Αθεϊσμός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Αθεΐα)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Σύμβολο του αθεϊσμού το οποίο σχεδιάστηκε από την συνταξιούχο δασκάλα Diane Reed, στις ΗΠΑ, για διαγωνισμό της Atheist Alliance International. Ο Κύκλος αντιπροσωπεύει το φυσικό σύμπαν, το "Α" παραπέμπει στην γλώσσα της επιστήμης και επιπλέον θυμίζει την λέξη Αθεϊσμός (Atheism) [1]

Αθεϊσμός σημαίνει την άρνηση πίστης στην ύπαρξη Θεών ή Θεού.[2] Αθεϊσμός, υπό την ευρύτερη έννοια, ονομάζεται η απουσία πίστης σε ύπαρξη θεοτήτων[3][4]. Υπο μια πιο στενή έννοια, ο Αθεϊσμός δηλώνει την απόρριψη της πίστης στην ύπαρξη θεοτήτων[5][6]. Σε ακόμη πιο στενή έννοια, ο Αθεϊσμός λαμβάνει την συγκεκριμένη θέση πως δεν υπάρχουν θεότητες[7][8]. Ο Αθεϊσμός βρίσκεται σε αντίθεση με τον ντεϊσμό και τον θεϊσμό, σύμφωνα με τους οποίους μια θεότητα είναι υπαρκτή[9] .

Ο αθεϊσμός εμφανίστηκε περίπου την ίδια χρονική περίοδο στην Αρχαία Ελλάδα και την Κίνα. Επεκτάθηκε στην Αρχαία Ρώμη, αλλά εξασθένισε δραματικά κατά την περίοδο του Μεσαίωνα στην Ευρώπη[10]. Μετά την αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, ο αθεϊσμός ξαναεμφανίστηκε στην Ευρώπη, και επηρέασε αρκετά φιλοσοφικά και πολιτικά ρεύματα του 19ου και 20ου αιώνα. Σήμερα οι άθεοι αριθμούν σημαντικά ποσοστά -αν και δύσκολο να καταμετρηθούν επακριβώς εξ αιτίας της πληθώρας ορισμών- και είναι σε ανάπτυξη. [11]

Οι άθεοι επιδεικνύουν την έλλειψη αποδείξεων για την ύπαρξη του Θεού ενώ εμπιστεύονται την Επιστημονική Μεθοδολογία για την κατανόηση του κόσμου. Οι θεϊστές απαντούν πως δεν υπάρχουν αποδείξεις μη ύπαρξης του θεού, μεταθέτωντας το Βάρος της Απόδειξης στους Άθεους.[12] Υπάρχει μια σειρά από επιχειρήματα, τα περισσότερα εκ των οποίων υπάρχουν από αρχαιοτάτων χρόνων για την ύπαρξη ή μη του Θεού.

Οι άθεοι αναλόγως των επιχειρημάτων που εκφράζουν μπορούν να ταξινομηθούν σε διάφορες κατηγορίες, σκληρός ή αδύναμος αθεισμός (σκληρός δηλώνει καταφατικά πως δεν ύπαρχουν Θεοί ή Θεός ενώ Αδύναμος περιλαμάνει τις υπόλοιπες μορφες αθεϊσμού).[13] "Νέοι άθεοι" ονομάζεται ένα κύμα αθέων συγγραφέων όπου τράβηξαν τα φώτα της δημοσιότητας με την επιθετική τους γλώσσα απέναντι στις θρησκείες. Οι Άθεοι σήμερα στην τονίζουν την ανάγκη για εκκοσμίκευση του κράτους και της εκπαίδευσης, η οποία πρέπει να σταματήσει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο για κατήχηση των παιδιών σε θρησκείες.

Πίνακας περιεχομένων

Ορισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αθεϊσμός: (Atheism) O όρος κυμαινεται από την ανυπαρξία πίστης στον Θεό[14], εώς την πίστη πως δεν υπάρχει θεός[15]. Ο πρώτος ορισμός συμπεριλαμβάνει και τον Αγνωστικισμό, ενώ ο δεύτερος όχι. Ετυμολογικά προέρχεται από γαλλική athéisme, το οποίο προέρχεται από  αρχαία ελληνική ἄθεος, είναι δηλαδή αντιδάνειο.

Αγνωστικισμός: (Agnosticism) προέρχεται από το "α" το στερητικό και την λέξη "γνώση"[16]. Ο αγνωστισμός είναι η θεση που πρεσβεύει πως οι ισχυρισμοί που αφορούν την ύπαρξη του Θεού, των θεών ή θεοτήτων, είναι είτε προς το παρόν άγνωστη, είτε αναγκαστικά απρόσιτή.[17]

Ντεϊσμός: (Deism), ετυμολογικά προέρχεται από το Λατινικό "deus", το οποίο σημαίνει Θεός. Ο Ντεισμός είναι η φιλοσοφική θέση που πρεσβεύει πως ο θεός υπάρχει μεν, αλλά δεν επεμβαίνει στην ιστορία του ανθρώπου και κόσμου. Ως εκ τούτου, απορρίπτει τις προφητείες ή τις "εξ ουρανού" αλήθειες. Θεωρεί πως μέσα από την λογική και την παρατήρηση του φυσικού κόσμου, μπορούμε να καταλήξουμε πως υπάρχει ένας δημιουργός του Κόσμου.[18][19]

Θεϊσμός: (Theism) είναι η πίστη στην ύπαρξη θεοτήτων. Περιγράφει την παραδοσιακή εικόνα θεών που σχηματίζεται μέσα από τις μονοθεϊστικές και πολυθεϊστικές θρησκείες.[20]

Αθρησκεία: (Irreligion) είναι η απουσία, αδιαφορία ή και απόρριψη της θρησκείας [21]. Περιλαμβάνει δηλαδή τον αθεϊσμό, τον αγνωστικισμό και τον ντεϊσμό.

Ιστορία του Αθεϊσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προτομή του Επίκουρου στο μουσείο του Λούβρου. Ο Επίκουρος ήτανε ένας από τους πρώτους Άθεους συγγραφείς.[22]

Οι πρώτες αθεϊστικές απόψεις ξεπήδησαν από την Αρχαία Ελλάδα, με κύριους εκπροσώπους τον Πρωταγόρα και άλλους προσωκρατικούς φιλόσοφους. Την ίδια εποχή αναπτυσσόταν αθεϊστικές απόψεις στην Κίνα από τον Κονφουκιανισμό. Στην Αρχαία Ρώμη ήταν διαδεδομένες οι αθεϊστικές απόψεις, παράδειγμα αποτελεί ο Τίτος Λουκρήτιος, ο Κικέρωνας, ο Οβίδιος, ο Σένεκας και ο Ιούλιος Καίσαρας. [10] Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, οι ανθρωπιστικές ιδέες θα υποχωρήσουν για να επανεμφανιστούν μετά τον Μεσαίωνα, κατά την Αναγέννηση. Κατά την εποχή του Διαφωτισμού η έννοια του αθεϊσμού αναδύθηκε εκ νέου ως κατηγορία εναντίον εκείνων που αμφισβητούσαν το θρησκευτικό status quo, αλλά μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα είχε γίνει η φιλοσοφική τοποθέτηση μιας αυξανόμενης μειονότητας. Μέχρι τον 20ο αιώνα, παράλληλα με την εξάπλωση του ορθολογισμού και του ανθρωπισμού, ο αθεϊσμός είχε γίνει μια κοινότοπη τοποθέτηση, με σημαντικά ποσοστά κυρίως μεταξύ των επιστημόνων[23].

Αρχαία Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όπως και οι ρίζες της Δυτικής Φιλοσοφίας, έτσι και της Αθεΐας, βρίσκονται στην Αρχαία Ελλάδα του 6ου αιώνα π.Χ. αιώνα. Οι πρώτοι Έλληνες φιλόσοφοι δεν ήτανε Άθεοι, αλλά προσπαθούσανε να εξηγήσουν τον κόσμο και τα φαινόμενα του χωρίς θεϊκές επεμβάσεις, πχ οι αστραπές ήτανε αποτέλεσμα του διαχωρισμού σύννεφων από τον άνεμο ή οι σεισμοί αποτέλεσμα της θέρμανσης της Γης[24][25]. Η ανάπτυξη της Αθεϊας στην Αρχαία Ελλάδα φαίνεται να σχετίζεται με την ύπαρξη πολλών αυτόνομων πόλεων και την απουσία μιας κοινά αποδεκτής ηθικής αρχής η οποία να περιορίζει την σκέψη όσο αφορά τις θεότητες.[26]

Ένας από τους πρώτους φιλόσοφους που άσκησε κριτική στις παραδοσιακές απόψεις περί θεοτήτων ήτανε ο Ξενοφάνης τον 6ο αιώνα π.Χ. δήλωνε πως "αν τα άλογα και τα βόδια είχαν τα χέρια και μπορούσαν να ζωγραφίσουν οι θεοί τους θα ‘μοιαζαν πολύ με άλογα και βόδια".[27] Ο Αναξαγόρας, τον 5ο αιώνα π.Χ., ισχυριζότανε πως ο Ήλιος ήτανε μια πύρινη μάζα μεγαλύτερη απο την Πελοπόννησο, μια ιδέα που κρίθηκε ως αθεϊστική την εποχή του.[28]

Οι πρώτες πλήρως υλιστικές θεωρίες, εμφανίστηκαν απο τους "ατομιστές" Λεύκιππο και Δημόκριτο τον 5ο αιώνα πΧ, οι οποίοι προσπάθησαν να εξηγήσουν την δημιουργία του κόσμου μέσα από την κίνηση των ατόμων που κινούνται σε ένα άπειρο σύμπαν. Ο Ευριπίδης στο έργο του Βελλεροφών έγραφε "μερικοι λένε πως υπάρχουν θεοί απο πάνω μας; Δεν υπάρχουν, όχι δεν υπάρχουν μην σε ξεγελάνε, μην αφήσεις τους παλιούς μυθους να σε παραπλανήσουν"[29] Ο Ηράκλειτος έγραφε "Αυτόν τον κόσμο που είναι για όλους, ούτε κανείς θεός ούτε άνθρωπος τον έκανε, αλλά ήταν από πάντα και είναι και θα είναι αιώνια φωτιά, που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο"[30].

Οι σοφιστές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον πέμπτο αιώνα πΧ, οι σοφιστές άρχισαν να αμφισβητούν αρκετές παραδοσιακές θεωρίες της Ελληνικής κουλτούρας. Ο Πρόδικος ο Κείος θεωρούσε πως ισχυρίστηκε πως ο άνθρωπος επινόησε τις θεότητες, από ευγνωμοσύνη για τα αγαθά που του παρείχε η φύση.[31] Ο Πρωταγόρας , απο τα Άβδηρα της Θράκης, δήλωσε: "Για τους θεούς δεν μπορώ να ξέρω ούτε αν υπάρχουν ούτε αν δεν υπάρχουν ούτε ποια είναι η μορφή τους. Γιατί πολλά πράγματα εμποδίζουν τη γνώση: η αδηλότητα των θεών και η βραχύτητα του ανθρωπίνου βίου" [32]

Ο "πρώτος Άθεος" θεωρείται ο Διαγόρας ο Μήλιος, ο οποίος έζησε τον 5ο αιώνα πΧ. θεωρήθηκε βλάσφημος καθώς διακωμοδούσε τα Ελευσίνια Μυστήρια και καλούσε τον κόσμο να μην τα παρακολουθεί. Δήλωνε ανοιχτά πως δεν υπάρχουν θεοί ή θεός.[33] Ο Θεόδωρος ο Άθεος, από την Κυρήνη (σήμερα Λιβύη) αρνήθηκε την ύπαρξη θεών και την αιτιολόγησε στο έργο του "περί θεών".Ο Ευήμερος ο Μεσσήνιος πίστευε πως οι Θεοί ήτανε παλιοί βασιλιάδες, όπου μετά τον θάνατο τους θεοποιήθηκαν μέσα από τους μύθους, επειδή βοηθούσαν και την άρχουσα πολιτική τάξη να διατηρεί την ηγεμονία της.[34] Κατηγορήκε πως άπλωσε τον αθεϊσμό σε όλη την κατοικημένη Γή.[35] Ο Επίκουρος υπήρξε ένας σημαντικός Άθεος της αρχαιότητας.Επιρρεασμένος από τον Λεύκιππο, Δημόκριτο και άλλους Ατομιστές, υποστήριξε μια υλιστική θεωρία στην οποία το Σύμπαν κυβερνάται από φυσικούς νόμους που δεν αλλάζουν και δεν χρειάζεται κάποια θεία παρέμβαση.[36][37]

Μεσσαίωνας, ο Αθεϊσμός στον Ισλαμικό κόσμο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την περίοδο του μεσσαίωνα, δεν υπήρχε Αθεϊστική σκέψη στην Χριστιανική Δύση. Ωστόσο μπορούμε να βρούμε αρκετούς φιλόσοφους στο Ισλάμ το οποίο ήτανε αρκετά ανεκτικό.[38] [39] Ο Ibn al-Rawandi, ο οποίος έζησε τον 9ο αιώνα, αμφισβητούσε τις θρησκευτικές προφητείες, ακόμη και αυτές του Μωάμεθ, και επέμενε πως τα θρησκευτικά δόγματα δεν υπόκεινται στην λογική και πρέπει να απορριφθούν .[40] Αλλοι που κριτήκαραν τον θεϊσμό ήτανε ο ιατρός και φιλόσοφος Abu Bakr al-Razi (865–925), ο ποιητής Al-Maʿarri (973–1057), και ο Abu Isa al-Warraq (fl. 9th century). Ο Al-Maʿarri, για παράδειγμα έγραφε πως "η θρησκεία είναι ένα ψέμα που εφερεύθηκε από τους αρχαίους" και "υπάρχουν δυο είδη ανθρώπων, αυτοι με μυαλό αλλά χωρίς θρησκεία, και αυτοί με θρησκεία αλλά χωρίς μυαλό."[41]

 Αναγέννηση και Μεταρρύθμιση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την περίοδο της Αναγέννησης και Μεταρρύθμισης, η κριτική στην θρησκεία έγινε έντονη, αλλά δεν ήτανε αθεϊστική καθ΄ εαυτή. Ο όρος "αθεϊσμός" (athéisme) επινοήθηκε στην Γαλλία τον 16ο αιώνα. Στην Αγγλία εμφανίστηκε σε βιβλία για πρώτη φορά το 1566.[42] Ο όρος Άρθος πάντως χρησιμοποιόταν σαν προσβολή.[43] Οι επιστημονικές και μαθηματικές ανακαλύψεις του Νεύτωνα, Κοπέρνικου και Καρτέσιου υπόσκαψαν την πίστη στην απόλυτη αλήθεια της εκκλησίας.

Να κατηγορηθεί κάποιος για Αθεισμό ήτανε αρκετά επικίνδυνο, αφού μπορούσε να οδηγήσει στην ποινή του θανάτου. Για αυτό τον λόγο στραγγαλίστηκε και κάηκε ο Étienne Dolet, το 1546. Παρομοίως και ο Giulio Cesare Vanini το 1619. Το 1689 ο Πολωνός Kazimierz Łyszczyński, έγραψε το έργο "Η μη ύπαρξη του Θεού "και αποκεφαλίστηκε στην Βαρσοβία, μετά από μια σύντομη δίκη, αφου του κόψανε πρώτα την γλώσσα με ζεστό σίδερο και του κάψανε αργά τα χέρια. Είχε γράψει πως "ΙΙ. ο Ανθρωπος είναι ο δημιουργός του Θεού, και ο Θεός είναι επινόηση του Ανθρώπου. Άρα οι Ανθρωποι είναι οι αρχιτέκτονες και μηχανικοί του Θεού, και ο Θεός δεν είναι αήθινή ύπαρξη, υπάρχει μόνο στο μυαλό.[44] IV. Απλοι ανθρώποι ξεγελιούνται για την ύπαρξη του θεού από πονηρούς, οι οποίοι χρησιμοποιούν το γεγονός αυτό για να καταπιέζουν τους απλους ανθρώπους. Η καταπίεση προστατεύεται από τον λαό με κάποιο τρόπο, και αν κάποιοι σοφοί προσπαθήσουν να τους ελευθερώσουν, θα τους λιντσάρει ο ίδιος ο λαός[45][46]". Ομοίως το 1766, ο Γάλλος François-Jean de la Barre, βασανιστηκε, αποκεφαλίστηκε και το κορμί του κάηκε,

Ο Αγγλος φιλόσοφος Τόμας Χομπς (Thomas Hobbes)(1588–1679) κατηγορήθηκε για Αθεϊσμό αλλά το αρνήθικε. Ο αθεϊσμός του ήτανε παράξενος, αφού έλεγε πως ο Θεός έχει υλική υπόσταση. Πιο πριν, ο άγγλος Christopher Marlowe (1563–1593) κατηγορήθηκε για αθεϊσμό και δολοφονήθηκε κατά την διάρκεια της δίκης.

Διαφωτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την εποχή του Διαφωτισμού, ο αθεϊσμός συνέχισε να αναπτύσσεται κυρίως λόγω της θρησκευτικής ανεκτικότητας που υπήρχε την περίοδο εκείνη. Η θρησκευτική αδιαφορία δεν ήτανε έγκλημα, εγκλημα ήτανε η άρνηση της ύπαρξης του Θεού. Ωστόσο οι κατηγορίες για αθεϊσμό ήταν αρκετές.[47]

Η άνοδος της ανεκτικότητας οφείλεται, συμφωνα με ακαδημαϊκούς τόσο στην φιλοσοφίες του διαφωτισμού, αλλά και στην κόπωση των συνεχόμενων θρησκευτικών πολέμων της εποχής[48]. Υπήρχαν πάντως ανησυχίες πως η ανοχή των θρησκειών θα οδηγούσε σε εμφυλίους πολέμους. [49]. Η ανεκτικότητα πάντως διαχωρίστηκε σε δυο τάσεις, την κυρίαρχη, με εκφραστές τον Καντ, Τζων Λοκ, Βολταίρο και Ντεϊβιντ Χιουμ, όπου η ελευθερία της πίστης και ειρηνική συνύπαρξη ήτανε οι βασικές αρχες. Η δευτερη απαιτούσε την ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης, με κίριους εκφραστες τον Ντιτερό και τον Σπινόζα.

O Μπαρούχ Σπινόζα (1632–1677), έγραψε το 1670 το έργο Theologico-Political Treatise, με το οποίο κριτίκαρε τον Ιουδαϊσμό, την μητρική του θρησκεία, αλλά και κάθε οργανωμένη Θρησκεία. Αργότερα η φιλοσοφική του τάση χαρακτηρίστικε ως "πανθεϊσμός", ενώ η σκέψη του επηρρέασε τον Αθεϊσμό, τον Υλισμό και τον ντεϊσμό, μεταξύ άλλων.[50] Ο Ντέϊβιντ Χιούμ (1711–1776) ήτανε σκεπτικός απέναντι στις θρησκείες, γελοιοποιούσε τα λεγόμενα θαύματα, παρόλο που ήταν προσεκτικός να μην θίξει τον Χριστιανισμό. Με τον Ντέιβιντ Χιουμ, το Εδιμβούργο ονομαζόταν "ο παράδεισος των Αθέων".[51] Ο Ντιντερό έγραφε αρκετά εναντίον της θρησκείας, αλλά και αυτός ήτανε προσεκτικός να τα κυκλοφορεί μόνο ανάμεσα σε φίλους. Ήτανε ο εκδότης της περήφημης Εγκυκλοπαίδειας (Encyclopédie), στην οποία το λήμμα του Αθεϊσμού είχε γραφτεί από δύο ιερείς, οι οποίοι χαρακτήριζαν "ηλίθιους" και "αμόρφωτους" τους ακόλουθους του Αθεϊσμού, ενώ, γράφανε πως ο Αθεϊσμός διαβρώνει τις ηθικές αξίες[52].

19ος αιώνα και οι 2 τάσεις του Αθεϊσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ολλανδός φιλόσοφος Μπαρούχ Σπινόζα διακύρηξε πως ο Θεός δεν επεμβαίνει στην λειτουργία του Σύμπαντος, την οποία ρυθμίζουν οι φυσικοί νόμοι.

Mετά την Γαλλική Επανάσταση, η αθεϊστική σκέψη εντάχθηκε στις πολιτικές διεργασίες, κυρίως του Ορθολογισμού (ρασιοναλισμού), ελευθεροσκεπτικισμού και φιλελευθερισμού (liberalism). Στην Αγγλία έκανε την εμφάνιση του με το έργο του 19χρονου τότε Σελλεϋ "Η αναγκαιότητα του Αθεϊσμού" (The Necessity of Atheism), ένα έργο το οποίο αρνήθηκε να αποκηρύξει και οδήγησε στην αποβολή του από το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.  Την ίδια εποχή, γινότανε γνωστό στη Γερμανία το έργο του Λούντβιχ Φόιερμπαχ "η ουσία του Χριστιανισμού" έργο που θα επηρρέαζε τους Καρλ Μαρξ, Μαξ Στίρνερ, Άρθουρ Σοπενχάουερ και Φρίντριχ Νίτσε.[53]

Το έργο του Λούντβιχ Φοϋερμπαχ (1804-1872) "η Ουσία του Χριστιανισμού" (the Essence of Christianity) είχε καταλητική επίδραση στην ευρωπαϊκή σκέψη.

O Λούντβιχ Φοϊερμπαχ έλεγε πως "η θρησκεία είναι το όνειρο του ανθρώπινου νου". Εξηγούσε την θρησκεία σαν προβολή των αναγκών του ανθρώπου στο Σύμπαν και τον Θεό σαν αποξένωση του ανθρώπου από την συνείδηση του, ενώ όλες οι ιδιότητες του Θεού ήτανε προέκτασεις της θέλησης των ανθρώπων που θα θέλανε για τους ίδιους. Η επίδραση του Φόιερμπαχ ήτανε τεράστια την εποχή του και συνέχισε να επηρεάζει αιώνες αργότερα. [54]

Ο Καρλ Μαρξ έβλεπε την θρησκεία σαν ένα αναγκαίο κακό, το οποίο θα εξαφανιζόταν όταν εξαφανίζονταν οι αιτίες της δυστυχίας του κόσμου. Πίστευε πως η θρησκεία λειτουργούσε σαν καταπραϋντικό των δυσκολιών που προκαλούσε ο πραγματικός κόσμος. Έγραφε "Η θρησκευτική οδύνη είναι έκφραση της πραγματικής οδύνης και συνάμα διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική οδύνη. Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, η ψυχή άψυχων συνθηκών. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλής ευτυχίας του λαού σημαίνει αξίωση της πραγματικής του ευτυχίας. Η αξίωση να εγκαταλειφθούν οι αυταπάτες γα την υπάρχουσα κατάστασή του σημαίνει αξίωση να εγκαταλειφθεί μια κατάσταση που έχει ανάγκη τις αυταπάτες. Η κριτική της θρησκείας είναι λοιπόν εμβρυωδώς η κριτική της κοιλάδας των δακρύων που φωτοστέφανό της είναι η θρησκεία[55] Ο αναρχικός Μιχαήλ Μπακούνιν είχε παρόμοια άποψη, την οποία περιέγραψε στο βιβλίο του "Θεός και Κράτος"[56]

Ο Φρίντριχ Νίτσε ήτανε γνωστός Αθεος, κατήγορος του Χριστιανισμού, ο οποίος έζησε στα τέλη του 19ου αιώνα, ο οποίος πολέμησε την ηθική που προσπαθεί να επιβάλει ο Χριστιανισμός, η οποία οδήγησε την Δύση να είναι μια παρωδεία του εαυτού της.[57][58]

Η βασική γραμμή του Σίγκμουντ Φρόυντ κατά του θεϊσμού ήτανε, πως αν μπορεί κανείς να εξηγήσει την ύπαρξη της θρησκείας από την δομή της ψυχολογίας του ανθρώπου, τότε δεν πρέπει να επικαλούμαστε τον Θεό. Ο Φρόυντ προχωράει πέρα από την άρνηση της θρησκείας ως αναλήθη, ισχυρίζεται πως η θρησκεία είναι επικίνδυνη. Αντιπαραβάλλει την θρησκευτική πίστη στον Θεό ως αποζημίωση μας για τον ατελή πατέρα μας. Επιπλέον η πίστη στον Θεό διαιωνίζει την παιδική επιθυμία για μια τέλεια αγάπη, άνετη γονική φιγούρα και εν τέλει, καθυστερεί την ανθρώπινη ανάπτυξη.[54]

Το 1859 ο Κάρολος Δαρβίνος δημοσιεύει το έργο του "Η καταγωγή των Ειδών" 1859 (The Origin of Species), ίσως το πιο σημαντικό βιβλίο στην ιστορία του Αθεϊσμού. Ο Κάρολος Δαρβίνος, ντροπαλός και ασθενικός, δεν συζητούσε στην δημόσια σφαίρα τις επιπτώσεις της θεωρίας του. Την θέση αυτή την ανέλαβε ο Thomas Huxley, επονομαζόμενος "το μπουλντόγκ του Δαρβίνου". Οι ιδέες του Δαρβίνου συνδέθηκαν περισσότερο με την αναπτυξη του Φιλελευθερισμού (Liberalism)[59]. Οι ιδέες του Δαρβίνου υπόσκαψαν την θρησκευτική πίστη καθώς για πρώτη ίσως φορά, οι επιστημονικές θεωρίες ήτανε αντίθετες με σαφείς θεολογικές θέσεις και επιχειρήματα υπερ της ύπαρξης του Θεού. 

Κοιτάζοντας τον 19ο αιώνα, μπορεί κανείς να διακρίνει δυο τάσεις δυο τάσεις, οι οποίες αποτελούνε τις ρίζες των σημερινών αθεϊστικών ομάδων. Η πρώτη τάση είναι ο επιστημονικός Αθεϊσμός, ο οποίος εκφράζεται κυρίως από τον Δαρβινισμό και τον ρασιοναλισμό του διαφωτισμού. Η δεύτερη τάση είναι ο Ανθρωπιστικός Αθεϊσμός, ο οποίος ταυτίζεται με την άνοδο των κοινωνικών επιστημών και κυρίως με τον Κάρλ Μαρξ και τον Λούντβιχ Φόιερμπαχ.[60]

20ός Αιώνας και Ψυχρός Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η αναρχοφεμινίστρια Emma Goldman το 1886. Κατηγορούσε τον Χριστιανισμό πως διατηρούσε μια νοοτροπία σκλαβιάς στην κοινωνία, επιχειρηματολογόντας πως υπαγορεύει τις πράξεις των ανθρώπων στην Γη, υποσχόμενη στους φτωχούς, μια μετά θάνατον μια πλουσιοπάροχη ανταμοιβή.

Τον 20ό αιώνα, αθεϊστικές ιδέες επηρέασαν αρκετά φιλοσοφικά ρεύματα, όπως τον Υπαρξισμό, αντικειμενισμό, Ανθρωπισμό, μηδενισμό, νεοθετικισμό, μαρξισμό, φεμινισμό και γενικά αρκετά επιστημονικά και ορθολογιστικά Ρεύματα.Υπερασπιστές του αθεϊσμού όπως ο Bertrand Russell, ο Ludwig Wittgenstein και ο A. J. Ayer, εμφατικά απέρριπταν την ύπαρξη Θεού ή Θεοτήτων, επιμείνοντας στο γεγονός πως δεν μπορούσε να επιβεβαιωθεί η θρησκεία με κάποιο τρόπο, αλλά και το περιεχόμενο των θρησκειών ήτανε κενό νοήματος.

Οι υπάρξιστές φιλόσοφοι, ιδίως ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ισχυριζόντουσαν πως "η ύπαρξη προηγείται της Ουσίας", μια ιδέα αντίθετη με όσα διδάσκει ο παραδοσιακός θεϊσμός Η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είχε σταθερές και απόλυτες ιδιότητες ή σκοπούς. Αυτό το κενό είναι ελεύθερος να το γεμίσει ο Άνθρωπος με ό,τι θέλει. Όμως, συνεχίζει ο Σαρτρ, αυτή η Ελευθερία του ανθρώπου του προκαλεί άγχος και φόβο, αφού χωρίς εξωτερικό θεό η ανθρωπότητα μοιάζει χαμένη, χωρίς σταθερό στόχο και πορεία. Ο υπαρξισμός παρακεινεί τους ανθρώπους να φτιάξουν οι ίδιοι το νόημα της ζωής τους, χωρίς τους θεούς που είναι απλά μια επινόηση. [61]

Ο Ανθρωπισμός μοιράζεται πολλές πεποιθήσεις των Υπαρξιστών, η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο είναι πως οι πρώτοι πιστεύουν πως ο Άνθρωπος είναι ενδογενώς καλός και μοιράζονται όλοι περίπου τις ίδιες Αξίες.[62]

O Αντικιμενισμός της Άυν Ραντ, δεν αναγνωρίζει κάτι υπαρκτό πέρα από την Ύλη (υλιστική θεωρία). Καταρρίπτει κάθε απόπειρα θεϊσμού και υπερβατικότητας άμεσα. Πιστεύει μόνο στην Λογική σαν πηγή γνώσης. [63] Ο μηδενισμός διακύρηξε πως "απορρίπτει όλες τις θρησκείες και τις ηθικές αξίες", επίσης "η ζωή δεν έχει νόημα", άρα ενώ θα μπορούσε να είναι συμβατός με τον Ντεϊσμό, οι μηδενιστές είναι κατα κύριο λόγο Άθεοι.[64]O Νεοθετικισμός υποστηρίζει την επαληθευσιμότητα της κάθε θεωρίας, οπόταν απορρίπτει κάθε ισχυρισμό για θεϊσμό ή ντεϊσμό.[65] Μαρξισμός (και συνεπακόλουθα ο Λενινισμός) είναι Υλιστικές θεωρίες, και απορρίψαν την θρησκεία, όμως τόσο ο Μάρξ όσο και ο Λένιν υπήρξαν πολέμιοι της.[66] Στην φεμινιστική θεωρία, η θρησκεία αντιμετωπιζότανε σαν κύρια πηγή καταπίεσης.[67]

Τον 20 αιώνα, ο κόσμος παρακολούθησε την άνοδο πολιτικών οι οποίες χρησιμοποιόντας ερμηνείες του Μαρξ και του Εγκελς, καταπίεσαν τα θρησκευτικά δικαιώματα, μερικές φορές με βίαιους τρόπους (πχ Σταλινισμό, Μαοϊσμός).Την ίδια περίοδο, στις ΗΠΑ, ο χριστιανισμός κράτησε την κυρίαρχη του θέση. Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Δύση θεωρήθηκε ως προστάτιδα του "ελεύθερου κόσμου" και άρα της θρησκευτικής πίστης απέναντι στον έχθρικό και άθεο κομμουνισμό. Οι Άθεοι χαρακτηρίζονταν ως κομμουνιστές τότε, και ενισχύθηκε το στερεότυπο πως είναι υποκινούμενοι από ξένες δυνάμεις και μη πατριώτες.[57]

Επιχειρήματα υπέρ του Αθεϊσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην ιστορία του Αθεϊσμού έχουνε εμφανιστεί αρκετά επιχειρήματα τα οποία είτε απέκλειαν την ύπαρξη θεοτήτων είτε κατέρριπταν επιχειρήματα που είχανε επινοηθεί από οπαδούς διάφορων θρησκειών. Τα πρώτα επιχειρούν να καταδείξουν πως μια οντότητα με τις Ιδιότητες που θέτουν οι κύριες θρησκείες (Πανάγαθος, Παντοδύναμος, Πάνσοφος, αναλλοίωτος, πανταχού παρον και άλλα[68][69]), ειτε είναι λογικά είναι αδυνατόν να υπάρχει[70][71] (κατηγοριοποιούνται ως Λογικά επιχειρήματα), είτε συμφωνα με τα δεδομένα που έχουμε από τον κόσμο είναι μάλλον απίθανο να υπάρχει θεός (κατηγοριοποιούνται ως Αποδεικτικά επιχειρήματα).

Αν κάποιος δεκτεί τα λεγόμενα αθεολογικά επιχειρήματα, δηλαδή τα λογικά και αποδεικτικά, τότε οδηγείται στον σκληρό συνειδητό αθεϊσμό (δηλαδή δηλώνουν καταφατικά πως δεν υπάρχει θεός) ενώ αν δεκτεί το επιχείρημα για το βάρος της Απόδειξης ή τα επιχειρήματα που καταρρίπτουν τις θεϊστικές εξηγήσεις, οδηγείται στον μαλακό συνειδητό αθεϊσμό.

Βάρος της Απόδειξης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κανείς δεν μπορεί να αποδείξει πως ο Αόρατος Ροζ Μονόκερος δεν υπάρχει. Η θρησκεία του Ροζ Μονόκερου επιχειρεί να διακωμωδήσει την απαίτηση των θεϊστών να ζητάνε αποδείξεις για μη ύπαρξη. [72]

Τα επιχειρήματα που σχετίζονται με το βάρος της απόδειξης ασχολούνται με το αν οι αθεϊστές πρέπει να διαψεύσουν τον θεϊσμό ή οι θεϊστές πρέπει να αποδείξουν τον θεϊσμό. Συμβατικά, το βάρος της απόδειξης έγκειται σε κάποιον που προτείνει μια θετική ιδέα - ή όπως το έθεσαν οι οπαδοί του Καρλ Πόπερ, "εκείνοι που προτείνουν κάτι που μπορεί να διαψευσθεί". Με αυτη την λογικη, οι αθεϊστές δεν έχουν ανάγκη να αποδείξουν τίποτα, το βάρος της απόδειξης πέφτει στους ώμους των θεϊστών. Ωστόσο, η πανταχού παρούσα θρησκεία στην κοινωνία και στην ιστορία έχει συχνά μετατοπίσει το βάρος της απόδειξης στους αθεϊστές, οι οποίοι πρέπει στη συνέχεια να αποδειχθούν αρνητικοί. Ο παραλογισμός του να απαιτείται από τους άθεους να αποδείξουν την μη ύπαρξη ενός Όντος, οδήγησε στην δημιουργεία θρησκειών-παρωδιών (Ιπτάμενο Μακαρονοτέρας, Αόρατη Ροζ Μονόκερος) οι οποίες επιχειρούν να διακωμωδήσουν την μετατόπιση του βάρους της απόδειξης στους άθεους. [12]

Η θρησκεία βασίζεται περισσότερο επάνω στην πίστη παρά στην λογική και τις αποδείξεις. Ο Σαμ Χάρις (Sam Harris) (φώτο) διερωτήθηκε: "Αν κάποιος δεν εκτιμά τις αποδείξεις, τι απόδειξη πρέπει να του δώσεις για να του δείξεις την σημασία των αποδείξεων; Αν κάποιος δεν εκτιμά την αξία της λογικής, τι λογικό επιχείρημα θα μπορούσες να του δώσεις για να του δείξεις την σημασία της λογικής;"[73]

Λογικά Επιχειρήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα λογικά Αθεολογικά επιχειρήματα, χρησιμοποιόντας την Λογική, (εξ ου "λογικά"), προσπαθούν να δείξουν πως η έννοια του θεου είτε ειναι αυτο-αναιρούμενη είτε αντιφασκει με τις κοινές ιδιότηρες (πάνσοφος, παντογνώστης, πανάγαθος, παντοδύναμος, πανταχου παρών κ.α) που έχει ο θεός δεδομένα τα οποία γνωρίζουμε ως σίγουρα. Αν ένα τέτοιο επιχείρημα είναι επιτυχημένο, αυτό σημαίνει πως αποκλείει την πιθανότητα ύπαρξης θεού, δηλαδή υπάρχει 0% να υπάρχει θεός, και συνήθως αναφέρουνται στις θειστικές και όχι ντεϊστικές ή παγανιστικές, μιας και οι τελευταίες δεν αποδίδουν τέτοιες ιδιότητες στον Θεό.[74][75] Οι θεϊστές απαντούν στο Λογικά Επιχειρήματα πως ο Θεός δεν είναι δυνατόν να δεσμεύεται από την λογική, η οποία είναι ανθρώπινο εργαλείο ή επινόηση.[75]

Παράδοξο της Παντοδυναμίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το παράδοξο της Παντοδυναμίας (omnipotence paradox ή riddle of the stone), ερωτά αν ο θεός είναι τόσο παντοδύναμος ώστε αν περιορίσει την δύναμη του. Συνήθως η ερωτήση είναι: Μπορεί ο θεός να φτιάξει μια πέτρα τόσο μεγάλη που να μην μπορεί να την σηκώσει; Εάν ναι, τότε η δύναμη του είναι πεπερασμένη αφού δεν μπορεί να σηκώσει τον πέτρα, δεν είναι. Εαν όχι, τότε δεν μπορεί να δημιουργήσει τα πάντα, αρα πάλι η δύναμη του είνια περιορισμένη. Το παράδοξο αυτό δηλώνει πως η ιδιότητα της Παντοδυναμίας δεν μπορεί να αποδωθεί σε κανένα Oν και άρα όποια θρησκεία ισχυρίζεται πως μπορεί ο Θεός να είναι παντοδύναμος αντιφάσκει και άρα καταρρίπτεται.

Μια σειρά από θεολόγους έχουνε προσπαθήσει να λύσουν το παράδοξο. Ο Άγιος Αυγουστίνος ο Ίππωνας εισηγήθηκε πως ο Θεός είναι παντοδύναμος να κάνει αυτό που επιθυμεί, δηλαδή το καλό. Όμως ακόμη και αυτό περιορίζει την παντοδυναμία του Θεού. Επιπλέον, το καλό ορίζεται από την θέληση του Θεού, οπόταν πάλι θα μπορούσε να είχε την δυνατότητα να κάνει τα πάντα.[76] O Καρτέσιος υποστήριξε πως ο Θεός μπορεί να σπάσει τους περιορισμούς της λογικής. [77]

Ο Θωμάς ο Ακινάτης υποστήριξε πως δεν μπορεί ο Θεός να πραγματοποιεί παράλογα πράγματα.[78] Ο Θεός μπορεί να κάνει ο,τι μπορεί να γίνει ("God is able to do all that is able to be done"). Οι Άθεοι ανταπαντούν πως αυτό αφενώς είναι παιχνίδι με τους ορισμούς και αφετέρου υποδηλώνει πως υπάρχουν στο σύμπαν πιο Θεμελιώδεις δομές απ' ότι ο Θεός. [79]

Το πρόβλημα του Κακού (λογικό)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ποιός ο λόγος βακτηριδίων που προκαλούν τύφλωση στα παιδιά;[80] [πρόβλημα του (μη ανθρωπογενούς) κακού]

Το πρόβλημα του κακού (problem of evil ή argument from evil) προσπαθεί να αποδείξει πως η υπαρξη του κακού στον κόσμο είναι ασύμβατη με την ύπαρξη ενός Πανάγαθου και Παντοδύναμου Θεού όπως τον περιγράφουν οι 3 μεγαλύτερες θρησκείες της Δύσης. Δηλαδή ένας θεός έχει τις τρείς ιδιότητες πανάγαθος, πανταχού παρόν και παντοδύναμος, δεν θα μπορουσε να αφήσει χώρο στο κακό. Εντούτις το κακό υπάρχει, άρα δεν υπάρχει θεός.[81] Το επιχείρημα αυτό αποδίδεται στον Επίκουρο[82]. Η παρένθεση με την διευκρίνιση πως το πρόβλημα του κακού είναι λογικό, γίνεται επειδή υπάρχει και άλλο επιχείρημα με τον ίδιο τίτλο ταξινομημένο στα αποδεικτικά επιχείματα.

To πρόβλημα του κακού οδήγησε την θεολογία σε ένα ειδικό κλάδο, την Θεοδικία. Πάμπολλες απαντήσεις επιχειρήθηκαν να δωθούν.

Το επιχείρημα της "Ελεύθερης Βούλησης" δηλώνει πως το Κακό στον κόσμο είναι αποτέλεσμα της ελεύθερης βούλησης που δώθηκε στους Ανθρώπους από τον Θεό.[83] Οι ανθρώποι με τις επιλογές τους προκαλούν το κακό και αυτοί πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη για την ύπαρξη του[83]. Αυτή η εξήγηση όμως δεν απαντά γιατί υπάρχει το κακό που δεν προκαλέθηκε από άνθρωπο αλλά από την φύση ή την άγνοια πχ την τύφλωση στα παιδιά, σεισμούς ή τσουνάμι.[83] Ο διάλογος συνεχίζεται απαντώντας πως το μη- ανθρωπογενές κακό (πχ πλημυρες, σεισμοί, καταποντισμοι) είναι αποτέλεσμα δράσης μη ανθρώπινων όντων με ελεύθερη βούληση, η οποία είναι κακή, των δαιμόνων. [84]Όμως οι άθεοι θα μπορούσαν να συνεχίσουν, αυτες οι πράξεις θα μπορούσαν να σταματηθουν εύκολα από ένα παντοδύναμο, πανταχού παρον και πανάγαθο Ον, που φέρει την επιπλέον ευθύνη πως οι υποτιθέμενοι δράστες αυτών των ενεργειών είναι όντα τα οποία ο ίδιος έπλασε. [85]

Το επιχείρημα του "Μεγαλύτερου Καλού" είναι μια από τις απαντήσεις που δινεται στο πρόβλημα του Κακού. Σύμφωνα με αυτό, ο Θεός έχει ένα ευρύτερο καλό πλάνο. Η δολοφονία ενός παιδιού, μπορεί να μην γίνεται κατανοητή από τους Ανθρώπους, όμως ο Θεός έχει κάποιο πλάνο. [86] Κριτική σε αυτή την απάντηση είναι ότι α)δεν απαντά στην παναγαθότητα του Θεού β)υποτιμά το θύμα αφού το εργαλειοποιεί για ενα μεγαλύτερο σκοπό και γ)ενας παντοδύναμος θεός θα έπρεπε να μπορεί να καταφέρει το Μεγαλύτερο Καλο χωρίς να έχει ανάγκη κινήσεις εξισορρόπησης. [87]

Μια τελευταία απάντηση, σχετικά με το προβλημα του Κακού αυτό, είναι πως ο Θεός έχει ένα πλάνο για όλους και για όλα, αλλά δρα με μυστήριους τρόπους οι οποίοι ειναι αόρατοι ή ακατανόητοι σε εμας. Αυτή η απάντηση απλά καταργεί την λογική και βασίζεται στην τυφλή πίστη.

Επιχείρημα του Σχεδιασμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

"Αν κάτι τέλειο, σαν τον Άνθρωπο, είναι Υπαρκτό, τότε σημαίνει πως κάποιος το δημιούργησε", είναι ένα επιχείρημα των θεϊστών. "Τότε ποιός δημιούργησε τον ακόμη ποιο τέλειο θεό;" είναι η αθεϊστική απάντηση (argument from design ad infinitum)

Το επιχείρημα του Σχεδιασμού (argument from design) είναι επιχείρημα υπέρ της υπαρξης θεού, αλλά επεκτεινόμενο μετατρέπεται σε αθεϊστικό επιχείρημα. Το αρχικό επιχείρημα του Σχεδιασμού, το οποίο εκφράζεται σαν απόδειξη πολλές φορές του θείου, δηλώνει πως για να είναι υπαρκτός ένας τόσο περίπλοκος και τέλειος κόσμος, σημαίνει πως υπάρχει κάποιος ανώτερος του που τον δημιούργησε δηλαδή ο Θεός. Αν επεκταθεί όμως, και ο Θεός θα έπρεπε να είχε ένα δημιουργό, ακόμη πιο Ανώτερο, ο οποίος και αυτός με την σειρά του θα είχε ένα πιο Ανώτερο όν, και αυτή η σειρά σκέψης θα μπορουσε να συνεχιστεί επ΄άπειρον.[75][88]

Παρόλο που οι πιστοί απαντούν πως με την ανθρώπινη λογική δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τον Θεό, ο οποίος είναι "υπέρλογος" οι Άθεοι ανταποκρίνονται πως δεν γίνεται να μην κρίνουμε τον θεό με την ίδια λογική που χρησιμοποιούμε για να αποδεκτούμε την ύπαρξη του[75]. O Sam Harris, σχολίασε επί τούτου: “Αν κάποιος δεν εκτιμά την αξία της λογικής, τι λογικό επιχείρημα θα μπορούσες να του δώσεις για να τού δείξεις την σημασία της λογικής;[89][90]

Αποδεικτικά Επιχειρήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα αποδεικτικά επιχειρήματα χρησιμοποιούν γνωστά δεδομένα, τα οποία μπορούν να εκληφθούν ως αποδείξεις (εξ ού "αποδεικτικά") εναντίον του θεϊσμού. [91]Τα αποδεικτικά επιχειρήματα είναι λιγότερο φιλόδοξα από τα λογικά επιχειρήματα επειδή, αντί να αποδεικνύουν ότι υπάρχει λόγος να μην πιστεύουν σε έναν θεό, δείχνουν ότι δεν υπάρχει λόγος να πιστεύεις σε έναν θεό.[92] Πάντως, αυτό που αποτελεί επαρκή απόδειξη μπορεί να είναι αρκετά υποκειμενικό, αν και ο ορθολογισμός και η επιστήμη προσφέρουν κάποια τυποποίηση. Οι αθεϊστές θεωρούν πως τα διάφορα θαύματα ή υπερφυσικά γεγονότα που περιγράφουν τα διάφορα ιερά βιβλία μπορούν να εξηγηθούν με λογικό και φυσιοκρατικό τρόπο. [92]

Τα κυριότερα, αλλά όχι όλα, αποδεικτικά επιχειρήματα είναι το γεγονός της Μεγάλης Έκρηξης (big bang), το γεγονός της Εξέλιξης και το γεγονός της ύπαρξης του κακού (αποδεικτικό). Χρησιμοποιώντας το ξυράφι του Οκαμ, η θεϊστική προσέγγιση σε αυτά τα φαινόμενα, παρουσιάζεται ανεπαρκής[91].

H ύπαρξη του Ολοκαυτώματος οδήγησε πολλούς να διερωτηθούν που ήτανε ο πανάγαθος, πανταχού παρόν Θεός και γιατί επέτρεψε να γίνει τέτοιο έγκλημα.[93] (πρόβλημα του Κακού)

Πρόβλημα του κακού (αποδεικτικό)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η αποδεικτική εκδοχή του προβλήματος του κακού (που αναφέρεται επίσης ως πιθανολογική ή επαγωγική ή το πρόβλημα του Rowe William[94][95]) επιδιώκει να δείξει ότι η ύπαρξη του κακού, αν και λογικά συνεπής με την ύπαρξη του Θεού, μετριάζει ή μειώνει την πιθανότητα της αλήθειας του θεισμού[96].

Μια πιο διαδεδομένη μορφή του επιχειρήματος είναι: ο Θεός θα μπορούσε να έχει έναν ηθικά επαρκή λόγο για να επιτρέψει την εμφάνιση ορισμένων κακών - π.χ., για να εξασφαλίσει ότι θα επιτευχθεί κάποιο μεγαλύτερο αγαθό ως συνέπεια ενός κακού. Ωστόσο, υποστηρικτές προσθέτουν, ο Θεός θα επιτρέψει μόνο το ίδιο το κακό ή το βάσανο που είναι απολύτως απαραίτητο για την επίτευξη μεγαλύτερων αγαθών. Αλλά όταν κοιτάμε τον κόσμο γύρω μας, βρίσκουμε διαδεδομένες περιπτώσεις φαινομενικά άχρηστων κακών-άσκοπων κακών, από τις οποίες δεν φαίνεται να προκύπτει μεγαλύτερο αγαθό. Άρα, η ύπαρξη άσκοπου κακού παρέχει ισχυρές ενδείξεις ότι ο Θεός (όπως ορίζεται παραδοσιακά) δεν υπάρχει.[97]

Υπερασπιστές του θεϊσμού έχουν προτάξει διάφορες απαντήσεις, οι 3 κυριότερες είναι α)η απάντηση του Αγνωστου Σκοπού σύμφωνα με την οποία προφανώς δεν μπορούμε να ξέρουμε τους σκοπούς και τους λόγους του Θεού για τους οποίους υπάρχει το κατ' άσκοπο κακό. β)Η απάντηση της Ελεύθερης Θέλησης είναι πως η υπαρξη του κακού και της δυνατότητας του, εγγυάται την ελεύθερη βούληση του Ανθρώπου. γ) Η θεωρία του Κτισίματος Ψυχής, σύμφωνα με την οποία μέσω του κακού ο Θεός πλάθει ψυχές είτε στο θύμα είτε σε όσους παρακολουθούν. Η ανταπάντηση των αθέιστών για το είναι για το α) πως αν δεν έχουμε ιδέα ποιος είναι ο λόγος που ο Θεός έχει για να επιτρέψει το κακό, τότε για όλα όσα γνωρίζουμε δεν υπάρχει κανένας δικαιολογημένος λόγος, για να το επιτρέψει ένας παντός καλός Θεός, άρα κάθε συζήτηση είναι άσκοπη. Για το β) και το γ) η απάντηση είναι πως ακόμη και να ίσχυαν πάλι αφήνουν αρκετό άσκοπο κακό να μην εξηγείται. για παράδειγμα, εαν ενα ελαφάκι πεθάνει σε μια φωτιά στο δάσος και κανένας δεν μάθει για αυτό, προφανώς ούτε διατηρεί την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου, ούτε πλάθεται η ψυχή κανενός.[97]

Μια δεύτερη εκδοχή είναι η ύπαρξη πόνου στα ζώα που αισθάνονται, δηλαδή σε ανθρώπους και ζώα, δείχνει πως η ύπαρξη ενός πανάγαθου δημιουργού είναι λιγότερο πιθανή απ' ότι κάποιας αδιάφορης μεταφυσικής δύναμης[98][99].

Το πρόβλημα του κακού μπορεί να εμφανιστεί και σε συνδιασμό με άλλα επιχειρήματα, πχ όπως το θέτει ο αστροφυσικός Neil DeGresse: "γνωρίζουμε πως το κακό υπάρχει πχ σεισμοί, τσουνάμι, παιδική λευχαιμία, άρα αν υπάρχει θεός είτε δεν είναι πανάγαθος είτε δεν είναι παντοδύναμος"[100]

Το πρόβλημα της θρησκευτικής Ποικιλομορφίας.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με το προβλήμα της θρησκευτικής ποικιλομορφίας (επιχείρημα της θρησκευτικής σύγχυσης), εάν ο Θεός ή κάποια άλλη υπερφυσική ύπαρξη είχε την ικανότητα και την επιθυμία να διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι κατανοήσουν ξεκάθαρα την αλήθεια του και αυτή να είναι οδηγός για την ζωή τους, θα περίμενε κανείς ότι θα αποκάλυπτε αυτές τις αλήθειες σε μια μεγάλη μεριδα πληθυσμού. Ωστόσο, η ύπαρξη πολλών θρησκειών και ως εκ τουτου της εκτεταμένης θρησκευτικής σύγχυσης προδίδει την απουσία οποιασδήποτε τέτοιας αποκάλυψης. Κατά συνέπεια, η ύπαρξη οποιουδήποτε τέτοιου αποκαλυπτικού όντος - συμπεριλαμβανομένου του Θεού - είναι εξαιρετικά απίθανο.[101]

Το πρόβλημα των αντίθετων θρησκειών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένα παρόμοιο επιχείρημα με το προηγούμενο, το πρόβλημα των αντίθετων θρησκειών, επισημαίνει ότι τα αντίθετα αιτήματα των ανταγωνιστικών θρησκειών είναι αμοιβαία αποκλειστικά και έτσι δεν μπορούν όλα να είναι αλήθεια, άρα και οι θρησκείες δεν μπορεί να είναι όλες αληθινές, αλλά αλληλοαποκλείονται.. Επιπλέον, υπάρχουν "αποδεικτικα στοιχεία" για όλες τις θρησκείες (αποδεικτικό στοιχείο θεωρείται ένα δημόσιο θαυμά ή ιδιωτικές θρησκευτικές εμπειρίες) οπόταν, η πιθανότητα ότι οποιαδήποτε δεδομένη θρησκεία να είναι αληθής είναι εξαιρετικά χαμηλή. Κατά συνέπεια, είναι πολύ πιθανό ότι όλες οι θρησκείες είναι ψευδείς. Το επιχείρημα αυτό συνδιάζεται και με το πρόβλημα της θρησκευτικής ποικιλομορφίας. [101]

Επιχείρημα της Μη-Πίστης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το επιχείρημα της μη πίστης δηλώνει πως η ύπαρξη του Θεού, είναι ασύμβατος με ένα κόσμο όπου οι ανθρώποι δεν μπορουν να τον αναγνωρίσουν. Υπάρχουν δυο υποκατηγορίες αυτου του επιχειρήματος.

Το πρώτο επιχείρημα δηλώνει ότι αν ο Θεός υπήρχε (και αν ήταν απολύτως καλός) κάθε λογικό πρόσωπο θα είχε καταφέρει να πιστέψει στο Θεό. Ωστόσο, υπάρχουν ένλογοι μη πιστοί. Επομένως, αυτός ο Θεός δεν υπάρχει. Στην δεύτερη υποκατηγορία δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ ενλογου ή όχι ανθρώπου, θεωρεί πως όλοι θα έπρεπε να γνωρίζαν για τον Θεό, αν υπήρχε και ήτανε πανάγαθος[102][103]

Το επιχείρημα της επιστημονικής μεθοδολογίας εναντίον των Δογμάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο κόσμος όπως υπάρχει σήμερα εξηγείται με την ανάπτυξη της φυσικής επιστήμης και της εξέλιξης των ειδών. Τα δεδομένα που ευρέθησαν δείχνουν ότι η κοσμογονία της Βίβλου δεν ισχύει, δηλαδή η Γη δεν είναι περίπου 6 χιλιάδων ετών αλλά περίπου 4 δισ. ετών, δεν είναι επίπεδη αλλά στρογγυλή, ενώ το σύμπαν δεν είναι μια μικρή φούσκα και τέλος ο άνθρωπος είναι ένα υποπροϊόν της εξελικτικής διαδικασίας. Η επιστήμη πάντως, έδωσε πιο απλές εξηγήσεις για την ύπαρξη της πραγματικότητας και άρα θεωρείται πιο πιθανή μια εξήγηση που δεν χρειάζεται τον Θεό, παρά οι θεϊστικές προσεγγίσεις. [104]

Καταρριψη Επιχειρημάτων υπέρ του Θεϊσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οντολογικό Επιχείρημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι νέοι Αθεϊστές είναι σφοδροί πολέμιοι της συστηματικής Κατήχησης των παιδιών από την σύγχρονη εκπαίδευση. O Richard Dawkins δήλωσε πως ο εξαναγκασμός των παιδιών να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη θρησκεία, είναι εξίσου κακός με την κακοποίηση ανηλίκων.[105]

Το Οντολογικό Επιχείρημα προσπαθεί να αποδείξει την ύπαρξη του Θεού με τη λογική και μόνο, χωρίς αναφορά στον εξωτερικό κόσμο, βασιζόμενο μονάχα στον τυπικό ορισμό του ποιος και τι είναι ο Θεός[106][107][108]. Οι ρίζες τους βρίσκονται στο έργο του χριστιανού θεολόγου Ανσέλμου του Καντέρμπερι που πρώτος διατύπωσε το οντολογικό επιχείρημα στο Προσλόγιο (11ος αι.)[109][110].  Το οντολογικό επιχείρημα εξηγεί πως Θεός είναι, εξ ορισμού, τέλειος. Με δεδομένο πως για να είναι οτιδήποτε τέλειο, πρέπει να υπάρχει συνεπώς, ο Θεός υπάρχει. Διαφορετικά:

  1. Ο Θεός είναι εξ ορισμού το ανώτερο ον που μπορεί να συλληφθεί με το νου.
  2. Αλλά αν ο Θεός δεν υπήρχε στην πραγματικότητα, τότε θα μπορούσαμε να φανταστούμε ένα ον που θα είχε όλες τις ιδιότητες του Θεού και θα υπήρχε στην πραγματικότητα, οπότε αυτό το ον θα ήταν ανώτερο από το Θεό.
  3. Αφού ο Θεός είναι ανώτερο ον που μπορεί να συλληφθεί με το νου, αυτό είναι αδύνατον.
  4. Άρα ο Θεός πρέπει να υπάρχει στην πραγματικότητα.[106]

Μια παραλλαγή σε αυτό το επιχείρημα προσφέρθηκε από τον René Descartes τον 17ο αιώνα: "'Ολοι έχουμε μέσα μας την ιδέα ενός τέλειου, άπειρου Οντος. Επειδή όμως οι ίδιοι δεν είναι ούτε τέλειοι ούτε άπειροι, τότε αυτή η ιδέα δεν θα μπορούσε να προέλθει από μέσα μας. Αντίθετα, πρέπει να προέρχεται από έξω από εμάς, δηλαδή από μια πραγματική τέλεια, απεριόριστη οντότητα"[108]

Πρώτος άσκησε κριτική ο βενεδικτίνος μοναχός Γκαουνίλο, σύγχρονος του Ανσέλμου, ο οποίος ισχυρίστηκε πως το επιχείρημα αποτυγχάνει καθώς ο ίδιος λογικός συλλογισμός θα ήταν υπέρ της ύπαρξης πραγμάτων που προφανώς δεν υπάρχουν, χρησιμοποιώντας ειδικότερα το παράδειγμα ενός «εξαφανισμένου νησιού»[111]. Κατά τον Καντ, η απόρριψη του επιχειρήματος βασίζεται στη θέση πως η ύπαρξη δεν είναι αληθινή ιδιότητα που μπορεί να αποδοθεί, αλλά προϋπόθεση για την απόδοση ιδιοτήτων[112][113]. Ο Σοπενάουερ εξέλαβε το οντολογικό επιχείρημα ως ένα «γοητευτικό αστείο»[112]. Το οντολογικό επιχείρημα έτυχε σθεναρής κριτικής τόσο από υπέρμαχους της θρησκείας όπως ο Θωμάς Ακινάτης, όσο και από άθεους όπως ο Μπέρτραντ Ράσελ και ο Ρίτσαρντ Ντόκινς. [114] Αν και απορρίπτεται από την πλειονότητα των σύγχρονων φιλοσόφων, υποστηρίχτηκε από ορισμένους, μεταξύ των οποίων ο Άλβιν Πλάντινγκα, ο Τσαρλς Χάρτσορν και ο Νόρμαν Μάλκολμ, στα πλαίσια της τροπικής (modal) λογικής[112][115]. Ο Μπέρτραντ Ράσελ παραδέχθηκε ότι "είναι ευκολότερο να αισθάνεσαι πεπεισμένος ότι πρέπει να είναι παραπλανητικό από ότι είναι να μάθεις ακριβώς πού βρίσκεται η πλάνη".

Το επιχείρημα είναι στην ουσία απλώς ένα γλωσσικό κόλπο. Διαπράττει μια «λανθασμένη πλάνη βεβαίωσης» δηλαδή το επιχείρημα θεωρείται ότι είναι αληθές μόνο επειδή λέει ότι είναι αληθές και δεν προσφέρει καμία άλλη υποστηριξη εκτός από τις ιδιότητες που είναι σύμφυτες με την αρχική δήλωση που υποτίθεται ότι αποδεικνύει. Μετά από όλα, το ίδιο οντολογικό επιχείρημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να αποδείξει την ύπαρξη οποιουδήποτε τέλειου πράγματος, όπως για το "εξαφανισμένο νησί" του Γκαουνίλο.[108]

Το κοσμολογικό Επιχείρημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το κοσμολογικό επιχείρημα ισχυρίζεται πως για να υπάρχει κάτι έχει και ένα αίτιο, αρα τον κόσμο τον έχει δημιουργήσει ο Θεός, ο οποίος ήταν το αρχικό αίτιο. Το επιχείρημα αποδίδεται στον Θωμά τον Ακινάτη, ο οποίος εμπνεύστηκε απο το "Πρώτο Κινούν" του Αριστοτέλη.[116] (αν και ο Αριστοτέλης δεν περιέγραψε το "πρώτο κινούν" σαν κάτι που πρέπει να λατρεύεται, πόσο μάλλον να είναι κάποιος πανάγαθος, πανσοφος και πανταχού παρόν θεός όπως περιγράφεται στις Αρβααμικές θρησκειες)To κοσμολογικό επιχείρημα υπάρχει σε δυο μορφές. [117]

Α) Το Τροπικό Κοσμολογικό Επιχείρημα, (ή επιχείρημα έκτακτης ανάγκης), υποδηλώνει ότι επειδή το σύμπαν ίσως δεν υπήρχε πάντα, χρειαζόμαστε τότε κάποια εξήγηση γιατί υπάρχει σήμερα. Όποτε υπάρχουν δύο δυνατότητες, κάτι πρέπει να καθοριστεί ποια από τις δυνατότητες αυτές θα πραγματοποιηθεί. Επομένως, καθώς το σύμπαν (ή ο κόσμος) είναι εξαρτημένο, πρέπει να υπάρχει κάποιος λόγος για την ύπαρξή του, δηλαδή πρέπει να έχει μια αιτία. To μοναδικό είδος της ύπαρξης που δεν απαιτεί εξήγηση είναι ένα «απαραίτητο Όν», ο θεός. Η αρχική αιτία όλων πρέπει επομένως να είναι ένα αναγκαίο ον, όπως ο Θεός.[118]

B) Το δευτερο κοσμολογικό επιχείρημα, γνωστό ως Επιχείρημα του Καλάμ (από τη μεσαιωνική μουσουλμανική σχολή φιλοσοφίας που το πρότεινε αρχικά) υποστηρίζει ότι όλες οι ενδείξεις δειχνουν ότι υπάρχει ένα χρονικό σημείο στο οποίο άρχισε να υπάρχει το σύμπαν, και ότι αυτό το ξεκίνημα πρέπει είτε να έχει είχε μια αιτία ή να μην είχε αιτία. Η ιδέα να μην είχε αιτία είναι παράλογη, γιατί τίποτα δεν προέρχεται από τίποτα. Επομένως, το σύμπαν πρέπει να δημιουργηθεί από κάτι έξω από αυτό, το οποίο μπορεί να ονομαστεί "Θεός". [118]Προτάθηκαν αρκετές απαντήσεις που καταρρίπτουν τις διάφορες μορφές του κοσμολογικού επιχειρήματος.[116]

Μια γραμμή κριτικής είναι πως δεν έχουμε καμιά αξιόπιστη ιδέα πως είναι το συμπαν, αν υπάρχουν πολλά σύμπαντα και εμείς ζούμε απλώς σε ένα από αυτά. Επιπλέον, αν είναι σωστό ότι τα πάντα χρειάζονται αιτία, τότε και ο Θεός χρειάζεται αιτία. Εάν δε ο Θεός δεν χρειάζεται αιτία, τότε θα ήταν αντι-παράδειγμα στο ότι "όλα χρειάζονται μια αιτία". Επίσης, το επιχείρημα δεν εξηγεί γιατί, αν ο κόσμος έγινε από μια αιτία, αυτή η αιτία είναι ο Θεός και όχι ένα άλλο υπερφυσικό Όν ή ένας επιστήμονας ενός προηγούμενου κόσμου. Η όλη ιδέα της αιτιότητας και του χρόνου, όπως τα αντιλαμβανόμαστε, βασίζονται στον κόσμο που αισθανόμαστε, και αρα, δεν μπορούν ναν χρησιμοποιηθουν για να εξηγήσουν την "αρχή του κόσμου", όπου ο χρόνος δεν μπορεί να υπάρχει. Αφού χρόνος δεν υπάρχει, δεν μπορεί να υπάρχει αιτία. [118]

Σε αυτή την κριτική έρχεται να προστεθεί η πρόοδος της Κβαντικής Φυσικής, όπου σε υπομοριακό επίπεδο, έχει παρατηρηθεί πως σωματίδια ξεκινούν να υπάρχουν, και εξαφανίζονται, χωρίς προφανή αιτία. Στα πρώτα κλάσματα του δευτερολέπτου της Μεγάλης Εκρηξης, οι νόμοι της κλασσικής φυσικής καταρρέουν και κβαντικά φαινόμενα λαμβάνουν χώρα.[118]

Το επιχείρημα του Νομοθέτη (ή Φυσικών Νόμων)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

"Για να υπάρχουν νόμοι, συνεπάγεται πως υπάρχει νομοθέτης, ο οποίος στην περίπτωση των φυσικών νόμων, πρέπει να είναι ο Θεός", αυτό είναι το επιχείρημα του νομοθέτη (ή Φυσικών Νόμων), το οποίο είναι παραλλαγή του κοσμολογικού επιχειρήματος. Ωστόσο, η αναλογία της κοινωνικής τάξης που βασίζεται σε ανθρωπογενείς νόμους δεν μπορεί να επεκταθεί σε επιστημονικούς ή φυσικούς νόμους, επειδή οι νόμοι της φύσης είναι περιγραφικοί, δεν είναι κανονιστικοί[118]. Οι νόμοι της φύσης περιγράφουν στατιστικά αποτελέσματα και μάλλον αποκλείουν την ύπαρξη θεού παρα την επιβεβαιώνουν, επιχειρημάτησε ο Μπερτραντ Ρασσελ.[119][120]

Κάρολος Δαρβίνος: "Δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου ότι ένας ευεργετικός και παντοδύναμος Θεός θα είχε δημιουργήσει με τρόπο σχεδιασμό το κουνούπιο Ichneumonidæ με τη ρητή πρόθεση να τρώει τα ζωντανά σώματα των κάμπιων ή ότι μια γάτα θα έπρεπε να παίζει με ποντίκια."[121] H Ελονοσία, πολιομυελίτιδα, τυφοειδής, χολέρα, σύφιλη, AIDS και άλλα δείχνουν πως ο κόσμος δεν είναι τέλειος, όπως ισχυρίζεται το επιχειρημα του Σχεδιασμού.

Τελεολογικό Επιχείρημα (ή επιχείρημα του Σχεδιασμού)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το τελεολογικό Επιχείρημα (ή επιχείρημα του Σχεδιασμού ή απλά Δημιουργησμός) δηλώνει ότι η τάξη και η πολυπλοκότητα του κόσμου δείχνει πως μια ύπαρξη τον δημιούργησε/σχεδίασε με συγκεκριμένο σκοπό (όπως τη δημιουργία της ζωής) κατά νου. Οι υποστηρικτές του επιχειρήματος δηλώνουν πως το σύμπαν είναι ένα εκπληκτικά πολύπλοκο αλλά εξαιρετικά διατεταγμένο σύστημα, και ο κόσμος φαίνεται να είναι καλά ρυθμισμένος ώστε να παρέχει ακριβώς τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη και τη συντήρηση της ζωής. Επιπλέον, να πούμε πως το σύμπαν (και σύνθετα φυσικά αντικείμενα μέσα σε αυτό, όπως το μάτι ή ο εγκέφαλος) είναι έτσι διαταγμένα τυχαία, δεν είναι ικανοποιητική ως εξήγηση και αυτό υποδηλώνει την ύπαρξη ενός θεϊκού Οντος ικανού να σχεδιάζει και να δημιουργεί τέτοια πολύπλοκα συστήματα. Παρόλο που αρχικά το επιχείρημα το πρότεινε ο Θωμάς ο Ακινάτης, συνήθως αποδίδεται στον συγγραφέα του 18ου αιώνα, William Paley, o οποίος σύγκρινε μεταφορικά το σύμπαν με ένα ρολόι.[122]

Το μεγαλύτερο πλήγμα στο Τελεολογικό Επιχείρημα το έφερε η Δαρβινική Θεωρία Εξέλιξης των Ειδών. Εξήγησε πως η πολυμορφία και πολυπλοκότητα στην φύση εξηγείται με την "επιβίωση του καταλληλότερου". Εξελίξεις στην μοριακή βιολογία ανέδειξαν πως η γένεση ζωής από ανόργανη ύλη είναι πιθανή σε κατάλληλες συνθήκες. Η αποτυχία του Σχεδιασμού να επιβιώσει από το επιχείρημα που έθεσε στο τραπέζι ο Δαρβίνος και οι εξελίξεις στην επιστήμη, έδωσαν γένεση στο επιχείρημα του Ευφυούς Σχεδιασμού.[123]

Τα επιχειρήματα όμως εναντίον του Σχεδιασμού υπήρξαν απο την εποχή της αρχικής εμφάνισης του επιχειρήματος. Τον 18ο αιώνα, ο David Hume αντέκρουσε κατά το επιχείρημα του Σχεδιασμού επισημαίνοντας ότι, αν και γνωρίζουμε ότι οι τεχνητές δομές σχεδιάστηκαν επειδή είδαμε ότι χτίστηκαν, η αναλογία δεν ισχύει απαραιτήτως για τα μη ανθρωπογενή Δομές. Για να διατηρηθεί η αναλογία, ο θεϊστής πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει ότι τα φυσικά αντικείμενα στο σύμπαν (όπως τα δέντρα, τα πετρώματα και οι άνθρωποι) κατασκευάστηκαν με κάποιο τρόπο. Αυτό με τη σειρά του απαιτεί την επίδειξη της ύπαρξης ενός έξυπνου σχεδιαστή, το ίδιο ακριβώς το επιχείρημα που προσπαθεί να αποδείξει. Επιπλέον, η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε το σχεδιασμό εξαρτάται από την ικανότητά μας να διακρίνουμε χαρακτηριστικά που δεν απαντώνται στη φύση και τα σχεδιασμένα αντικείμενα όπως τα ρολόγια και τα αεροπλάνα βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με τα χαρακτηριστικά των φυσικών αντικειμένων όπως τα βράχια και τα δέντρα. Όταν βλέπουμε ένα ρολόι, μπορούμε να αναζητήσουμε ένα ωρολογοποιό, αλλά όταν βλέπουμε ένα σκυλί, δεν σημαίνει ότι θα αναζητούσαμε έναν σκύλο, επειδή γνωρίζουμε ότι τα σκυλιά παράγονται μέσω των καλώς κατανοημένων φυσικών διεργασιών των θηλαστικών αναπαραγωγή. Η απόδειξη του σχεδιασμού δεν μπορεί συνεπώς να παραχθεί στο πλαίσιο της ίδιας της φύσης.[123][124]

Άλλοι, οι οποίοι απορρίπτουν το επιχείρημα στο σύνολό του, αμφισβητούν αν η σειρά και η πολυπλοκότητα του σύμπαντος αποτελούν στην πραγματικότητα σχέδιο. Δεν υπάρχει εκ πρώτης όψεως λόγος να συμπεράνουμε ότι η ύπαρξη διαφόρων πτυχών της φύσης θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσω του σχεδιασμού και του σκοπού κάποιου είδους νοημοσύνης. Το γεγονός και μόνο ότι κάτι είναι εξαιρετικά απίθανο δεν μας δίνει από μόνη της λόγο να συμπεράνουμε ότι αυτό συνέβη εξ αρχής. Σε ενα συστηματικό σύμπαν δεν υπάρχει ανάγκη, ούτε χώρος, για τον Θεό.Αν ένα σχέδιο πρέπει να έχει έναν σκοπό - και ο προσδιορισμός ενός σκοπού φαίνεται να είναι απαραίτητος για την αναγνώριση του σχεδιασμού - τότε πρέπει να γνωρίζουμε τις προθέσεις του σχεδιαστή. Αλλά, πριν μπορέσουμε να γνωρίσουμε τις προθέσεις του Θεού, πρέπει πρώτα να αποδείξουμε ότι υπάρχει, επομένως είναι απαραίτητο να ξεκινήσουμε υποθέτοντας ως αληθινό το ίδιο το πράγμα, την ύπαρξη του Θεού (μια πλάνη γνωστή στη Λογική ως "ικετεύοντας την ερώτηση").[123]

Μια άλλη απόρριψη του Τελεολογιού επιχείρημος, είναι πως, αν η τάξη στο σύμπαν απαιτεί την ύπαρξη και παρέμβαση του Θεού, το ίδιο το μυαλό του Θεού πρέπει να είναι σε τάξη. Ήταν το μυαλό του Θεού που δημιουργήθηκε από έναν ακόμη μεγαλύτερο Θεό;[123]

Τέλος, οι θειστές ισχυρίζονται ότι όταν λειτουργεί τυφλή ευκαιρία υπάρχουν δισεκατομμύρια διαφορετικοί πιθανοί συνδυασμοί ατόμων που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν και εάν από όλα αυτά τα δισεκατομμύρια το επιτυχημένο που βλέπουμε συμβαίνει τότε πρέπει να ήταν αποτέλεσμα θεϊκού παρέμβαση. Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για να φτάσουμε στο συμπέρασμα ότι η ύπαρξη ενός γαλαξία ή ενός ματιού, για παράδειγμα, είναι ένα προγραμματισμένο γεγονός μόνο και μόνο επειδή είναι στατιστικά απίθανο. Να κερδίσεις κανείς το εθνικό λαχείο είναι στατιστικά απίθανο, αλλά κάποιος κερδίζει σχεδόν κάθε εβδομάδα.[123][125]

Η αυθόρμητη προέλευση της ζωής στη Γη, για παράδειγμα, μπορεί να ήταν απίθανη, αλλά έπρεπε μόνο να συμβεί μία φορά. Στα δισεκατομμύρια των γαλαξιών σε όλο το τεράστιο εύρος του γνωστού σύμπαντος, για μια περίοδο δισεκατομμυρίων ετών, θα ήταν εξαιρετικά απίθανο αν δεν συνέβαινε ένα τόσο απίθανο γεγονός. Ακόμα κι αν οι πιθανότητες εναντίον του ήταν δισεκατομμύρια σε ένα, αυτό θα έδειχνε ακόμα τη ζωή σε δισεκατομμύρια πλανήτες σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, είναι πολύ πιθανό να συνέβη αρκετές φορές ανεξάρτητα στην πολύ πρώιμη Γη, όταν οι συνθήκες τελικά έγιναν ευνοϊκές.[123][125]

To επιχείρημα της Ηθικής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το επιχείρημα της ηθικής (διαφορετικό από το "αν δεν υπάρχει θεός ολα επιτρέπονται" το οποίο αναλύεται παρακάτω) ισχυρίζεται ότι υπάρχουν καθολικές ανθρώπινες αξίες και ιδανικά (όπως η καλοσύνη, η ομορφιά, η αλήθεια, η δικαιοσύνη κλπ) - και αυτές οι αξίες δεν είναι απλά υποκειμενικές. Καθώς αυτές οι αξίες είναι κοινές για όλη την ανθρωπότητα, δεν μπορούν να είναι ανθρώπινες δημιουργίες αλλά πρέπει να είναι δημιουργίες του Θεού.[126]

Μια απάντηση, η οποία έχει παρουσιαστει από τους οπαδούς της εξελικτικής βιολογίας, είναι πως η Ηθική είναι προϊόν της εξελικτικής διαδικασίας. Αν μια κοινωνία είχε τον φόνο εντός του ηθικού της πλαισίου, αργά ή γρήγορα θα εξαφανιζόταν.[127] Το επιχείρημα μπορεί να επεκταθεί, παρατηρώντας πως όσοι απορρίψαν την θεία προέλευση των ηθικών νόμων, εξακολουθούν και είναι ηθικοί ανθρώποι, άρα η προέλευση της ηθικής μάλλον δεν προέρχεται από την θεολογία. [126]

Άλλα Επιχειρήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα ακόλουθα επιχειρήματα δεν επιχειρούνε να υπερασπιστούνε την υπάρξη ή όχι του θεού ή θεοτήτων, αλλά έχουν σκοπό να δηλώσουν πως η πίστη σε κάποιον θεό ή θεότητες είναι χρήσιμη για κοινωνικούς ;ή άλλους λόγους και άρα ανεξάρτητα από την ύπαρξη του θεού ή των θεοτήτων, πρέπει να λατρεύονται ακόμη.

"Αν δεν υπάρχει θεός, όλα επιτρέπονται"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H διάσημη φράση του Φιοντόρ Ντοστογιεφσκι στο βιβλίο "Αδελφοι Καραμαζώφ" συνοψιζει τις καταστροφικές συνέπειες που θα αντιμετωπίσει η κοινωνία σε περίπτωση απόρριψης του Θεου ή των Θεοτήτων διότι έτσι θα χαθεί ένας κοινός ηθικός τόπος.

Η απάντηση των αθεϊστών είναι πως ηθική είναι ένα ανθρώπινο φαινόμενο, το προϊόν της εξέλιξής μας ως κοινωνικό είδος, και το "καλό" και το "κακό" δεν έχει καμία σχέση με κανέναν θεό. Οι έννοιες του «καλού» και του «κακού» δεν χάνουν ξαφνικά κάθε νόημα αν ο Θεός δεν υπάρχει, με τον ίδιο τρόπο που οι έννοιες του «αληθινού» και του «ψεύδους» παραμένουν αμετάβλητες.[128]

Οι αθεϊστές προτιμούν να στηρίξουν την ηθική τους στις δυνατότητες των ανθρώπων να υιοθετήσουν τις ηθικές αρχές, όχι από το φόβο ενός θεού, αλλά επειδή αναγνωρίζουν την αξία αυτών των αρχών για την ζωή τους και την ζωή των γύρω τους. Στην πραγματικότητα, μη ακολουθώντας τυφλά το θρησκευτικό δόγμα και τη γραφή, οι αθεϊστές αναγκάζονται να κάνουν υπεύθυνες ηθικές επιλογές, έχοντας αιτιολογήσει μέσα από τις διαθέσιμες επιλογές και τις συνέπειες αυτού που κάνουμε. Αντιθέτως, οι επιλογές που γίνονται με βάση τον φόβο για τιμωρία ή την ανάγκη για αγάπη από καποιο υπερφυσικό Ον, μοιάζουνε περισσότερο με υποταγή σε εντολές παρά ηθικές επιλογές.[128]

Επιπλέον, ορισμένοι αθεϊστές επιχειρούν να αντιστρέψουν την φράση, ισχυριζόμενοι πως ότι γίνει είναι "θέλημα θεού", άρα επαχθείς πράξεις μπορουν να δικαιολογηθούν. [129]

To στοίχημα του Πασκάλ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το στοίχημα του Pascal είναι το όνομα που δόθηκε σε ένα επιχείρημα που προέβαλε ο Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός Blaise Pascal στον 17ο αιώνα. Το επιχείρημά του για την πίστη στο Θεό βασιζόταν στην ιδέα ότι είναι προς το δικό μας συμφέρον να πιστεύουμε στον Θεό. Υποστηρίζει οτι υπάρχουν δυο ενδεχόμενα, είτε ο θεός υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Στην πρώτη περίπτωση, η πίστη στον Θεό οδηγεί σε μέγιστο κέρδος, ενώ η μη πίστη σε μέγιστη ζημιά. Αν δεν υπάρχει Θεός, όμως, η πίστη ή μη πίστη στον θεό δεν επιφέρει μεγάλες συνέπειες. [130][131]

Ο Θεός Υπάρχει Ο Θεός δεν Υπάρχει
Πίστη στον Θεο Μέγιστο Κέρδος Μικρή Ζημιά
Μη πίστη στον Θεό Μέγιστη Ζημιά Μικρό Κέρδος

Το επιχείρημα του Πασκάλ απαντήθηκε με διάφορους τρόπους από τους Αθεϊστές. Καταρχήν ο Πασκάλ υποθέτει πως ο μόνο κριτήριο για την είσοδο στον ουρανό είναι η πίστη στο Θεό και το μόνο κριτήριο εισόδου στην κόλαση είναι η δυσπιστία στον Θεό. Όμως τι γίνεται αν πιστεύει στον "λάθος Θεό", και ο πραγματικός Θεός εκνευρίζεται περισσότερο όποτε πάει καποιος σε λάθος/ψεύτικη εκκλησία παρά αν δεν πιστεύει καθόλου; (Άλλωστε ο Αβρααμικός Θεός είπε στους Ιουδαίους να μην πιστεύουν ψεύτικους Θεούς, και τους τιμώρησε όταν προσκύνησαν ψεύτικο Θεό).[130]

Και τέλος, το επιχείρημα απαιτεί ότι για να αποκτήσει πρόσβαση στον ουρανό ή/και να αποφύγει την τιμωρία στην κόλαση, πρέπει να πιστέψει στον Θεό. Δεδομένου ότι η αιώνια μοίρα ενός ατόμου αποφασίζεται απλώς με βάση την απόφασή του να κάνει μια πραγματιστική και εγωιστική επιλογή, παρά τις ενέργειες και τη συμπεριφορά του καθ 'όλη τη διάρκεια της ζωής του, αυτό υποδηλώνει έναν κάπως άδικο θεό, που δεν αξίζει την πίστη και τη λατρεία. [130]

Τύποι και ταξινομήσεις Αθεσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διάγραμμα που δείχνει την σχέση του Σκληρού(Strong) Αθεϊσμου με τον Συνειδητό(Explicit) και Ασυνείδητο(Implicit) Αθεϊσμό. Α)Οι σκληροί Συνειδητοί Άθεοι λένε: Δεν υπάρχει ούτε ένας θεός Β)Οι μαλακοί Συνειδητοί Άθεοι λένε: δεν πιστεύουν πως υπάρχει θεός, αλλά ούτε και λένε πιστεύω πως δεν υπάρχει ουτε ένας θεός. Γ)Οι Ασυνείδητα Άθεοι δεν πιστεύουν στην ύπαρξη του Θεού, χωρίς όμως να απορρίψουν την ύπαρξη του, πχ τα νεογέννητα. (το μέγεθος των συνόλων δεν αναλογεί με την πληθυσμιακή τους κατάσταση) [132]

Συνειδητός - Ασυνείδητος Αθεϊσμός (explicit - implicit atheism)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Συνειδητός Αθεϊσμός αντιπροσωπεύει την την απουσία θεϊστικών πιστεύω εξ αιτίας της συνειδητής απόρριψης τους, ενώ Ασαφής αθεισμός σημαίνει την απουσία θεϊστικών πιστεύω χωρίς συνειδητή απόρριψη τους. Ο όροι επινοήθηκαν από τον  George H. Smith το 1979.[13]

Ο Smith ορίζει τον "Ασυνείδητος αθεϊσμό" ως "την απουσία θεστικής πεποίθησης χωρίς συνειδητή απόρριψη των θεοτήτων". Η «απουσία θειστικής πεποίθησης» περιλαμβάνει όλες τις μορφές μη-πίστης στις θεότητες. Άρα θα χαρακτήριζε ως σιωπηρούς αθεϊστές: α)τους ενήλικες που δεν έχουν ποτέ ακούσει για την έννοια των θεοτήτων, β)τους ενήλικες που έχουνε ακούσει αλλά δεν έχουνε εξετάσει τις θεωρίες περί θεοτήτων γ)τα παιδια και τα βρέφη και δ)τους αγνωστικιστές[13].

Ο Συνειδητός Αθεϊσμός, χωρίζεται σε 3 υποκατηγορίες, σύμφωνα με τον Smith, ανάλογα με την αιτία που δηλώνει πως τον οδήγησε στην αθεϊα. α)δηλώνει "δεν πιστεύω στην υπαρξη θεοτήτων ή υπερφυσικών όντων", β)δηλώνει "δεν υπάρχει θεός" ή "είναι αδύνατον να υπάρχει θεός" και γ)δηλώνει "η ιδέα της ύπαρξης θεών είναι ανόητη"[13].

Θετικός - Αρνητικος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θετικός Αθεϊσμός (ή δυνατός ή σκληρός) είναι η μορφή του Αθεϊσμού που δηλώνει πως δεν υπάρχει Θεός ή θεότητες[133]

Αρνητικός Αθεϊσμός (ή αδύναμος ή μαλακός) είναι κάθε άλλη μορφή Αθεϊσμού, πχ ενας άνθρωπος που δηλώνει πως δεν πιστεύει σε σε κάποια θεότητα αλλά δεν δηλώνει ρητώς πως δεν υπάρχει θεός (εξ ου και το αρνητικός). Δηλαδή δεν πιστεύουν δυνατά στην μη ύπαρξη θεοτήτων[133][134]

Νέος Αθεϊσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι "4 καβαλάρηδες" του Νέου Αθεϊσμού: Richard Dawkins, Christopher Hitchens, Daniel Dennett, and Sam Harris. Σύμφωνα με τον Dawkins, "Έίμαστε όλοι άθεοι για τους περισσότερους θέους που πίστεψαν ποτέ οι κοινωνίες. Μερικοί από μας πάνε ένα βημα παραπάνω"[135]

Νεος Αθεϊσμός, (κατα τους κριτικούς: ευαγγελικός αθεϊσμός, ή στρατευμένος αθεϊσμός ή φονταμενταλιστικός αθεϊσμός[136][137][138] ) είναι αθεϊστικό κίνημα το οποίο εμφανίστηκε τον 20ο αιώνα[139] και υποστηρίζει πως η θρησκεία δεν πρέπει να είναι ανεκτή όποτε προσπαθεί να επηρρεάσει την κυβέρνηση, την εκπαίδευση ή την πολτική γενικότερα. [140] Την φράση την επινόησε ο Gary Wolf σε αρθρο του στο περιοδικό Wired το 2006 [141]. Οι Νέοι Αθεοι ταυτίζονται με τον κοσμικό Ανθρωπισμό, ιδίως στην κριτική της εκπαίδευσης που επιτρέπει την κατήχηση των παιδιών σε θρησκείες.Η δριμεία κριτική κατά των θρησκειών πάντως δεν είναι κάτι νέο. Υπήρξαν αρκετοί παλιότεροι με έντονη κριτική κατά των θρησκειών (Λούντβιχ Φόιερμπαχ, Βλαδίμηρος Λένιν, Φριντριχ Νίτσε, Καρλ Μαρξ, Μπερτραντ Ρασσελ, Μαρκ Τουέϊν κα)[142].

Οι νέοι αθεϊστές τείνουν να μοιράζονται ένα γενικό σύνολο υποθέσεων και απόψεων. Αυτές οι θέσεις αποτελούν το υπόβαθρο θεωρητικό πλαίσιο που είναι γνωστό ως ο νέος αθεϊσμός. Οι νέοι άθεοι συγγραφείς μοιράζονται την κεντρική πεποίθηση ότι δεν υπάρχει καμία υπερφυσική ή θεϊκή πραγματικότητα οποιουδήποτε είδους. Ισχυρίζονται πως η θρησκευτική πίστη είναι παράλογη. Και τέλος, εκτιμούν ότι υπάρχει ένα καθολικό και αντικειμενικό κοσμικό ηθικό πρότυπο. Αυτό το ηθικό στοιχείο τις ξεχωρίζει από άλλους εξέχοντες ιστορικούς αθεϊστές όπως ο Νίτσε και διαδραματίζει βασικό ρόλο στα επιχειρήματά τους, διότι χρησιμοποιείται για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η θρησκεία είναι κακή με διάφορους τρόπους.[143]

Οι νέοι αθεϊστές κάνουν ουσιαστική χρήση των φυσικών επιστημών τόσο στις επικρίσεις τους για θεωρητική πίστη όσο και στις προτεινόμενες εξηγήσεις για την προέλευση και την εξέλιξή τους. Χρησιμοποιούν την επιστήμη για τις συνιστώμενες εναλλακτικές λύσεις στη θρησκεία. Πιστεύουν ότι η εμπειρική επιστήμη είναι η μόνη (ή τουλάχιστον η καλύτερη) βάση για γνήσια και αληθινή γνώση του κόσμου και επιμένουν ότι μια πεποίθηση μπορεί να δικαιολογηθεί επιστημολογικά μόνο αν βασίζεται σε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Το συμπέρασμά τους είναι ότι η επιστήμη αδυνατεί να αποδείξει ότι υπάρχει ένας Θεός και υποστηρίζει ακόμη και τον ισχυρισμό ότι ένα τέτοιο όντας πιθανότατα δεν υπάρχει. Αυτό που η επιστήμη θα δείξει για τη θρησκευτική πίστη, ισχυρίζονται, είναι ότι αυτή η πίστη μπορεί να εξηγηθεί ως προϊόν της βιολογικής εξέλιξης. Επιπλέον, πιστεύουν ότι είναι δυνατόν να ζήσουν μια ικανοποιητική μη θρησκευτική ζωή βάσει των κοσμικών ηθών και των επιστημονικών ανακαλύψεων.[143]

Αθεϊσμός+[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αθεϊσμός+, (Atheism+ ), είναι ο αθεϊσμός που κρατάει την πολεμική ρητορική του Νέου Αθεϊσμού, αλλά απορρίπτει τις θέσεις του "Νέου Αθεϊσμόυ" που θεωρεί ως συντηριτικές (ρατσισμός, ισλαμοφοβία, ανωτερότητα λευκής φυλής)[144] και στην θέση τους προβάλλει την υπεράσπιση προοδευτικών πολιτικών όπως της κοινωνικής δικαιοσύνης, του φεμινισμού, αντιρατσισμού, υπερ των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων και χρησιμοποιούν κριτική σκέψη και σκεπτικισμό.[145] Ο όρος επινοήθηκε το 2012 από μια blogger, την τότε μεταπτυχιακή φοιτήτρια Βιολογίας Jen McCreight[146], στο ιστολόγιο της. Ο Αθεϊσμός+ διαφέρει από τον Ανθρωπισμό στην επιθετική τακτική που υοθετεί κατά των αντιπάλων του.[145]

Αντιθεϊσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος Αντιθεϊσμος χρησιμοποιείται με δυο έννοιες. Η πρώτη, καλύπτει όσους θεωρούν τον θεϊσμό ως επικίνδυνο, καταστρεπτικό ή ενθαρρύνει την επιβλαβή συμπεριφορά.[147] Ο Christopher Hitchens προσφέρει ένα παράδειγμα αυτής της προσέγγισης στο Letters to a Young Contrarian (2001), στο οποίο γράφει: «Δεν είμαι καν αθεϊστής όσο είμαι αντιθεϊστής · δεν ισχυρίζομαι μόνο ότι όλες οι θρησκείες είναι εκδόσεις της ίδιας ψευδαίσθησης, αλλά πιστεύω ότι η επιρροή των εκκλησιών και η επίδραση των θρησκευτικών πεποιθήσεων είναι επιζήμια».[148]

Η δεύτερη σημασία της λέξης αντιθεϊσμός λαμβάνει μια διαφορετική θέση. Ο αντιθεϊσμός δηλώνει πως υπάρχει ένας θεός, ο οποίος είναι απολύτως κακός[149]. Όμως αυτή η σημασία είναι θεϊστική παρά αθεϊστική. 

Ανθρωπισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος Ανθρωπισμός, (Humanism) (ή "κοσμικός ανθρωπισμός" ως αντιδιαστολή με τον θρησκευτικό αθεϊσμό των προηγούμενων αιώνων) περιγράφει μια έννοια η οποία δεν είναι ταυτόσημη μεν τον Αθεϊσμό, ομως σχετίζεται μαζί του. Παρόλο που οι ανθρωπιστές συνήθως είναι είτε άθεοι είτε αγνωστικιστές, ο Ανθρωπισμός προπαγανδίζει την θρησκευτική αδιαφορία και το κοσμικό, άθρησκο, κράτος, ενώ προβάλλει τις ηθικές του αρχές σαν βάση λειτουργίας της κοινωνίας[150]. Οι Ανθρωπιστές βρίσκονται σε αντιδιαστολή με τους "Νέους Άθεους" αφού ακολουθούνε την Ανθρωπιστική παρά Επιστημονολογική τάση του Αθεϊσμού και δίνουν έμφαση στις πολιτικές κοινωνικής δικαιοσύνης, αντιρατσισμού και ανεκτικότητας.[151] [152]

Ο Ανθρωπισμός δεν έλαβε την επιθετική στάση του Νέου Αθεϊσμού εναντίον των θεϊστών, αντιθέτως, υπήρξαν φωνές που καλούσαν τους ήπιους θεϊστές να ενταχθούν στο Ανθρωπιστικό κίνημα για επιδίωξη κοινών στόχων. [153][154]

Δημογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ποσοστό των πολιτών της Ε.Ε που δήλωσαν πως πιστεύουν σε κάποιο Θεό.
Ποσοστό των πολιτών της Ε.Ε που δήλωσαν πως δεν πιστεύουν σε κάποιο Θεό, πνεύμα, ή ανώτερη δύναμη.

Τα δημογραφικά στοιχεία του Αθεϊσμού είναι δύσκολο να καταγραφουν επειδή η έννοια του "άθεου" διαφέρει ανάμεσα σε σε διάφορες κουλτούρες και γλώσσες.[155] Σε παγκόσμιες μελέτες πάντως, ο αριθμός άθρησκων είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των αθέων[156] και ο αριθμός των ανθρώπων που που συμφωνούν με δηλωση όπως την ελλειψη πίστης στον θεό, είναι μεγαλύτερος απο τον αριθμό που αυτοπροσδιορίζονται ως Άθεοι.[155]

Ευρώπη

Από τα τέλη του 20ου αιώνα, ο αθεισμός και αγνωστικισμός έχουν αυξηθεί στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα μειώθηκε η επισκεψημότητα των εκκλησιών[11].

Σύμφωνα με μέτρηση του Eurostat Eurobarometer που έγινε το 2010, το 51% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης απάντησε πως "πιστεύει πως υπάρχει Θεός", ενώ το 26% απάντησε πως "πιστεύει πως υπάρχει κάποιου είδους πνεύμα ή ανώτερη δύναμη" και το 20% απάντησε πως "δεν πιστεύει πως υπάρχει κάποιο πνεύμα, Θεός, ή κάποια ανώτερη δύναμη". Τα αποτελέσματα είχαν μεγάλη απόκλιση ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες, με το 94% των Μαλτέζων να απαντά πως πιστεύει σε Θεό, και μόνο το 16% των Τσέχων να δηλώνει πίστη σε Θεό.

Σε έρευνα του Pew Research Center το 2012 οι άθεοι και αγνωστικιστές αποτελούν περίπου το 18.2% του Ευρωπαϊκού πληθυσμού[157] Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι άθεοι και αγνωστικιστές είναι πλειοψηφία σε δυο ευτωπαϊκές χώρες, την Τσεχία (76%) και την Εσθονία (60%).[157]

Ευρωβαρόμετρο 2010[158]
Χώρα "Πίστη σε Θεό" "Πίστη σε κάποιο πνεύμα ή ανώτερη δύναμη" "Μη πίστη σε κάποιο πνεύμα, Θεό ή ανώτερη δύναμη" "Δεν ξέρω"
Flag of Malta.svg Μάλτα 95% 4% 1% -
Flag of Cyprus.svg Κύπρος 94% 5% 2% -
Flag of Romania.svg Ρουμανία 92% 7% 2% -
Flag of Greece.svg Ελλάδα 79% 16% 4% 1%
Flag of Poland.svg Πολωνία 79% 14% 5% 2%
Flag of Italy.svg Ιταλία 74% 20% 6% -
Ιρλανδία Ιρλανδία 70% 20% 7% 3%
Flag of Portugal.svg Πορτογαλία 70% 15% 12% 3%
Flag of Slovakia.svg Σλοβακία 63% 23% 13% 1%
Flag of Spain.svg Ισπανία 59% 20% 19% 2%
Flag of Lithuania.svg Λιθουανία 47% 37% 12% 4%
Flag of Luxembourg.svg Λουξεμβούργο 46% 22% 24% 8%
Flag of Hungary.svg Ουγγαρία 45% 34% 20% 1%
Flag of Austria.svg Αυστρία 44% 38% 12% 6%
Flag of Germany.svg Γερμανία 44% 25% 27% 4%
Flag of Latvia.svg Λετονία 38% 48% 11% 3%
Flag of the United Kingdom.svg Ηνωμένο Βασίλειο 37% 33% 25% 5%
Flag of Belgium.svg Βέλγιο 37% 31% 27% 5%
Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία 36% 43% 15% 6%
Flag of Finland.svg Φινλανδία 33% 42% 22% 3%
Flag of Slovenia.svg Σλοβενία 32% 36% 26% 6%
Flag of Denmark.svg Δανία 28% 47% 24% 1%
Flag of the Netherlands.svg Ολλανδία 28% 39% 30% 3%
Flag of France.svg Γαλλία 27% 27% 40% 6%
Flag of Estonia.svg Εσθονία 18% 50% 29% 3%
Flag of Sweden.svg Σουηδία 18% 45% 34% 3%
Flag of the Czech Republic.svg Τσεχία 16% 44% 37% 3%
Flag of Europe.svg ΕΕ27 51% 26% 20% 3%
Flag of Turkey.svg Τουρκία (υποψήφια προς ένταξη) 94% 1% 1% 4%
Flag of Croatia.svg Κροατία (προσχώρησε στην ΕΕ τον Ιούλιο του 2013) 69% 22% 7% 2%
Flag of Switzerland.svg Ελβετία (EFTA) 44% 39% 11% 6%
Flag of Iceland.svg Ισλανδία (ΕΟΧ, όχι ΕΕ) 31% 49% 18% 2%
Flag of Norway.svg Νορβηγία (ΕΟΧ, όχι ΕΕ) 22% 44% 29% 5%

Κριτική κατά του αθεϊσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αθεϊσμός έχει κατακριθεί από θεϊστές διαφόρων θρησκευτικών πεποιθήσεων, ντεϊστές και αγνωστικιστές.

Εγκλήματα Αθεϊστικών Καθεστώτων.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αθεϊστές συχνά κατηγορούνται για τα εγκλήματα που έχουν γίνει από αθεϊστικά καθεστώτα κατά την προσπάθειά τους να εξαλείψουν τη θρησκευτική πίστη. Τέτοια εγκλήματα εμπνευσμένα από την κρατική αθεϊστική πολιτική έχουν διαπραχθεί στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της Περιόδου της Τρομοκρατίας[159], στη Σοβιετική Ένωση, την κομμουνιστική Κίνα, την Αλβανία και αλλού, όπου οι πιστοί υπέστησαν δήμευση της περιουσίας τους, εκτοπισμό, φυλάκιση και θάνατο και οι ναοί των τοπικών θρησκειών δημεύτηκαν και μετατράπηκαν σε κοσμικά κέντρα ή αποθήκες[160]. Παράλληλα, τα καθεστώτα αυτά κατηγορούνται για τη συστηματική προώθηση των αθεϊστικών ιδεών μέσω των σχολικών προγραμμάτων και των Μέσων Επικοινωνίας[160].

Οι αθεϊστές συνήθως απαντούν πως η διαφορά με τα εγκλήματα των θρησκειών, είναι πως οι άθεοι εγκληματίες δεν έκαναν τις πράξεις τους επειδή ήτανε άθεοι, αλλά το κίνητρο τους ήτανε διαφορετικό. Αυτό είναι σε έντονη αντίθεση με τους θρησκευτικούς πολέμους οι οποίοι έχουνε μόνο θρησκευτικό κίνητρο το μίσος προς την θρησκεία των "αλλων".[161]

Ο Αθεϊσμός ως μορφή Πίστης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έτσι, λόγω της αδυναμίας για έλεγχο του περί Θεού ερωτήματος με επιστημονικά ή εμπειριστικά μέσα, ο Τόμας Χάξλεϋ διατύπωσε την άποψη ότι καμία απόφαση εν προκειμένω δεν μπορεί να ληφθεί επί τη βάσει των διαθέσιμων μαρτυριών, οδηγώντας σε ένα και μόνο συμπέρασμα: είτε δεν μπορεί να ληφθεί καμία απόφαση, μία θέση που ο Χάξλεϋ χαρακτήρισε ως αγνωστικισμό, είτε η απόφαση που λαμβάνεται ερείδεται σε εντελώς διαφορετική βάση. Οπότε, αν η "πίστη" οριστεί ως "μία πεποίθηση που βρίσκεται πέρα από την αποδειξιμότητα", τότε τόσο οι θρησκείες όσο και ο αθεϊσμός αποτελούν μορφές πίστης[160].

Οι αθεϊστές απαντούν πως ο αθεϊσμός δεν εκπληρώνει καμία από τις ιδιότητες που συνήθως θεωρούνται ότι χαρακτηρίζουν τη θρησκεία. Δεν περιλαμβάνει κανενός είδους λατρεία, τελετουργίες, πίστη, προσευχές κ.λπ. και δεν έχει πνευματικό ηγέτη και κανένα ιερό κείμενο. Αν και οι μεμονωμένοι αθεϊστές έχουν φιλοσοφίες με τις οποίες ζουν (είτε βασίζονται στον κοσμικό ανθρωπισμό, στον αντικειμενισμό, στον Βουδισμό κλπ.), δεν υπάρχει σαφώς καθορισμένη φιλοσοφία κοινή στους αθεϊστές.[162]

Η επιθετικότητα του Νεου Αθεϊσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Νέοι Αθεϊστές έχουν κατηγορηθεί ότι στερούνται ανοχής για τη θρησκευτική και φιλοσοφική ετερότητα. Ο McGrath υποστηρίζει ότι ο Νέος Αθεϊσμός, παρ' ότι είναι μάλλον παρωχημένος και αναπαράγει παλαιά και ενίοτε απαξιωμένα επιχειρήματα, διαφοροποιείται από τις παλαιότερες εκφράσεις του αθεϊσμού, ακριβώς ως προς αυτή την έλλειψη ανεκτικότητας, που εκφράζεται με επιθετικότητα, έντονη ρητορική, ακραία απόρριψη και καλύπτει την ανεπάρκεια των επιχειρημάτων του με αυξημένη χρήση ad hominem επιθέσεων[163].Ο ντεϊστής Peter Murphy αναφέρει σε άρθρο του, ότι οι "δογματικοί αθεϊστές" επιδεικνύουν ανωριμότητα στην υποστήριξη των θέσεών τους, καθώς αρνούνται να αντιληφθούν και να αναλάβουν το βάρος της απόδειξης για αυτές. Ο Murphy συνεχίζει λέγοντας ότι "κάθε επιχείρημα που παρουσιάζεται από τους δογματικούς αθεϊστές με αναφορές στην επιστήμη και στοχεύει να αποδείξει την ανυπαρξία του Δημιουργού είναι λανθασμένο. Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη ή απλή ένδειξη ότι δεν υπάρχει Δημιουργός, και δεν υπάρχει επιστημονική έρευνα πάνω στο θέμα Θεός". Επίσης, κατηγορεί τους αθεϊστές ότι κάνουν κατάχρηση της "προσφυγής στην αυθεντία" για να προωθήσουν τις πεποιθήσεις τους[164].Ο αγνωστικιστής συγγραφέας και δημοσιογράφος Andrew Brown έχει πολλαπλώς επικρίνει τη μαχητική διάθεση των λεγόμενων "νέων αθεϊστών" ως εχθρική προς το διάλογο και την ειρηνική συμβίωση. Κατά την άποψή του, "οι μαχητικοί εκκοσμικευτές λαμβάνουν ως δεδομένο το γεγονός ότι οι θρήσκοι άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση στη λογική. Δεν μπορεί να υπάρξει καμία συλλογιστική με τους αντιπάλους τους. Το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να επαναλαμβάνουν τους εαυτούς τους όλο και δυνατότερα, μέχρις ότου οι ηλίθιοι καταλάβουν"[165]. Επίσης, έχει επικρίνει τον ισχυρισμό του Richard Dawkins ότι τα μωρά έχουν μια εγγενή αθεϊστική τοποθέτηση, εξισώνοντας το με τον ισχυρισμό ότι γεννιούνται με τη γλώσσα της εθνικότητάς τους και αντιτάσσοντας ότι η επιστήμη έχει καταδείξει ότι τα μωρά τείνουν από τη φύση τους προς τη 'μεταφυσικότητα'[166].

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Atheism symbols». http://www.eoht.info/page/Atheism+symbols. Ανακτήθηκε στις 18/5/2017. 
  2. Smart, J. J. C., "Atheism and Agnosticism", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.)
  3. in Flynn 2007, p. 35:
  4. «atheism». https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/atheism. Ανακτήθηκε στις 18/5/2017. 
  5. Nielsen 2013:
  6.  Edwards 2005: "On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion."
  7. Rowe 1998:
  8. «Atheism and Agnosticism». https://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  9. Oxford English Dictionary (2nd ed.). 1989. Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism
  10. 10,0 10,1 «Humanism in Ancient Rome». http://atheism.about.com/od/abouthumanism/a/ancientrome.htm. 
  11. 11,0 11,1 Zuckerman, Phil (2005). «Atheism: Contemporary Rates and Patterns». Cambridge University Press. http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf. Ανακτήθηκε στις 2007-07-21. 
  12. 12,0 12,1 «Atheism-Burden of proof». http://rationalwiki.org/wiki/Atheism. 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Smith, George H (1979). Atheism: The Case Against God. Buffalo, New York:: Prometheus, σελ. 13-18. 
  14. in Flynn 2007, p. 35:
  15. Nielsen 2013:
  16. «αγνωστικιστής». https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CF%82. Ανακτήθηκε στις 18/5/2017. 
  17. Hepburn, Ronald W. (2005) [1967]. "Agnosticism". In Donald M. Borchert. The Encyclopedia of Philosophy. 1 (2nd ed.). MacMillan Reference USA (Gale). p. 92. ISBN 0-02-865780-2. In the most general use of the term, agnosticism is the view that we do not know whether there is a God or not. (page 56 in 1967 edition)
  18. «Deism». https://www.merriam-webster.com/dictionary/deism?utm_campaign=sd&utm_medium=serp&utm_source=jsonld. 
  19. "Deism". Encyclopædia Britannica. 2012. In general, Deism refers to what can be called natural religion, the acceptance of a certain body of religious knowledge that is inborn in every person or that can be acquired by the use of reason and the rejection of religious knowledge when it is acquired through either revelation or the teaching of any church.
  20. «theism». https://www.merriam-webster.com/dictionary/theism. 
  21. * «Irreligion as presented in 26 reference works». http://onelook.com/?w=irreligion&ls=a. 
  22. «First atheist writers». http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/history/ancient.shtml. Ανακτήθηκε στις 18/5/2017. 
  23. Alister McGrath, Το Λυκόφως του Αθεϊσμού, Εκδόσεις Ουρανός, 2008 Αθήνα, Σελ. 156-157
  24. Anaximander, ap. Hippolytus of Rome, Refutation of all Heresies, i. 6
  25. Anaximenes, ap. Hippolytus, Refutation of all Heresies, i. 7
  26. Flood, Alison (17/2/2016). «Atheism has ancient roots and is not ‘modern invention’, claims new text». The Guardian. https://www.theguardian.com/books/2016/feb/17/atheism-has-ancient-roots-claims-new-study. 
  27. Clement of Alexandria, Stromata, v. 14
  28. Diogenes Laertius, ii. 6–14
  29. Christoph Riedweg, The "atheistic" fragment from Euripides "Bellerophone", 39-53, ICS, 1990
  30. «Error: Cite web». Wikiquote. https://en.wikiquote.org/wiki/Heraclitus#Other_fragments. Ανακτήθηκε στις 9 September 2016. 
  31. Cicero, De Natura Deorum, i. 42
  32. Cicero, De Natura Deorum, i. 23
  33. Walter Burkert, Homo necans, p. 278; Marek Winiarczyk, Diagoras of Melos: A Contribution to the History of Ancient Atheism. Berlin 2016.
  34. Fragments of Euhemerus' work in Ennius' Latin translation have been preserved in Patristic writings (e.g. by Lactantius and Eusebius of Caesarea), which all rely on earlier fragments in Diodorus 5,41–46 & 6.1. Testimonies, especially in the context of polemical criticism, are found e.g. in Callimachus, Hymn to Zeus 8.
  35. Plutarch, Moralia – Isis and Osiris 23
  36. «BBC: Ancient atheists». BBC. http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/history/ancient.shtml. Ανακτήθηκε στις 13 June 2012. 
  37. Long and Sedley, A.A. and D.N. (1985). The Hellenistic Philosophers, vol.1. Cambridge: Cambridge University Press, σελ. 144–149. ISBN 0521275563. 
  38. "Various Muslim theologians in the early Abbasid periods wrote treatises 'Against the Unbelievers,' ... the earliest extant work bearing this title is probably the Radd ala al-mulhid of the ninth-century Zaydi theologian al-Qasim b. Ibrahim. ... Nevertheless, in the discussions of God's existence the actual opponents are not identified as individuals. As a group they are sometimes referred to as heretics, unbelievers, materialists, or skeptics. These designations often appear together, and they do not always seem to be clearly distinguished in the authors' mind." Sarah Stroumsa, (1999), Freethinkers of medieval Islam: Ibn al-Rawandi, Abu Bakr al-Razi and their Impact on Islamic Thought, pages 121–3. BRILL
  39. Sarah Stroumsa, 1999, Freethinkers of Medieval Islam: Ibn al-Rdwandi, Abu Bakr al-Razi, and their Impact on Islamic Thought, page 123. BRILL.
  40. Encyclopaedia of Islam, 1971, Volume 3, page 905.
  41. Freethought Traditions in the Islamic World Archived 14 February 2012 at the Wayback Machine. by Fred Whitehead; also quoted in Cyril Glasse, (2001), The New Encyclopedia of Islam, p. 278. Rowman Altamira.
  42. Martiall, John (1566). «English recusant literature, 1558–1640». A Replie to Mr Calfhills Blasphemous Answer Made Against the Treatise of the Cross. 203, σελ. 51. https://books.google.com/books?id=20snAQAAIAAJ&q=%22to%20entre#v=snippet&q=atheist&f=false. 
  43. Armstrong, Karen (1999). A History of God. London: Vintage, σελ. 288. ISBN 0-09-927367-5. 
  44. Człowiek jest twórcą Boga, a Bóg jest tworem i dziełem człowieka. Tak więc to ludzie są twórcami i stwórcami Boga, a Bóg nie jest bytem rzeczywistym, lecz bytem istniejącym tylko w umyśle, a przy tym bytem chimerycznym, bo Bóg i chimera są tym samym.
  45. IV – Prosty lud oszukiwany jest przez mądrzejszych wymysłem wiary w Boga na swoje uciemiężenie; tego samego uciemiężenia broni jednak lud, w taki sposób, że gdyby mędrcy chcieli prawdą wyzwolić lud z tego uciemiężenia, zostaliby zdławieni przez sam lud.
  46. Andrzej Nowicki, 1957
  47. Claude Yvon and Jean-Henri-Samuel Formey, "Atheisme," in Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, ed. Denis Diderot and Jean le Rond D'Alembert. University of Chicago: ARTFL Encyclopédie Projet (Winter 2008 Edition), Robert Morrissey (ed), http://encyclopedie.uchicago.edu/.
  48. Michael J. Buckley, At the Origins of Modern Atheism (London: Yale University Press, 1987), 39.
  49. Linton, 158.
  50. Baruch Spinoza, Theologico-Political Treatise, originally published anonymously in 1670; Israel, Jonathan I. Radical Enlightenment. Oxford University Press: 2001. ISBN 0-19-925456-7; Spinoza is also mentioned in Christopher Hitchens' The Portable Atheist, 2007.
  51. Douglas Nobbs, 'The Political Ideas of William Cleghorn, Hume's Academic Rival', in Journal of the History of Ideas, (1965), Vol. 26, No. 4: 575–586; Boswell, J. Boswell in Extremes, 1776–1778.
  52. Claude Yvon, "Athées," in "Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers", ed. by Denis Diderot and Jean le Rond D'Alembert. University of Chicago: ARTFL Encyclopédie Project (Winter 2008 Edition), Robert Morrissey (ed), http://encyclopedie.uchicago.edu/.
  53. Modern «HISTORY OF ATHEISM». http://www.argumentsforatheism.com/history.html#Early Modern. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  54. 54,0 54,1 «Religion from New Perspectives». Wildman's Wild Web. http://people.bu.edu/wwildman/WeirdWildWeb/courses/wphil/lectures/wphil_theme17.htm. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  55. «Μαρξ: H θρησκεία ως όπιο του λαού». nostimo imar. http://www.nostimonimar.gr/marx-religion-opium/. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  56. «Θεός και Κράτος». anarkismo.net. 16/5/2008. https://www.anarkismo.net/article/8640. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  57. 57,0 57,1 «History of atheism». Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_atheism#Nineteenth_century. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  58. Γιώργου Λαμπράκου (23/10/2014). ««Χριστιανισμός, η μεγαλύτερη συμφορά της ανθρωπότητας»». bookpress. https://www.bookpress.gr/kritikes/idees/nietzsche-friedrich-gutenberg-o-antichristos. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  59. LeDrew, Stephen (2012). «The evolution of atheism scientific and humanistic approaches». History of the Human Sciences. doi:10.1177/0952695112441301. http://connection.sagepub.com/blog/history/2012/07/11/the-evolution-of-atheism-scientific-and-humanistic-approaches/. Ανακτήθηκε στις 24/5/2017. 
  60. LeDrew, Stephen (2012). «The evolution of atheism scientific and humanistic approaches». History of the Human Sciences. doi:10.1177/0952695112441301. http://connection.sagepub.com/blog/history/2012/07/11/the-evolution-of-atheism-scientific-and-humanistic-approaches/. Ανακτήθηκε στις 24/5/2017. 
  61. Cline, Austin (23/3/2017). «Atheism and Existentialism». ThoughCo.. https://www.thoughtco.com/atheism-and-existentialism-250975. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  62. «Humanism and Existentialism». infidels.com. 1995. https://infidels.org/library/modern/james_haught/humanism.html. Ανακτήθηκε στις 27/5/2017. 
  63. Peikoff, Leonard. «Atheism». http://aynrandlexicon.com/lexicon/atheism.html. 
  64. «Doesn't atheism inevitably lead to nihilism?». ATHEIST FAQ. 21/2/2008. http://www.atheistfaq.com/2008/02/doesnt-atheism-inevitably-lead-to.html. Ανακτήθηκε στις 27/5/2017. 
  65. «Logical positivism». En.Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Logical_positivism. Ανακτήθηκε στις 27/5/2017. 
  66. «THE ATHEISM OF KARL MARX». https://www.ewtn.com/library/Theology/ATHEMARX.HTM. 
  67. «EARLY FEMINISTS AND ATHEISM». http://www.dummies.com/religion/atheism/early-feminists-and-atheism/. 
  68. «Οι ιδιότητες του Θεού». 30/11/2009. https://xfd.gr/keimena/%CE%B5%CE%BA%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%AF%CE%B1/%CE%B4%CE%BF%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE/%CE%BF%CE%B9-%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CF%8D. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  69. «Ποιες είναι οι ιδιότητες του Θεού;». https://simeiakairwn.wordpress.com/2016/12/12/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BF%CE%B9-%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CF%85/. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  70. «Arguments for Atheism». https://infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/arguments.html. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  71. «Atheological Arguments». http://www.pitt.edu/~rmgale/atheological.htm. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  72. Maartens, Willie (2006-06-01). Mapping Reality: A Critical Perspective on Science and Religion. iUniverse. ISBN 0-595-40044-2.
  73. «That's soulless! - What evidence or logical argument can you provide?». https://www.youtube.com/watch?v=pk7jHJRSzhM. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  74. «Logical Arguments». The Secular Web. https://infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/logical.html. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  75. 75,0 75,1 75,2 75,3 «Why are people atheists? Logical.». http://rationalwiki.org/wiki/Atheism#Logical. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  76. «The Omnipotence Paradox-An Augustinian Solution». https://medium.com/the-liturgical-legion/the-omnipotence-paradox-c75783d7d91b. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  77. Descartes, Rene, 1641. Meditations on First Philosophy. Cottingham, J., trans., 1996. Cambridge University Press. Latin original. Alternative English title: Metaphysical Meditations. Includes six Objections and Replies. A second edition published the following year, includes an additional ‘’Objection and Reply’’ and a Letter to Dinet
  78. «The Paradox of the Stone». http://www.existence-of-god.com/paradox-of-the-stone.html. Ανακτήθηκε στις 17/5/2019. 
  79. «Omnipotence paradox». http://rationalwiki.org/wiki/Omnipotence_paradox. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  80. «The Problem of Evil». http://www.atheistrepublic.com/blog/cory-markum/problem-evil. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  81. «Logical Problem of Evil». http://www.iep.utm.edu/evil-log/#H2. 
  82. Hospers, John (1990). An Introduction to Philosophical Analysis. Routledge, σελ. 310. 
  83. 83,0 83,1 83,2 A. Boyd, Gregory (2003). Is God to Blame?. InterVarsity Press, σελ. 55-58, 69, 70, 96. 
  84. Plantinga, Alvin (1974). God, Freedom, and Evil. Harper & Row, σελ. 58. ISBN 0-8028-1731-9.. 
  85. «The Problem of Evil». https://plato.stanford.edu/entries/evil/. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  86. Wilks, Ian (2014). The Blackwell Companion to The Problem of Evil. Justin P. McBrayer, Daniel Howard-Snyder, σελ. chapter 29, 30, 31. ISBN 978-1-118-60797-8.. 
  87. Trent Dougherty; Justin P. McBrayer (2014). Skeptical Theism: New Essays. Oxford University Press, σελ. 265–273. ISBN 978-0-19-966118-3.. 
  88. «God's God». https://www.youtube.com/watch?v=ODetOE6cbbc. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  89. «Sam Harris > Quotes». http://www.goodreads.com/quotes/559727-if-someone-doesn-t-value-evidence-what-evidence-are-you-going. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  90. «That's soulless! - What evidence or logical argument can you provide?». https://www.youtube.com/watch?v=pk7jHJRSzhM. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  91. 91,0 91,1 «Evidential Arguments». https://infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/evidential.html. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  92. 92,0 92,1 «Why are people atheists? Evidential». http://rationalwiki.org/wiki/Atheism#Evidential. 
  93. «The Problem of Evil». http://www.atheistrepublic.com/blog/cory-markum/problem-evil. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  94. Rowe, William L. (Oct., 1979). The Problem of Evil and Some Varieties of Atheism. https://www.jstor.org/stable/20009775?seq=1#page_scan_tab_contents. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  95. «The Evidential Problem of Evil». http://www.iep.utm.edu/evil-evi/#H2. 
  96. «Evidential problem of evil». https://en.wikipedia.org/wiki/Problem_of_evil#Evidential_problem_of_evil. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  97. 97,0 97,1 «Evidential Arguments from Evil». https://infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/evil.html. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  98. «Paul Draper’s Argument from Evil (part 1)». http://commonsenseatheism.com/?p=8999. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  99. Paul Draper. «God and Evil: A Philosophical Inquiry». https://philreligion.nd.edu/assets/44795/1011lecture.pdf. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  100. «Does Neil deGrasse Tyson Believe In God? | Chelsea | Netflix». https://www.youtube.com/watch?v=jXAokvnv7Mc. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  101. 101,0 101,1 «Arguments from Confusion». https://infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/confusion.html. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  102. «The Argument from (Reasonable) Nonbelief». https://infidels.org/library/modern/nontheism/atheism/nonbelief.html. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  103. «Argument from nonbelief». https://en.wikipedia.org/wiki/Argument_from_nonbelief. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  104. «Reasons people choose atheism». http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/beliefs/reasons_1.shtml. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  105. «Dawkins: Don't Force Your Religious Opinions on Your Children». Time Magazine. 19/2/2015. http://time.com/3711945/children-religion-parents-school-policy/. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  106. 106,0 106,1 «Το Οντολογικό Επιχείρημα για την ύπαρξη του Θεού». http://www.forums.gr/forum/%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%82/%CE%B8%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1/2118586-%CF%84%CE%BF-%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B7%CE%BC%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%8D%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%BE%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CF%8D. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  107. «[ΑπΚ 1α. Το Κλασσικό Οντολογικό Επιχείρημα: Άνσελμος του Καντέρμπουρυ»]. https://onthewaytoithaca.wordpress.com/2011/02/04/unmoved-mover-1a/. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  108. 108,0 108,1 108,2 «ARGUMENTS FOR THE EXISTENCE OF GOD - THE ONTOLOGICAL ARGUMENT». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_god_ontological.html. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  109. Michael J. Murray and Michael C. Rea, An Introduction to the Philosophy of Religion, Cambridge University Press, 2008, σελ. 124
  110. Ορισμένοι εντοπίζουν οντολογικά επιχειρήματα πολύ νωρίτερα, όπως για παράδειγμα στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, στο έργο του Αγίου Αυγουστίνου ή ακόμα στην ισλαμική φιλοσοφία πριν τον 11ο αιώνα. Βλ. σχετικά Oppy (1995), σελ. 4-5
  111. Michael J. Murray and Michael C. Rea, An Introduction to the Philosophy of Religion, Cambridge University Press, 2008, σελ. 126
  112. 112,0 112,1 112,2 λήμμα «God, arguments for the existence of», Routledge Encyclopedia of Philosophy, Routledge, 1998
  113. Βλ. επίσης Murray-Rea (2008), ό.π, σελ. 128
  114. Ντόκινς, Ρίτσαρντ (2006). Η περί θεού αυταπάτη. Ελληνική έκδοση: ΚΑΤΟΠΤΡΟ, σελ. 103. ISBN 978-960-6717-07-9. 
  115. Oppy (1995), σελ. 7
  116. 116,0 116,1 Reichenbach,, Bruce. «Cosmological Argument». Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/cosmological-argument/. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  117. «Τα κλασσικά φιλοσοφικά επιχειρήματα για την ύπαρξη και την ανυπαρξία του θεού». https://sciencearchives.wordpress.com/2013/07/31/%CE%AC-%CE%AC-%CE%AE-2/. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  118. 118,0 118,1 118,2 118,3 118,4 «ARGUMENTS FOR THE EXISTENCE OF GOD - THE COSMOLOGICAL ARGUMENT». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_god_cosmological.html. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  119. Bertrand Russell (1927). «Why I Am Not a Christian (1927)*». https://users.drew.edu/jlenz/whynot.html. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  120. «The Natural Law Argument». http://www.mit.edu/activities/mitmsa/NewSite/libstuff/russell/node3.html. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  121. «Dawkins: Don't Force Your Religious Opinions on Your Children». Time Magazine. 19/2/2015. http://time.com/3711945/children-religion-parents-school-policy/. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  122. «3α. Το Κλασσικό Επιχείρημα του Σχεδιασμού: William Paley». https://onthewaytoithaca.wordpress.com/2011/03/16/unmoved-mover-3a/. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  123. 123,0 123,1 123,2 123,3 123,4 123,5 «ARGUMENTS FOR THE EXISTENCE OF GOD - THE TELEOLOGICAL ARGUMENT (ARGUMENT FROM / TO DESIGN)». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_god_teleological.html. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  124. «Argument to Design». https://infidels.org/library/modern/theism/design.html. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  125. 125,0 125,1 Richard Carrier. «Addendum B: Are the Odds Against the Origin of Life Too Great to Accept?». https://infidels.org/library/modern/richard_carrier/addendaB.html. Ανακτήθηκε στις 21/5/2017. 
  126. 126,0 126,1 «ARGUMENTS FOR THE EXISTENCE OF GOD - THE MORAL ARGUMENT». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_god_moral.html. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  127. «Argument from morality». https://en.wikipedia.org/wiki/Argument_from_morality. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  128. 128,0 128,1 «ARGUMENTS AGAINST ATHEISM - WITHOUT GOD, THERE CAN BE NO MORALITY». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_against_morality.html. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  129. Volkov, Andrei I.. «Dostoevsky Did Say It: A Response to David E. Cortesi (2011)». https://infidels.org/library/modern/andrei_volkov/dostoevsky.html. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  130. 130,0 130,1 130,2 «ARGUMENTS FOR THE EXISTENCE OF GOD - PASCAL'S WAGER». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_god_wager.html. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  131. «Pascal's Wager». https://en.wikipedia.org/wiki/Pascal%27s_Wager. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  132. «Atheism». https://en.wikipedia.org/wiki/Atheism. 
  133. 133,0 133,1 «Atheism: Review. Ambiguity among religious terms. Origin of "Atheist." Resolving the ambiguity.». http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  134. «DIFFERENCES: NEGATIVE AND POSITIVE ATHEISM». http://atheistblogger.com/differences-negative-and-positive-atheism/. 
  135. Richard Dawkins, documentary film The Root of All Evil?, January 2006. See the quotation (Wikiquote).
  136. De Waal, Frans (25 March 2013). «Has militant atheism become a religion?». Salon.com. http://www.salon.com/2013/03/25/militant_atheism_has_become_a_religion/. Ανακτήθηκε στις 9 March 2017. «Why are the 'neo-atheists' of today so obsessed with God's nonexistence that they go on media rampages, wear T-shirts proclaiming their absence of belief, or call for a militant atheism? What does atheism have to offer that’s worth fighting for? As one philosopher put it, being a militant atheist is like 'sleeping furiously.'» 
  137. Kurtz, Paul. «Religion in Conflict: Are ‘Evangelical Atheists’ Too Outspoken?». http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&page=kurtz_27_2. Ανακτήθηκε στις 2007-03-28. 
  138. Hagerty, Barbara Bradley (October 19, 2009). «A Bitter Rift Divides Atheists». NPR. http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113889251. Ανακτήθηκε στις 2017-02-12. 
  139. Wolff, Gary, in The New Atheism, The Church of the Non-Believers reprinted in Wired Magazine, November 2006
  140. Hooper, Simon. «The rise of the New Atheists». CNN. http://www.cnn.com/2006/WORLD/europe/11/08/atheism.feature/index.html. Ανακτήθηκε στις 16 March 2010. 
  141. Lois Lee & Stephen Bullivant, A Dictionary of Atheism (Oxford University Press, 2016).
  142. «New Atheism». https://en.wikipedia.org/wiki/New_Atheism. 
  143. 143,0 143,1 «The New Atheists». http://www.iep.utm.edu/n-atheis/. Ανακτήθηκε στις 20/5/2017. 
  144. Savage, Luke (12/2/2014). «New Atheism, Old Empire». Jacobin. Bhaskar Sunkara. https://www.jacobinmag.com/2014/12/new-atheism-old-empire/. Ανακτήθηκε στις 24/5/2017. 
  145. 145,0 145,1 «Atheism Plus». http://rationalwiki.org/wiki/Antitheism. 
  146. «Jen McCreight». http://rationalwiki.org/wiki/Jen_McCreight. 
  147. «Antitheism». https://en.wikipedia.org/wiki/Antitheism. 
  148. «Christopher Hitchens – Book Excerpt». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2009-09-15. https://web.archive.org/web/20090915172725/http://www.commonwealthclub.org/archive/01/01-12hitchens-excerpt.html. 
  149. New, Christopher (June 1993). «Antitheism – A Reflection». Ratio 6 (1): 36–43. doi:10.1111/j.1467-9329.1993.tb00051.x. . See also: Daniels, Charles B. (1997). "God, demon, good, evil", The Journal of Value Inquiry, Vol. 31 (2), June, pp.177–181.
  150. «HUMANISM». Humanist UK. https://humanism.org.uk/humanism/. Ανακτήθηκε στις 24/5/2017. 
  151. «Secular Humanist Takes On New Atheism». 24/5/2010. http://www.huffingtonpost.com/2010/03/24/secular-humanist-takes-on_n_512153.html. 
  152. Fraser, Giles (4/6/2011). «The atheistic critique of humanism has been all but forgotten». The Guardian. https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/jun/04/atheistic-critique-of-humanism-forgotten. Ανακτήθηκε στις 25/5/2017. 
  153. «The Neo-Humanist Statement of Secular Principles and Values». patheos.com. 23/3/2010. http://www.patheos.com/blogs/friendlyatheist/2010/03/23/the-neo-humanist-statement-of-secular-principles-and-values/. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  154. [Secular Humanist Takes On New Atheism «http://www.huffingtonpost.com/2010/03/24/secular-humanist-takes-on_n_512153.html»]. Huffington Post. 24/5/2010. Secular Humanist Takes On New Atheism. Ανακτήθηκε στις 26/5/2017. 
  155. 155,0 155,1 Zuckerman, Phil (2007), Atheism: Contemporary Rates and Patterns, σελ. 47–66, doi:10.1017/CCOL0521842700.004 
  156. Keysar, Ariela. «2. Religious/Non-Religious Demography». Στο: Shook, John. Zuckerman, Phil, επιμ. The Oxford Handbook of Secularism. Oxford University Press. «The share of atheists is far smaller than the share of not religious in most countries.» 
  157. 157,0 157,1 «Religiously Unaffiliated». Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 18 December 2012. http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-unaffiliated.aspx. Ανακτήθηκε στις 14 February 2015. 
  158. Eurobarometer Poll 2010, σ. 204
  159. Collins, Michael (1999). The Story of Christianity
  160. 160,0 160,1 160,2 Alister McGrath, Το Λυκόφως του Αθεϊσμού
  161. «ARGUMENTS AGAINST ATHEISM - ATHEISM IS RESPONSIBLE FOR SOME OF THE GREATEST CRIMES OF HISTORY». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_against_crimes.html. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  162. «ARGUMENTS AGAINST ATHEISM - ATHEISM IS JUST ANOTHER RELIGION». http://www.argumentsforatheism.com/arguments_against_religion.html. Ανακτήθηκε στις 22/5/2017. 
  163. Συνέντευξη του Alister McGrath στον ιστοχώρο Apologetics315.com
  164. Dogmatic Atheism and Scientific Ignorance, Peter Murphy, World Union of Deists, http://www.deism.com/dogmaticatheism.htm
  165. «Militant secularists fail to understand the rules of secular debate». http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2012/feb/16/militant-secularist-fail-understand-debate. 
  166. «There's no such thing as an atheist baby». http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/jun/12/atheist-baby-richard-dawkins-babies-atheism. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Armstrong, Karen (1999). A History of God. London: Vintage. ISBN 0-09-927367-5.
  • Martin, Michael (1990). Atheism: A Philosophical Justification. Philadelphia, PA: Temple University Press. ISBN 0-87722-943-0.
  • Clément, Olivier, Ἡ θεολογία μετὰ τὸν “θάνατο τοῦ θεοῦ”. Δοκίμια γιὰ μιὰν ἀπάντηση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας στὸ σύγχρονο ἀθεϊσμό, Ἀθήνα, Ἀθηνᾶ, 1973
  • Davies, P., Θεὸς καὶ μοντέρνα φυσική, Μεταφραστής: Τσουκαλίδης, Θ, Πρόλογος – Εἰσαγωγὴ: Μπιτσάκης, Εὐτύχης, εκδ. Κάτοπτρο, Αθήνα, 1988
  • Guthrie, William Keith Chambers, «Ὁ ἀθεϊσμὸς στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα . Διαγόρας-Πρόδικος-Κριτίας. Οἱ δύο τύποι ἄθεου στὸν Πλάτωνα» , Τὸ σχολεῖο καὶ τὸ σπίτι, 9 (1989), σσ. 417-423
  • Διακομανώλης, Φιλοκτήτης, «Υπάρχει Θεός; Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος το Θεό;», εκδ. Ιωλκός, Αθήνα, 2014.
  • Ηλίας Οικονόμου, «Η φαινομενολογία της αθεΐας κατά την Παλαιά Διαθήκην», Θεολογία, τομ.42 (1971), σελ.416-434

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wikiquote logo
Στα Βικιφθέγματα υπάρχει υλικό σχετικό με το λήμμα: