Ανθρωπισμός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
"Χαρούμενος Άνθρωπος" ή "Happy Human" είναι το διεθνές λογότυπο των Ανθρωπιστών.[1]

Με τον όρο ανθρωπισμό εννοούμε τη στάση ζωής που βασίζεται στην επιστημονική μέθοδο για να κατανοήσει τη λειτουργία του σύμπαντος, απορρίπτει την ιδέα του υπερφυσικού και της μετά θάνατον ζωής και υπερασπίζεται την ικανότητα του ανθρώπου να λαμβάνει ηθικές αποφάσεις που βασίζονται στη λογική, την ενσυναίσθηση, στο ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο και στη φιλοδοξία του προς το γενικότερο καλό της ανθρωπότητας. [2] [3]Η έννοια του ανθρωπισμού έχει διακυμάνσεις ανάλογα με τις διαδοχικές πνευματικές κινήσεις που έχουν ταυτιστεί μαζί του.[4] Στη σύγχρονη εποχή, οι ανθρωπιστές είναι συνήθως ευθυγραμμισμένοι με την εκκοσμίκευση του κράτους και της κοινωνικής ζωής, δηλαδή μια μη θεϊστική στάση ζωής, με επίκεντρο τον άνθρωπο ενώ προσπαθεί να κατανοήσει τον κόσμο μέσω της επιστήμης και όχι εξ αποκάλυψεως από μια υπερφυσική πηγή.[5][6]

Οι ρίζες του Ανθρωπισμού εντοπίζονται στους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους φιλόσοφους όπως είναι ο Επίκουρος, Αίσωπος, Δημόκριτος, Πρωταγόρας [7] ή ο Μάρκος Αυρήλιος, στους μεσαιωνικούς Άραβες φιλόσοφους, όπως είναι ο Αβερρόης, στους στοχαστές της Αναγέννησης σαν τον Βολταίρο, τον Τζον Λοκ, τον Τζέιμς Μάντισον και τον Τόμας Τζέφερσον, καθώς και στους σύγχρονους σκεπτικιστές, αγνωστικιστές και άθεους όπως είναι ο Μπέρτραντ Ράσελ και ο Ρόμπερτ Ίνγκερσολ.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος Ανθρωπισμός επινοήθηκε από τον γερμανό θεολόγο Friedrich Immanuel Niethammer το 1808, για να περιγράψει τους μελετητές της αρχαίας ελληνικής, ρωμαϊκής και κλασσικής λογοτεχνίας [8], ωστόσο αργότερα ο όρος αντιστοιχούσε στους μελετητές των αρχαίων ελλήνων και ρωμαίων, της περιόδου 1300- 1600 μχ. Στον 20ό αιώνα συνδέθηκε με το εμπειρικό και ορθολογικό κίνημα που επεδίωκε την αυτονομία του ανθρώπου[9].

Αρχαία Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η φιλοσοφία του Επίκουρου έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως Ανθρωπιστική[10]

Τα πρώτα ίχνη του Ανθρωπισμού, μπορούν να ανιχνευτούν στην Αρχαία Ελλάδα. Ενώ κυριαρχούσαν οι ανατολικές θεοκρατίες (Αίγυπτος-Μεσοποταμία) στην Ελλάδα εμφανίστηκαν οι πρώτες δημοκρατικές πόλεις, οι οποίες συνδίαζαν εκκοσμικευμένη δημόσια ζωή, ελεύθερη εκφραση και ανεξάρτητη σκέψη [11].

Ο Πρωταγόρας, αγνωστικιστής σοφιστής που έζησε τον 5ο αιώνα προ Χριστού, δίδασκε πως «πάντων χρημάτων μέτρον ἐστὶν ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ οὐκ ὄντων, ὡς οὐκ ἔστιν». (Για όλα τα πράγµατα µέτρο (κριτήριο) είναι ο άνθρωπος· για όσα υπάρχουν, ότι υπάρχουν και για όσα δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν)[12]. Έτσι, έθεσε τον Άνθρωπο ως αρμόδιο για να αποφασίζει για την αξία των πραγμάτων. [13] Επιπλέον, οι απόψεις του για τους Θεούς τον οδήγησαν σε διώξεις, αφού η ορθολογική του σκέψη τον οδήγησε να διδάσκει πως: "Για τους θεούς δεν μπορώ να γνωρίζω τίποτα: ούτε ότι υπάρχουν, ούτε ότι δεν υπάρχουν, ούτε τι λογής μορφή έχουν. Γιατί είναι πολλά τα όσα εμποδίζουν να γνωρίζουμε. Από τη μία το άδηλο του ζητήματος και από την άλλη η συντομία της ανθρώπινης ζωής"(Diels-Kranz 80 Β4).

Πέρα από τον Πρωταγόρα, και άλλοι αρχαίοι Έλληνες αποτέλεσαν τους πρόδρομους του Ανθρωπισμού. Ο Αριστοτέλης προσπάθησε να κατανοήσει τον κόσμο μέσω της Λογικής και του πειράματος. Ο Επίκουρος υπήρξε υλιστής και προπαγάνδιζε την ευδαιμονία που συμπλέει μαζί με την ηθική, ως στόχο της ζωής, χωρίς να νοιάζεται για την ύπαρξη ή όχι θεών. Ο Δημόκριτος επίσης, υπήρξε υλιστής φιλόσοφος, εισήγαγε την Ατομική Θεωρία, απορρίπτοντας υπερφυσικές ιδέες και την άποψη πως η Φύση ή ο άνθρωπος υπάρχουν για να υπηρετούν κάποιον ανώτερο σκοπό[14]. Ταυτόχρονα ήταν υπέρμαχος της ηθικής ζωής που σκοπό έχει την ευθυμία, που περιλαμβάνει την ψυχική γαλήνη και σταθερότητα, ενώ δίδασκε πως οι ανθρωπο δεν ευτυχούν με τα σωματικά αγαθά, ούτε με τα χρήματα, αλλά με την ορθή σκέψη και την πολυμάθεια.

Η επιρροή του Ανθρωπισμού δεν ήτανε μόνο φιλοσοφική, αλλά διαπότισε την πολιτική και τις τέχνες. Ο Περικλής στον Επιτάφειο, δεν κάνει λόγο για υπερφυσικές δυνάμεις ή μεταθάνατο ζωή, αλλά λέει πως οι Αθηναίοι που πέθαναν στον πόλεμο, θυσιάστηκαν για την Αθήνα και θα μείνει η ανάμνηση τους, στους πολίτες της Αθήνας.

Αρχαία Ρώμη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Κονφούκιος έζησε στην Κινα από το 551 π.Χ. - 479 π.Χ. Η διδασκαλία του παρουσιάζει αρκετά κοινά στοιχεία με τον Ανθρωπισμό.

Καθώς η Ρώμαϊκη Αυτοκρατορία άπλωνε την κυριαρχία της στην λεκάνη της Μεσογείου, οι Ανθρωπιστικές ιδέες της Ελλάδας θα υοθετούνταν από μεγάλο μέρος της Ρώμης η οποία γινότανε όλο και πιο κοσμική. Παράδειγμα αποτελεί ο Τίτος Λουκρήτιος, που μέσα από τα ποιήματα του προσπαθούσε να ελεύθερώσει την ανθρωπότητα από τα δεσμά των Θεών, του φόβου και της άγνοιας.[15] Άλλοι γνωστοί Ανθρωπιστές στην αρχαία Ρώμη, θεωρούνται ο Κικέρωνας, ο Οβίδιος, ο Σένεκας και ο Ιούλιος Καίσαρας. [16] Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, οι ανθρωπιστικές ιδέες θα υποχωρήσουν για να επανεμφανιστούν μετά τον Μεσσαίωνα, κατά την Αναγέννηση.

Νότια Ασία και Κίνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρόλο που η έννοια του Ανθρωπισμού συνδέεται στις απαρχές της με την Αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, περίπου την ίδια εποχή, στην αρχαία Κίνα και νότια Ασία εμφανιστήκανε ανθρωπιστικές σκέψεις. Ο Βούδας Σιντάρτα Γκαουτάμα (563 - 483 π.Χ.) στην αρχαία Ινδία και ο Κομφουκιος (551 - 479 π.Χ.). O Kομφούκιος, όπως οι Ανθρωπιστές σήμερα, δεν έψαχνε για την απόλυτη αλήθεια όπως ισχυρίζονται πως κατέχουν οι θρησκείες, αλλά αντίθετα, βασισμένος επάνω στην λογική και την ανθρωπιά, τονίζοντας την σημασία της ανθρωπιάς, σεβασμού των άλλων και του ρεαλισμου, αντιμετώπιζε τις διάφορες καταστάσεις ως ξεχωριστές περιπτώσεις παρα να ακολουθεί τυφλά παραδοσιακούς ή θρησκευτικούς κανόνες.[17] O Λάο Τσε, που έζησε τον 5ο αιώνα προ Χριστού, διδασκε μια υλιστική αντίληψη του κόσμου χωρίς Θεούς. Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα επίσης, ο Υπέρτατος Βούδας κατά τους Βουδιστές, δεν είχε δηλώσει πως πιστεύει σε κάποιο Θεό, ενώ ο στόχος του ήταν η ανακούφηση της ανθρωπότητας από την σκληρή ζωή. [18] Ωστόσο, πέρα απο το κοινό έδαφος με τον Ανθρωπισμό, ο Βουδισμός απορρίπτεται απο τους Ανθρωπιστές γιατί εμπεριέχει έντονα στοιχεία ανορθολογισμού, μοιρολατρείας, αφέλειας [19], πχ το θέμα της μετενσάρκωσης.[20]

Ισλαμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την διάρκεια των ισλαμικών χρόνων, η Ανθρωπιστική παράδοση διεσώθη και αναπτύχθηκε από λόγιους του μουσουλμανικού κόσμου, στους οποίους η ελευθερία του λόγου και της σκέψης προστετευόταν περισσότερο απ' ότι στην Μεσσαιωνική Ευρώπη. [21] Σύμφωνα με τον Imad-ad-Dean Ahmad κατά την διάρκεια της ανάπτυξης του Ισλάμ, προστατεύτηκαν τα γράμματα, η ελεύθερία του λόγου και της έκφρασης, η ανεξαρτησία και η αυτονομία του ανθρώπου. [22]

Αναγεννησιακός Ανθρωπισμός.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Κάρολος Δαρβίνος, θεμελιωτής της Θεωρίας της Εξέλιξης μέσω της Φυσικής Επιλογής. Η μνήμη του τιμάται από τους Ανθρωπιστές στις 12 Φεβρουαρίου, για να τονισθεί η συμβολή του στην επιστήμη και την κατανόηση του κόσμου μας.

Ο Αναγεννησιακός Ανθρωπισμός ή Ουμανισμός υπήρξε πνευματικό ρεύμα στο τέλος του Μεσσαίωνα. Στόχευε δε, στην πολιτιστική και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του θεοφοβικού μοντέλου που επικρατούσε ως τότε. Χαρακτηρίζεται από την επιστροφή στα αρχαία κείμενα, ως ένα μοντέλο ζωής, γραφής και σκέψης.Σύμφωνα με ιστορικούς, ο πρώτος Ανθρωπιστής αυτής της εποχής ήταν ο Φραγκίσκος Πετράρχης. O πολωνός Κοπέρνικος εισηγήθηκε μια διαφορετική εξήγηση για την κίνηση των πλανητων (οι πλανήτες γυρω από τον Ήλιο και όχι γύρω από την Γη), η οποία ήταν αντίθετη με τις δογματικές απόψεις της εποχής. Η Εκκλησία πολέμησε την επιστημονική σκέψη, και του κοπέρνικου και άλλων πρωτοπόρων επιστημών, όπως του Γαλιλαίου και του Τζορντάνο Μπρούνο. Η κριτική στον Χριστιανισμό έγινε πιο έντονη κατά τον 17ο και 18ο αιώνα.[23]

Διαφωτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον 17ο αιώνα, ο Αθεϊσμός ήταν ασυνήθηστος και υπό δίωξη, ωστόσο η κριτική στην Εκκλησία όλο και αυξανόταν. Ο πιο διάσημος άθεος της εποχής είναι ο Jean Meslier, ιερέας που, μετά τον θάνατο του, ανακαλύψανε τις εκθέσεις του που υποστήριζαν την αθεϊα. Τον επόμενο αιώνα, παρά τις απαγορεύσεις, η αμφισβήτηση της θρησκείας έγινε εντονότερη. Ορισμένοι ηγέτες προστάτεψαν το νέο πνευματικό ρεύμα, όπως ο Φρειδερίκος Β' της Πρωσίας. Από τον 19ο αιώνα, παρότι υπήρξε επιστροφή της Θρησκέιας, ξεχωρίζει η μορφή του Δαρβίνου και της θεωρίας του περί καταγωγής των ειδών. [24]

Φιλοσοφία του Ανθρωπισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανθρωπισμός είναι στην ουσια μια μεγάλη ομάδα φιλοσοφιών που απλώνονται σε διάφορα πεδία, κυρίως τα ακόλουθα: ηθικό, μεταφυσικό, επιστημονολογικό και πολιτικό. Όλα έχουν κοινή στόχευση, την ευημερία του Ανθρώπου της αξιοπρέπειας του. Ο Ανθρωπισμός εκφράζει πίστη στην Ανθρωπότητα και θεωρεί πως μπορεί να λύσει τα προβήματα της χρησιμοποιώντας Λογική και Επιστημονική μεθολοδολογία.[25]

Σαν ηθική φιλοσοφία, ακολουθεί την Ηθική Οικουμενικότητα, δηλαδή ότι οι κύριες ηθικές αξίες ισχύουν σε όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως φυλής, φύλου, θρησκείας ή εθνότητας. Είναι σε αντίθεση με τον Ηθικό Μηδενισμό (που δηλώνει πως τίποτα δεν είναι ηθικό ή ανήθικο) και τον Ηθικό Σχετικισμό (ο οποίος δηλώνει πωςκανένας δεν είναι αντικειμενικά σωστός ή λάθο). Η Ηθική Οικουμενικότητα βασίζεται στην κοινή Ανθρώπινη Κατάσταση (human condition) [δηλαδή τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των ανθρώπων όπως γέννηση, ανάπτυξη, θνητότητα και άλλα]. Γενικά η Ηθική Οικουμενικότητα δηλώνει την πίστη στην αξία και αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων, και την ικανότητα τους να ξεχωρίσουν το καλό από το κακό.[26]

Στην μεταφυσικη ο Ανθρωπισμός πιστεύει στην Φυσιοκρατία. Εκτιμά ότι κάθε υπερφυσικό φαινόμενο είναι μύθος, δεν υπάρχει οτιδήποτε άλλο έξω απο την Φύση, ούτε υπήρξε ποτέ (δεν πιστεύει στο "πρώτο Κινούν"). Εκτιμά ότι η πίστη, και ο θεϊσμός, ειναι απαράδεκτη βάση για δράση και αντιστρατεύται ο,τι είναι ασύμβατο με την Λογική και τα εμπειρικά δεδομένα.

Σαν επιστημονική φιλοσοφία, ο Ανθρωπισμός υποστηρίζει την επιστημονική μεθοδολογία ενώ δεν αποδέχεται την ακρίβεια ισχυρισμών που στερούνται εμπειρικών δεδομένων.

Στην πολιτική φιλοσοφία, ο Ανθρωπισμός τονίζει την Ατομική ελευθερία και υπευθυνότητα, τις ανθρώπινες αξίες, την εμπάθεια και την ανάγκη για ανεκτικότητα και συνεργασία. Ειναι πολέμιος κάθε αυταρχικής πολιτικής. Εκτιμα πως πρέπει ο Άνθρωπς να είναι υπεύθυνος για την ζωή του, και τις κοινοτητες που σχηματίζει και ζει.[27]

Σύγχρονος Ανθρωπισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Ανθρωπιστές εμπιστεύονται την Επιστημονική Μέθοδο και απορρίπτουν τα υπερφυσικά δόγματα, για κατανόηση του Κόσμου.

Ο Σύγχονος Ανθρωπισμός προσπαθεί να συνδιάσει την προσπάθεια για κατανόηση του κόσμου βασιζόμενη στην επιστήμη και την λογική, ενώ ταυτόχρονα υοθετεί την ηθική στάση ζωής βασιζόμενη στον Χρυσό Κανόνα,[28][29] με στόχο την Κοινωνική Δικαιοσύνη[30]. Πιο συγκεκριμένα, οι επιδιώξεις των Ανθρωπιστών είναι: Διαχωρισμός Κράτους Εκκλησίας, Δικαίωμα στην Ευθανασία, Δικαιώματα των ΛΟΑΤΙ, αλληλεγγύη στους μετανάστες και πρόσφυγες, προστασία ζώων, περιβαλλοντικά θέματα,[31] αντιμετώπιση της παγκόσμιας φτώχιας και τερματισμό των πολέμων. [32]

Στάσεις Ανθρωπιστών σε διάφορα θέματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο υπαρξιακό ερώτημα "Ποίος/Τι είμαι;" ο Ανθρωπιστής Dan Barker απαντά: "Είσαι ένας ένλογος ανθρωπος. Η ζωή σου έχει αξία από μόνη της. Δεν είσαι δεύτερης τάξης κάτοικος του σύμπαντος, όπου αντλείς το νόημα της ζωής από κάποιον έξω απο σένα. Δεν είσαι εκ φύσεως κακός, είσαι εκ φύσως ανθρωπος, έχοντας την θετική δυνατότητα να βοηθήσεις να γίνει ο κόσμος γύρω σου πιο ηθικός, πιο ειρηνικός, πιο ευχάριστος. Εμπιστέυσου τον εαυτό σου" [33]

Στην ανησυχία "πως βρέθηκα εδώ;" οι βρεττανοί Ανθρωπιστές απαντάνε με βάση την επιστημονική φυσιοκρατική εξήγηση. "Μετά την μεγάλη έκρηξη (big bang) δημιουργηθήκανε τα άστρα και πλανήτες. Στην Γη υπήρξαν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για να εμφανιστεί ζωή με βάση τον άνθρακα. Αρχικά ήτανε σαν "σούπα" χημικών ενώσεων και σταδιακά οργανωθήκανε σε κύτταρα και οργανισμούς. Εκατομύρια χρόνια εξέλιξης μεσω φυσικής επιλογής, έτυχε να παράξουν τον Homo Sapiens, το είδος σου! Ένα είδος ανάμεσα σε αναρίθμητα άλλα είδη. Και εσύ είσαι ενα ξεχωριστό άτομο του είδους σου, μόνο και μόνο επειδή οι γονείς σου σε συλλάβανε! Δέν υπάρχει άλλος λόγος!" [34]

Ο γνωστός Ανθρωπιστής Stephen Fry

Στο ερώτημα "Τι γίνεται με τον θάνατο", ο Stephen Fry απαντά πως η άποψη πως υπάρχει μια αϋλη ψυχή η οποία μετά τον θάνατο μας επιβιώνει ξανά σε άλλο σώμα ή στους ουρανούς όπου επιβραβεύται ή τιμωρείται για τις πράξεις στην Γη, δεν υποστηρίζεται από καμιά είδους απόδειξη ή έστω ένδειξη. Ο θάνατος είναι φυσικό επακόλουθο της ζωής και είναι χρήσιμο να το αποδεκτούμε και να συμφιλιωθούμε μαζί του. Έτσι θα μπορέσουμε να βρούμε νόημα και στόχο, στην διάρκεια της ζωής μας, και να εκμεταλλευτούμε όσο καλύτερα τον χρόνο μας πράττοντας το καλό παρά το κακό. Έτσι όταν πεθάνουμε, θα ζούμε στα έργα που έχουμε κάνει και στις αναμνήσεις των άλλων των οποίων είμασταν κομμάτι της ζωής τους. Το σώμα μας φυσικά θα διαλύθει στα διάφορα μόρια και αρκετά από αυτά θα ξαναμπούνε στον κύκλο της ζωής σε δέντρα, ζώα, πουλιά, πεταλούδες και άλλα. [35]

Αντιπροσωπευτικό της Ανθρωπιστικής σκέψεης φαίνεται να είναι το απόφθεγμα, το οποίο αποδίδεται στον Επίκουρο και βρέθηκε σε αρκετούς Ρωμαϊκούς τάφους, ενω συχνά αναγράφεται στους τάφους Ανθρωπιστών σήμερα: Non fui, fui, non sum, non curo (Δεν ήμουν, ήμουν, δεν είμαι, δεν με νοιάζει).[36]

Τι κάνει κάτι ηθικό ή ανήθικο; είναι μια συχνή ερώτηση που αντηχεί την φράση του Φ. Ντοστογιέφσκι "Αν δεν υπάρχει θεός, όλα επιτρέπονται" [37] Συνήθως αρκετοί διαβάζουν τις Γραφές ή κάποια ανώτερη αρχή η οποία θα τους αποκαλύψει τις σταθερές επιταγές και εντολές του κάποιου Θεού. Οι Ανθρωπιστές έχουνε διαφορετική προσέγγιση. Σκέφτονται προσεκτικά τα δεδομένα της κάθε περίστασης και χρησιμοποιώντας κριτική σκέψη και εμπάθεια αναλογίζονται τις συνέπειες της κάθε τους επιλογής στην ζωή τους και στην ζωή των άλλων. Σέβονται τα δικαιώματα ή τις επιθυμίες όσων συνδέονται με την κάθε περίσταση και προσπαθούνε να ακολουθήσουν τον πιο ευγενικό δρόμο που προκαλεί το μικρότερο κακό. Συνοπτικά, χρησιμοποιούν την λογική, εμπειρία και εμπάθεια αντί για τις θρη Η ηθκική προέρχεται από την ύπαρξη των ανθρώπων, δεν δίνεται από κάποιον εξωτερικο παράγοντα. Η μακρόχρονη δε εμπειρία χιλιάδων χρόνων εξέλιξης, έχει αναπτύξει και αποκρυσταλλώσει ηθικούς κανόντες μέ τους οποίους οι Ανθρώπινες κοινωνίες ζούνε. Η ανθρωπότητα πρέπει να είναι περήφανη που ανάπτυξε ιδανικά όμως Ελευθερία, Δικαιοσύνη, Ισότητα και προσπαθεί να ζήσει με αυτά. [38]

Εθνικές και Διεθνείς Ενώσεις Ανθρωπιστών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι ανθρωπιστές είναι οργανωμένοι σε μια πλειάδα ομίλων οι οποίοι παγκόσμια συγκροτούν την Διεθνή Ανθρωπιστική και Ηθική Ένωση- ΔΑΗΕ (The International Humanist and Ethical Union) [1], ενώ πανευρωπαϊκά συγκροτουν την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ανθρωπιστών (European Humanist Federation) [2]. To 2002, τα μέλη της ΔΑΗΕ στο Άμστερντάμ διακήρυξαν τις αναρθεωρημένες θέσεις της Διεθνούς Ένωσης, γνωστές ως "Διακύρηξη του Αμστερνταμ[39], οι οποίες αντικατέστησαν τις προηγούμενες του 1952.[3]

Στην Ελλάδα, ενταγμένες στην Ευρωπαϊκη Ομοσπονδία Ανθρωπιστών είναι η Ενωση Αθέων, η Ένωση Ουμανιστών/-τριών Ελλάδας (ΕΝΩ.ΟΥΜ.Ε) και η Δελφική Εταιρεία. [40]

Στην Κύπρο δραστηριοποιείται ο Όμιλος Ανθρωπιστών Κύπρου. [4][5], ο οποίος είναι ενταγμένος στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία και την Παγκόσμια Ανθρωπιστική και Ηθική Ένωση.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «The Happy Human Symbol». https://humanism.org.uk/humanism/the-happy-human-symbol/. 
  2. «Ανθρωπισμός». https://www.cyprushumanists.org/about/%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82/. 
  3. «What is humanism». https://humanism.org.uk/humanism/. 
  4. Nicolas Walter's Humanism – What's in the Word (London: Rationalist Press Association, 1997 ISBN 0-301-97001-7) gives an account of the evolution of the meaning of the word humanism from the point of view of a modern secular humanist.
  5. See for example the 2002 Amsterdam Declaration <http://iheu.org/humanism/the-amsterdam-declaration/> issued by the International Humanist and Ethical Union
  6. The British Humanist Association's definition of Humanism
  7. «History of Humanism». Cork Humanists. http://corkhumanists.weebly.com/history-of-humanism.html. Ανακτήθηκε στις 2016-09-29. 
  8. Humanism. Its Roots and Development. What humanism consists of. 22/9/2003. http://www.thomisme.org/images/stories/elders2003rom.pdf. Ανακτήθηκε στις 02/10/16. 
  9. Veugelers, Wiel (2011). Linking Autonomy and Humanity. AW Rotterdam, The Netherlands: Sense Publishers, σελ. 9. https://www.sensepublishers.com/media/299-education-and-humanism.pdf. 
  10. «Epicurus». https://humanism.org.uk/humanism/the-humanist-tradition/the-ancient-world/epicurus/. 
  11. Robin Grinter and Anna Whitehead (2010). «EXPLORING HUMANISM». British Humanist Association. British Humanist Association. https://humanism.org.uk/wp-content/uploads/ExploringHumanism-Course.pdf. 
  12. Lamont, Corliss (1997). THE PHILOSOPHY OF HUMANISM. New York: Humanist Press, σελ. 34. http://www.corliss-lamont.org/philos8.pdf. 
  13. «Humanism in Ancient Greece». http://atheism.about.com/od/abouthumanism/a/ancientgreece.htm. Ανακτήθηκε στις 02-10-2016. 
  14. «The ancient World». British Humanist Association. British Humanist Association. https://humanism.org.uk/humanism/the-humanist-tradition/the-ancient-world/. Ανακτήθηκε στις 3/10/16. 
  15. Sloan, Garry (March 15th, 2001). «Lucretius: The Roman Poet of Humanism». http://www.liberator.net/. http://www.liberator.net/articles/SloanGary/Lucretius.html. Ανακτήθηκε στις 3/10/16. 
  16. «Humanism in Ancient Rome». http://atheism.about.com/od/abouthumanism/a/ancientrome.htm. 
  17. «The Ancient World». https://humanism.org.uk/humanism/the-humanist-tradition/the-ancient-world/. 
  18. «Humanism and Buddhism». http://americanhumanist.org/paths/buddhism. 
  19. Jerryson, Michael (2010). (2010). Buddhist Warfare. New York: Oxford University Press, σελ. 24. ISBN 978-0-19-539483-2. 
  20. «http://www.vgweb.org/manussa/humbud.htm». http://www.vgweb.org/manussa/humbud.htm. 
  21. Goodman, Lenn Evan (2003). Islamic Humanism. Oxford: Oxford University Press, σελ. 155. ISBN ISBN 0-19-513580-6.. 
  22. THE RISE AND FALL OF ISLAMIC SCIENCE:. 2002. http://www.minaret.org/ifrane.pdf. 
  23. «HISTORY OF HUMANISM». http://humanist.org.sg/humanism/introduction-to-humanism/history-of-humanism/. 
  24. «History of Humanism». http://humanist.org.sg/humanism/introduction-to-humanism/history-of-humanism/. 
  25. «THE HISTORY AND PHILOSOPHY OF HUMANISM AND ITS ROLE IN UNITARIAN UNIVERSALISM». 24/9/1995. http://llanoestacado.org/freeinquiry/files/humanism-uu.html. 
  26. «Humanism». http://www.philosophybasics.com/branch_humanism.html. 
  27. «The Humanist Philosophy in Perspective». https://americanhumanist.org/what-is-humanism/humanist-philosophy-perspective/. 
  28. «The Golden Rule». New Statesman. http://www.newstatesman.com/blogs/the-faith-column/2007/02/humanist-ethics-rule-morality. Ανακτήθηκε στις 03/10/16. 
  29. «The Golden Rule». http://www.thinkhumanism.com/the-golden-rule.html. 
  30. «The Golden Rule & Social Justice». http://secularhumanist.blogspot.com.cy/2011/08/golden-rule-social-justice.html. 
  31. «BHA campaigns – an overview». https://humanism.org.uk/campaigns/. 
  32. «The Humanist Manifest II». http://americanhumanist.org/humanism/humanist_manifesto_ii. 
  33. Dan Barker Losing Faith in Faith: From Preacher to Atheist
  34. «A humanist discussion of… DEATH AND OTHER BIG QUESTIONS». http://www.humanismforschools.org.uk/pdfs/death%20and%20other%20big%20questions.pdf. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  35. «"What should we think about death?" Narrated by Stephen Fry - That's Humanism!». https://www.youtube.com/watch?v=pR7e0fmfXGw. Ανακτήθηκε στις 18/5/2017. 
  36. «Epicurus». British Humanist Association. https://humanism.org.uk/humanism/the-humanist-tradition/the-ancient-world/epicurus/. Ανακτήθηκε στις 18/5/2017. 
  37. «If god does not exist everything is permitted – Dostoevsky». http://www.the-philosophy.com/god-exist-permitted-dostoevsky. Ανακτήθηκε στις 19/5/2017. 
  38. «WHAT MAKES SOMETHING RIGHT OR WRONG?». https://humanism.org.uk/wp-content/uploads/Thats-Humanism-video-scripts.pdf. Ανακτήθηκε στις 19/5/2015. 
  39. «Διακύρηξη του Αμστερνταμ στο καταστατικό των Ανθρωπιστών Κύπρου.». https://www.cyprushumanists.org/about/%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82/. Ανακτήθηκε στις 3/10/16. 
  40. «Μέλη Ευρωπαϊκής Ανθρωπιστικής Ομοσπονδίας». http://humanistfederation.eu/membres.php. Ανακτήθηκε στις 03/10/16.