Αναρχισμός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση


Αναρχισμός είναι πολιτική φιλοσοφία [1][2] η οποία υπερασπίζεται αυτοκυβερνούμενες κοινωνίες βασισμένες σε εθελοντικες οργανώσεις. Συχνά περιγράφονται ως κοινωνίες χωρίς την ύπαρξη κάποιου κράτους. ,[3][4][5][6] αν και αρκετοι συγγραφεις την περιγράφουν πιο συγκεκριμένα ως οργνωώσεις χωρίς ιεραρχία.[7][8][9][10] Σύμφωνα με τον αναρχισμό, το κράτος είναι ανεπιθύμητο, αχρείαστο και επιβλαβές.[11]

Αν και ο αντι-κρατικισμός ειναι βασικός πυλώνας του συστήματος[12] o αναρχισμός αφορά την γενικότερη απόρριψη της ιεραρχείας ή Αρχής ανάμεσα στις ανθρώπινες σχέσεις.[13][14][15] Ο αναρχισμός συνηθως θεωρείται πως ανήκει στην ακροαριστερή ιδεολογία.[16][17][18] και αρκετά απο την αναρχική οικονομική και πολιτική φιλοσοφια αντανακλά τον ελευθεριακό σοσιαλισμό.[19]

Ο αναρχισμός δεν προσφέρει ενα συγκεκριμένο σετ αποψεων από μια κοσμοθεωρία, αντιθέτως υπάρχει αρκετή ευκαμψία στην φιλοσοφια τους .[20] Υπαρχουν αρκετά ειδη αναρχισμου και παραδόσεις τα οποία δεν ειναι αλληλοαποκλειόμενα. .[21] Οι αναρχικες σχολές σκέψης μπορουν να διαφορουν σημαντικα, υποστηρίζοντας οτιδήποτε απο ακραίο ατομικισμό έως ακραίο κολλεκτιβισμό.[22][23][24][25]


Πίνακας περιεχομένων

Ιστορικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προϊστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι περισσότεροι σύγχρονοι ανθρωπολόγοι, αλλά και οι αναρχοπριμιτιβιστές, συμφωνούν ότι για την μεγαλύτερη περίοδο πριν την καταγεγραμμένη ιστορία, οι ανθρώπινες κοινωνίες ζούσαν χωρίς ξεχωριστή άρχουσα τάξη ή πολιτικούς θεσμούς.[26] Σύμφωνα με τον καθηγητή ανθρωπολογίας Χάρολντ Μπερκλεϊ (Harold Barclay), πριν ο αναρχισμός εμφανιστεί ως ξεχωριστή θεωρία, οι άνθρωποι ζούσαν για χιλιάδες χρόνια σε αυτοδιοικούμενες κοινότητες χωρίς ειδικές κυβερνώσες ή πολιτικές τάξεις.[27] Ήταν μόνο μετά την άνοδο των ιεραρχικών κοινωνιών που οι αναρχικές ιδέες σχηματίστηκαν σαν κριτική απάντηση και απόρριψη των πολιτικών θεσμών και ιεραρχικών κοινωνικών σχέσεων.

Αρχαίος Κόσμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαία Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώτη αναφορά της λέξεως αναρχία υπάρχει στο έργο Επτά επί Θήβας (467 π.Χ.) του Αισχύλου. Εκεί η Αντιγόνη ανοιχτά αρνείται να αποδεχτεί το διάταγμα των κρατούντων να αφήσει άθαφτο το πτώμα του αδερφού της Πολυνείκη, ως τιμωρία για τη συμμετοχή του στην επίθεση κατά των Θηβών, λέγοντας:

Ακόμα και αν κανείς άλλος δεν επιθυμούσε να συμμετάσχει στην ταφή, εγώ μόνη μου θα τον έθαβα και θα έπαιρνα το ρίσκο που θα σημαίνει η ταφή του αδερφού μου. Ούτε ντρέπομαι να δράσω ενάντια αψηφώντας τη βούληση των κρατούντων (ούδ' αισχύνομαι έχουσ' άπιστον την δ' αναρχίαν πόλει).[28]

Οι αναρχικές αντιλήψεις επίσης έχουν αναχθεί σε θρησκείες όπως ο βουδισμός, αλλά και σε φιλοσοφικές σχολές σκέψης. Σύμφωνα με τον Πιοτρ Κροπότκιν οι στωικοί, με κορυφαίο τον Ζήνωνα, «αποστρέφονταν την παντοδυναμία του κράτους, την επέμβασή του και τον κρατισμό και διακήρυσσαν την κυριαρχία του ηθικού νόμου του ατόμου».[29] Έτσι σύμφωνα με τον Κροπότκιν, ο Ζήνων ήταν ο καλύτερος υπέρμαχος της αναρχίας στον αρχαίο κόσμο.[29]

Αναρχοατομισμός και το κλασικό αναρχικό κίνημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αναρχοκολλεκτιβιστής Μιχαήλ Μπακούνιν.
Σκίτσο του ατομικιστή Μαξ Στίρνερ από τον Φρήντριχ Ένγκελς.

Η πρώτη επίσημη γνωστοποίηση αναρχικών θέσεων προήλθε από τον ατομιστή αναρχικό Ουίλιαμ Γκόντγουιν (William Godwin). Ήταν αυτός που στο έργο του Έρευνα για την πολιτική δικαιοσύνη πραγματεύτηκε μία μορφή ακραίου πολιτικού φιλελευθερισμού, ο οποίος έδινε έμφαση στην πλήρη ελευθερία του ατόμου από την κρατική καταπίεση. Οι ατομιστές έφταναν στο σημείο να πριμοδοτούν στον λόγο τους το άτομο όχι μόνο έναντι του κράτους, όπως οι συνήθεις φιλελεύθεροι, αλλά και ευρύτερα έναντι της κοινωνίας (π.χ. αρνούμενοι συλλογικούς τρόπους λήψης αποφάσεων όπως η άμεση δημοκρατία, καθώς έβλεπαν την τελευταία ως δεσμευτική και καταπιεστική απέναντι στις εκλογικές μειοψηφίες). Όσον αφορά την ελεύθερη αγορά ορισμένοι ατομιστές την αποδέχονταν ως φυσικό τρόπο διανομής αγαθών, ενώ άλλοι την θεωρούσαν έναν εγγενώς καταπιεστικό μηχανισμό.

Στη συνέχεια εμφανίστηκαν τάσεις κοινωνικού αναρχισμού μες στο ευρύτερο σοσιαλιστικό κίνημα,[30] και τελικά ο αναρχισμός, ως μια ξεχωριστή πολιτική ιδεολογία, διακρίθηκε το 1870 όταν ο Μιχαήλ Μπακούνιν και οι υποστηρικτές του αποσπάστηκαν από την Πρώτη Διεθνή (ή Διεθνή Ένωση των Εργατών) που είχαν ιδρύσει ο Καρλ Μαρξ και ο «πατέρας της αναρχίας» Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν. Οι αναρχικοί αυτοί, περίπου από το 1860 έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συμμετείχαν ενεργά στο εργατικό κίνημα παράλληλα με όλες τις σοσιαλιστικές πολιτικές ομάδες (βλέπε π.χ. την Εργατική Πρωτομαγιά του 1886). Το όραμά τους για το μέλλον συνήθως αφορούσε μία κομμουνιστική ή κολεκτιβιστική αντεξουσιαστική κοινωνία, η οποία θα λειτουργεί αμεσοδημοκρατικά σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων και θα βασίζεται στην εργατική αυτοδιεύθυνση.

Η πίστη του Μπακούνιν σε έναν «αντιεξουσιαστικό σοσιαλισμό» ήταν αυτή που οδήγησε στη διαγραφή του από τη Διεθνή και έβαλε τα θεμέλια για τον αναρχοκολεκτιβισμό ή κολεκτιβιστικό αναρχισμό, πάνω στον οποίο στηρίχτηκαν οι περισσότερες αναρχικές θεωρίες όπως ο αναρχοσυνδικαλισμός, ο οικοαναρχισμός, ο αναρχοκομμουνισμός κλπ. Με βάση λοιπόν τον αναρχοκολεκτιβισμό, ο αναρχισμός του 20ου αιώνα αρνείται τη μεταβατική περίοδο της δικτατορίας του προλεταριάτου (που ήταν μία από τις κύριες διαφωνίες του Μαρξ με τον Μπακούνιν), που προτείνουν οι μαρξιστές για το πέρασμα στην ιδεατή αταξική, κομμουνιστική κοινωνία. Επίσης, προωθεί την αυτοδιαχείριση και εστιάζει στην προσωπική ευθύνη που έχει το άτομο για τις πράξεις του απέναντι στον εαυτό του και το κοινωνικό σύνολο, του οποίου είναι μέλος. Για τον κοινωνικό αναρχισμό χρησιμοποιείται και ο όρος ελευθεριακός σοσιαλισμός, ο οποίος όμως είναι ευρύτερος.[31]

Ο Μπακούνιν, ο Κροπότκιν και ο Ερρίκο Μαλατέστα εκπροσωπούσαν μία μερίδα του κλασικού αναρχικού κινήματος, η οποία περί τα τέλη του 19ου αιώνα ενέκρινε βίαιους τύπους μεμονωμένου και ατομικού ακτιβισμού (κυμαινόμενους από ληστείες τραπεζών μέχρι πολιτικές δολοφονίες) ως αντίβαρο στην καταπίεση της κοινωνίας από το κράτος και ως τρόπο ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας ώστε να επέλθει ταχύτερα η επανάσταση (βλ. έμπρακτη προπαγάνδα). Οι πρακτικές αυτές εγκαταλείφθηκαν κατά μεγάλο μέρος μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω της διαφαινόμενης αποτυχίας τους να επιταχύνουν την πορεία προς μία αναρχική επανάσταση, της σύνδεσής τους με την τρομοκρατία, της ανόδου του οργανωμένου αναρχοσυνδικαλισμού και της επιτυχίας της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Νεότερος αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μία διάσημη κατάληψη στη Βαρκελώνη. Το κίνημα των καταλήψεων υπήρξε σημαντικό τμήμα της αντικουλτούρας των δεκαετιών του 1960 και '70, η οποία έπαιξε μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση του σύγχρονου αναρχισμού.

Οι στόχοι του αναρχισμού, καθώς και οι τρόποι επίτευξης των στόχων αυτών, αντιμετώπισαν ισχυρή κριτική και θεωρήθηκαν ουτοπία από τους μαρξιστές. Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση και την κατοπινή επικράτηση των λενινιστών στη Σοβιετική Ένωση (αν και στα γεγονότα είχαν συμμετάσχει και πολλοί αναρχικοί), η απήχηση του αναρχισμού περιορίστηκε σημαντικά σε σχέση με άλλους πολιτικούς χώρους όπως ο κρατικιστικός σοσιαλισμός ή ο φιλελευθερισμός,[32] με μόνη σημαντική εξαίρεση την Ισπανική Επανάσταση του 1936. Ωστόσο κατά τις δεκαετίες του 1960 και του '70, με την εμφάνιση στις χώρες της Δύσης αντικαθεστωτικών πολιτισμικών κινημάτων όπως το αντεργκράουντ ή η πανκ μουσική, και υπό την επιρροή του Ψυχρού Πολέμου, του πολέμου στο Βιετνάμ, της τρέχουσας τότε οικονομικής ύφεσης, της Νέας Αριστεράς και του αφροαμερικανικού κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων, ο αναρχισμός γνώρισε μία νέα άνθηση η οποία οδήγησε σε σημαντικές θεωρητικές εξελίξεις και μία νέα πολυδιάσπαση του χώρου. Αφετηρία αυτών των εξελίξεων στάθηκε η αμφισβήτηση, ακόμα και από μαρξιστές, του κατά πόσον η ταξική ταυτότητα καθορίζεται αποκλειστικά από αντικειμενικούς παράγοντες όπως οι παραγωγικές σχέσεις (π.χ. η ιδιότητα του μισθωτού εργαζομένου) και όχι από την υποκειμενική πρόσληψη της καταπίεσης από το status quo (π.χ. άνεργοι, νοικοκυρές, φοιτητές, εθνοτικές ή φυλετικές μειονότητες κλπ).

Έτσι ο ανανεωμένος αυτός αναρχισμός αναδύθηκε μέσα από την τρέχουσα τότε αυτονομία (ένα δίκτυο ευρωπαϊκών σοσιαλιστικών κινημάτων από τον ευρύτερο χώρο του ελευθεριακού μαρξισμού) και από τα κοινωνικά κινήματα της δεκαετίας του '60 και του '70 που εστίαζαν σε μεμονωμένα ζητήματα, χωρίς απαραίτητα σαφώς καθορισμένη πολιτική τοποθέτηση (π.χ. φεμινισμός, οικολογικό κίνημα, αντιπυρηνικό κίνημα, φοιτητικό κίνημα). Έτσι προέκυψαν νέοι τύποι αναρχισμού όπως ο πράσινος αναρχισμός (π.χ. κοινωνική οικολογία, οικοαναρχισμός, πρωτογονισμός κλπ), και ο αναρχοφεμινισμός. Τα αυτόνομα και τα μονοθεματικά κινήματα του '60 και του '70 δώρισαν εν πολλοίς στις εν λόγω νέες αναρχικές τάσεις καινούργιες πρακτικές οι οποίες δεν συσχετίζονταν με το κλασικό αναρχικό ή με το εργατικό κίνημα, όπως το μαύρο μπλοκ, ή ευρύτερα η άμεση δράση, οι καταλήψεις εγκαταλελειμμένων κτηρίων και η έμφαση στη συναίνεση. Η τελευταία είναι ένας τύπος άμεσης δημοκρατίας όπου οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με πλειοψηφική ψηφοφορία, αλλά συνδιαμορφώνονται συμβιβαστικά με βάση τις απόψεις όλων.

Στο πλαίσιο των ίδιων αυτών διεργασιών προέκυψε κατά τη δεκαετία του '70 και ο εξεγερσιακός αναρχισμός, καθοριζόμενος από την αντίθεσή του στην επίσημη ομοσπονδιακή οργάνωση των αναρχικών (όπως π.χ. συνηθίζουν οι αναρχοσυνδικαλιστές και κάποιοι αναρχοκομμουνιστές) και δίνοντας αντίθετα έμφαση στην αυθόρμητη ακτιβιστική δράση, με στόχο την υπεράσπιση αυτόνομων ζωνών (π.χ. καταλήψεις κτηρίων σε αστικά κέντρα) οι οποίες λειτουργούν ως ελεύθεροι χώροι στέγασης, νησίδες οικοδόμησης μη εμπορευματικών σχέσεων και δραστηριοτήτων (οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών, καλλιτεχνικών κλπ), ορμητήρια ενεργειών κατά κρατικών ή καπιταλιστικών συμβόλων και κέντρα μίας εναλλακτικής, αντιιεραρχικής κοινωνικοποίησης για τους συμμετέχοντες. Οι τελευταίοι είναι συνήθως άτυπα οργανωμένοι σε ένα δίκτυο αυτοτελών ομάδων συνάφειας, με αποτέλεσμα να είναι δυσκολότερη η καταστολή του ολικού κινήματος αλλά και, σύμφωνα με τους επικριτές τους, πιο εύκολη η διείσδυση πρακτόρων και προβοκατόρων σε αυτό. Σημαντικά για την ανάπτυξη του εξεγερσιακού αναρχισμού υπήρξαν τα γραπτά και η δράση του Αλφρέντο Μπονάνο και του Χακίμ Μπέι.

Αναρχικοί κομμουνιστές διαδηλώνουν στην Αθήνα της Ελλάδας την Πρωτομαγιά του 2014 στη Πλατεία Συντάγματος, κρατώντας μαυροκόκκινες σημαίες (ένα αναρχοκομμουνιστικό σύμβολο) και ένα πανό που γράφει: «1884-2014 1η Μάη, αγώνας για μια νέα κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο μέχρι την ανατροπή του κράτους και του κεφαλαίου, για τη παγκόσμια επανάσταση, την αναρχία και το κομμουνισμό, αναρχικό δελτίο Μαύρη Σημαία και αναρχική συλλογικότητα Κύκλος της Φωτιάς».

Παράλληλα, στη δεκαετία του 1980, κάποιοι Αμερικανοί αναρχικοί (π.χ. ο Μπομπ Μπλακ) άρχισαν να ασκούν κριτική στη συνήθη αντίληψη της συσχέτισης του αναρχισμού με την Αριστερά, εννοώντας με τον όρο Αριστερά κυρίως τον μαρξισμό, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η πάλη των τάξεων που περιέγραφαν οι σοσιαλιστές του 19ου αιώνα είναι μία ξεπερασμένη και παρωχημένη έννοια. Ως συνέπεια οι αναρχικοί αυτοί αποκήρυξαν κάθε άμεση σύνδεση του αναρχισμού με το εργατικό κίνημα και με τις παραδοσιακές μεθόδους πολιτικής δράσης και παρέμβασης του τελευταίου (π.χ. απεργίες, διαδηλώσεις, συνδικάτα κλπ), επικαλυπτόμενοι σε πολύ μεγάλο βαθμό με τον σύγχρονό τους εξεγερσιακό αναρχισμό και -στην Ευρώπη- αφομοιώνοντας εν πολλοίς τα παλαιότερα αυτόνομα κινήματα από τα οποία είχαν επηρεαστεί. Η τάση αυτή, η οποία έβλεπε τους μηχανισμούς και τις μεθόδους της παραδοσιακής Αριστεράς ως εγγενώς εξουσιαστικούς, εξαπλώθηκε γρήγορα διεθνώς και ονομάστηκε μετααριστερός αναρχισμός. Από τη γέννησή της αλληλεπίδρασε και επικαλύφθηκε σε κάποιον βαθμό με τον μεταμοντέρνο αναρχισμό ο οποίος αναδύθηκε μετά τη δεκαετία του 1960, επηρεασμένος από τον φιλοσοφικό μεταδομισμό στοχαστών όπως ο Ζαν Μποντριγιάρ, ο Ζιλ Ντελέζ και ο Μισέλ Φουκώ, από τα γεγονότα του Μάη του '68 και από τον αναρχοατομικισμό του Μαξ Στίρνερ.

Για τον μεταμοντέρνο αναρχισμό η εξουσία δεν είναι μία αντικοινωνική υπερβατική ουσία η οποία διέπει το κράτος και το κεφάλαιο, αλλά ένα σύνολο σχέσεων που χαρακτηρίζουν κάθε τύπου αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων και δεν εκπορεύονται από ένα κέντρο μα ασκούνται κατανεμημένα από αμέτρητα σημεία.

Όλες αυτές οι εξελίξεις στο εσωτερικό του αναρχισμού έχουν δεχθεί ισχυρή κριτική από επικριτές τους, οι οποίοι συνήθως τους αντιπαραθέτουν τα χαρακτηριστικά του κλασικού κοινωνικού αναρχικού κινήματος όπως η σύνδεση με την ταξική πάλη και το εργατικό κίνημα, η επίσημη οργάνωση σε ομοσπονδίες μη τοπικού επιπέδου και το αίτημα της αμεσοδημοκρατικής εργατικής αυτοδιεύθυνσης. Ο κοινωνικός οικολόγος Μάρεϊ Μπούκτσιν έχει χαρακτηρίσει τον νεότερο αναρχισμό μία ασταθή και αποτυχημένη σύνθεση αναρχοατομικισμού, μεταμοντερνισμού και κλασικού κοινωνικού αναρχισμού, η οποία γρήγορα καταλήγει ανώδυνη, αδρανοποιείται πολιτικά ή ενσωματώνεται στο κατεστημένο, ενώ ο Μπομπ Μπλακ σε ανταπάντηση χαρακτήρισε τις ιδέες του Μπούκτσιν παρωχημένες και δείγμα «αριστερισμού», σημειώνοντας ότι οι παλαιές δομές (π.χ. τα συνδικάτα) και μέθοδοι (π.χ. απεργίες) του εργατικού κινήματος είναι που ιστορικά ενσωματώθηκαν στο κατεστημένο ή κατεστάλησαν από το κράτος. Ορισμένοι νεότεροι αναρχικοί υπήρξαν επιπρόσθετα ιδιαίτερα επικριτικοί απέναντι στον αναρχοσυνδικαλισμό, κατηγορώντας τον για εμμονή στην καπιταλιστική «ηθική της εργασίας» και για αναπαραγωγή καταπιεστικών δομών.[33]

Μετά τα τέλη της δεκαετίας του '90, πολλές ομάδες αναρχικών παγκοσμίως συσχετίστηκαν και συμμετείχαν ενεργά στο κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης, καθώς και στο «εναλλακτικό», διαδικτυακό μέσο πληροφόρησης Indymedia, το οποίο προέκυψε μέσα από τους κόλπους του εν λόγω κινήματος. Ακόμα, ο αναρχισμός (όπως και ο σοσιαλισμός ευρύτερα) έχει συσχετιστεί ορισμένες φορές με το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού.

Ορισμός και Ετυμολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η λεξη αναρχίσμός, είναι δύσκολο να οριστεί.[34] O αναρχοσυνδικαλιστής Ρούντολφ Ρόκερ πως ο αναρχισμός δεν είναι «…ένα καθορισμένο, κλειστό κοινωνικό σύστημα, αλλά μάλλον μια ορισμένη τάση στην ιστορική εξέλιξη της ανθρωότητας, η οποία, σε αντίθεη με την πνευματική κηδεμονία όλων των ιερατικών και κυβερνητικών θεσμών, αγωνίζεται για ελεύθερη, ανεμπόδιστη ανάπτυξη όλων των ατομικών και κοινωνικών δυνάμεων στη ζωή. Αόμη και η ελευθερία είναι μόνο μια σχετική και όχi απόλυτη έννοια, εφόσον τείνει μονίμως να γίνει ευρύτερη και να επιρρεάζει ευρύτερους κλάδους με πολύπλευρους τρόπους. Για τον αναρχικό, η ελευθερία δεν είναι μια αφηρημένη φιλοσοφική έννοια, αλλά η ζωτική, συγκεκριμ΄νεη δυνατότητα που έχει κάθε ανθρώπινη ύπαρξη να αναπτύι πλήρως όλες τις δυνάμεις τις ικανότηταες και τα ταλέντα με τα οποία την έχει ποροικίσει η φύει και να τα βάει στηνυπηρεσία της κοινωνίας. Οσο λιγότερη επηρεάζεται ατηη η φυσική εξέλιξη του ανθρώπου από την εκκλησιαστική ή την πολιτική κηδεμονία, τόσο πιο επαρκής και αρμονική θα γίνειται η ανθώπινη προσωπικότητα, τόσο πιο πολύ θα αποτλει το μέτρο του πενυματικού πολιτισμου της κοινωνίας μέσα στην οποία αναπτύχθηκε»[34] Η λέξη «αναρχισμός» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «άναρχος», η οποία σημαίνει «αυτός χωρίς άρχοντες, εξουσιαστές, κυβερνήτες».[35][36][37] Ετυμολογικά προέρχεται από το πρόθεμα «α-» που σημαίνει «χωρίς» και την λέξη «αρχή» που σημαίνει εξουσία.[38]

Η χρήση της λέξης μετά την εποχή της Αρχαίας Ελλάδας υποχώρησε, για να ξαναεμφανιστεί τον 16ο αιώνα, όπου χρησιμοποιήθηκε ως δυσφημιστική κατηγορία εναντίον αντιπάλων και σήμαινε χαοτική κατάσταση.[39]

Ο πρώτος πολιτικός φιλόσοφος που αποκάλεσαι τον εαυτό του αναρχικό υπήρξε ο Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν,ο οποίος στο βιβλίο του Τι είναι ιδιοκτησία;(1840) έδωσε στην λέξη θετική έννοια.[40] O Προυντόν επιχειρηματολόγησε πως η Αναχία είναι καί εφικτή και επιθυμιτή κατάσταση.[41]

Οπως υπονοεί η ετυμολογια, οι αναρχικοί είναι ενάντια σε πολιτικές σχέσης όπου υπάρχουν διαταγές και υπακοή, και απορρίπτουν την ιδέα πως κάποιοι άνθρωποι πρέπει να εξουσιάζουν ενώ οι υπόλοιποι να υποτάσσονται στην εξουσία τους, απορρίπτουν την ιδέα του κράτους και της κεντρικής κυβέρνησης.[38][42]

Είδη Αναρχισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολιτικός Αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αναρχισμός θεωρείται κυρίως ως μια πολιτική θεωρία που αμφβισβητεί την πολικική νομιμοποίηση του κράτους. Η λέξη αναρχια αλλωστε προέρχεται από την άρνηση της «Αρχής», άρα η Αναρχία είναι η κυβέρνηση από καμία αρχή ή η μη κυβέρνηση. Οι αναρχικοί, πολιτικά εστιάζουν την κριτική τους στην κρατική εξουσία, θεωρώντας ως μη νόμιμο το κεντρικό, μονοπωλιακό και εξαναγκαστικό μοντέλο εξουσίας.[43] Οι αναρχικοί υοθετούν μάλλον ένα βεμπεριανό ορισμό για το κράτος στην κριτική τους, το οποίο κράτος ασκεί αυταρχικά την εξουσία σε μια ορισμένη γεωργαφική περιοχή.[44] Ο Μιχαήλ Μπακούνιν γράφει χαρακτηριστικά:«Αν υπάρχει κράτος, τότε υπάρχει και κυριαρχία της μιας τάξης πάνω στην άλλη και, ως αποτέλεσμα, σκλαβιά· δεν μπορεί να υπάρχει κράτος χωρίς σκλαβιά και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είμαστε εχθροί του Κράτους»Πιο πρόσφατα, παρόμοια κριτική άσκησε και ο Gerard Casey ο οποίος έγραψε «τα κράτη είναι εγκληματικοί οργανισμοί. Κάθε κράτος, όχι μόνο τα αυταρχικά ή καταπιεστικά» Τα γραπτά τους πρέπει να κατανοηθούν εντός του ιστορικού πλαισίου τα οποία γράφτηκαν:ο Μπακούνιν έγραφε τότε ως απάντηση για την Μαρξιστική θέση για το κράτος ενώ ο Casey έγραφε τον 21ο αιώνα, την εποχή δηλαδήτης παγκοσμιοποίησης.[43]

Φιλοσοφικός Αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον φιλοσοφικό αναρχισμό, οι αναρχικοί αρνούνται πως το κράτος έχει νόμιμη πολιτική εξουσία. Δηλαδή, αρνούνται ότι οι νόμοι έχουν κάποιο ιδιαίτερο καθεστώς, μόνο και μόνο επειδή τους δημιούργησε το κράτος. Κάποιος θα μπορούσε να υπακούσει τον νόμο επειδή είτε συμφωνεί μαζί του είτε επειδή φοβάται την τιμωρία, αλλά το γεγονός ότι δημιουργήθηκαν από το κράτος (είτε δημοκρατικό, είτε αριστοκρατικό είτε οτιδήποτε άλλο) δεν αποτελεί λόγο για να υπακούσει κάποιος.[45] Κανένας άνθρωπος δεν έχειprima facie[α] την υποχρέωση να υπακούσει κάποιο νόμο, ακόμη και στην περίπτωση του δίκαιου κράτους. H αλλη πλευρά αυτού του επιχειρήματος είναι πως κανένα κράτος δεν είναι «νόμιμο» υπό την έννοια οτι πρέπει να το υπακούνε οι πολίτες του.[46]

Ο Ρόμπερτ Πολ Βολφ έχει παρουσιάσει την καλύτερη και πιο γνωστή υπερασπιστική γραμμή για τον φιλοσοφικό αθεϊσμό, στο βιβλίο του Προς υπεράσπιση του Αναρχισμού (1970). Ο Βολφ υποδεικνύει ότι η νομιμότητα της Εξουσίας βασίζεται στον ισχυρισμό πως μπορεί να απαιτεί πειθαρχία. Σχετική έννοια είναι και το χρέος κάποιου να υπακούει. Όπως ο Βολφ εξηγεί, βασιζόμενος σε ιδέες του Κάντ και του Ρουσώ, το χρέος να υπακούει κάποιος σχετίζεται με έννοιες όπως η αυτονομία, η υπευθυνότητα και η λογική. Ωστόσο για τους αναρχικούς, το πρόβλημα είναι πως το κράτος δεν αποτελεί νόμιμη αρχή. Σύμφωνα με τον Βόλφ, «δεν θα δει ποτέ τις εντολες του κράτος ως νόμιμες, ότι έχουν δεσμευτική ηθική δύναμη». Η κατηγοριματική φύση αυτής της δήλωσης δείχνει μια εκδοχή του απόλυτου αναρχισμού. Ο Βολφ εικάζει πως θα μπορούσε να υπάρχει ένα κράτος βασισμένο σε «ομόφωνη άμεση δημοκρατία», αλλά εξηγεί πως μια τέτοια δημοκρατία θα ήταντόσο περιοριστική στην εφαρμογή της που δεν υπάρχει περίπτωση ποτέ να εφαρμοστεί σε ένα κανονικό κράτος.[47]

Αν όλοι οι άνθρωποι είχαν μια διακρή υποχρέωση να επιτύχουν την υψηλότερη μορφή αυτονομίας, τότε δεν θα θα εμφανιζόταν το κράτος του οποίου οι πολίτες έχουν την ηθική υποχρέωση να υπακούνε τους νόμους του. Άρα η έννοια του de jure νόμιμου κράτους θα ήταν κενή και ο φιλοσοφικός αναρχισμός θα ήταν η μόνη λογική πολιτική άποψη κάθε διαφωτισμένου ανθρώπου

O Βολφ δεν αρνείτα ότι υπάρχουν de facto νόμιμα κράτη με κυβερνήσει οι οποίες εγκρίνοονται από τον λαό που τις ψηφίζει και τον κυβερνά. Αλλά αυτή η έγκριση και υποστήριξη είναι συμβατική, εθιμοτυπική και δεν βασίζεαι σε ηθικές αρχές·η έγκριση και η υποστήρξη κατασκευάζονται και μανιπουλαρονται από χειριστικές δυνάμεις και μχαηνισμούς προπαγάνδας.[48]

O φιλοσοφικός αναρχισμός μπορεί να χωριστεί σε δύο τυπους: a priori και a posteriori. Σύμφωνα με τον a posteriori αναρχισμό, κανενα υπάρχον κράτος δεν νομιμοποιείται να ζητήσει υπακοή από τους πολιτές, αν και υπό ορισμένους όρους, το κράτος δικαιούται να ζητήσει υπακοή. Με άλλα λόγια, τα υπάρχων κράτη δεν είναι νόμιμα εξ αιτίας των εγγενών χαρακτηριστικών τους. Στον a priori φιλοσοφικό αναρχισμό, απορρίπτεται ακόμη και η πιθανότητα ύπαρξης νόμιμου κράτους το οποίο να ζητά από τους υπηκόους του να το υπακούσουν.[49]

Θρησκευτικός Αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η αναρχική κριτική εχει επεκταθεί και πέρα από την απόρριψη όχι μόνο της πολιτικής κεντρικής εξουσίας. Ο Μπακούνιν για παράδειγμα απόρριψε τον θεό διατυπώνοντας το γνωστό «αν ο θεός υπήρχε, θα έπρεπε να τον καταργήσουμε». Ωστόσο υπάρχουν εκδοχές του αναρχισμού οι οποίες ασκούν κριτική στην κρατική νομιμότητα από θρησκευτική βάση. Μελετητές έχουν δείξει στοιχεία αναρχισμού στον Ταοϊσμό, στο σουφικό ισλάμ, σε ινδουϊστικά κινήματα, στον Βουδισμό και στονΧριστιανισμό. Η χριστιανική αναρχική θεολογία θεωρεί πως το «Βασίλειο του Θεού» βρήσκεται πέρα από κάθε ανθρώπινη αρχή. Οι αναρχοχριστιανοί ασκούν κριτική τόσο στην εκκλησία όσο και στην πολιτική εξουσία. Ο Λέον Τολστόι αποτελεί κλασσικό παράδειγμα. Σύμφωνα με τον Τολστόι, οι χριστιανοί έχουν υποχρέωση να μην υπακούνε την πολιτική εξουσία και να μην ταυτίζονται με κάποια πολιτική εξουσία. Ο Τολστόι ήταν επίσης και πασιφιστής.[47]

Θεωριτικός Αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η απόρριψη της εξουσίας από τους αναρχικούς, βρήκε εφαρμογή στην επιστημονολογία[β] O William James περιγράφει τον φιλοσοφικό πραγματισμό του ως ενός είδους αναρχικής θεωρίας. [47] Ο θεωριτικός αναρχισμός του Πολ Φεγιερμπαντ εκφράστηκε με το έργο του «Ενάντια στην Μέθοδο». Σύμφωνα με τον Φέγιερμαντ, η επιστήμη είναι επί της ουσίας μια αναρχική διαδικασία, καθώς η επιστήμη δεν πρέπει να περιορίζεται από ιεραρχικές αρχές ή αυστηρούς κανόνες. Συνεχίζει μάλιστα καταλήγοντας πως ο θεωριτικός αναρχισμός είναι πιο ανθρωπιστικός και έχει περισσότερη πιθανότητα να οδηγήσει στην πρόοδο, από ότι άλλες νόμιμες μεθόδοι.[47] Ο μετα-νεωτερισμός έχει χαρακτηριστεί ως αναρχικός. Ο αποκαλούμενος μετα-αναρχισμός είναι αποκεντρωμένος και η αφήγηση του αποδομεί την εξουσία και υποσκάπτει συστήματα εξουσίας. Η αποδομιτική εργασία φιλοσόφων όπως Ντεριντα, Ντελουζέ, Φουκω, άσκησε κριτική κατά της θεμελίωσης της αρχής, συμπεραίνοντας πως αν δεν υπάρχει αυτή η θεμελίωση, τότε είμαστε ελεύθεροι με κάθε πιθανή επιλογή. [47]

Εφαρμοσμένος Αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η αναρχική κριτική έχει βρεί εφαρμογή σε ένα ευρύ φάσμα κοινωνικής κριτικής. Ο αναρχισμός έχει χρησιμοποιηθεί για κριτική σε θέματα ιεραρχείας φύλου, φυλετική ιεραρχία και άλλα, ακόμη και κριτική της ανθρώπινης κυριαρχίας επί της φύης. Ο αναρχισμός έτσι μπορεί να πάρει πολλές μορφές, όπως αναρχοφεμινισμός, κουηρ φεμινισμός, πράσινος αναρχισμός (οικο-αναρχισμός). [47]

Αναρχικές σχολές σκέψεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αναρχικές σχολές σκέψεις χωρίζονται παραδοσιακα΄σε δυο μεγάλες ιστορικές παραδόσεις, τον ατομικίστικο αναρχισμό και τον κοινωνικό αναρχισμό, οι οποίες έχουν διαφορετικές αρχές, αξίες και εξέλιξη.[52] Ο ατομικίστικος αναρχισμός δίνει έμφαση στην αρνητική ελευθερια(δηλαδή αντίσταση στον έλεγχο του ατόμου από το κράτος, ενώ ο κοινωνικός αναρχισμός δίνει έμφαση στην κατορθώσει να επιτύχει το όσα δύναται να επιτύχει.[53] Σε χρονολογική σειρά, υπάρχουν οι σχολές του κλασσικού αναρχισμού – δηλαδή αυτές που ξεκίνσηαν τον 19ο αιώνα και οι μετα-κλασσικές σχολές, δηλαδή αυτές που ξεκίνησαν από τα μέσα του 20ου αιώνα και σηνεχίζουν μεχρι σήμερα.

Μουτουαλισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Μουτουαλισμός ξεκίνησε τον 18ο αιώνα στο βρετανικό και γαλλικο εργατικό κίνημα, πριν παρει την αναρχική μορφή που του έδωσει ο Προυντόν, στην Γαλλία, και άλλοι στις ΗΠΑ.[54]Ο Προυντόν πρότεινε τον σχηματισμό μιας αυθόρμιτης οργάνωσης η οποία θα προέκυπτε χωρίς κεντρική αρχή, μια θετική αναρχία όπου ο καθένας κάνει αυτό που επιθυμεί. [55] and where "business transactions alone produce the social order."[56] O Προυντόν ωστόσο διαχώριζε μεταξύ της ιδανικής πολιτικής κατάσταση που επιθυμούσε και τα πρακτικά θεματα, για αυτό, ο ίδιος ασχολήθηκε με τον γαλλικό κοινοβουλευτισμό και συνδέθηκε με τους σοσσιαλιστες. Ο Μουτουαλισμός ασχολήθηκε με την ανταλλγή προϊόντων, ελεύθερους συνδέσμους, εθελοντικές συναλλαγές, πιστωτική και νομισματική μεταρρύθμιση. Σύμφωνα με τον αμερικάνο μουτουαλιστή William Batchelder Greene, o κάθε εργάτης θα λάμβάνει το ακριβές αντίτιμο της εργασίας του, χωρίς κέρδος ή έκπτωση. [57] Ο μουτουαλισμός έχει χαρακτηριστεί ότι ιδεολογικά βρήσκεται μεταξύ του ατομικου και του κοινωνικού αναρχισμού. [58]

Κοινωνικός αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O κοινωνικός αναρχισμός καλεί για κοινή ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και δήμοκρατικό έλεγχο όλων των οργανισμών χωρίς κυβερνηση ή αλλου είδους εξαναγκασμό. Αυτού του είδους ο αναρχισμός είναι η μεγαλύτερη σχολή σκέψης στον Αναρχισμό.[59] Ο κοινωνικός Αναρχισμός απορρίπτει την ιδιωτική περιουσία καθώς την θεωρεί πηγή κοινωνικής ανισότητας (ενώ ταυτόχρονα σέβεται την προσωπική περιουσία[60] και δίνει έμφαση στην συνεργασία και αμοιβαία βοήθεια. [61]

Αναρχοκομμουνισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Πιοτρ Κροποτκιν ηταν εκ των θεμελιωτών του αναρχοκομμουνισμού

Συμφωνα με τον Αναρχοκομμουνισμό, τα μέσα παραγωγής (γαίες, εργοστάσια, μεγάλες επιχειρήσεις) πρέπει να τα κατέχουν και να τα διαχειρίζονται συνεργατικά εθελοντικές ομάδες στη βάση της άμεσης δημοκρατίας και της αμοιβαίας βοήθειας, συνήθως σε επίπεδο τοπικής κοινότητας.[62] Όμως ο αναρχοκομμουνισμός αντιτίθεται ρητά όχι μόνο στην αστική ελευθερία της νομής, κατοχής και εκμετάλλευσης ιδιωτικής ιδιοκτησίας, αλλά και στην ύπαρξη μισθολογικού συστήματος. Για τους αναρχοκομμουνιστές η διανομή των αγαθών στα άτομα πρέπει να γίνεται ελεύθερα αναλόγως με τις ανάγκες τους. Κύριος εκφραστής της θεωρίας αυτής ήταν ο Π. Κροπότκιν, ο οποίος επιχείρησε να τη στηρίξει επιστημονικά μελετώντας το εξελικτικό πλεονέκτημα που προσδίδουν στα μέλη μίας κοινότητας η αλληλοβοήθεια και η αλληλεγγύη.

Κολλεκτιβίστικος αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Mikhail Bakunin, θεμελιωτης του κολλεκτιβίστικου Αναρχισμού

Κολλεκτιβίστικος αναρχισμός, ή αλλιώς επαναστατικός σοσιαλισμός ,[63][64] ειναι μια επαναστατική μορφή του αναρχισμου, συνδεόμενη κυρίως με τον Μιχαήλ Μπακουνιν και τον Johann Most.[65][66] Οι κολλεκτιβιστές αναρχικοί αντιτίθεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, αντιθέτωςυποστηρίζουν πως η ιδιοκτησία πρέπει να κολλεκτιβοποιηθεί. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω μιας βίαιης επανάστασης, αρχικά μέσω από μια μικρή ομάδα, ή έμπρακτης προπαγάνδας η οποία θα ενέπνεε τους εργάτες οι οποίθοι θα ξεσηκώνονταν και θα κολλεκτιβοποιούσαν με βία τα μέσα της παραγωγής.[65]

Ωστόσο στον αναρχοκολλεκτιβισμό, οι εργάτες θα πληρόντναν ανάλογα με την εργασία τους και όχι ανάλογα με τα όσα «έχουν ανάγκη» όπως στον αναρχοκομμουνισμό, κάτι που οδήγησε σε κριτική από τους αναρχοκομμουνιστές που ισχυριζόντουσαν πως το μισθωτό σύστημα εν τέλει παρέμεινε.[67] Ο κολλεκτιβίστικος αναρχιμός αναπτύχθηκε ταυτόχρονα με τον Μαρξισμό, αλλά εναντιώθηκε στην μαρξιστική δικτατορία του προλεταριάτου, παρόλου που ο μαρξισμός δήλωνε ως στόχο την μια κολλεκτιβίστικη μη κρατική κοινωνία.[68] Ο κομμουνιστικός και ο κολλεκτιβίστικος αναρχισμός δεν είναι αλληλοαποκλειώμενες έννοιες.[69]

Αναρχοσυνδικαλισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

May Day 2010 demonstration of Spanish anarcho-syndicalist trade union CNT in Bilbao, Basque Country

O αναρχοσυνδικαλισμός είναι ο τομέας του Αναρχισμού ο οποίος σχετίζεται με το εργατικό κίνημα.[70] Σύμφωνα με τον αναρχοσυνδικαλισμό, τα εργατικά συνδικάτα είναι οι εν δυνάμει φορείς της επαναστατικής κοινωνικής αλλαγής, αντικαθιστόντας τον καπιταλισμό και το κράτος με μια κοινωνία, δημοκρατικά αυτό-οργανωμένη από τους εργάτες. Οι βασικές αρχές του αναρχοσυνδικαλισμού είναι η αλληλεγγύη, η άμεση δραση και αυτοδιαχείρηση. Οι αναρχοσυνδικαλιστές πιστεύουν πως μόνο η άμεση δράση- δηλαδή η δράση από χωρίς την διαμεσολάβηση αντιπροσώπων όπως βουλευτές – θα επιτρέψουν τους εργάτες να ελευθερώσουν τους ευατούς τους. [71] Επιπλέον, οι Αναρχοσυνδικαλιστές είναι εναντίον της ‘’μισθωτής εργασίας’’. Ο Rudolf Rocker ένας από τους πιο γνωστούς αναρχοσυνδικαλιστές, έχει περιγράψει τον αναρχοσυνδιλαικμό σε ένα κείμενο του το 1938, με τίτλο Αναρχοσυνδικαλισμός. H Διεθνής Εργατική Ενωση είναι μια διενθής αναρχοσυνδικαλιστική ομοσπ ονδία. Η ισπανική CNT έπαιξε σημαντικό ρόλο στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο

Aτομικίστικος αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν αρκετές σχολές σκέψεις που χαρακτηρίζονται ως Ατομικίστικος Αναρχισμός. Αρκετές από αυτές τις θεωρίες είναι συγκρουόμενες μεταξύ τους. [72][73] Ο αναρχοατομικισμός εμπεριέχει από μορφές όπως ο αναρχοκαπιταλισμός[γ] εως εγωϊστές, αντίνομιστές και αντικομφορμιστές. Οι ατομικιστές απορρίπτουν την έννοια της συλλογικής ταυτότητας ή του κοινού καλού ενώ είναι στέρεα προσηλωμένοι στην ατομική αυτονομία.[43] Ιστορικά, ο ατομικίστικος αναρχισμός συνδέεται με τις ιδέες του Μαξ Στίρνερ, ο οποίος ισχυριζόταν πως κάθε κράτος είναι δεσποτικό. Σύμφωνα με τον Στίρνερ, κανένας δεν είχε υποχρέωση να υπακούει το κράτος και τον νόμο. Υποστήριζε την συμμετοχή του ατόμου σε οργανώσεις, χωρίς όμως να υπαχθεί και να υπηρετεί το άτομο την οργάνωση. Άλλοι ατομιστές αναρχικοί είναι οι Josiah Warren, Benjamin Tucker, και Thoreau.[43] Πολλοί απο αυτούς υπήρξαν μέλη της Πρώτης Διεθνούς.

Σύχρονος αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O επαναστατικός αναρχισμός είναι μια θεωρία, πρακτική και τάση μέσα στο αναρχικό κίνημα το οποίο υποστηρίζει τον αντάρτικο αγώνα.[74][75] Σε αντίθεση με άλλες μορφές οργράνωσης όπως ο αναρχοσυνδικαλισμος ή ομοσποδιες αναρχικών που βασίζουν το πρόγραμμα τους σε περιοδικές συνελεύσεις.[74], ο επαναστατικός αναρχισμός υποστηρίζει την δημιουργεία μικρών ομάδων.[74][75] Οι επαναστάτες αναρχικοί υποστηρίζουν την επίθεση, την μόνιμη ταξική πάλη και την άρνηση να συζητήσουν με τους ταξικούς εχθρούς..[74][75]

Άλλοι τύποι αναρχισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναρχοχριστιανισμός

Αναρχοχριστιανισμός ή χριστιανικός αναρχισμός λέγονται οι διάφορες παραδόσεις που συνδυάζουν τον αναρχισμό με το χριστιανισμό. Οι αναρχοχριστιανοί ή xριστιανοί αναρχικοί πιστεύουν ότι η ελευθερία είναι δικαιολογημένη πνευματικά μέσω της διδασκαλίας του Ιησού. Όσον αφορά τη στάση των αναρχοχριστιανών απέναντι στην εξωτερική εκκλησιαστική ιεραρχία, δεν υπάρχει κοινή στάση,καθώς μερικοί στρέφονται κατά της εκκλησιαστικής ιεραρχίας ενώ άλλοι δεν την πολεμούν. Το έργο του Λέοντα Τολστόι Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας είναι ένα βασικό κείμενο στο σύγχρονο xριστιανικό αναρχισμό. Επίσης υπάρχει μεγάλος σεβασμός στις κοινότητες μοναχών, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες του παρελθόντος (π.χ. ασκητές της ερήμου της Νιτρίας). Ο αναρχοχριστιανισμός είναι πιο κοντά στον «κοινωνικό» αναρχισμό από ό,τι στον αναρχοατομικισμό. Συχνά είναι πασιφιστικός και απορρίπτει τον πόλεμο και, γενικότερα, τη βία. Γνωστές αναρχοχριστιανικές κινήσεις είναι η Κίνηση των Καθολικών Εργατών (Catholic Worker Movement) και η Μαθητική Χριστιανική Κίνηση (Student Christian Movement).

Αναρχοκαπιταλισμός
Αναρχοκαπιταλιστικό σύμβολο

Αναρχοκαπιταλισμός, ή αναρχισμός της ελεύθερης αγοράς, είναι ένα συνονθύλευμα πολιτικών στοιχείων το οποίο ανέπτυξε ο Μάρει Ρόθμπαρτ, ο οποίος συνδυάζοντας στοιχεία της Αυστριακής Οικονομικής Σχολής, του κλασσικού φιλελευθερισμού και κάποια στοιχεία του αναρχοατομισμού (αποκλείοντας τη σοσιαλιστική θεώρησή τους περί εργασίας) δημιούργησε την αναρχοκαπιταλιστική θεώρηση. Οι κύριοι θεωρητικοί του αναρχοκαπιταλισμού οραματίστηκαν ένα κοινωνικό μοντέλο στηριγμένο αποκλειστικά στην ατομική ιδιοκτησία και στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Οι βασικοί τους στόχοι ήταν η διαμόρφωση ενός δικαίου στηριγμένου στα αρνητικά δικαιώματα, η ιδιωτικοποίηση όλων των κρατικών θεσμών και η εξάλειψη κάθε μορφής άμεσου εξαναγκασμού έναντι οποιουδήποτε πολίτη. Πίσω από τις αρχές τους υφέρπει μια προσήλωση στα φυσικά δικαιώματα και στη λοκιανή κοσμοθέαση. Πολλοί αναρχοκαπιταλιστές θεώρησαν ως εμβρυακό μοντέλο αναρχοκαπιταλιστικής κοινωνίας τη μισοδιαλυμένη από τους πολέμους και ουσιαστικά ακυβέρνητη επί χρόνια Σομαλία.

Βασικότερη φυσιογνωμία της αναρχοκαπιταλιστικής θεωρίας υπήρξε ο οικονομολόγος, φιλόσοφος και ερασιτέχνης ιστορικός Μάρεϊ Ρόθμπαρντ (Murray Rothbard, 1926-1995). Οι περισσότεροι σοσιαλιστές και νεότεροι αναρχικοί δεν θεωρούν τον αναρχοκαπιταλισμό πραγματική τάση του αναρχισμού, αλλά μόνο ακραία εκδοχή του νεοφιλελευθερισμού.

Αναρχοπρωτογονισμός (Πριμιτιβισμός)

Ο πριμιτιβισμός (αναφέρεται και ως πρωτογονισμός, ενώ παλιότερα ονομαζόταν αναρχοπρωτογονισμός) είναι μία σύγχρονη τάση του αναρχισμού. Η τάση αυτή εστιάζει στη μετάβαση από τις πρώτες τροφοσυλλεκτικές και θηρευτικές κοινωνίες στις αγροτικές κοινωνίες, και στον ρόλο που διαδραμάτισε η εν λόγω μετάβαση στη δημιουργία ιεραρχικών δομών και στην αλλοτρίωση των ανθρώπων. Από τους πρωτογονιστές προτείνεται η επιστροφή σε λιγότερο διαβρωμένους από τον πολιτισμό τρόπους ζωής μέσω της αποβιομηχάνισης, της κατάργησης του καταμερισμού της εργασίας και της εγκατάλειψης της τεχνολογίας. Η επιστήμη και η τεχνολογία θεωρούνται μη ουδέτερες, αφού πιστεύεται ότι πάντα ενσωματώνουν τις αξίες και τους σκοπούς όσων τις παράγουν και τις ελέγχουν.[76]

Ο πριμιτιβισμός ασκεί κριτική κυρίως σε δύο ζητήματα: στον πολιτισμό και την τεχνολογία. Είναι κατά του καταμερισμού εργασίας και κατά της εξειδίκευσης. Έπειτα από διάφορες διενέξεις, το πρόθεμα «αναρχο-» αφαιρέθηκε και ονομάζεται πλέον πρωτογονισμός ή πριμιτιβισμός. Πηγή έμπνευσης για τον πριμιτιβισμό αποτελούν οι Λουδίτες.

Πράσινος αναρχισμός
Η πρασινόμαυρη σημαία της πράσινης αναρχίας

Ο πράσινος αναρχισμός δεν είναι μια συγκεκριμένη πολιτική θεωρία, αλλά ένα σύνολο διαφόρων φιλοσοφικών, οικολογικών και κοινωνικών κινημάτων με πολλά κοινά και κάποιες, όμως, διαφορές: αποτελεί ένα κράμα από κοινωνικούς οικολόγους, φεμινιστές, καταστασιακούς, αναρχοπρωτογονιστές, οικοαναρχικούς, υποστηρικτές του αντιβιομηχανισμού και μετααριστερούς.[77] Η κριτική των πράσινων αναρχικών επικεντρώνεται κυρίως στους «οργανισμούς της εξουσίας» μέσα στην κοινωνία. Τέτοιοι οργανισμοί, για παράδειγμα, είναι: το κράτος, ο καπιταλισμός, η παγκοσμιοποίηση, η κτηνοτροφία, η πατριαρχία, η τεχνολογία ή / και η εργασία. Αυτοί οι οργανισμοί, σύμφωνα με τους πράσινους αναρχικούς, είναι εγγενώς καταστροφικοί και εκμεταλλευτικοί (για τους ανθρώπους και το περιβάλλον) οπότε δεν μπορούν να μεταρρυθμιστούν αλλά μόνο να εξαλειφθούν. Το κίνημα αυτό συνήθως υποστηρίζει την άμεση και αυτόνομη δράση, το σαμποτάζ, την εξέγερση, την επανασύνδεση με τη φύση και ιδίως τη βιοπεριοχή (π.χ. μία επικράτεια οικοκοινοτήτων με κοινό «οικολογικό πρότυπο»), ώστε να δημιουργηθεί σημαντική και πραγματική αλλαγή.

Ειρηνιστικός αναρχισμός
Ειρηνιστική αναρχική σημαία

Ο Ειρηνιστικός Αναρχισμός είναι προϊόν τόσο του αντι-μιλιταρισμού, που συνεπάγεται την απόρριψη του κράτους μαζί με την έσχατη εξάρτησή του από τις ένοπλες δυνάμεις, όσο και της πεποίθησης ότι κάθε ηθικά βιώσιμη ανθρώπινη κοινωνία εξαρτάται από τη μη-καταναγκαζόμενη αγαθή βούληση των μελών της. Σημάντικες αρχικές επιρροές υπήρξαν ο Χένρι Ντέιβιντ Θόρω και ο Λέων Τολστόι ενώ αργότερα οι ιδέες του Μαχάτμα Γκάντι απέκτησαν σημασία.

Μεταμοντέρνος αναρχισμός

Ο μεταμοντέρνος αναρχισμός (ή μετααναρχισμός, ή μεταδομικός αναρχισμός) εμφανίστηκε ως διακριτή τάση του νεότερου αναρχισμού κατά τη δεκαετία του 1980, είχε ωστόσο ήδη διαμορφωθεί νωρίτερα επηρεασμένος από τον φιλοσοφικό μεταδομισμό στοχαστών όπως ο Ζαν Μποντριγιάρ, ο Ζιλ Ντελέζ και ο Μισέλ Φουκώ, από τα γεγονότα του Μάη του '68 και από τον αναρχοατομικισμό του Στίρνερ. Για τον μεταμοντέρνο αναρχισμό η εξουσία δεν είναι μία αντικοινωνική υπερβατική ουσία η οποία διέπει το κράτος και το κεφάλαιο, αλλά ένα σύνολο σχέσεων που χαρακτηρίζουν κάθε τύπου αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατόμων και δεν εκπορεύονται από ένα κέντρο μα ασκούνται κατανεμημένα από αμέτρητα σημεία. Οι εξουσιαστικές σχέσεις είναι παρούσες διαρκώς σε κάθε λειτουργία και άρα δεν υπάρχει καμία διάκριση μεταξύ «ιδιωτικού» και «πολιτικού», όπως στην κλασική σοσιαλιστική σκέψη. Η εξουσία στην πραγματικότητα πηγάζει και αναδύεται από τα κάτω, από τις αναρίθμητες, κατανεμημένες και μη γραμμικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ατόμων, αντί να επιβάλλεται από έναν υπερκείμενο καθολικό μηχανισμό όπως το κράτος. Το ζήτημα για τον μεταμοντέρνο αναρχισμό είναι η διατήρηση μίας πλαστικότητας και ευμεταβλητότητας στις σχέσεις εξουσίας στο πεδίο της καθημερινότητας, ώστε να μην αποκρυσταλλώνονται σε παγιωμένες, ασύμμετρες σχέσεις κυριαρχίας. Επομένως «όπως η εξουσία είναι σχέση, έτσι και η ελευθερία είναι πρακτική» μέσα στην καθημερινή ζωή. Ο μεταμοντέρνος αναρχισμός επικαλύπτεται σε κάποιον βαθμό με τον μετααριστερό, τον εξεγερσιακό και τον πράσινο αναρχισμό, αποτελώντας έτσι σημαντική συνιστώσα του νεότερου αναρχισμού.

Εξεγερσιακός αναρχισμός

Ο σύγχρονος εξεγερσιακός αναρχισμός εμφανίστηκε στην Ιταλία κατά τα μολυβένια χρόνια (περίπου από το 1968 ως τις αρχές της δεκαετίας του 1980). Έχει τις βάσεις του σε ορισμένες παλαιότερες αντιοργανωτικές τάσεις του αναρχοκομμουνισμού και στον ιλλεγκαλισμό των αρχών του εικοστού αιώνα. Στηρίζεται στην απόρριψη των μόνιμων δομών οργάνωσης και αντιπροτείνει τη δράση μέσα από παροδικές ομάδες συνάφειας και αυτόνομες ζώνες στο εσωτερικό των αστικών κέντρων (π.χ. καταλήψεις), οι οποίες λειτουργούν ως εστίες κατανεμημένης αυτοδιαχείρισης, ελεύθεροι χώροι στέγασης, νησίδες οικοδόμησης μη εμπορευματικών σχέσεων και δραστηριοτήτων (οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών, καλλιτεχνικών κλπ), ορμητήρια ενεργειών κατά κρατικών ή καπιταλιστικών συμβόλων και κέντρα μίας εναλλακτικής, αντιιεραρχικής κοινωνικοποίησης για τους συμμετέχοντες. Κύριο χαρακτηριστικό του εξεγερσιακού αναρχισμού είναι η έμφαση στη διαρκή άμεση δράση και σύγκρουση με το κράτος αντί για τη ρητορική προπαγάνδα. Οι εξεγερσιακοί βλέπουν στην καθημερινή ανυπακοή και εξέγερση τον σπόρο της πραγματικής επανάστασης, στόχος της οποίας θα πρέπει να είναι η άνθιση της ατομικότητας του καθενός μέσα από συνθήκες ισότητας πρόσβασης στους οικονομικούς πόρους. Έτσι, σε αντίθεση με τον παραδοσιακό σοσιαλισμό, δεν γίνεται αυστηρός διαχωρισμός μεταξύ προεπαναστατικής και μετεπαναστατικής δράσης ή κοινωνικού γίγνεσθαι.

Μεταριστερός αναρχισμός

Ο μεταριστερός αναρχισμός σχηματίστηκε με επίκεντρο την κριτική στον «αριστερίστικο» κλασικό κοινωνικό αναρχισμό και τη σύνδεσή του με το εργατικό κίνημα και τις πρακτικές του. Οι μεταριστεροί συνήθως είναι θεωρητικά επηρεασμένοι τόσο από ορισμένες πτέρυγες του αναρχοκομμουνισμού, όσο και από κάποιους αναρχοατομικιστές (π.χ. τον Μαξ Στίρνερ). Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η απόρριψη παντός τύπου τυπικής οργάνωσης (π.χ. σε συνδικάτα) ως ιεραρχικής πρακτικής,[78] η άρνηση της αρχής της πλειοψηφίας σε αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες χάριν της αρχής της συναίνεσης και η στηλίτευση της επικέντρωσης του κοινωνικού βίου στη λειτουργία της οικονομίας, μέσω καταπιεστικών θεσμών όπως η υποχρεωτική εργασία και το σύστημα αξιών που απορρέει από αυτήν.[79] Συνήθως στον λόγο τους απορρίπτουν τη δημοκρατία (είτε πλειοψηφική-άμεση, είτε αντιπροσωπευτική-φιλελεύθερη) ως εξουσιαστικό πολιτικό σύστημα, βασισμένο σε έναν εκ των προτέρων αποδεκτό διαχωρισμό μεταξύ των πολιτικών υποκειμένων ο οποίος κάνει απαραίτητη την ψηφοφορία, εφικτή τη «δικτατορία της πλειοψηφίας» και σχεδόν αδύνατη την πραγματική επαναστατική ανατροπή. Αντιπροτείνουν δίκτυα αυτοτελών συνελεύσεων που λειτουργούν συναινετικά και χωρίς αυστηρές δεσμεύσεις δράσης για τις μειοψηφίες, συνήθως όμως με κάποιες πλειοψηφικές δικλείδες ασφαλείας. Ο μεταριστερός αναρχισμός επικαλύπτεται σημαντικά με τον εξεγερσιακό, τον μεταμοντέρνο και με ορισμένες όψεις του πράσινου αναρχισμού.

Εκπαίδευση και αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι ιδέες της αναρχίας, από την εποχή του William Godwin το 1783 έχουν βρει εφαρμογή, περισσότερο από κάθε άλλο κίνημα, στην εκπαίδευση, στις ιδέες και αρχές της.[80].

O Godwin έγραφε:πως η μοντέρνα εκπαίδευση όχι μόνο διεφθείρει την καρδία της νεολαίας μας μέσω της σκηρής σκλαβίας που τους καταδικάζει, αλλά υποσκάπτει και την λογική τους, με τις ανοησίες με τις οποίες τους κατακλίζουν με την πρώτη ευκαιρία, και τους δίνονται ελάχιστες ευκαιρίες για να εξερευνήσουν τις δυνατότητες τους ή να ακολουθήσουν τα ενδιαφέροντα τους. Συνέχιζε πως «’’δεν υπάρχει στο κόσμο πιο αξιολύπητο πλάσμα από ενα μαθητή ο οποίος τρέμει κάθε βλέμα του καθηγητή και παρακολουθεί με αγωνία και αβεβαιότητα τα καπρίτσια του παιδαγωγού»’’[81]

O Godwin, υπήρξε κάθετα εναντίον της δημόσιας παιδείας παρεχόμενης από το κράτος, κάτι το οποίο τον έφερε σε αντίθεση με το υπόλοιπο προοδευτικό ρεύμα και τους ηγέτες της γαλλικής επανάστασης. Για αυτό επικαλέστεικε 3 λόγους: α)Τα σχολεία θα διδάσκουν υλικό ώστε να συντηρείται το δημόσιο συστημα σύστημα, δηλαδή θα διδάσκουν στα παιδιά την προκαταληψη και πως να σκύβουν σε άρχοντες. β) το δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης δεν θα είναι ικανό να παρέχει ποιοτική εκπαίδευση, και γ) θα χρησιμοποιείται η εκπαίδευση απο την κυβέρνηση για να ενδυναμώσει την θέση της.[82]

Με την Νέα Αριστερά [δ] συνενώθηκαν τροποντινά αναρχικές και μαρξιστικές θεωρίες. Ένα από τα σημαντικότερα παρακλάδια ήταν το κίνημα του deschooling. Σύμφωνα με τους αναρχικούς σε αυτό το κίνημα, το εκπαιδευτικό σύστημα δεν εκπαιδεύει, αντιθέτως δίνει πιστοποιητικά για την βιομηχανική κοινωνία και αυτό συμβαίνει στα καπιταλιστικά κράτη, όπως συνέβαινε και στα κομμουνιστικά. Το επίσημο σχολικό σύστημα πρέπει να αντικατασταθεί με ένα αποκεντρωμένο πλέγμα εθελοντικών οργανώσεων όπου ο καθένας παίρνει την εκπαίδευση του στα χέρια του. [83]

Η αναρχική προσέγγιση στην εκπαίδευση επέδρασε περισσότερο από κάθε άλλο τομέα στην ζωή.[84]

Αναρχία και βία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η προσέγγιση της βίας από αναρχικούς υπήρξε πολύπλοκη καθώς υπάρχουν αρκετές και συχνά αντιφατικές απόψεις ανάμεσα τους. Θέματα σχετικά με την βία παραμένουν ανοικτά και σήμερα. Στο παρελθόν φαίνεται πως οι υπερασπιστές της χρήσης βίας ήταν η κυρίαρχη τάση αλλά πάντα υπήρχε και ισχυρό ρεύμα εναντίον της χρήσης βίας.[85]. Μια άποψη υποστηρίζει πως οι αναρχικοί δίνουν έμφαση στην ενότητα του σκοπού και των μέσων, πράγμα που εξηγεί γιατί υπάρχει σημαντική αλληλοεπικάλυψη μεταξύ αναρχικών και πασιφιστών.[86]

Οι αναρχικοί που εναντιώνονται τον αναρχοπασιφισμό, συνήθως υπερασπίζονται την ‘’άμεση δράση’’ η οποία περιλαμβάνει από σαμποτάζ εώς αλλα ήδη πολιτικής βίας, συμπεριλαμβανομένης και της τρομοκρατίας. Η Έμμα Γκλόλντμαν για παράδειγμα υπερασπίστηκε την ιδέα του αντι-καπιταλιστικού σαμποτάζ καθώς «…’’είναι ηθικό καθώς βοηθά την κοινωνία να ξεφορτωθεί τον χειρότερο της εχθρό, τον πιο επιζήμιο παράγοντα της κοινωνικής ζωής…’’». Η Έμμα Γκόλντμαν αργότερα έγινε πιο ήπια στο θέμα της βιας, αποδίδοντας την στο κράτος, ένα επιχείρημα το οποίο χρησιμοποίησαν και άλλοι αναρχικοί. Εγραφε η Γκλόντμαν: ‘’«..πιστεύω πως ο Αναρχισμός είναι η μόνη ειρηνική φιλοσοφια , η μόνη κοινωνική θεωρία που βάζει την ανθρώπινη ζωη πάνω από όλα. Ξέρω πως μερικοι αναρχικοί έκαναν πράξεις βίας, αλλά οδηγήθηκαν σε αυτές από τις τρομερές οικονομικές ανισότητες και τις μεγάλες πολιτικές αδικίες κι όχι από τον Αναρχισμό. Κάθε υπάρχων θεσμός βασιζεται πάνω στην βία Ακομη και ο αέρας που αναπνέουμε είναι ποτισμένος με αυτή…’’» [87] Ο Ερρίκο Μαλατέστα, και αυτός υπερασπιστής της χρήσης βίας, έγραφε πως η επανασταση ενάντια στην β΄βια της άρχουσας τάξης, πρέπει να είναι βίαιη. Εξήγησε: Νομίζω πως ένα καθεστώς το οποίο γεννιέται από την βια και συνεχίζει να υπάρχει με την βία, δεν μπορεί να ανατραπεί παρά μόνο την χρήση ανάλογης βίας. [88] Οπως και η Γκολντμαν, ο Μαλατέστα προειδοποίσε για την βία να μην γίνει αυτόσκοπος, και την χαρακτήριζε «αναγκαίο κακό».[89]

H αναρχική βία, η βία του ατόμου κατά του κράτους, μπορεί εύκολα να χαρακτηρισθει εγκληματική ή τρομοκρατική. Το να κυρήξει κανείς πόλεμο στο κράτος, θεωρείται έγκλημα. Για αυτό οι αναρχικοί έχουν ασκήσει κριτικ΄στον νόμο και το νομικό σύστημα, το οποίο προκαλεί εγκληματικότητα. Αυτή η άποψη υπάρχει στους αναρχικούς απο το 1870, όταν εκφράστηκε απο τον Κροπότκιν, και πιο συγχρονα, παρόμοιες ιδέες έχουν εκφραστεί στο έργο του Μισέλ Φουκό. Σύγχρονοι αναρχικοί ισχυρίζονται πως οι μαζικές φυλακίσειςείναι ένα παράδειγμα για το πως η κρατική εξουσία είναι σε αμόκ.[90] H April Carter υποστηρίζει πως υπάρχουν 3 θεμελιώδεις λόγοι γιατί η Αναρχία είναι ασύμβατη με την βία: α)η αναγκαστική συσχέτηση της βίας με το κράτος β) η στενή σχέση της βίας με τον αυταρχισμό και πως ο αναρχισμός υπονοεί την μη βία. [91] Το κράτος είναι έμφυτο με την βία, σύμφωνα με τον βεμπεριανό ορισμό του. Από την στιγμή που οι αναρχικοί απορρίπτουν την εννοια της νομιμότητας σε σχέση με το κράτος, είναι δεσμευμένοι να εναντιόνται κάθε μονοπώλιο άνομης βίας. Η πειστικότητα της επιχειρηματολογίας των αναρχικών έχει αυξηθεί από την χρήση βίας από ορισμένα κράτη (πχ σταλινικό τρόμο) ή την τεράστια καταστροφική δύναμη που κατέχουν κράτη ως αποτέλεσμα της σύγχρονης επιστήμης (πχ ατομική βόμβα). Κατά δεύτερο, οι αναρχικοί που έχουν εξελίξει την αντι-αυταρχική φιλοσοφία, δεν μπορουν να αγνοήσουν τον κοινωνιολογικό σύνδεσμο μεταξύ βίας και αυταρχισμύ. Οι στρατοί, οι οποίοι είναι σχεδιασμένοι για να εφαρμόζουν βία, είναι αυταρχικοί και ιεραρχικοί οργανισμοί. Το αποτέλεσμα ενός πολέμου επιπλέον, ιδίως ενός μαρκοχρόνιου εμφυλίου πολέμου, μπορεί να καταλήξει σε αυταρχικές δομές. Τέλος, οι αξίες του αναρχισμού ειναι βασικά μη συμβατές με την αφαίρεση ζωής ή πρόκλησης τραυματισμού.[92]. Ο Amster Rantall, σημειώνει πως οι αναρχικοί έχουν επεκτείνει τον ορισμό της βίας μετατρέποντας τον συνηθισμένο ορισμό της από «σκόπιμη πρόκληση φυσικής βλάβης σε άλλο πρόσωπο» σε ‘’«...σε άλλο ζωντανό οργανισμό»’’. Επιπλέον διευρύναν το μέσο της βίας, ώστε να συμπεριλαμβάνει και άλλες μορφές ιεραρχίας ή κυριαρχίας, περιορίζοντας την ελευθερία ή τις επιλογές του δέκτη.[93] O Rantall επιπλέον επικαλείται την April Carter Το αντικαπιταλιστικό κίνημα έχει αλλάξει την σύγχρονη εποχή από την παραδοσιακή μορφή που λάμβανε η αντιπαράθεση του με το κράτος. Βασίζεται πλέον κυρίως στην μαζική δράση, αλλά χωρίς να στηρίζεσται στην φυσική βια για να αντιμετωπίσει κρατικούς θεσμους. Σε αυτές τις κινητοποιήσεις συμμετέχουν ανθρωποι διαφορετικού βαθμού αναρχικής συνειδησης, πράγμα που θολώνει την διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην εξέγερση, την επανάσταση και το εγκλημα.[94] Ωστόσο το ερώτημα της βίας παραμένει ανοικτό στις σύγχρονες συζητήσεις ανάμεσα στους αναρχικούς. Ορισμένοι υποστηρίζουν πως η βία είναι αναγκαία, καθώς ένα βίαιο καθεστώς όπως το κράτος, μόνο με βία μπορεί να καταληθεί. Άλλοι σημειώνουν πως το κράτος θα είναι πάντα καλύτερο στην χρήση βίας και δεν μπορεί να ανατραπεί το κράτος με χρήση βίας. Ορισμένοι άλλοι υποστηρίζουν μια πιο ‘’εξελικτική’’ παρα επαναστατική γραμμή, απορρίπτοντας τόσο την έμπρακτη προπαγάνδα ή τον «μαζικό αγωνα των εργατών» και υιοθετούν μια εναλλακτική προσέγγιση ώστε να δημιουργηθουν οι νέες σχέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους και δομές για να αντικατασταθεί το κράτος. [95]

Αναρχισμός στήν/και Τέχνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι βασικές έννοιες του αναρχισμού -ελευθερία, αλληλεγγύη, ισότητα- έχουν επιρρεάσει καλλιτέχνες σε βάθος χρόνου. Η Βολταιρίν ντε Κλερ σε μια διάσημη πλέον έκθεση της «’’Αναρχισμός στην Λογοτεχνία»(“Anarchism in Literature”) έχει ανιχνεύσει αναρχικες τάσεις σε ενα πληθος φιλοσόφων και συγγραφέων όπως o Ρεμπελέ, ο Νίτσε, ο Ρουσσώ, Ζολά και Τολστόι. Επίσης, αρκετοί διάσημοι αναρχικοί του 19ου και 20ου αιώνα ήταν παθιασμένοι με την τέχνη, όπως ο Κροπότκιν, η Έμμα Γλόντμαν Camillo Berneri κ.α. Ενώ αναρχικά περιοδική αναδημοσίευαν ποιήματα ή είχαν κάνει την τέχνη το βασικό τους θέμα. H Βολταιρίν ντε Κλερ ξεχώριζε για τα γεμάτα λυρισμό ποιήματα της, στα οποία υμνολογουσε αγωνιστές, μάρτυρες και επαιτιους. .[96]

Στο θέατρο, το έργο της Έμμα Γλόλντμαν, «η κοινωνική σημασία του σύγχρονου δράματος» έκανε γνωστό το έργο του Ερρικου Ιψεν στο αμερικάνικο κοινό. Σύντομα ιδρύθηκαν πειραματικά θέατρα τα οποία η συνέχεια τους φτάνει ως την σημερινή εποχή, για παράδειγμα με παραστάσεις του δρόμου στις διαδηλώσεις κατά της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ το 1999. Στο σινεμά, εργά όπως των Georges Méliès Buster Keaton. Luis Buñuel— Jean Vigo, Jacques Prévert κοροϊδευαν τις αυταρχικές ιδέες, τις αρχές και τους άρχοντες. Αναρχικές ιδέες επιρρέασαν και τις εικαστικές τέχνες από την 1910 με την σχολή του δεκαετία του eAshcan School. Το 1960, μια ο νεα αναρχική τέχνη αναπτυχθηκε επιρρεασμένη απο τον εξπρεσσιονισμό και τον σουρρεαλισμό. Ο ιταλός Flavio Constantini μαζί με τους Carlos Cortez, Eric Drooker, and Josh MacPhee Clifford Harper, αναπαρθαχθηκαν μαζικά από αναρχικά περιοδικά. Επίσης οι αμερικάνοι Freddie Baer και James Koehnline είχαν σημαντική συνεισφορά.[96]

Κριτική και αντιρρήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αντιρρήσεις στον αναρχισμό συνοψίζονται σε θέσεις όπως ότι αυτός είναι μηδενιστικός και καταστροφικός, ότι είναι ασταθής και οδηγεί στην εμφάνιση του κρατισμού που διατηρεί την τάξη, ότι είναι ουτοπικός και ότι δεν έχει νόημα ως πολιτική θεωρία αφού απορρίπτει τις πολιτικές δομές.[97]

Μαρξισμός και αναρχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά κανόνα, η σχέση μεταξύ μαρξισμού και αναρχισμού είναι εχθρική, τουλάχιστον μετά τη διάσπαση της Πρώτης Διεθνούς. Η κύρια διαφωνία τους συνίσταται στο ζήτημα του κράτους. Ο αναρχισμός πρεσβεύει την άμεση κατάργησή του. Στο ερώτημα με τι θα αντικατασταθεί, τα ρεύματα που τον απαρτίζουν δεν δίδουν ενιαία απάντηση. Ο μαρξισμός πρεσβεύει ότι, για να καταργηθεί το κράτος, πρέπει προηγουμένως να εξαλειφθούν οι κοινωνικές τάξεις - διαδικασία μακρόχρονη. Θα συντριβεί επαναστατικά η αστική κρατική μηχανή, θα δημιουργηθεί το κράτος της δικτατορίας του προλεταριάτου, θα οικοδομηθεί ο σοσιαλισμός και, μέσα από οξύτατη ταξική πάλη ενάντια στα κατάλοιπα της εκμεταλλευτικής κοινωνίας και στις συνθήκες που αναγεννούν το ταξικό σύστημα, θα διαμορφωθούν οι όροι για τον πλήρη κομμουνισμό. Οι αναρχικοί απαντούν ότι αν δεν καταργηθεί εξαρχής το κράτος, τούτο δεν πρόκειται να συμβεί ποτέ. Οι μαρξιστές, πατώντας πάνω στη γραμμική και νομοτελειακή σύλληψη της Ιστορίας που περιέγραψε ο Μαρξ, ανταπαντούν ότι αυτή είναι η μόνη ιστορικά δυνατή λύση και ότι ο δρόμος που προτείνουν οι αναρχικοί είναι ουτοπικός και καταδικασμένος να ηττηθεί από την αναμενόμενη αστική αντεπανάσταση.

Η διαφωνία μεταξύ μαρξισμού και αναρχισμού στο ζήτημα του κράτους ανάγεται στη διαφορετική αντίληψη εκ μέρους τους του κοινωνικού γίγνεσθαι. Ο πρώτος θεωρεί ότι η διάσπαση της κοινωνίας σε αλληλοσυγκρουόμενες τάξεις (οικονομικά καθοριζόμενες μέσω του αντικειμενικού κριτηρίου της κατοχής των μέσων παραγωγής) οδήγησε νομοτελειακά στην εμφάνιση του κράτους, ότι το κράτος, επομένως, είναι παράγωγο της ταξικής κοινωνίας και ότι αν αυτή εκλείψει, εκείνο δεν θα έχει κανέναν λόγο ύπαρξης. Μέχρι να συμβεί αυτό πρέπει να εγκαθιδρυθεί η δικτατορία του προλεταριάτου, καθώς ο μαρξισμός δεν βλέπει το εκάστοτε κράτος παρά ως πολιτικό εργαλείο στα χέρια μίας εκ των δύο αντιμαχόμενων κοινωνικών τάξεων: των αστών και των προλετάριων (εργατική τάξη). Ο αναρχισμός αντίθετα, χωρίς απαραιτήτως να απορρίπτει πλήρως τον ιστορικό υλισμό ή τον στρατηγικό επαναστατικό ρόλο των εργαζομένων, υποβαθμίζει τον ρόλο της οικονομίας στην κοινωνία και στην Ιστορία, βλέποντας ως πιο θεμελιώδες στοιχείο από το οικονομιστικό μαρξιστικό ταξικό δίπολο την αντίθεση μεταξύ εξουσιαστικών, ιεραρχικών, κάθετων πολιτικοκοινωνικών δομών από τη μία και ελευθεριακών, αυτοοργανομένων, οριζόντιων πολιτικοκοινωνικών δομών από την άλλη. Οι αναρχικοί θεωρούν τη μαρξιστική έννοια του μεταβατικού «σοσιαλιστικού κράτους» αντίφαση εν τοις όροις, καθώς το κράτος για αυτούς προϋποθέτει εγγενώς την καταπίεση κάποιων μέσω ανισοκατανομής της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ισχύος.

Mία συνηθισμένη κριτική των μαρξιστών απέναντι στον σύγχρονο αναρχισμό είναι ο «φετιχισμός της σύγκρουσης» με τις κρατικές δυνάμεις καταστολής.[98] Ωστόσο η τακτική του μαύρου μπλοκ δεν συναντάται αποκλειστικά στον εξεγερσιακό αναρχισμό.

Μία άλλη έκφραση αυτών των αντιθέσεων είναι η τάση των μαρξιστών να οργανώνονται σε ιεραρχικά πολιτικά κόμματα τα οποία αναλαμβάνουν την προετοιμασία της σοσιαλιστικής επανάστασης και την κατάλληλη «επαναστατική διαπαιδαγώγηση και συνειδησιακή αφύπνιση» της εργατικής τάξης, ενώ συμμετέχουν νομότυπα σε κοινοβουλευτικές εκλογές. Την ίδια στιγμή οι αναρχικοί αντιτίθενται σε κάθε είδους, νόμιμη ή παράνομη, ιεραρχική κομματική οργάνωση στο πλαίσιο μίας κοινοβουλευτικής αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, αρνούμενοι να τη νομιμοποιήσουν εμμέσως κατ' αυτόν τον τρόπο. Ορισμένοι μαρξιστές ανταπαντούν υποστηρίζοντας ότι ένα μαζικό κόμμα τοποθετημένο στην ηγεσία της επανάστασης είναι απαραίτητο προκειμένου να οργανωθεί σωστά η καθεστωτική ανατροπή, φέρνοντας κάποιες φορές ως παράδειγμα την αποτυχία της Γερμανικής Επανάστασης. Σε αντίθεση με τους λενινιστές ωστόσο, οι ελευθεριακοί μαρξιστές (οι οποίοι μπορούν να συμπεριληφθούν στον ελευθεριακό σοσιαλισμό, όπως και τα κλασικά κινήματα κοινωνικού αναρχισμού) ερμηνεύουν το έργο του Μαρξ υπό ένα πρίσμα περισσότερης έμφασης στην εργατική αυτοοργάνωση και αυτοδιεύθυνση, χωρίς άκαμπτες κομματικές εξαρτήσεις.

Οι περισσότεροι μαρξιστές είναι ακόμα εχθρικότεροι απέναντι στον σύγχρονο (κατά κύριο λόγο μετααριστερό και εξεγερσιακό) αναρχισμό, ο οποίος κατ' αυτούς έχει αποστασιοποιηθεί από το εργατικό κίνημα και έχει αποκτήσει ατομικιστικά στοιχεία τα οποία δεν στοχεύουν στην κοινωνική χειραφέτηση αλλά στην παροδική «εκτόνωση» των συμμετεχόντων, με αποτέλεσμα την εύκολη ενσωμάτωσή του στο κατεστημένο και την πολιτική αδρανοποίησή του.[99] Παρόμοια κριτική έχουν ασκήσει και ελευθεριακοί συγγραφείς που τοποθετούνται εγγύτερα στον κλασικό κοινωνικό αναρχισμό (π.χ. ο Μάρεϊ Μπούκτσιν,[100] ο Τάκης Φωτόπουλος[101] κ.α.), αλλά ορισμένοι μαρξιστές προεκτείνουν την κριτική τους ως το σημείο να χαρακτηρίζουν τον αναρχισμό εργαλείο «που αξιοποιείται κατά καιρούς από το καπιταλιστικό κατεστημένο όχι μόνο για να προκαλέσει σύγχυση συνειδήσεων, αλλά και να ενοχοποιήσει το κομμουνιστικό κίνημα».[102] Άλλοι, θετικά διακείμενοι προς τον ελευθεριακό χώρο, πιστεύουν ότι ο αναρχισμός συνηθίζει να τοποθετείται κριτικά, με δογματικό τρόπο, απέναντι σε μία διαστρεβλωμένη εκδοχή του μαρξισμού,[99] ή αναζητούν μία τακτική προσέγγισης και συνεργασίας μαζί του υπό προϋποθέσεις.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αντίφα, Αναρχικοί αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι του αντιφασιστικού κινήματος.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. prima facie, λατινικό για «εκ πρώτης όψεως»
  2. επιστημονολογία είναι o κλάδος της φιλοσοφίας που ασχολείται με την θεωρία της γνώσης.[50] Η επιστημονολογία εξετάζει την φύση της γνώσης, την δικαιολόγηση της και την λογική των πεποιθήσεων.[51]
  3. Αρκετοί αναρχικοί απορρίπτουν τον αναρχοκαπιταλισμό ως πραγματική μορφή αναρχισμού γιατί θεωρούν πως η εκμετάλλευση συνεχίζεται
  4. ’’’Νέα Αριστερά’’’ είναι πολιτικό κίνημα το οποίο εμφανίστηκε στον δυτικό κόσμο τις δεκαετίες του 60 και 70, υποστηρίζοντας πολιτικά και ατομικά δικαιώματα, τον φεμινισμό, δικαιώματα ομοφυλοφίλων, έκτρωσης, επανακαθορισμό σχέσεων φύλου και άλλα

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. McLaughlin 2007, σελ. 59.
  2. Flint 2009, σελ. 27.
  3. Woodcock:ANARCHISM, a social philosophy that rejects authoritarian government and maintains that voluntary institutions are best suited to express man's natural social tendencies
  4. Kropotkin 1910:"In a society developed on these lines, the voluntary associations which already now begin to cover all the fields of human activity would take a still greater extension so as to substitute themselves for the state in all its functions."
  5. Craig 2005, σελ. 14: Anarchism is the view that a society without the state, or government, is both possible and desirable
  6. Sheehan 2003, σελ. 85.
  7. Suissa 2006, σελ. 7:[...] as many anarchists have stressed, it is not government as such that they find objectionable, but the hierarchical forms of government associated with the nation state.
  8. iaf-ifa:The IAF – IFA fights for : the abolition of all forms of authority whether economical, political, social, religious, cultural or sexual.
  9. Kropotkin 1898: That is why Anarchy, when it works to destroy authority in all its aspects, when it demands the abrogation of laws and the abolition of the mechanism that serves to impose them, when it refuses all hierarchical organization and preaches free agreement — at the same time strives to maintain and enlarge the precious kernel of social customs without which no human or animal society can exist.
  10. The Anarchist FAQ Editorial Collective 2017, B.1 Why are anarchists against authority and hierarchy?:anarchists are opposed to irrational (e.g., illegitimate) authority, in other words, hierarchy — hierarchy being the institutionalization of authority within a society
  11. Malatesta, Errico. «Towards Anarchism». MAN! (Los Angeles: International Group of San Francisco). OCLC 3930443. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 November 2012. https://web.archive.org/web/20121107221404/http://marxists.org/archive/malatesta/1930s/xx/toanarchy.htm.  Agrell, Siri (14 May 2007). «Working for The Man». The Globe and Mail. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 May 2007. https://web.archive.org/web/20070516094548/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070514.wxlanarchist14/BNStory/lifeWork/home. Ανακτήθηκε στις 14 April 2008.  «Anarchism». Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Premium Service. 2006. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 December 2006. Ανακτήθηκε στις 29 August 2006. «Anarchism». The Shorter Routledge Encyclopedia of Philosophy: 14. 2005. «Anarchism is the view that a society without the state, or government, is both possible and desirable.». 
  12. McLaughlin 2007, σελ. 28:Anarchists do reject the state, as we will see. But to claim that this central aspect of anarchism is definitive is to sell anarchism short
  13. Proudhon 1849:Anarchy is the condition of existence of adult society, as hierarchy is the condition of primitive society. There is a continual progress in human society from hierarchy to anarchy."
  14. Bakunin 1882:In a word, we reject all legislation, all authority, and all privileged, licensed, official, and legal influence, even though arising from universal suffrage, convinced that it can turn only to the advantage of a dominant minority of exploiters against the interests of the immense majority in subjection to them. This is the sense in which we are really Anarchists.
  15. Armand 1926:In practice, any individual who, because of his or her temperament or because of conscious and serious reflection, repudiates all external authority or coercion, whether of a governmental, ethical, intellectual, or economic order, can be considered an anarchist. Everyone who consciously rejects the domination of people by other people or by the social ambiance, and its economic corollaries, can be said to be an anarchist as well
  16. Brooks 1994, σελ. xi:Usually considered to be an extreme left-wing ideology, anarchism has always included a significant strain of radical individualism, from the hyperrationalism of Godwin, to the egoism of Stirner, to the libertarians and anarcho-capitalists of today.
  17. Kahn 2000.
  18. Moyihan 2007.
  19. Guerin 1970:The anarchists were unanimous in subjecting authoritarian socialism to a barrage of severe criticism. At the time when they made violent and satirical attacks these were not entirely well founded, for those to whom they were addressed were either primitive or "vulgar" communists, whose thought had not yet been fertilized by Marxist humanism, or else, in the case of Marx and Engels themselves, were not as set on authority and state control as the anarchists made out."
  20. Marshall 2010, σελ. 16.
  21. Sylvan 2007, σελ. 231.
  22. McLean & McMillan 2003, Anarchism.
  23. Ostergaard, Anarchism, σελ. 14.
  24. Kropotkin 2002, σελ. 5.
  25. Fowler 1972.
  26. Graham, Robert (2005). «Preface». Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism. Montréal: Black Rose Books, σελ. xi–xiv. ISBN 1-55164-250-6. http://www.blackrosebooks.net/anarism2.htm. Ανακτήθηκε στις 2010-08-11. 
  27. Harold Barclay, People Without Government: An Anthropology of Anarchism (London: Kahn & Averill, 1982).
  28. Αισχύλος (1926). Herbert Weir Smyth, επιμ. Επτά επί Θήβας. Cambridge. https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CF%80%CF%84%CE%AC_%CE%B5%CF%80%CE%AF_%CE%98%CE%AE%CE%B2%CE%B1%CF%82#v1030. 
  29. 29,0 29,1 Heywood (2003), σελ.
  30. Price (2007), σελ. 3.
  31. Φωτόπουλος (2006). «Το όραμα για εναλλακτική κοινωνία που αναπτύχθηκε μετά την άνοδο της καπιταλιστικής οικονομίας της αγοράς, επικεντρωνόταν στο σοσιαλιστικό προταγμα, όπως αυτό διατυπώθηκε από τις δυο κύριες τάσεις του, τον σοσιαλιστικό κρατισμό που εξέφραζε ο Μαρξισμός και τον ελευθεριακο σοσιαλισμό που εξέφραζε ο αναρχισμός —γεγονός που προκάλεσε και τη διάσπαση στην Πρώτη Διεθνή μεταξύ Μαρξ και Μπακουνιν».
  32. Price (2007), σελ. 6.
  33. Οι αστικές ρίζες του αναρχοσυνδικαλισμού, του Φέραλ Φων
  34. 34,0 34,1 Τσόμσκυ 2000, σελ. 47. Σφάλμα αναφοράς: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTEΤσόμσκυ200047" defined multiple times with different content
  35. Stone 2015, σελ. 1=: Anarchism, like most political ideologies, has long been the subject of vigorous dispute regarding its most fundamental ideals. The ideology gets its name from the Greek word anarchos, which means “without rulers.”
  36. Miller 2017=:Derived from the Greek root (anarchos) meaning “without authority,” anarchism, anarchist, and anarchy are used to express both approval and disapproval
  37. Fiala 2017=:The term anarchism is derived from the negation of the Greek term arché, which means first principle, foundation, or ruling power.
  38. 38,0 38,1 Sheehan 2003, σελ. 25.
  39. Stone 2015, σελ. 1=: In English, anarchy was used as a term of abuse from at least the sixteenth century, denoting a state of chaos.
  40. Stone 2015, σελ. 1=: It was first used in a positive manner by the Frenchman Pierre-Joseph Proudhon, who described himself as an anarchist in his book What Is Property? (1840).
  41. Ward 2004, σελ. 1.
  42. Stone 2015, σελ. 1=:As the term’s etymology implies, all anarchists stand opposed to political relationships of command and obedience, and reject the idea that some people ought to rule while others obey.
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 Fiana 2017.
  44. Stone 2015, σελ. 1=:A political anarchist, however, believes that the world would be better off without states. Here anarchists tend to assume something like the Weberian definition of a state – an organization possessing an effective monopoly on the use of force within a particular geographic territory. Anarchists who reject the current state system (i.e., most of them) do have many disagreements regarding what they would like to see replace it.
  45. Stone 2015, σελ. 1=:One important distinction is between philosophical and political anarchism. Philosophical anarchists deny that states possess legitimate political authority. That is, they deny that the fact that a state has created a law gives that law any special status. One might obey a law because one approves of what it commands. One might also obey for fear of punishment. But the fact that a state created the law – regardless of the nature of the state (democratic, aristocratic, or whatever) – does not provide any special reason for obedience.
  46. Dobos=:“Philosophical anarchism” is the term used to describe this latter position – that there is no prima facie duty to obey the law, even in a just state, (the flip- side of this being that no state is “legitimate” in the sense of enjoying a right to obedience).
  47. 47,0 47,1 47,2 47,3 47,4 47,5 Fiala 2017.
  48. Fiala 2017=:One typical and well-known example of this argument is found in the work of Robert Paul Wolff. Wolff indicates that legitimate authority rests upon a claim about the right to command obedience (Wolff 1970). Correlative to this is a duty to obey: one has a duty to obey legitimate authority. As Wolff explains, by appealing to ideas found in Kant and Rousseau, the duty to obey is linked to notions about autonomy, responsibility, and rationality. But for Wolff and other anarchists, the problem is that the state does not have legitimate authority. As Wolff says of the anarchist, “he will never view the commands of the state as legitimate, as having a binding moral force” (Wolff 1970: 16). The categorical nature of this claim indicates a version of absolute anarchism. If the state’s commands are never legitimate and create no moral duty of obedience, then there can never be a legitimate state. Wolff imagines that there could be a legitimate state grounded in “unanimous direct democracy”—but he indicates that unanimous direct democracy would be “so restricted in its application that it offers no serious hope of ever being embodied in an actual state” (Wolff 1970: 55). Wolff concludes: If all men have a continuing obligation to achieve the highest degree of autonomy possible, then there would appear to be no state whose subjects have a moral obligation to obey its commands. Hence, the concept of a de jure legitimate state would appear to be vacuous, and philosophical anarchism would seem to be the only reasonable political belief for an enlightened man. (Wolff 1970: 17) As Wolff puts it here, there appears to be “no state” that is legitimate. This claim is stated in absolute and a priori fashion, a point made by Reiman in his critique of Wolff (Reiman 1972). Wolff does not deny, by the way, that there are de facto legitimate states: governments often do have the approval and support of the people they govern. But this approval and support is merely conventional and not grounded in a moral duty; and approval and support are manufactured and manipulated by the coercive power and propaganda and ideology of the state.
  49. Dobos=: According to a posteriori philosophical anarchism, no existing state is legitimate or has a right to obedience, but political obligation might be owed to an authority if it satisfied certain conditions. In other words, existing states are illegitimate because of their contingent characters (Simmons 2001: 106). A proponent of this view might, for example, say that residence would generate political obligation if internal succession were allowed and if there were a widely known convention equating residence with consent, but that in so far these conditions do not obtain in any existing state, no existing state is owed obedience (Beran, 1987: 126).A priori philosophical anarchism, by contrast, denies not only the existence, but also the possibility of a legitimate state. There cannot be a duty to obey the law on this view (Edmundson, 2004: 219, Simmons 2001: 105). Robert Paul Wolff endorses this position. Wolff argues that obedience - acting as the law requires just because the law requires it – is incompatible with the overriding duty of each individual to act in accordance with his or her own moral judgment. Differently put, obedience constitutes an abdication of moral autonomy, which is immoral. This precludes citizens from acquiring political obligation no matter what they say or do. We are necessarily free from political obligation and, accordingly, the notion of a legitimate state “must be consigned [to] the category of the round square, the married bachelor, and the unsensed sense-datum” (Wolff 1970: 71). None of this has anything to do with the contingent character of one’s government (Hopton 1998: 601).
  50. Porter 1913, σελ. 501.
  51. Steup 2014.
  52. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα slevin.
  53. Harrison, Kevin and Boyd, Tony. Understanding Political Ideas and Movements. Manchester University Press 2003, p. 251.
  54. "A member of a community," The Mutualist; this 1826 series criticised Robert Owen's proposals, and has been attributed to a dissident Owenite, possibly from the Friendly Association for Mutual Interests of Valley Forge; Shawn Wilburn, 2006, "More from the 1826 "Mutualist"?".
  55. Proudhon, Solution to the Social Problem, ed. H. Cohen (New York: Vanguard Press, 1927), p. 45.
  56. Proudhon, Pierre-Joseph (1979). The Principle of Federation. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-5458-7. «The notion of anarchy in politics is just as rational and positive as any other. It means that once industrial functions have taken over from political functions, then business transactions alone produce the social order.» 
  57. "Communism versus Mutualism", Socialistic, Communistic, Mutualistic and Financial Fragments. (Boston: Lee & Shepard, 1875) William Batchelder Greene: "Under the mutual system, each individual will receive the just and exact pay for his work; services equivalent in cost being exchangeable for services equivalent in cost, without profit or discount; and so much as the individual laborer will then get over and above what he has earned will come to him as his share in the general prosperity of the community of which he is an individual member."
  58. Avrich, Paul. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America, Princeton University Press 1996 (ISBN 0-691-04494-5), p. 6
    Blackwell Encyclopaedia of Political Thought, Blackwell Publishing 1991 (ISBN 0-631-17944-5), p. 11.
  59. "This does not mean that the majority thread within the anarchist movement is uncritical of individualist anarchism. Far from it! Social anarchists have argued that this influence of non-anarchist ideas means that while its "criticism of the State is very searching, and [its] defence of the rights of the individual very powerful," like Spencer it "opens ... the way for reconstituting under the heading of 'defence' all the functions of the State." Section G – Is individualist anarchism capitalistic? An Anarchist FAQ
  60. "The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people."Alexander Berkman. "What Is Communist Anarchism?"
  61. Ostergaard, G. (1991). Thomas Bottomore, επιμ. A Dictionary of Marxist Thought (revised έκδοση). Blackwell Publishing. ISBN 978-0-631-18082-1. https://gruppegrundrisse.files.wordpress.com/2012/06/bottomore-a-dictionary-of-marxist-thought.pdf. 
  62. Κροπότκιν (1892), Αναρχοκομμουνισμός
  63. Morris, Brian. Bakunin: The Philosophy of Freedom. Black Rose Books Ltd., 1993. p. 76.
  64. Rae, John. Contemporary Socialism. C. Scribner's sons, 1901, Original from Harvard University. p. 261.
  65. 65,0 65,1 Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.
  66. Avrich, Paul. 2006. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. p. 5.
  67. Kropotkin, Peter (2007). «13». The Conquest of Bread. Edinburgh: AK Press. ISBN 978-1-904859-10-9. 
  68. Bakunin, Mikhail (1990). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36182-6. «They [the Marxists] maintain that only a dictatorship – their dictatorship, of course – can create the will of the people, while our answer to this is: No dictatorship can have any other aim but that of self-perpetuation, and it can beget only slavery in the people tolerating it; freedom can be created only by freedom, that is, by a universal rebellion on the part of the people and free organization of the toiling masses from the bottom up.» 
  69. Guillaume, James (1876). «Ideas on Social Organization». Ανακτήθηκε στις 3 April 2006. 
  70. Stuart Isaacs. Chris Sparks (2004-05-20). Political Theorists in Context. Routledge. ISBN 978-0-415-20126-1. //books.google.com/books?id=rlGFAgAAQBAJ. 
  71. Rocker, Rudolf. Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice (2004). AK Press. p. 73.
  72. Ryner, Han. «Mini-Manual of Individualism». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 September 2008. What do I mean by individualism? I mean by individualism the moral doctrine which, relying on no dogma, no tradition, no external determination, appeals only to the individual conscience. 
  73. "I do not admit anything except the existence of the individual, as a condition of his sovereignty. To say that the sovereignty of the individual is conditioned by Liberty is simply another way of saying that it is conditioned by itself.""Anarchism and the State" in Individual Liberty
  74. 74,0 74,1 74,2 74,3 «insurgentdesire.org.uk». insurgentdesire.org.uk. Ανακτήθηκε στις 19 November 2012. 
  75. 75,0 75,1 75,2 «"Anarchism, insurrections and insurrectionalism" by Joe Black». Ainfos.ca. 19 July 2006. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 December 2010. Ανακτήθηκε στις 20 September 2010. 
  76. Sheppard (2009), Αναρχισμός vs πρωτογονισμός: Μια διαμάχη.
  77. Καραγεωργάκης, Σταύρος (επ.), Αναρχισμός και Οικολογία, Η οικοαναρχική θεωρία και δράση από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, Ευτοπία, Αθήνα, 2015.
  78. Levine, Kathy. The Tyranny of Tyranny (2005)
  79. Black (1986).
  80. Ward 2004, σελ. 51=:The editors of a well-known anthology of anarchist writings remark that, from the school prospectus issued by William Godwin in 1783 to Paul Goodman’s book of 1964 on Compulsory Miseducation, ‘no other movement whatever has assigned to educational principles, concepts, experiments and practices a more significant place in its writings and activities’.
  81. Ward 2004, σελ. 51=:“In this pamphlet he declared that modern education not only corrupts the heart of our youth, by the rigid slavery to which it condemns them, it also undermines their reason, by the unintelligible jargon with which they are overwhelmed in the first instance, and the little attention that is given to accommodating their pursuits to their capacities in the second. And he added that there is not in the world a truer object of pity than a child terrified at every glance, and watching with anxious uncertainty the caprices of a pedagogue.
  82. Ward 2004, σελ. 52-53=:“Between these two resounding manifestos came Godwin’s best-known book, his Enquiry Concerning Political Justice (1793). In the course of this book he diverged sharply from progressive opinion in Britain and from the Enlightenment philosophers Rousseau, Helvetius, Diderot, and Condorcet, all of whom put forward schemes for national systems of schooling, postulating an ideal state, which in Godwin’s view was a contradiction in terms. He outlined his three major objections thus: ‘’The injuries that result from a system of national education are, in the first place, that all public establishments include in them the idea of permanence . . . public education has always expended its energies in the support of prejudice . . . This feature runs through every species of public establishment; and even in the petty institution of Sunday schools, the chief lessons to be taught are a superstitious veneration for the Church of England, and to bow to every man in a handsome coat . . .Secondly, the idea of national education is founded in an inattention to the nature of mind. Whatever each man does for himself is done well; whatever his neighbours or his country undertake to do for him is done ill. It is our wisdom to incite men to act for themselves, not to retain them in a state of perpetual pupillage . . . Thirdly, the project of a national education ought uniformly to be discouraged on account of its obvious alliance with national government. This is an alliance of a more formidable nature than the old and much contested alliance of church and state. Before we put so powerful a machine under the direction of so ambitious an agent, it behoves us to consider well what we do. Government will not fail to employ it to strengthen its hand and perpetuate its institutions . . . Their views as instigators of a system of education will not fail to be analogous to their views in their political capacity . . . [Even] in the countries where liberty chiefly prevails, it is reasonably to be assumed that there are important errors, and a national system has the most direct tendency to perpetuate those errors and to form all minds on one model.’’
  83. Adams 2001, σελ. 129-30.
  84. Ward 2004, σελ. 61.
  85. Carter 1978, σελ. 320The attitudes to violence within the anarchist tradition are complex and contradictory, and the issue remains contentious among anarchists today. In the past the advocates, or at least the defenders, of violence have predominated. There is, however, also an important strand of anarchist thought which has insisted on the intrinsic importance of nonviolence for anarchism
  86. Fiala 2017:= One significant philosophical and ethical problem for politically engaged anarchists is the question of how to avoid ongoing cycles of power and violence that are likely to erupt in the absence of centralized political power. One suggestion, mentioned above, is that anarchists will often want to emphasize the unity of means and ends. This idea shows why there is some substantial overlap and conjunction between anarchism and pacifism. Pacifist typically emphasize the unity of means and ends. But not all pacifists are anarchists. However, we mentioned above that there is a connection between anarchism and Christian pacifism, as found in Tolstoy, for example.
  87. Fiala 2017:= Objecting to this anarcho-pacifist approach are more militant activists who advocate direct action that can include sabotage and other forms of political violence including terrorism. Emma Goldman explains, for example, that anti-capitalist sabotage undermines the idea of private possession. While the legal system considers this to be criminal, Goldman contends it is not. She explains, it is ethical in the best sense, since it helps society to get rid of its worst foe, the most detrimental factor of social life. Sabotage is mainly concerned with obstructing, by every possible method, the regular process of production, thereby demonstrating the determination of the workers to give according to what they receive, and no more. (Goldman 1913 [1998: 94]) Goldman struggled with the question of violence through the course of her career. Early on she was a more vocal proponent of revolutionary violence. She began to rethink this later. Nonetheless, like other anarchists of her generation, she attributed violence to the state, which she opposed. She writes: I believe that Anarchism is the only philosophy of peace, the only theory of the social relationship that values human life above everything else. I know that some Anarchists have committed acts of violence, but it is the terrible economic inequality and great political injustice that prompt such acts, not Anarchism. Every institution today rests on violence; our very atmosphere is saturated with it. (Goldman 1913 [1998: 59]) Goldman views anarchist violence as merely reactive. In response to state violence, the anarchists often argued that they were merely using violence in self-defense.Υπερασπίζοντας την Ελευθερία’’ Το απόσπασμα με τα ακριβή λόγια της Έμμα Γλόντμαν είναι από το βιβίο, ‘’Εμμα Γλοντμαν’’, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος, έκδοση 2008, μετάφραση Κατερίνα Παπανθανίου. σελ 19
  88. Fiala 2017:= Another defender of violence is Malatesta who wrote that the revolution against the violence of the ruling class must be violent. He explained: I think that a regime which is born of violence and which continues to exist by violence cannot be overthrown except by a corresponding and proportionate violence. (Malatesta 1925 [2015: 48])
  89. Fiala 2017:= Like Goldman, Malatesta warned against violence becoming an end in itself and giving way to brutality and ferocity for its own sake. He also described anarchists as preachers of love and advocates of peace.
  90. Fiala 2017:= Anarchist violence appears as the violence of an individual against the state. It is easy to see why such violence would be characterized as terroristic and criminal. For an individual to declare war against the state and take action to disrupt the state is criminal. And thus anarchists have also been interested in a critique of crime and criminality—arguing that it is the law and the legal system that creates and produces crime and criminality. This critique was advanced by Kropotkin as early as the 1870s, when he called prisons “schools for crime”. Similar ideas are found in Foucault and in more recent criticisms of mass incarceration. Contemporary anarchists will argue that mass incarceration is an example of state power run amok.
  91. Πρότυπο:Havnbps=:There are three preliminary grounds for suggesting that anarchists are committed by their own beliefs to renounce violence: the necessary association of violence with the state; the close links between violence and authoritarianism; and the nonviolence implied by anarchist
  92. Carter 1978, σελ. 321-25.
  93. Rantall 2012, σελ. 49:= Στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου, ο Amster Rantall ασχολείται με το ερώτημα της βίας. Γράφει μεταξυ άλλων: Moreover, even in the ways that anarchists define violence, we can find seeds of ethicality and core principles . Beyond the standard meaning of violence as the " intentional commitment of physical harm to another person, " anarchists often extend the definition to include that it " not injure living creature s " 23; likewise they widen it beyond mere physical incursions to include other forms of oppressive and dominating behavior, such as restricting free dom, limiting ch oices , withhold ing vital res o u rces, inflicting emotional damage, or shaming and humiliating. 24 Uri Gordon offers an intriguing statement along these lines, namely that "an act is violent if its recipient experiences it as an attack or as deliberate endangerment. " 25 In this formulation, the j udgment about whether something is violent rests with the recipient and not the initiator, reflecting anarchism's spirit of autonomy and self-determination.
  94. Sheehan 2003, σελ. 81-82:= Anarchists attack the state in myriad acts of rebellion and disobedience and in countless different ways – symbolically, conspiratorially, publicly, violently, peacefully, surreptitiously, artistically, criminally, legally – always sharing a wish for direct action of one kind or the other. Sometimes, as with the propaganda of the deed at the end of the nineteenth century, the subject of the action is an individual regarded as a representative of the state; sometimes, as with the Angry Brigade in Britain in the 1970s, the physical fabric of an institution or organization is attacked because of what it represents. As will be seen, there have been times when promoting anarchism becomes an all-out military necessity, as during the Spanish Civil War in 1936. The different circumstances of our age see the anti-capitalist movement using mass action, but without relying on physical violence, to confront intra-state institutions. Different levels of consciousness among those attacking the state allow for a broad understanding of what constitutes anarchist direct action, blurring the distinction that many people make between ‘riot and revolt, between crime and revolution’.1 Such a distinction is not always as pertinent to anarchists as it is to professional historians, but this chapter, none the less, restricts itself to attacks on the state that are self-consciously anarchist in inspiration or at least recognizably anarchist in their sensibility.
  95. Randall 2012, σελ. 50-51:=These differing perspectives are often the result of how one frames the issues. Anarchists reject the top-down violence of the state and corpora tions, leading some to argue that people have the right to defend themselves against this violence, while others contend that " v iolence begets violence" no matter who is utilizing it. Some assert that an inherently violent system can only be ta ken down by force, wherea s others point out that force is the one thing the state is actually good at and that no revolution can be won that way. While anarchism is a revolutionary theory, some anarchists work from a more evolu tionary model, rej ecting both the old-school ins urrectionary notion of p ropaga nda by the deed and the quasi-Marxist sense of a widesprea d " workers' struggle "-seek ing instead to construct alternative societal arrangements to replace the pervasive violence of the present system, as Gustav Landauer counseled a century ago: A table can be overturned and a window can be smashed. However, those who believe that the state is also a thing or a fetish that can be overturned or smashed a re sophists and believers in the Word. The state is a social relationship; a certain way of people relating to one another. It can be destroyed by creating new social relationships; i.e. b y people relating t o one another differently . . . . We, who we have imprisoned ourselves in the absolute state, must realize the truth : we are the state ! And we will be the state as long as . . . we have not yet created the institutions necessary for a true community and a true society of human beings.
  96. 96,0 96,1 Miller 2017.
  97. Stanford Encyclopedia of Philosophy, λήμμα Anarchism, 2017
  98. http://www.okde.org/keimena/vk_salonika_270603.htm (ενδεικτικά)
  99. 99,0 99,1 Ulli Diemer, «Anarchism vs. Marxism: A few notes on an old theme», The Red Menace, Vol. 2, No. 2, Άνοιξη 1978.
  100. Social Anarchism or Lifestyle Anarchism: An Unbridgeable Chasm[νεκρός σύνδεσμος]
  101. Φωτόπουλος (2005).
  102. «Μαρξισμός - αναρχισμός». ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ. Ανακτήθηκε στις 2016-06-22. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κλασσική Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύγχρονη Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Marshall, Peter (2010). Demanding the Impossible: A History of Anarchism. Oakland, CA: PM Press. ISBN 978-1-60486-064-1. 
  • Sheehan, Seán (2003). Anarchism. Reaktion Books. ISBN 9781861891693. 
  • Ward, Colin (2004). Anarchism: A Very Short Introduction. Oxford University Press. ISBN 0192804774. 
  • ferraro, D. (1996). Αρχαία Ελλάδα και Αναρχισμός. Ελεύθερος τύπος.  To βιβλίο είναι μετάφραση του ANARCHY 45 (Vol. 4 No. 11) - ‘’ANARCHISM IN GREEK PHILOSOPHY’’ Ferraro, D. et al

Published by Freedom Press London, 1964


Εγκυκλοπαίδιες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περαιτέρω μελέτη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μουτουαλισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Book by Kevin Carson Max Blechman (ed.), Drunken Boat: Art, Rebellion, Anarchy (Brooklyn, NY: Automedia; and Seattle, WA: Left Bank Books, 1984) Murray Bookchin, Post-Scarcity Anarchism (London: Wildwood House, 1974) Alan Carter, A Radical Green Political Theory (London: Routledge, 1999) Howard J. Ehrlich (ed.), Reinventing Anarchy, Again (Edinburgh and San Francisco: AK Press, 1996) Clifford Harper, Anarchy: A Graphic Guide (London: Camden Press, 1987) George McKay (ed.), DIY Culture: Party and Protest in Nineties Britain (London: Verso, 1998) Jon Purkis and James Bowen (eds), Twenty-First Century Anarchism: Unorthodox Ideas for a New Millennium (London: Cassell, 1997) Sean M. Sheehan, Anarchism (London: Reaktion Books, 2003)

Αναρχισμός και βία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

LONDON: PRINTED AND PUBLISHED BY JAMES TOCHATTI, “LIBERTY PRESS,”CHISWICK, W. 1896.Price One Penny.

Ακαδημαϊκά άρθρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Benjamin Franks et Ruth Kinna, « Contemporary British Anarchism », Revue LISA/LISA e-journal [En ligne], vol. XII-n°8 | 2014, mis en ligne le 20 décembre 2014, consulté le 03 septembre 2018. URL : http://journals.openedition.org/lisa/7128 ; DOI : 10.4000/lisa.7128


Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρόσθετη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Βανεγκέμ Ρ. Τρομοκρατία ή Επανάσταση, μετ. Θέμης Μιχαήλ, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Ένγκελς Φρ. Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, μετ. Αθηνά Κυριακοπούλου, Θεμέλιο, 1966
  • Ένγκελς Φρ. Για το κύρος,στο Μαρξ - Ένγκελς «Διαλεκτά Έργα, τόμος Ι, σελ. 766-770, Γνώσεις, χ.χ.
  • Καραγεωργάκης, Σταύρος (επ.), Αναρχισμός και Οικολογία, Η οικοαναρχική θεωρία και δράση από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, Ευτοπία, Αθήνα, 2015.
  • Κροπότκιν Π.Προς τους νέους, μετ. Νίκος Β. Αλεξίου, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Κροπότκιν Π.Αναμνήσεις ενός επαναστάτη, μετ. Γεωργία Γιαννακοπούλου και Βασίλης Τομανάς, Νησίδες, χ.χ.
  • Λένιν Β.Ι. Επαναστατικός τυχοδιωκτισμός, Άπαντα, τόμος 6, σελ. 378-399, Σύγχρονη Εποχή
  • Λένιν Β.Ι. Σοσιαλισμός και Αναρχισμός, ό.π., τόμος 12, σελ. 129-132
  • Λένιν Β.Ι. Κράτος και Επανάσταση, ό.π., τόμος 33, σελ. 1-120
  • Μαλατέστα Ε.Στον δρόμο για την αναρχία, μετ. Βασίλης Τομανάς, Κατσάνος, χ.χ.
  • Μαλατέστα Ε., Μπερνέρι Κ. Η κατάργηση και η εξολόθρευση του κράτους, μετ. Βασίλης Τομανάς, Κατσάνος, χ.χ.
  • Μαρξ Κ., Ένγκελς Φρ. Για τον αναρχισμό, μετ. Τ. Στεργίου, Καζάντζας, 1979
  • Μαρξ Κ. Η Αθλιότητα της Φιλοσοφίας, μετ. Γεωργία Δεληγιάννη-Αναστασιάδη, Αναγνωστίδης, χ.χ.
  • Μαρξ Κ. Κριτική του Προγράμματος της Γκότα, «Διαλεκτά Έργα, τόμος ΙΙ, σελ. 1-42, Γνώσεις, χ.χ.
  • Μπακούνιν Μ. Φεντεραλισμός, σοσιαλισμός, αντιθεολογισμός, μετ. Γιώργος Νταλιάνης, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Μπακούνιν Μ. Για έναν αντιεξουσιαστικό σοσιαλισμό, μετ. Μιχάλης Σιδερίδης, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Μπακούνιν Μ. Η Παρισινή Κομμούνα του 1871 και η ιδέα του κράτους, μετ. Jack Loumala, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Μπούκτσιν Μ., Γουώρντ Κ. Αυθορμητισμός και Οργάνωση, μετ. Νίκος Αλεξίου, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Μπούκτσιν Μ. Ιεραρχία και Κυριαρχία, μετ. Νίκος Β. Αλεξίου, Ελεύθερος Τύπος, 1977
  • Μπούκτσιν Μ. Ο Μαρξισμός σαν αστική κοινωνιολογία, μετ. Νίκος Β. Αλεξίου - Πάνος Τσαχαγέας, Ελεύθερος Τύπος, 1987
  • Προυντόν Π.-Ζ. Τι είναι η ιδιοκτησία;, μετ. Ιάννης Λο Σκόκκο, Αναγνωστίδης, χ.χ.
  • Ρόκερ Ρ. Αναρχισμός και Αναρχοσυνδικαλισμός, μετ. Νίκος Β. Αλεξίου, Ελεύθερος Τύπος, χ.χ.
  • Grossmann, Henry, «Ἀναρχισμός » , Ἠριδανός, 5-6 (1973), σσ. 162-178
  • Ρούσης Γιώργος, Μαρξ - Μπακούνιν για το σοσιαλιστικό κράτος, εκδ.Γκοβόστη.

Δείτε Επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προς υπεράσπιση του Αναρχισμού (βιβλίο)

Ρουβίκωνας (Αναρχική Ομάδα)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άπατρις Μια εφημερίδα του Αναρχικού χώρου στην Ελλάδα.

Διαδρομή Ελευθερίας Εφημερίδα του Αναρχικού χώρου.

Αναρχικό Αρχείο (Anarchy Archives) Μια ιστοσελίδα αφιερωμένη στην ιστορία και την θεωρία του Αναρχισμού.

Ερωτοαπαντησεις σχετικά με τον Αναρχισμό