Φρανσουά Ραμπελαί

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Φρανσουά Ραμπελαί
Francois Rabelais - Portrait.jpg
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
François Rabelais (Γαλλικά)
Γέννηση 1483 ή 1494
Seuilly, Γαλλία
Θάνατος 9 Απριλίου 1553
Παρίσι, Γαλλία
Εθνικότητα Γαλλία
Ψευδώνυμο Alcofrybas Nasier, Séraphin Calobarsy
Υπηκοότητα Γαλλία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Μητρική γλώσσα Μέσα Γαλλικά
Ομιλούμενες γλώσσες Μέσα Γαλλικά[1]
Σπουδές Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα Γιατρός, συγγραφέας, μοναχός, κληρικός
Αξιοσημείωτο έργο Abbaye de Thélème
Gargantua and Pantagruel
Οικογένεια
Γονείς Αντουάν Ραμπελαί
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Φρανσουά Ραμπελαί (François Rabelais, 1483 ή 14949 Απριλίου 1553) ήταν Γάλλος γιατρός και συγγραφέας της Αναγέννησης, γνωστός για τα βιβλία του που περιγράφουν τις περιπέτειες δύο γιγάντων-βασιλιάδων, του Γαργαντούα και του γιου του, Πανταγκρυέλ. Το έργο του επηρέασε βαθιά τη γέννηση και την εξέλιξη του σύγχρονου μυθιστορήματος, παρότι λογοκρίθηκε τόσο από το Πανεπιστήμιο του Παρισιού όσο και από την καθολική εκκλησία. Μέσω της σάτιρας και της σκατολογίας, άσκησε κριτική σε πρόσωπα (όπως στο θεολόγο Ιωάννη Καλβίνο) και σε κοινωνικές δομές της εποχής του, στρέφοντας ένα σημαντικό κομμάτι των καυστικών του σχολίων κατά της Θεολογικής Σχολής της Σορβόννης, που δε δίστασε να κάψει τα έργα του δημόσια[2].

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ακριβής ημερομηνία γέννησης του Φρανσουά Ραμπελαί μας είναι άγνωστη. Σύμφωνα με το Dictionnaire historique του Moréri, όταν πέθανε ήταν 70 ετών[3]. Αυτή η πληροφορία τοποθετεί τη γέννησή του το 1483, στη La Devinière[1], στη Σινόν, παρότι ένα μεγάλο κομμάτι της ερευνητικής κοινότητας, προτείνει και το 1494 ως πιθανό έτος γέννησής του, έπειτα από προσεχτικές αναγνώσεις του έργου του[4]. Ο πατέρας του, Αντουάν Ραμπελαί, ήταν δικηγόρος.

Ήδη το 1511, ο Φρανσουά Ραμπελαί φαίνεται να είναι δόκιμος μοναχός στο Τάγμα των Φραγκισκανών[5]. Το ενδιαφέρον του για την κλασική αρχαιότητα, καθώς και η «εξαιρετική γνώση»[6] των αρχαίων ελληνικών και των λατινικών, του επέτρεψαν να μελετήσει μια σειρά αρχαίων κειμένων, η επιρροή των οποίων είναι φανερή στο σύνολο του έργου του, αλλά και να αλληλογραφήσει με μερικές από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, όπως τον ανθρωπιστή Γκιγιόμ Μπουντέ. Το 1524 ή το 1525, γίνεται δεκτός στο Τάγμα των Βενεδικτίνων, το οποίο έχει τη φήμη του πιο «ελεύθερου» τάγματος, που ενθαρρύνει την πνευματική εργασία και την ενασχόληση με τους κλασικούς[7].

Λίγα χρόνια αργότερα, εγκαταλείπει το τάγμα, προκειμένου να ολοκληρώσει τις σπουδές του στη φημισμένη Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μονπελιέ. Παίρνει το πτυχίο του το 1530, έπειτα από μόλις μερικές εβδομάδες εντατικής φοίτησης[8] και ξεκινά να εργάζεται ως γιατρός στο νοσοκομείο Hôtel-Dieu στη Λυών. Εκεί εκδίδεται το 1532, το βιβλίο Πανταγκρυέλ (Pantagruel) με το ψευδώνυμο Alcofrybas Nasier και γνωρίζει μεγάλη επιτυχία[9]. Παρά την επιτυχία, το βιβλίο δέχεται σφοδρή κριτική από τους θεολόγους της συντηρητικής Θεολογικής Σχολής της Σορβόννης. Θα ακολουθήσουν άλλα τρία βιβλία που περιγράφουν τις περιπέτειες του Πανταγκρυέλ και του Γαργαντούα. Το Τρίτο Βιβλίο (Tiers Livre) που εκδίδεται το 1546 στο Παρίσι είναι και το πρώτο που φέρει το αληθινό όνομα του Φρανσουά Ραμπελαί, καθώς και τη σφραγίδα του βασιλιά και την άδειά του για την έκδοση[10]. Το Τέταρτο Βιβλίο (Quart Livre) εκδίδεται το 1552, επίσης με βασιλική σφραγίδα, αλλά η κυκλοφορία του διακόπτεται για δεκαπέντε ημέρες, έπειτα από αίτημα της Θεολογικής Σχολής της Σορβόννης[11].

Ο Φρανσουά Ραμπελαί πεθαίνει το Μάρτιο του 1553. Στα επιταφολόγια της εκκλησίας του Αγίου Παύλου, ως ημερομηνία θανάτου του αναφέρεται η 9η Απριλίου 1553[12]. Έντεκα χρόνια μετά το θάνατό του, θα εμφανιστεί το υποτιθέμενο Πέμπτο Βιβλίο (Cinquiesme Livre), η πατρότητα του οποίου θα αμφισβητηθεί έντονα.

Εκτός του συγγραφικού του έργου, ο Φρανσουά Ραμπελαί ασχολήθηκε και με τις μεταφράσεις αρχαίων κειμένων (τον Αύγουστο του 1532 μετέφρασε έργα του Ιπποκράτη και του Γαληνού στα λατινικά) και δημοσίευσε πολλούς καζαμίες, για να σατιρίσει την πεποίθηση των ανθρώπων ότι μπορούν να γνωρίζουν το μέλλον[9]. Επίσης, διετέλεσε προσωπικός γιατρός και γραμματέας του κληρικού και διπλωμάτη Jean du Bellay και τον ακολούθησε σε διπλωματικές αποστολές στην Ιταλία, η πρώτη από τις οποίες πραγματοποιήθηκε το 1534[13].

Έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Pantagruel (1532)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρώτο βιβλίο των περιπετειών του γίγαντα Πανταγκρυέλ που εκδίδει ο Ραμπελαί με το ψευδώνυμο Alcofrybas Nasier (αναγραμματισμός του ονόματός του) στη Λυών. Το όνομα του ήρωα, θυμίζει αυτό του νάνου Penthagruel, μίας φιγούρας της λαϊκής κουλτούρας, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, έριχνε αλάτι στα στόματα των μεθυσμένων, προκειμένου να στεγνώσει ο οισοφάγος τους και να ξυπνήσουν για να προετοιμαστούν για νέα μεθύσια[14].

Το έργο αφηγείται την παιδική ηλικία, την εφηβεία, τις σπουδές και τις περιπέτειες του Πανταγκρυέλ, ενός γίγαντα από βασιλική γενιά, και του πολυμήχανου αλλά δειλού φίλου του, Πανούργου (Panurge). Στο εξώφυλλο, αναφέρεται ότι ο Πανταγκρυέλ είναι ο γιος του βασιλιά-γίγαντα Γαργαντούα – πρόκειται για σαφή αναφορά στο ανώνυμο έργο Τα μεγάλα και ανεκτίμητα χρονιά του μεγάλου και τρανού γίγαντα Γαργαντούα (Grandes et Inestimables Cronicques : du grant et énorme geant Gargantua) το οποίο, αν και δε διέθετε «μεγάλη λογοτεχνική αξία», σύμφωνα με το μελετητή του Ραμπελαί Michael Screech, μοιάζει να αποτελεί άμεση πηγή για τις περιπέτειες του Πανταγκρυέλ[15]. Μία άλλη πηγή αποτελούν τα ιπποτικά μυθιστορήματα της εποχής, τα οποία περιγράφουν αναλυτικά την ανατροφή, τις αρετές καθώς και το ταξίδι του ήρωα, ο οποίος στο τέλος πρέπει να σώσει το βασίλειο από τον εχθρό. Στον Pantagruel συναντάμε όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά, αλλά με μία παρωδική χροιά, η οποία κυριαρχεί σε όλο το έργο. Πρόκειται, το δίχως άλλο, για μία έντονα κριτική ματιά στο είδος του ιπποτικού μυθιστορήματος και στα λογοτεχνικά έργα, γενικότερα.


Οι ιδέες του Ανθρωπισμού και της Αναγέννησης κυριαρχούν σε όλο το βιβλίο, το οποίο είναι επίσης επηρεασμένο από την αρχαία ελληνορωμαϊκή γραμματεία· ο Λουκιανός αναφέρεται συχνά ως βασική πηγή του έργου του Ραμπελαί. Το γράμμα το οποίο στέλνει ο Γαργαντούας στο γιο του, γεμάτο συμβουλές για τις σπουδές και για τη ζωή, θεωρείται ότι αποτελεί ένα μανιφέστο του Ανθρωπισμού.

Το βιβλίο περιλαμβάνει πολλές κωμικές σκηνές που ασκούν έντονη κριτική στην εποχή του Ραμπελαί: από το νέο από τη Λιμόζ που παριστάνει τον Παριζιάνο[16] και τον Πανούργο που μιλάει σε πολλές γλώσσες προτού απαντήσει στις ερωτήσεις του Πανταγκρυέλ στα γαλλικά[17], ως τον πνιγμό του αντίπαλου στρατού σε μία θάλασσα από ούρα και τη φωτιά στο στρατόπεδό τους[18], ο Ραμπελαί δημιουργεί έναν καρναβαλικό κόσμο, γεμάτο σκατολογικές αναφορές προκειμένου να ασκήσει κριτική σε αυτά που θεωρεί κακώς κείμενα της εποχής του. Εξαιρετικά γνωστές είναι δύο σκηνές του βιβλίου: στην πρώτη, ο χαρακτήρας Επιστήμων επιστρέφει από τον κόσμο των Νεκρών και τον περιγράφει[19] ενώ στη δεύτερη, ο αφηγητής μπαίνει μέσα στο γιγάντιο στόμα του Πανταγκρυέλ και γνωρίζει ένα στρατό που κατοικεί εκεί[20].


Gargantua (1535)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το δεύτερο βιβλίο των Χρονικών του Ραμπελαί περιγράφει τη ζωή του πατέρα του Πανταγκρυέλ, του πανίσχυρου Γαργαντούα και, παρότι αφηγείται γεγονότα προγενέστερα του πρώτου βιβλίου, εκδόθηκε αργότερα. Το βιβλίο ακολουθεί τη ζωή του Γαργαντούα με έναν τρόπο παρόμοιο με τον Πανταγκρυέλ, περιγράφοντας τη γέννηση, την εκπαίδευση και τα ταξίδια του, καθώς και την τελική μάχη.

Το δεύτερο βιβλίο των χρονικών του Ραμπελαί εκδίδεται το 1534 και περιγράφει τη ζωή του πατέρα του Πανταγκρυέλ, του πανίσχυρου Γαργαντούα, βασιλιά της Ουτοπίας, . Πρόκειται για ένα μοντέλο πολύ συχνό στα ιπποτικά μυθιστορήματα της εποχής, το οποίο ο Ραμπελαί χρησιμοποιεί για λόγους κριτικής και παρωδίας. Μεταφράστηκε στα Ελληνικά από τον Σπύρο Σκιαδαρέση (αποσπάσματα - "COLLECTION d’ INSTITUTE FRANÇAIS d’ ATHENES", 1950) και από τον Φίλιππο Δρακονταειδή ("Πατάκης", 1988).

Le Tiers Livre[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ολόκληρος ο τίτλος: Tiers Livre des faits et dits Héroïques du noble Pantagruel... (Τρίτο βιβλίο των ηρωικών έργων και λόγων του ευγενούς Πανταγκρυέλ...).

Το "Τρίτο βιβλίο" των περιπετειών του Πανταγκρυέλ, του Γαργαντούα και των φίλων τους, είναι το πρώτο από τα χρονικά που εκδίδεται με το πραγματικό όνομα του Φρανσουά Ραμπελαί το 1546, υπό βασιλική προστασία (privilège du roi), την οποία ζήτησε ο Ραμπελαί για να προστατεύσει το βιβλίο του από τις επιθέσεις που δεχόταν και, ιδίως, από τη λογοκρισία της Σορβόννης[21]. Διαφέρει ριζικά από τα δύο πρώτα, τόσο σε μορφή όσο και σε περιεχόμενο, καθώς δεν πρόκειται για την περιγραφή ενός ταξιδιού του ήρωα, αλλά των προσπαθειών του Πανούργου να παντρευτεί. Η διαλογική μορφή του κειμένου, που ανακαλεί τους πλατωνικούς διαλόγους, θέτει υπό αμφισβήτηση την παραδοσιακή μορφή των μυθιστορημάτων και αποτελεί μία κριτική του Ραμπελαί.

Le Quart Livre[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ολόκληρος ο τίτλος: Le Quart Livre des faits et dits Héroïques du noble Pantagruel (Το τέταρτο βιβλίο των ηρωικών έργων και λόγων του ευγενούς Πανταγκρυέλ).

Το "Τέταρτο βιβλίο" των περιπετειών του Πανταγκρυέλ, του Γαργαντούα και των φίλων τους, εκδίδεται το 1552 και περιγράφει τη συνέχεια των προσπαθειών του Πανούργου να μάθει αν πρέπει να παντρευτεί, η οποία οδηγεί τους ήρωες σ'ένα μεγάλο ταξίδι στις πηγές της γνώσης. Στο βιβλίο περιγράφονται μερικά από τα πιο γνωστά επεισόδια των χρονικών του Ραμπελαί, όπως «τα πρόβατα του Πανούργου»[2].

Le Cinquième Livre[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πατρότητα του "Πέμπτου βιβλίου", που εμφανίζεται εννέα χρόνια μετά το θάνατο του Ραμπελαί, έχει αμφισβητηθεί έντονα από τους ερευνητές, με την πιο σύγχρονη άποψη να κάνει λόγο για μια «διαχείριση» σημειώσεων ή ανολοκλήρωτου έργου του Ραμπελαί, από διορθωτές[22].

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
  1. data.bnf.fr/ark:/12148/cb11920939s. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  2. Lestringant, Frank (2000). Littérature française du XVIe siècle. Paris, σελ. 90-91. 
  3. Rabelais, François (1994). Œuvres complètes. Παρίσι, σελ. LIII. 
  4. Rabelais, François (1994). Œuvres complètes. Παρίσι, σελ. LV. 
  5. Rabelais, François (1994). Œuvres complètes. Παρίσι, σελ. LIX. 
  6. Screech, Michael (1992). Rabelais. Paris: Gallimard, σελ. 31. 
  7. Lestringant, Rieu, Tarrête (2000). Littérature française du XVIe siècle. Paris: PUF, σελ. 89. 
  8. Screech, Michael (1992). Rabelais. Paris: Gallimard, σελ. 37. 
  9. 9,0 9,1 Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Παρίσι, σελ. LXIX. 
  10. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Παρίσι, σελ. LXXXVII. 
  11. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Παρίσι, σελ. LXXXI. 
  12. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Παρίσι, σελ. LXXXI. 
  13. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Παρίσι, σελ. LXX. 
  14. Screech, Michael (1992). Rabelais. Paris, σελ. 55. 
  15. Screech, Michael (1992). Rabelais. Paris, σελ. 53. 
  16. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Paris, σελ. 234. 
  17. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Paris, σελ. 249. 
  18. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Paris, σελ. 315. 
  19. Rabelais, François (1994). Œuvres Complètes. Paris, σελ. 321. 
  20. Rabelais, François (1994). Œuvres. Paris, σελ. 330. 
  21. Screech, Michael (1992). Rabelais. Paris: Gallimard, σελ. 278. 
  22. Lestringant, Rieu, Tarrête (2000). Littérature française du XVIe siècle. Paris: PUF, σελ. 91.