένα από τα θεμέλια της πολιτικής εξουσίας, άρα ο ρόλος των ulama είναι και πολιτικός.[118]Πάντως προϊόντως του χρόνου οι επιστήμες που στηρίζονταν στην επαγωγική μέθοδο (μαθηματικά, λογική, φιλοσοφία) περιθωριοποιούνται σε βάρος εκείνων που στηρίζονται στη θεία αποκάλυψη (ηθική,θεολογία, μελέτη του Κορανίου και hadith).[119] Καθώς η εκπαίδευση δεν ήταν κάτι διακριτό και δεν αφορούσε την πλειοψηφία των μουσουλμάνων, συνδεόταν κυρίως με τους σπουδαστές που μελλοντικά θα γίνονταν alim (ιατροί,νομικοί, αστρονόμοι,ρήτορες).[120]H madrasa ήταν μορφωτικό ίδρυμα και τζαμί μαζί. Στην πορεία αυτονομήθηκε αποκτώντας ιδιαίτερους χώρους βοηθητικούς. Ενιαίο πρόγραμμα σπουδών δεν υπήρχε, ούτε εξετάσεις εισόδου ή δίδακτρα (χορηγούνταν από τοπικούς ηγεμόνες, την κεντρική κυβέρνηση, δωρέες πιστών) με αποτέλεσμα να ενθαρρύνεται η εκπαιδευτική κινητικότητα των σπουδαστών. [121]

Η περί εγκλημάτων αντίληψη του Ισλάμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για να καταλογισθεί μια πράξη σε κάποιον άνθρωπο σύμφωνα με το Ισλάμ πρέπει ο ίδιος να γνωρίζει τον άδικο χαρακτήρα της και να έχει αποδεχθεί με πράξεις ή παραλείψεις του την εκτέλεσή της. Η άγνοια του άδικου μιας πράξης δεν επιτρέπεται αφού κάθε αμάρτημα είναι πράξη αποδοκιμαστέα από την Πολιτεία. [122]Στηριζόμενο στην θεϊκή υφή της νομοθεσίας του το Ισλάμ διακρίνει σε δύο ομάδες τα εγκλήματα: τα χουντούτ που είναι επτά, η μοιχεία, η δυσφήμηση, η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, η κλοπή, η μεγάλη κλοπή, η αλλαξοπιστία και η παράνομη εξέγερση.[123] Εδώ η ποινή απορρέει από τον Θεό και δεν υπάρχει περιθώριο απονομής καμίας χάριτος. Το προστατευόμενο έννομο αγαθό ανήκει στον ίδιο τον Θεό και δεν αφορά στα άτομα. Ωστόσο αν επιβληθεί επίγειος κολασμός τότε μεταθανάτια μπορεί και να αρθεί.[124]Ο ρόλος του δικαστή σε αυτά τα εγκλήματα είναι περιορισμένος ή ανύπαρκτος επειδή μόνο εφαρμόζει αμέσως την προβλεπόμενη από την νομοκανονική παράδοση.[125] Τααζήρ είναι η άλλη ομάδα εγκλημάτων χωρίς ακριβή αριθμητικό καθορισμό αυτών. Συνήθως αναφέρονται τα μνημονευόμενα στην σαρία όπως ο τοκογλυφία, η αθέτηση της εμπιστοσύνης, η δωροδοκία και ότι άλλο θα μπορούσε να καθορισθεί από τον εκάστοτε δικαστή.[126] Για ορισμένους μελετητές του Ισλαμικού δικαίου υπάρχει και μία τρίτη ομάδα εγκλημάτων η αλ κεσάς (τιμωρία)στην οποία εμπίπτουν πέντε εγκλήματα όπως ο εκ προθέσεως φόνος,ο εξ αμελείας φόνος, ο εκ προθέσεως τραυματισμός ή και ο απλός δαρμός εξ αμελείας. Εδώ η προβλεπόμενη ποινή είναι η ταυτοπάθεια, δηλαδή να υποστεί ο ίδιος ο δράστης την πράξη του. Η ποινική μεταχείριση εδώ ομοιάζει με το ιουδαϊκό δίκαιο. Ωστόσο το Κοράνιο δέχεται ο παθών ή οικείοι του να δώσουν χάρη ή να ζητήσουν αποζημίωση.[127] Στα πλαίσια της αντεγκληματικής πολιτικής του Ισλάμ εντάσσονται και οι σωματικές τιμωρίες, κατά την εφαρμογή των οποίων προστατεύονται τα αισθητήρια όργανα του ανθρώπου.[128]

Κλάδοι του Ισλάμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές και σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Hasan Badawi, «Μορφές του αραβικού Ισλάμ», στο: Φωτεινή Τσιμπιρίδου, Δημήτρης Σταματόπουλος, Οριενταλισμός στα ορια. Από τα οθωμανικά βαλκάνια στη σύγχρονη μέση Ανατολή, εκδ.Κριτική, Αθήνα, 2008, σελ71 υποσ. 1
  2. Γρηγόριος Ζιάκας, Θρησκεία και πολιτισμός των προϊστορικών κοινωνιών και των αρχαίων λαών,εκδ.Κορνηλία Σφακιανάκη, Θεσσαλονίκη, 2002,σελ.370-372
  3. Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004,σελ. 159
  4. Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004,σελ. 160-161
  5. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς, «Η κοινωνική παράμετρος των εξουσιαστικών συγκρούσεων εν τω πρωΐμω Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ.88
  6. Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004,σελ.161
  7. Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004,σελ. 163-164
  8. Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004,σελ. 164-165
  9. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ139-140
  10. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.141
  11. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ142-143
  12. Αγγελική Ζιάκα, «Η ενότητα θρησκείας και πολιτείας στο Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81 (2010), σελ.139,υποσ.2
  13. Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004, σελ.40
  14. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ144-146
  15. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.152
  16. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.153
  17. 17,0 17,1 «Ισλαμιστές, τζιχαντιστές και άλλοι...». Εφημερίδα των Συντακτών, Πέμπτη 30 Οκτωβρίου 2014. http://archive.efsyn.gr/?p=248008. 
  18. Fernard Braudel, Γραμματική των πολιτισμών, μτφρ.Άρης Αλεξάκης, εκδ.Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα, 2002,σελ.101
  19. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.48-49
  20. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ48.
  21. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.56-59
  22. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.225
  23. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.60-62
  24. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.255-256
  25. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.102
  26. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.103
  27. Κωνσταντίνος Πατέλος, Πολιτική ιστορία του Ισλαμικού χώρου (7ος-18ος αιώνας),εκδ.Ε.Αναστασίου, Αθηνα, 1987,σελ.50
  28. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.114
  29. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.218
  30. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.252
  31. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.135
  32. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ. 254
  33. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.256
  34. αφηρημένο ρηματικό από τη ρίζα jahd, που σημαίνει την καταβολή κάθε δυνατής προσπάθειας προς άσκηση εαυτού και επίτευξη αντικειμενικού στόχου και γενικά την κατόπιν εντατικής προσπάθειας επίτευξης μέγιστης επίδοσης σε κάτι.Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.227
  35. Αρετή Δημοσθένους, Γυναίκα και Ισλάμ. Το διαζύγιο και οι μεικτοί γάμοι.Έρευνα νομική και θρησκειολογική, εκδ.Ακρίτας,Αθήνα, 2005, σελ.69,υποσ.107
  36. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.228
  37. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ136
  38. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004,σελ.137-138
  39. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι 1990, σελ135
  40. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ136
  41. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ137-138
  42. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ141-142
  43. Αγγελική Ζιάκα,«Ο Αβραάμ στο Κοράνιο και την μουσουλμανική παράδοση», Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Tιμητικό Aφιέρωμα στον ομότιμο καθηγητή Ν. Αθ. Ματσούκα. Νέα Σειρά. τ. 12,(2002), Θεσσαλονίκη, σ. 103-119.
  44. Για τον Ιησού στο Κοράνιο δες: Γεώργιος Πατρώνος, «Ο Ιησούς προφήτης του Ισλάμ (Χριστολογική και εσχατολογική προσέγγιση του Κορανίου)», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.69 (1992-1995), σελ.9-30
  45. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι 1990, σελ139
  46. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ142-143
  47. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ143-144
  48. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ. 318-319
  49. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.319-320
  50. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.321-322
  51. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.323-327
  52. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.327-330
  53. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.331
  54. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.332
  55. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.333-335
  56. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ, εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ. 340
  57. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.335
  58. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.336-337
  59. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.338
  60. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.330-331
  61. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.331
  62. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 360
  63. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 361-362
  64. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 362-363
  65. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 363-364
  66. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990, σελ. 142
  67. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 365
  68. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 365-366
  69. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 364
  70. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 366
  71. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.369
  72. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 368
  73. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990, σελ.142
  74. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 369
  75. Εκτενέστερα δες Carl W. Ernst, Σουφισμός. Η φιλοσοφική και η πρακτική της μυστικής παράδοσης του Ισλάμ.,μτφρ.Σοφία Λειβαδοπούλου,εκδ. Αρχέτυπο,Αθήνα, 2001
  76. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.254
  77. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.254-255
  78. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.257
  79. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.258
  80. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ, εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ. 374-375
  81. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ. 246
  82. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990, σελ.174
  83. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.251-252
  84. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.376-377
  85. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.179
  86. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ. 254
  87. Σε πολλές ισλαμικές χώρες δημόσια κτήρια, υπουργεία, επιχειρήσεις, αεροδρόμια,σταθμοί μέσω μαζικής μεταφοράς διαθέτουν ειδικά δωμάτια ως χώρους προσευχής, ενώ στα λεωφορεία υπάρχουν ψάθες προσευχής. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.253
  88. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990, σελ.174-176
  89. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ. 256 Albert Hourani, Ιστορία των Αραβικών λαών, μτφρ. Βύρων Ματαράγκας, εκδ. Νέα Σύνορα-Α.Α.Λιβάνης,Αθήνα,1994, σελ. 45-46
  90. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.180
  91. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι 1990, σελ.179
  92. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.377
  93. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.180
  94. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.377
  95. Για το αλκοόλ δες και Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Μέθη και καταλογισμός εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81(2010), σελ170-173
  96. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.181
  97. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.378
  98. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.181
  99. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.182
  100. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ.378
  101. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι1990, σελ.183-184
  102. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ, εκδ.Π.Πουρναράς, Θεσσαλονίκη, 1991,σελ.378
  103. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.354-355
  104. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.356
  105. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990, σελ. 209
  106. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.208
  107. Κι όταν οι απαγορευμένοι μήνες έχουν περάσει,τότε (πολεμάτε και) σκοτώστε τους ειδωλολάτρες, οπουδήποτε και αν τους βρείτε, και συλλάβετέ τους και πολιορκείστε τους και στήστε τους παγίδες με κάθε (πολεμικό) στρατήγημα. Αν όμως μετανιώσουν και διατηρήσουν την τακτική προσευχή κι εφαρμόσουν (τακτική) ελεημοσύνη, τότε αφήστε τους ελεύθερους. Γιατί ο ΑΛΛΑΧ (sic) είναι Πολυεύσπλαχνός , Πολυεπιεικής, Το Ιερό Κοράνιο και η μετάφραση των Εννοιών Του στην ελληνική γλώσσα, εκδ.Συγκρότημα του Βασιλιά Φάχντ για την εκτύπωση του Ιερού Κορανίου, Μεδίνα-Σαουδική Αραβία, 1998, σελ.255
  108. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990, σελ. 210
  109. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991,σελ. 379
  110. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.186
  111. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.186-187
  112. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.187
  113. Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990,σελ.189-190
  114. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.372-373
  115. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.373-374
  116. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ.373
  117. Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991, σελ. 374
  118. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.195-196, 201
  119. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.203
  120. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.196
  121. Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004, σελ.196-200
  122. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Μέθη και καταλογισμός εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81(2010), σελ169
  123. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η διάκρισις των εγκλημάτων εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ143-144
  124. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η διάκρισις των εγκλημάτων εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ142-143
  125. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η διάκρισις των εγκλημάτων εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ144
  126. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η διάκρισις των εγκλημάτων εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ144
  127. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η διάκρισις των εγκλημάτων εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ.146
  128. Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η προστασία των αισθήσεων εν τω Ισλαμικώ δικαίω», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81(2010), σελ.155-156

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Hasan Badawi, «Μορφές του αραβικού Ισλάμ», στο: Φωτεινή Τσιμπιρίδου, Δημήτρης Σταματόπουλος, Οριενταλισμός στα ορια. Από τα οθωμανικά βαλκάνια στη σύγχρονη μέση Ανατολή, εκδ.Κριτική, Αθήνα, 2008, σελ.63-80
  • Αναστάσιου Γιαννουλάτου, Ισλάμ, θρησκειολογική επισκόπησις, εκδ.Πορευθέντες, Αθήναι, 1990
  • Αγγελική Ζιάκα,«Ο Αβραάμ στο Κοράνιο και την μουσουλμανική παράδοση», Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Tιμητικό Aφιέρωμα στον ομότιμο καθηγητή Ν. Αθ. Ματσούκα. Νέα Σειρά. τ. 12,(2002), Θεσσαλονίκη, σ. 103-119
  • Αγγελική Ζιάκα, «Η ενότητα θρησκείας και πολιτείας στο Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81 (2010), σελ.139-151
  • Γεράσιμος Μακρής, Ισλάμ. Πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, εκδ.Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2004
  • Γρηγόριος Ζιάκας, Ιστορία θρησκευμάτων, Β' Ισλάμ,εκδ.Π.Πουρναράς,Θεσσαλονίκη,1991
  • Ward McAfee, Τα πέντε μεγάλα ζωντανά θρησκεύματα, μτφρ. Σάββας Αγουρίδης, εκδ.Άρτος Ζωής, Αθήνα, 2001, σελ.227-269
  • Εμμανουέλα Γρυπαίου, Χριστιανισμός και Κοράνι.Μια έρευνα στα χριστιανικά στοιχεία του Ισλάμ, εκδ. Μαΐστρος, Αθήνα, 2010
  • Albert Hourani, Ιστορία των Αραβικών λαών, μτφρ. Βύρων Ματαράγκας, εκδ. Νέα Σύνορα-Α.Α.Λιβάνης,Αθήνα,1994
  • Γρηγόριος Ζιάκας, Θρησκεία και πολιτισμός των προϊστορικών κοινωνιών και των αρχαίων λαών,εκδ.Κορνηλία Σφακιανάκη, Θεσσαλονίκη, 2002
  • Το Ιερό Κοράνιο και η μετάφραση των Εννοιών Του στην ελληνική γλώσσα, εκδ.Συγκρότημα του Βασιλιά Φάχντ για την εκτύπωση του Ιερού Κορανίου, Μεδίνα-Σαουδική Αραβία, 1998
  • Fernard Braudel, Γραμματική των πολιτισμών, μτφρ.Άρης Αλεξάκης, εκδ.Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα, 2002
  • Αρετή Δημοσθένους, Γυναίκα και Ισλάμ. Το διαζύγιο και οι μεικτοί γάμοι.Έρευνα νομική και θρησκειολογική, εκδ.Ακρίτας,Αθήνα, 2005
  • Carl W. Ernst, Σουφισμός. Η φιλοσοφική και η πρακτική της μυστικής παράδοσης του Ισλάμ.,μτφρ.Σοφία Λειβαδοπούλου,εκδ. Αρχέτυπο,Αθήνα, 2001
  • Bruce Lawrence, Κοράνιο. Η βιογραφία ενός ιερού κειμένου,μτφρ.Ελένη Αστερίου, εκδ.Ελληνικά Γράμματα,Αθήνα, 2006
  • Michael Mann, Οι πηγές της κοινωνικής εξουσίας, τομ.Α. Μια ιστορία της εξουσίας από τις αρχές ως το 1760 μ.Χ., μτφρ.Γιώργος Καράμπελας,εκδ.Πόλις, Αθήνα, 2008,σελ.472-477
  • Κωνσταντίνος Πατέλος, Πολιτική ιστορία του Ισλαμικού χώρου (7ος-18ος αιώνας),εκδ.Ε.Αναστασίου, Αθηνα, 1987
  • Gerhard Endress, Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, μτφρ.Γιώργος Σαλακίδης, εκδ.Μεσόγειος, Αθήνα,2004
  • Γεώργιος Πατρώνος, «Ο Ιησούς προφήτης του Ισλάμ (Χριστολογική και εσχατολογική προσέγγιση του Κορανίου)», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.69 (1992-1995), σελ.9-30
  • Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς, «Η κοινωνική παράμετρος των εξουσιαστικών συγκρούσεων εν τω πρωΐμω Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ.85-104
  • Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η προστασία των αισθήσεων εν τω Ισλαμικώ δικαίω», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81(2010), σελ.153-157
  • Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Η διάκρισις των εγκλημάτων εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.80(2009), σελ.141-147
  • Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Μέθη και καταλογισμός εις το Ισλάμ», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81(2010), σελ.167-173
  • Κυριάκος Νικολάου-Πατραγάς,«Αι πηγαί του Ισλαμικού Δικαίου και η προβληματική των θεμελιωδών δικαιωμάτων», Εκκλησιαστικός Φάρος, τομ.81(2010), σελ159-166

Πρόσθετη ανάγνωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσημοι ιστότοποι ελληνικών μουφτειών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσημοι ιστότοποι Κέντρων Ελληνοαραβικού Ισλαμικού Πολιτισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Wikiquote logo
Στα Βικιφθέγματα υπάρχει υλικό σχετικό με το λήμμα: