Πόντιοι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Πόντιοι
Ο φερόμενος ως αετός των Κομνηνών
Μία από τις σημαίες των Ποντίων[1]
Συνολικός πληθυσμός
2.000.000 παγκoσμίως[εκκρεμεί παραπομπή]
Περιοχές με σημαντικούς πληθυσμούς
Ελλάδα 400.000 - 500.000[εκκρεμεί παραπομπή]
Γλώσσες
Ποντιακά (ελληνική διάλεκτος)
Θρησκεία
Χριστιανοί Ορθόδοξοι

Πόντιοι ονομάζονται οι Έλληνες που κατάγονται από την περιοχή του Πόντου δηλαδή τα νότια παράλια της Μαύρης θάλασσας (Εύξεινος Πόντος), στη σημερινή βορειοανατολική Τουρκία όπως επίσης και από την ΕΣΣΔ . Η παρουσία Ελλήνων στην περιοχή του Πόντου ανάγεται από την αρχαιότητα μέχρι τους νεότερους χρόνους οπότε η πλειονότητά τους (οι χριστιανοί Πόντιοι) μεταφέρθηκε στην Ελλάδα, με την ανταλλαγή πληθυσμών που ακολούθησε τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Ελληνικές αποικίες του Ευξείνου Πόντου

Η ιστορία του Ελληνισμού στον Πόντο έχει ως επίσημη αφετηρία την ίδρυση της Σινώπης στα βόρεια παράλια της Μικράς Ασίας από Ίωνες ναυτικούς περίπου το 800 π.Χ. Από τη Σινώπη ερευνητές ίδρυσαν άλλες πόλεις. Η κυριότερη αυτών των πόλεων ήταν η Τραπεζούντα το 783 π.Χ.

Οι Έλληνες του Πόντου αναφέρονται από αρκετούς αρχαίους συγγραφείς. Από τον Πόντο καταγόταν ο αρχαίος Έλληνας αστρονόμος Ηρακλείδης ο Ποντικός καθώς και ο ιστορικός και γεωγράφος Στράβων.

Κατά μία άποψη, οι σύγχρονοι Πόντιοι είναι απόγονοι εκείνων των αρχαίων Ελλήνων, που έζησαν κάποτε στην περιοχή.[2][3]

Οθωμανική περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το διάστημα μετά από την οθωμανική κατάκτηση (κυρίως ο 18ος και ο 19ος αιώνας) χαρακτηρίζεται από μεταναστευτικά ρεύματα στη νότια Ρωσία και στον Καύκασο, όπου δημιουργούνται μεγάλες ποντιακές κοινότητες.[4] Στο έργο του Αποσπάσματα από την Ανατολή (1845) ο Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμεράυερ περιγράφει τις επαφές του με χριστιανούς ελληνόφωνους Ποντίους, τους οποίους συνάντησε ταξιδεύοντας στον Εύξεινο Πόντο. Τους χαρακτηρίζει ως «Βυζαντινούς Έλληνες» και τη γλώσσα τους ως «ελληνικά της Ματσούκας»[5] και τους περιγράφει ως ελληνόφωνους που προσκυνούν την Παναγία Σουμελά.[6]

Γενοκτονία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με τον όρο Ποντιακή γενοκτονία (Αγγλικά: Pontic Greek Genocide) αποκαλείται η συστηματική εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου από την κυβέρνηση των Νεοτούρκων, κατά την περίοδο 1914-1923[7]. Η εξόντωση αυτή διεξάχθηκε περίπου παράλληλα και κατ' απομίμηση της αρμενικής γενοκτονίας, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και μέχρι την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923. Περί τις 353.000 Πόντιοι χάθηκαν, πολλοί από αυτούς κατά τη διάρκεια καταναγκαστικών πορειών στις άνυδρες εκτάσεις της Ανατολίας και της Συρίας.[3] Έτσι οι ίδιοι οι Πόντιοι, καθώς και το Ελληνικό κράτος αναφέρονται σήμερα σε γενοκτονία των Ποντίων από την Τουρκία και τιμούν την επέτειό της κάθε χρόνο, στις 19 Μαΐου. Η γενοκτονία των Ποντίων είναι αναγνωρισμένη ως τέτοια επισήμως από τέσσερα κράτη, την Ελλάδα με νόμο του 1994 (N. 2193/1994), τη Σουηδία με υπερψήφιση στο Σουηδικό κοινοβούλιο στις 11 Μαρτίου 2010[8], την Αρμενία τον Μάρτιο του 2015, μαζί με τη γενοκτονία των Ασσυρίων[9][10] και την Ολλανδία, μαζί με τη γενοκτονία των Αρμενίων και Ασσυρίων, στις 9 Απριλίου 2015[11][12]. Από την άλλη πλευρά, το Τουρκικό κράτος αρνείται κατηγορηματικά μέχρι σήμερα πως υπήρξε γενοκτονία και αποδίδει τους θανάτους σε παράπλευρες απώλειες πολέμου, στον λιμό που προέκυψε από την εισβολής των Ρώσων στη βόρεια Τουρκία και σε εμφύλιες αναταραχές[3].

Ανταλλαγή πληθυσμών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά

Το 1923 σύμφωνα με την Συνθήκη της Λωζάνης, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και μέσα στη συμφωνία της συνθήκης περιλαμβανόντουσαν και οι χριστιανοί (ελληνόφωνοι ή μη) κάτοικοι του Πόντου, όπως και αυτοί της υπόλοιπης Μικράς Ασίας. Η πλειονότητα των Ποντίων προσφύγων που ήρθαν τότε στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε στις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης ενώ πολλοί κατέφυγαν στην ΕΣΣΔ. Οι Πόντιοι που είχαν αλλαξοπιστήσει προς το Ισλάμ παρέμειναν στη Τουρκία.

Γλώσσα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραδοσιακό σπίτι στον Πόντο

Γλώσσα των περισσότερων Ποντίων ήταν (και ομιλείται ακόμη από σημαντική μερίδα τους) η ποντιακή διάλεκτος της Ελληνικής. Εξαίρεση αποτελούσαν, μέχρι την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, οι τουρκόφωνοι Πόντιοι της περιοχής της Μπάφρας.

Παρ' όλο που διατηρεί στοιχεία της αρχαίας ιωνικής διαλέκτου της Μιλήτου, τα οποία ανάγονται μέχρι την εποχή του Ομήρου, η διάλεκτος αυτή προέρχεται από την ελληνιστική εποχή. Στα 2600 χρόνια ζωής της, η ποντιακή διάλεκτος, πέρα από τις επιδράσεις της ελληνιστικής κοινής και της μεσαιωνικής κοινής Ελληνικής, δέχτηκε επιδράσεις από το λεξιλόγιο των Γενουατών και των Βενετσιάνων της Τραπεζούντας, των Περσών, των Γεωργιανών και των Τούρκων. Ωστόσο οι ξένες λέξεις αυτές εξελληνίστηκαν και εντάχθηκαν στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής γλώσσας.[13]

Ήθη και έθιμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πόντιος από την Τραπεζούντα με παραδοσιακή φορεσιά

Οι Πόντιοι χαρακτηρίζονται από τα έντονα στοιχεία παράδοσης και εθίμων που μετέφεραν από την πατρίδα τους. Οι χοροί, η ποντιακή διάλεκτος και κάποια από τα έθιμα διατηρούνται μέχρι και σήμερα.

Σήμερα, σε ορισμένες περιοχές της Τουρκίας, ιδιαίτερα στις περιοχές Τόνγιας και Όφεως, ομιλείται ακόμη η ποντιακή διάλεκτος (αποκαλούμενη, στα τουρκικά, rumca, δηλ. ρωμαίικα) και χορεύονται οι ποντιακοί χοροί (αποκαλούμενοι, στα τουρκικά, horon, δηλ. χορός) από μουσουλμάνους Ποντίους, απογόνους των εξισλαμισμένων Ποντίων οι οποίοι είχαν εξαιρεθεί, λόγω θρησκεύματος, από την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ποντιακή σημαία στο Μανχάταν sigmalive.com
  2. Alan John Day, Roger East, Richard Thomas (2002). A Political and Economic Dictionary of Eastern Europe. Psychology Press, σελ. 454. ISBN 1857430638. «Pontic Greeks An ethnic Greek minority found in Georgia and originally concentrated in the breakaway republic of Abkhazia. The Pontic Greeks are ultimately descended from Greek colonists of the Caucasus region (who named the Black Sea the Pontic Sea)» 
  3. 3,0 3,1 3,2 Totten, Samuel; Bartrop, Paul Robert; Jacobs, Steven L. (2008). Dictionary of Genocide: A-L. ABC-CLIO, σελ. 337, λήμμα Pontic Greeks, Genocide of. ISBN 0313346429. 
  4. Christopher Moseley: Encyclopedia of the world's endangered languages, Abingdon 2007. σελ. 265.
  5. Jakob Philipp Fallmerayer: Fragmente aus dem Orient. Zweiter Band. Stuttgart und Tübingen, 1845. σελ. 102.
  6. Jakob Philipp Fallmerayer: Fragmente aus dem Orient. Zweiter Band. Stuttgart und Tübingen, 1845. σελ. 155.
  7. Paul R. Bartrop, Samuel Totten. Dictionary of Genocide, ABC-CLIO, 2007, ISBN 0-313-34641-0, λήμμα Pontic Greeks, Genocide of.
  8. διαδικτυακή εφημερίδα Ζούγκλα, Η Σουηδία αναγνώρισε τις γενοκτονίες Ποντίων και Αρμενίων
  9. «Στη Βουλή των Ελλήνων ο Αντιπρόεδρος της Εθνικής Αντιπροσωπείας της Αρμενίας Eduard Sharmazanov». ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. 18/5/2015. http://www.hellenicparliament.gr/Enimerosi/Grafeio-Typou/Deltia-Typou/?press=5b9f700d-08fb-456c-a2c1-a49c01447f98. Ανακτήθηκε στις 29/7/2015. 
  10. «Αρμενία: Αναγνώρισε την γενοκτονία Ελλήνων και Ασσυρίων το 1915-1923». EURO2day. 24/3/2015. http://www.euro2day.gr/news/economy/article/1316827/armenia-anagnorise-thn-genoktonia-ellhnon-kai-ass.html. Ανακτήθηκε στις 29/7/2015. 
  11. «Η τελική μορφή του ψηφίσματος για την αναγνώριση της αρμενικής γενοκτονίας (και, συμπληρωματικά, αυτής των Ποντίων και Ασσυρίων)». Ολλανδικό Κοινοβούλιο. 13/4/2015. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34000-V-64.html. Ανακτήθηκε στις 29/7/2015. 
  12. «Πρακτικά συνεδρίασης όπου έγινε αποδοχή του ψηφίσματος για την αναγνώριση της γενοκτονίας Αρμενίων, Ποντίων και Ασσυρίων». Ολλανδικό Κοινοβούλιο. 24/4/2015. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20142015-74-4.html. Ανακτήθηκε στις 29/7/2015. 
  13. Φάνης Μαλκίδης, Κοινωνία και Γλώσσα των Ποντίων, εισήγηση στο Διεθνές Συνέδριο «Γλώσσα και κοινωνία» της Φιλολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Μινσκ της Λευκορωσίας, 1-2/12/2006. Ανακτήθηκε 26/08/2013.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]