Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος
Serres IM Prodromou Andronicos.jpg
Τοιχογραφία που αναπαριστά τον Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο, η οποία βρίσκεται στην Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών.
Αυτοκράτορας των Ρωμαίων
Περίοδος
εξουσίας
11/12/1282 - 1328
Στέψη Κωνσταντινούπολη
Προκάτοχος Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος
Διάδοχος Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος
Σύζυγος Άννα της Ουγγαρίας
Γιολάντα του Μομφερράτου
Επίγονοι Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος
Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος
Θεόδωρος Α΄ του Μομφερράτου
Ιωάννης Παλαιολόγος
Δημήτριος Παλαιολόγος
Σιμωνίς Παλαιολογίνα
Οίκος Παλαιολόγων
Πατέρας Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος
Μητέρα Θεοδώρα Βατάτζη
Γέννηση 25 Μαρτίου 1259
Νίκαια Βιθυνίας
Θάνατος 13 Φεβρουαρίου 1332 (72 ετών)
Άγιον Όρος
Commons page Πολυμέσα σχετικά με το θέμα
δεδομέναπ  σ  ε )
Ο Ανδρόνικος Β΄ σε νόμισμα

Ο Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος (25 Μαρτίου 1259 - 13 Φεβρουαρίου 1332) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας (1282-1328), μεγαλύτερος γιος και διάδοχος του αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ανδρόνικος, αντιλαμβανόμενος την άρνηση των υπηκόων του να δεχθούν τα τετελεσμένα της συμφωνίας της Λυών για την ένωση των εκκλησιών, φρόντισε γρήγορα να απαλλαγεί από τις δεσμεύσεις του πατέρα του Μιχαήλ Η΄. Από κεί και πέρα, υπό το φως των εντονότατων οικονομικών δυσκολιών τις οποίες κληρονόμησε, προχώρησε σε δραστικές περικοπές των στρατιωτικών δαπανών, με κύρια ολέθρια ενέργεια την πλήρη κατάργηση του Βυζαντινού Ναυτικού. Έτσι, γρήγορα βρέθηκε εκτεθειμένος στους εκβιασμούς και τις απειλές των Γενουατών και των Βενετών, προκειμένου να καλυφθεί το κενό αυτό.

Η χειρότερη ίσως από τις αποφάσεις του στον τομέα της στρατιωτικής πολιτικής του, ήταν η πρόσληψη της Καταλανικής Εταιρείας το 1302, υπό τη διοίκηση του Ρογήρου του Φλορ. Η εταιρεία αυτή ήταν ουσιαστικά μια ομάδα τυχοδιωκτών, κυρίως Ισπανών μισθοφόρων, οι οποίοι υπό τις διαταγές του αρχηγού τους επιδίδονταν σε πειρατεία, ληστεία και επιδρομές λεηλασίας. Ο οξυδερκής Ρογήρος προσέφερε τις Υπηρεσίες του στον Ανδρόνικο, με ανταλλάγματα πέρα από κάθε προσδοκία του. Αφού ξεκίνησε με κάποιες σποραδικές επιτυχείς μάχες κατά των Οθωμανών στη Μικρά Ασία, επέστρεψε στις παλαιές του συνήθειες της πειρατείας και ληστείας, αγνοώντας τις εντολές του εργοδότη του, απαιτώντας όμως σταθερά τις μισθοφορικές αποζημιώσεις από τον Ανδρόνικο. Η δολοφονία του Ρογήρου το 1305 στην Αδριανούπολη, από κάποιον που είχε αδικήσει, προκάλεσε τη βίαιη αντίδραση της ομάδας του. Έως το 1311, οι Καταλανοί λυμαίνονταν την ελληνική χερσόνησο, όπου επιδίδονταν σε ανείπωτες σφαγές και καταστροφές, πρωτόγνωρης ωμότητας και βίας. Κύριος στόχος τους ήταν η Θράκη, η οποία ερημώθηκε. Τελικά κατέλαβαν την Αθήνα και την εξουσία στο Δουκάτο των Αθηνών, έως το 1388.

Η αδυναμία του Ανδρόνικου να αναστρέψει την καταστροφική πορεία του κράτους, η πείνα, η φορολογία, η ερήμωση της Θράκης και της Ελλαδικής χερσονήσου, αλλά και η ανενόχλητη προέλαση των Οθωμανών στη Μικρά Ασία, τον κατέστησαν εξαιρετικά αντιδημοφιλή. Ο γιος του, Μιχαήλ Θ΄, πέθανε πρόωρα. Ο εγγονός του Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος ενεπλάκη στην υπόθεση δολοφονίας του αδελφού του Μανουήλ, και για το λόγο αυτό ο Αυτοκράτορας παππούς του τον αποκήρυξε. Ο νεαρός Ανδρόνικος εξεγέρθηκε, και μετά από πολυετείς και όχι πάντα αναίμακτες διαμάχες, ανέλαβε τελικά την εξουσία το 1328 με ήπιο πραξικόπημα. Ο Ανδρόνικος Γ΄ εκτόπισε τον Ανδρόνικο Β΄ σε μοναστήρι με το όνομα Αντώνιος, όπου έμεινε ώς το θάνατό του το 1332. Το σώμα του μεταφέρθηκε και ενταφιάστηκε στην μονή του Λιβός.

Αποτίμηση της δράσης του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά τις άοκνες προσπάθειές του και τη βούλησή του για σωτηρία, ο διστακτικός και αδύναμος χαρακτήρας του, αλλά και ορισμένες τραγικά λανθασμένες αποφάσεις, σε συνδυασμό με μια σειρά δυσμενών εξωτερικών εξελίξεων, ανέστειλαν την όποια αμυδρή ελπίδα ανάκαμψης του κράτους είχε διαφανεί κατά τη διάρκεια της βασιλείας του πατέρα του. Αντίθετα η μεγαλύτερη συνεισφορά του συνίστατο στο ότι έλαβε υπό την προστασία του την παιδεία, τα γράμματα και τις τέχνες. Μέγας Λογοθέτης του υπήρξε ο Θεόδωρος Μετοχίτης ενώ στην αυτλή του είχαν συγκεντρωθεί λόγιοι, ποιητές, ιστορικοί και θεολόγοι.[1]

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1272, ο Ανδρόνικος παντρεύτηκε την Άννα της Ουγγαρίας, κόρη του βασιλιά Στέφανου Ε΄ της Ουγγαρίας. Παρά το γεγονός ότι ο γάμος αυτός είχε κανονιστεί από τον πατέρα του, Μιχαήλ Η΄, για λόγους πολιτικούς, ωστόσο, η αγάπη μεταξύ του ζεύγους ήταν τέτοια που ο Ανδρόνικος επηρεάστηκε έντονα από τον θάνατο της συζύγου του, το 1281. Δύο τέκνα γεννήθηκαν από τον γάμο αυτό:

  • τον Μιχαήλ, ο οποίος διετέλεσε συναυτοκράτορας υπό τον τίτλο Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος,
  • τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο, ο οποίος έλαβε τον τίτλο του δεσπότη.

Το 1284, ο Ανδρόνικος Β΄ παντρεύτηκε εκ νέου με τη Γιολάντα του Μομφερράτου, κόρη του Γουλιέλμου Ζ΄ του Μομφερράτου και της Βεατρίκης της Καστίλης. Ο γάμος αυτός έδωσε την δυνατότητα στον Ανδρόνικο να κατοχυρώσει τον τίτλο τού « βασιλιά της Θεσσαλονίκης », τον οποίον έφερε ο πεθερός του, και να θέσει τέλος στις διεκδικήσεις της οικογένειας του Μομφερράτου στην Θεσσαλονίκη[2]. Η μητέρα της Γιολάντας, η Βεατρίκη ήταν τρισεγγονή του Ισαακίου Β' Αγγέλου[3] και τρισεγγονή της Ευδοκίας Κομνηνής[4]. Βαπτισμένη ως « Ειρήνη », η δεύτερη αυτή σύζυγος του έδωσε τέσσερα τέκνα:

Επιθυμώντας να ακολουθήσει το λατινικό τυπικό, η Ειρήνη απαίτησε η Αυτοκρατορία να μοιραστεί μεταξύ όλων των τέκνων του Ανδρόνικου, εξασφαλίζοντας με αυτό τον τρόπο ένα τμήμα της κληρονομιάς για τα ίδια της τα τέκνα σε βάρος του Μιχαήλ Θ΄. Ο Ανδρόνικος αρνήθηκε και η Ειρήνη εγκατέλειψε την Κωνσταντινούπολη με τους γιους της και εγκαταστάθηκε στην Θεσσαλονίκη, απ'όπου δεν έπαψε να μηχανορραφεί σε βάρος του συζύγου της[5]. Απεβίωσε εκεί το 1317.

Ο Ανδρόνικος Β' είχε και δύο νόθα τέκνα:

  • Ειρήνη, παντρεύτηκε τον Ιωάννη Β' Δούκα άρχοντα της Θεσσαλίας.
  • Μαρία, παντρεύτηκε τον Τοκτά Μποργιζίν, χάνο της Χρυσής Ορδής των Μογγόλων.

Νομίσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ανδρόνικος Β’ εισήγαγε τα τορνέζια εκ κράματος. Εκτός από αυτά έκοψε χρυσά υπέρπυρα, αργυρά βασιλικά, τραχέα χαλκά και χάλκινα τεταρτηρά.

Στο υπέρπυρον εικονίζεται γονατιστός αριστερά από το Χριστό, ενώ στην πίσω όψη εικονίζονται τείχη πόλεως με πύργους και την προτομή της Θεοτόκου στη μέση. Τα νομισματοκοπεία ήταν στην Κωνσταντινούπολη και στη Θεσσαλονίκη.[6]

Γενεαλογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενεαλογία Ρωμαίων Αυτοκρατόρων 717 - 1453

Πρόγονοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Donald Nicol, Βιογραφικό Λεξικό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,μτφρ.Ευγένιος Πιερρής, εκδ.Ελληνική Ευρωεκοδοτική, Αθήνα, 1993, σελ.55
  2. Failler 1999, σελ. 226
  3. Ισαάκιος Β' Άγγελος > Ειρήνη Αγγελίνα > Ελισάβετ Χοενστάουφεν > Αλφόνσος Ι' βασ. της Καστίλης > Βεατρίκη Ιβρέας > Γιολάντα
  4. Ιωάννης Β' Κομνηνός > Ανδρόνκος Κομνηνός > Αλέξιος Κομνηνός > Ευδοκία Κομνηνή > Μαρία Μοντπελιέ > Ιάκωβος Α' βασ. της Αραγονίας > Γιολάντα Βαρκελώνης > Βεατρίκη Ιβρέας > Γιολάντα Miroslav Marek
  5. Ostorgrosky 1996, σελ. 301-302
  6. David R. Sear, Byzantine coins & their values, Seaby Ltd., 2nd edition 1996

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Donald Nicol, Βιογραφικό Λεξικό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,μτφρ.Ευγένιος Πιερρής, εκδ.Ελληνική Ευρωεκοδοτική, Αθήνα, 1993, σελ.54-55

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Norwich, J.J. "Byzantium", Vol. III-The Decline and Fall
  • Vasiliev, A. "History of the Byzantine Empire, 324–1453"
  • Ostrogorsky, G. "History of the Byzantine State"
  • Κοντογιαννοπούλου, Α. Η εσωτερική πολιτική του Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου (1282-1328). Διοίκηση - Οικονομία [Βυζαντινά Κείμενα και Μελέται 36], Θεσσαλονίκη 2004
  • Σπυρίδων Λάμπρος, «Ανέκδοτον χρυσόβουλον του αυτοκράτορος Ανδρόνικου του Παλαιολόγου, 1289», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.Α, σελ.113-119
Προηγούμενος
Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος
Αυτοκράτορας του Βυζαντίου
Επόμενος
Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος