Ζαν Μεσλιέ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ζαν Μεσλιέ
J. Meslier (gravure 1802).jpg
Γέννηση
Mazerny
Θάνατος
Étrépigny
Υπηκοότητα Γαλλία
Ιδιότητα φιλόσοφος και κληρικός
Commons page Πολυμέσα

Ο Ζαν Μεσλιέ (Γαλλικά: Jean Meslier επίσης Mellier, 15 Iουνίου 1664[1] – 17 Ιουνίου 1729), ήταν  Γάλλος Καθολικός ιερέας (αββάς), ο οποίος έγραψε ένα φιλοσοφικό δοκίμιο με σκοπό την προώθηση του αθεϊσμού, το οποίο ανακαλύφθηκε, μετά το θάνατό του. Το κείμενο αυτό περιγράφεται από τον συγγραφέα ως «διαθήκη» για τους ενορίτες του και καταγγελία κάθε θρησκείας.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Μεσλιέ γεννήθηκε στο Mazerny στις Αρδέννες. Άρχισε να μαθαίνει λατινικά από έναν γείτονά του ιερέα το 1678 και τελικά εντάχθηκε σε ιερατική σχολή. Αργότερα ισχυρίστηκε, στον πρόλογο του βιβλίου του, ότι αυτό έγινε για να ευχαριστήσει τους γονείς του. Στο τέλος των σπουδών του, χειροτονήθηκε, και στις 7 Ιανουαρίου 1689 έγινε ιερέας στο Étrépigny, στην Καμπανία. Εκτός από μία  δημόσια διαφωνία με έναν τοπικό ευγενή, στην οποία ενεπλάκη, ο Μεσλιέ ήταν σε όλες τις εμφανίσεις του συμβατικός, και εκτελούσε το λειτούργημά του χωρίς παράπονα ή προβλήματα για 40 χρόνια. Ζούσε σαν άπορος, και τα ελάχιστα χρήματα που διαχειριζόταν τα δώριζε στους φτωχούς.[2]

Όταν ο Μεσλιέ πέθανε, βρέθηκε στο σπίτι του μία εισαγωγική επιστολή η οποία παρέπεμπε σε τρία αντίγραφα ενός χειρόγραφου 633 σελίδων που είχαν κατατεθεί στο αρμόδιο δικαστικό κατάστημα της ενορίας του[3]. Στα χειρόγραφα  κατήγγειλε την οργανωμένη θρησκεία ως «ένα κάστρο στον αέρα» και τη θεολογία ως «άγνοια των φυσικών αιτίων η οποία αποδίδεται σε ένα σύστημα».

Η σκέψη του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη «Διαθήκη» ((Testament), ο Μεσλιέ αποκηρύττει όχι μόνο το συμβατικό Θεό του Χριστιανισμού, αλλά ακόμα και το Θεό της φυσικής θρησκείας των θεϊστών,.[4] Για τον Μεσλιέ, η ύπαρξη του κακού είναι ασυμβίβαστη με την ιδέα ενός καλού και σοφού Θεού.[5] Επίσης αρνήθηκε οποιαδήποτε πνευματική αξία που θα μπορούσε να αποκτηθεί από τον πόνο,[6] και χρησιμοποίησε την επιχειρηματολογία για το σχεδιασμό (argument from design) ενάντια στον Θεό, δείχνοντας τα κακά που έχει επιτρέψει σε αυτόν τον κόσμο.[7] Για τον Μεσλιέ  οι θρησκείες είναι κατασκευάσματα που προωθούνται από την άρχουσα τάξη. Αν και οι πρώτοι Χριστιανοί ήταν υποδειγματικοί στο μοίρασμα των αγαθών τους, ο Χριστιανισμός είχε από καιρό εκφυλιστεί ενθαρρύνοντας την αποδοχή του πόνου και την υποταγή στην τυραννία που ασκούνταν από τους βασιλείς της Γαλλίας: η αδικία εξηγούνταν ως το θέλημα ενός πάνσοφου Θεού.[8] Κανένα από τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται από τον Μεσλιέ ενάντια στην ύπαρξη του Θεού δεν ήταν πρωτότυπο. Στην πραγματικότητα προέρχονταν από βιβλία γραμμένα από ορθοδόξους θεολόγους στη συζήτηση μεταξύ των Ιησουιτών, Καρτεσιανών, και Γιανσενιστών. Η αδυναμία των παραπάνω να συμφωνήσουν σε μια απόδειξη για την ύπαρξη του Θεού ήταν ένας πολύ καλός λόγος για τον Μεσλιέ, για να πειστεί ότι υπήρχαν επιτακτικοί λόγοι για τη μη πίστη στον Θεό.

Η φιλοσοφία του Μεσλιέ ήταν αθεϊστική.[9] Επίσης αρνήθηκε την ύπαρξη της ψυχής και απέρριπτε την ιδέα της ελεύθερης βούλησης. Στο Κεφάλαιο V, ο ιερέας γράφει: «Αν ο Θεός είναι ακατάληπτος στον άνθρωπο, φαίνεται λογικό να μην Τον σκέφτομαι καθόλου». Ο  Μεσλιέ αργότερα περιγράφει τον Θεό ως «χίμαιρα» και υποστηρίζει ότι η υπόθεση του Θεού δεν είναι προϋπόθεση για την ηθική. Στην πραγματικότητα, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «είτε υπάρχει Θεός ή όχι [...] οι άνθρωποι έχουν ηθικά καθήκοντα και θα είναι πάντα έτσι, εφόσον διαθέτουν τη δική τους φύση».

Η Εκκλησία του Étrépigny.

Το πιο γνωστό απόσπασμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πιο διάσημο απόσπασμα του Μεσλιέ αναφέρεται σε κάποιον που «...ευχήθηκε ότι όλοι οι μεγάλοι άνδρες του κόσμου και όλοι οι άρχοντες θα μπορούσαν να κρεμαστούν, και στραγγαλιστούν με τα έντερα των ιερέων.»[10] Ο Μεσλιέ παραδέχεται ότι η δήλωση αυτή μπορεί να φαίνεται ακατέργαστη και σοκαριστική, αλλά δείχνει τι αξίζει στους ιερείς και ευγενείς, όχι για λόγους εκδίκησης ή μίσους, αλλά για την αγάπη της δικαιοσύνης και της αλήθειας.[11]

Εξίσου γνωστή είναι η έκδοση από τον Ντιντερό: «Και [με] τα έντερα του τελευταίου παπά ας στραγγαλίσουμε το λαιμό του τελευταίου βασιλιά.»[12] Κατά τη διάρκεια των πολιτικών ταραχών του Μάη του 1968, οι ριζοσπάστες φοιτητές της Επιτροπής Κατοχής  της Σορβόννης παραφράζοντας τον Μεσλιέ , δήλωναν ότι «Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΔΕΝ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΜΕΝΗ ΜΕΧΡΙ Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΗΣ ΚΡΕΜΑΣΤΕΙ ΜΕ ΤΑ ΕΝΤΕΡΑ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΗ.»[13]

Ο Μεσλιέ, επίσης, επιτέθηκε σφοδρά στην κοινωνική αδικία και σκιαγράφησε ένα είδος αγροτικού πρωτο-κομμουνισμού. Ως εκ τούτου διακήρυττε ότι όλοι οι άνθρωποι ανήκουν σε μια κοινότητα στην οποία ο πλούτος θα αποδίδεται στο κοινό καλό, και ο καθένας θα μπορεί να εργαστεί. Βασισμένες στην αγάπη και την αδελφοσύνη αυτού του είδους οι κοινότητες θα συμμαχούν για να βοηθήσει η μία την άλλη  και να διατηρούν την ειρήνη.[14]

Τα Extrait της Διαθήκης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διάφορες επεξεργασίες περιλήψεων (γνωστές ως extraits) της Διαθήκης τυπώθηκαν και κυκλοφόρησαν, συμπυκνώνοντας το  πρωτότυπο χειρόγραφο πολλών τόμων με προσθήκες οι οποίες μερικές φορές  δεν ήταν γραμμένες από τον Μεσλιέ. Οι περιλήψεις ήταν δημοφιλείς λόγω του μεγέθους και του περίπλοκου ύφους του πρωτοτύπου.

Ο Βολταίρος αναφέρει συχνά τον Μεσλιέ (αναφέρεται σε αυτόν ως ο «καλός παπάς») στην αλληλογραφία του, στην οποία λέει στην κόρη του να τον διαβάσει ξανά και ξανά. Επίσης αναφέρει ότι η διαθήκη του Μεσλιέ είναι μοναδικό έργο, που «κάθε τίμιος άνθρωπος πρέπει να έχει στην τσέπη του.» 

Ο Βολταίρος δημοσίευσε τη δική του λογοκριμένη έκδοση ως Extraits de sentiments de Jean Meslier (πρώτη έκδοση, 1762). H έκδοση του Βολταίρου άλλαξε την ουσία των επιχειρημάτων του Μεσλιέ[15] , έτσι ώστε αυτός να φαίνεται ότι είναι  θεϊστής—όπως ο ίδιος—και όχι άθεος. Ένα άλλο βιβλίο με τίτλο Good Sense (γαλλικά: Le Bon Sens‎),[16] που δημοσιεύτηκε ανώνυμα το 1772, είχε συχνά αποδοθεί στον Μεσλιέ, αλλά στην πραγματικότητα είχε γραφτεί από τον Baron d'Holbach.[17]

Η πλήρης Διαθήκη του Μεσλιέ δημοσιεύθηκε σε αγγλική μετάφραση (από τον Michael Shreve) για πρώτη φορά το 2009.[18]

Κληρονομιά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο σύγχρονος φιλόσοφος Μισέλ Ονφρέ (Michel Onfray) στο βιβλίο του «In Defense of Atheism» (για την Υπεράσπιση του Αθεϊσμού), περιγράφει τον Μεσλιέ ως το πρώτο πρόσωπο που έγραψε ένα πλήρες κείμενο για την υποστήριξη του αθεϊσμού. Ο θεωρητικός του πολιτισμού Ραούλ Βανεγκέμ (Raoul Vaneigem) που ανήκε στην Καταστασιακή Διεθνή εξήρε τον Μεσλιέ για την αντίθεσή του στην ιεραρχική εξουσία, υποστηρίζοντας ότι «το τελευταία ολοκληρωμένα δείγματα ιερέων πραγματικά πιστών στην επαναστατική προέλευση της θρησκείας τους ήταν ο Μεσλιέ και ο Ζακ Ρου (Jacques Roux)  οι οποίοι προήγαγαν την εξέγερση».

Σύμφωνα με τον Κόλιν Μπρούερ (2007), ο οποίος είναι συμπαραγωγός ενός έργου για τη ζωή του Μεσλιέ:

Οι ιστορικοί διαφωνούν για το ποιος ήταν ο πρώτος απροκάλυπτα, μετακλασικός άθεος, αλλά ο Μεσλιέ ήταν δίχως αμφιβολία ο πρώτος που έβαλε το όνομά του σε ένα αναμφισβήτητα αθεϊστικό έγγραφο. Ότι αυτό το σημαντικό γεγονός είναι σε μεγάλο βαθμό μη αναγνωρισμένο (ο Μεσλιέ δεν αναφέρεται καθόλου από τον Ρίτσαρντ Ντόκινς και τον Τζόναθαν Μίλερ στην πρόσφατη τηλεοπτική σειρά τους για τον αθεϊσμό) οφείλεται, εν μέρει  στον Βολταίρο, που δημοσίευσε, το 1761, ένα εντελώς διαστρεβλωμένo απόσπασμα του έργου του, στο οποίο παρουσιάζεται ως θεϊστής ενώ αποσιωπούνται οι αντιμοναρχικές και πρωτοκομμουνιστικές απόψεις του.

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. See Morehouse (1936, p. 12) and Meslier (2009).
  2. 1864 introduction to Meslier's Testament
  3. Μινουά, Ζωρζ (2007). Η ιστορία της Αθεΐας. Αθήνα: ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ, σελ. 381. ISBN 9789608239425. 
  4. Maria Rosa Antognazza (2006). "Arguments for the existence of God: the continental European debate", pp. 734–735, in Haakonssen, Knud. The Cambridge History of Eighteenth-Century Philosophy, vol. 2. Cambridge University Press.
  5. Fonnesu, Luca (2006). "The problem of theodicy", pp. 766, in Haakonssen, Knud. The Cambridge History of Eighteenth-century Philosophy, vol. 2. Cambridge University Press.
  6. Peter Byrne, James Leslie Houlden (1995), Companion Encyclopedia of Theology, p. 259. Taylor & Francis.
  7. J. O. Lindsay, (1957), The New Cambridge Modern History, p. 86. Cambridge University Press.
  8. John Hedley Brooke (1991), Science and Religion: Some Historical Perspectives, p. 171. Cambridge University Press.
  9. Peter France, (1995), The new Oxford companion to literature in French, page 523. Oxford University Press
  10. Jean Meslier, Testament, ch. 2: «Il souhaitait que tous les grands de la Terre et que tous les nobles fussent pendus et étranglés avec les boyaux des prêtres.»
  11. George Huppert (1999), The style of Paris: Renaissance origins of the French Enlightenment, p. 108. Indiana University Press.
  12. Diderot, Dithrambe sur Féte des Rois: «Et des boyaux du dernier prêtre serrons le cou du dernier roi.»
  13. "Telegrams", Situationist International Online, accessed 4 July 2013.
  14. "Utopianism in the Renaissance and Enlightenment", in Donald F. Busky (2002), Communism in History and Theory, pp. 54–55. Greenwood.
  15. See Wade (1933) for a discussion of the different versions and Extraits of the manuscript of the Testament.
  16. Baron d'Holbach – Good Sense
  17. Baron d'Holbach – Good Sense: Transcription Notes. "Holbach published Le Bon Sens anonymously in 1772. The book was mistakenly identified as the work of Jean Meslier (1664–1729), a Catholic priest who had renounced Christianity in a posthumously published Testament. As late as the 20th century English translations of Le Bon Sens were still being published under Meslier's name, often bearing such titles as Common Sense and Superstition in All Ages. Editions ascribed to Meslier frequently include an abstract of his Testament together with Voltaire's correspondence regarding Meslier."
  18. Testament: Memoir of the Thoughts and Sentiments of Jean Meslier. Prometheus Books, 2009. (ISBN 1-59102-749-7).

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μπρούερ, Κόλιν (2007). "Στοχαστής: Jean Meslier", Νέος Ανθρωπιστής. Vol. 122 (4), Τον Ιούλιο/Αύγουστο. Διαθέσιμο σε απευθείας σύνδεση: [1].
  • Deprun, Jean; Desné, Roland; Soboul, Albert (1970). Jean Meslier. Oeuvres complètes. Vol.1. Παρίσι: Editions Anthropos.
  • Deprun, Jean; Desné, Roland; Soboul, Albert (1971). Jean Meslier. Oeuvres complètes. Vol.2. Παρίσι: Editions Anthropos.
  • Deprun, Jean; Desné, Roland; Soboul, Albert (1972). Jean Meslier. Oeuvres complètes. Vol.3. Παρίσι: Editions Anthropos.
  • Meslier, Jean (2009). Διαθήκη: Απομνημονεύματα του τις Σκέψεις και τα Συναισθήματα του Jean Meslier. Μεταφράστηκε από τον Μάικλ Σρεβ. Prometheus Books. (ISBN 1-59102-749-7).
  • Μόρχαουζ, Andrew R. (1936). Ο Βολταίρος και ο Jean Meslier. Yale Romanic Μελέτες, IX. New Haven: Yale University Press.
  • Ο Γουέιντ, Ira, O. (1933). "Τα Χειρόγραφα του Jean Meslier "Διαθήκη" και ο Βολταίρος είναι Τυπωμένο "Extrait" ", Σύγχρονη Φιλολογία, Vol. 30 (4), Δύναται, pp. 381-398 [2].

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα