Έλληνες της Αλβανίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Περιοχές της Αλβανίας με πληθυσμούς ή γλώσσες άλλης εθνικότητας. Το μπλε απεικονίζει τους Έλληνες.

Οι Έλληνες της Αλβανίας ή Βορειοηπειρώτες είναι Έλληνες που κατοικούν στη Δημοκρατία της Αλβανίας ή έχουν καταγωγή από εκεί. Το μεγαλύτερο ποσοστό είναι συγκεντρωμένο στο νότιο τμήμα της χώρας, στις περιοχές του βόρειου τμήματος της ιστορικής περιοχής της Ηπείρου (εξ' ου και τα ονόματα Βόρεια Ήπειρος και Βορειοηπειρώτες). Γνωστές πόλεις της περιοχής αυτής είναι οι Άγιοι Σαράντα (αλβανικά: Sarandë), το Αργυρόκαστρο (αλβανικά: Gjirokastër) και η Κορυτσά (αλβανικά: Korçë) [1].

Οι Έλληνες που κατοικούν στη ''μειονοτική ζώνη'' της Αλβανίας (περιέχει 99 χωριά) αναγνωρίζονται επίσημα από την Αλβανία ως Ελληνική Εθνική Μειονότητα της Αλβανίας.[2][3]

Το 1913, μετά το τέλος πέντε αιώνων οθωμανικής κυριαρχίας, η περιοχή προσαρτήθηκε στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος. Την επόμενη χρονιά, οι Έλληνες επαναστάτησαν και διακήρυξαν την ανεξαρτησία της και κατόπιν, με το πρωτόκολλο της Κέρκυρας, η περιοχή της Νότιας Αλβανίας / Βορείου Ηπείρου αναγνωρίστηκε ως αυτόνομη περιοχή υπό Αλβανική κυριαρχία. Η αυτονομία κράτησε για λίγους μήνες, μέχρι που ξέσπασε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος

Στα νεώτερα χρόνια, ο ελληνικός πληθυσμός υπέφερε από την απαγόρευση χρήσης της Ελληνικής γλώσσας εκτός της λεγόμενης ''μειονοτικής ζώνης'', η οποία είχε παραμείνει και κατά την κομμουνιστική περίοδο.[4] Σύμφωνα με τους εκπροσώπους της ελληνικής μειονότητας, η ύπαρξη ελληνικού πληθυσμού πέρα από την ''μειονοτική ζώνη'' αμφισβητείται ακόμα από τις αρχές της γειτονικής χώρας.[5] Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής κυριαρχίας πολλοί Έλληνες μέλη πολιτικών κομμάτων αναγκάστηκαν να διακόψουν τις σχέσεις τους με την Ορθόδοξη Εκκλησία.[4] Στις μέρες μας ο αριθμός των Ελλήνων που μένουν στην Αλβανία έχει μειωθεί, ωστόσο ο συνολικός αριθμός των Eλλήνων της Αλβανίας είναι ζήτημα που απασχολεί τις δύο χώρες.[6] Η Αλβανία και η Ελλάδα έχουν διαφορετικές εκτιμήσεις σχετικά με το μέγεθος του πληθυσμού τα τελευταία 20 έτη.[7]

Ελληνική Μειονότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ελληνική μειονότητα στην Αλβανία συγκεντρώνεται κυρίως στα νοτιοδυτικά της χώρας, προς στα σύνορα με την Ελλάδα, καθώς και προς στις ακτές της Αδριατικής. Ο μεγαλύτερος αριθμός συγκεντρώνεται στις πόλεις των Αγίων Σαράντα και του Δέλβινου και σε χωριά γύρω, προς στο Αργυρόκαστρο (κυρίως στην περιοχή της Δρόπολης) και προς στη Χειμάρρα (στην πόλη καθώς και σε 2 χωριά, τις Δρυμάδες και την Παλάσα). Επίσης, στην περιφέρεια του Αυλώνα, σε περιοχή που δεν υπήρξε μέρος της Αυτόνομης Βορείας Ηπείρου, υπάρχουν Έλληνες στις κωμοπόλεις Νάρτα και Σβέρνιτσα. Επιπλέον, λόγω μετανάστευσης σε αστικά κέντρα επί του καθεστώτος Χότζα, Έλληνες βρίσκονται σε μικρότερο αριθμό και στις μεγάλες πόλεις της Αλβανίας, όπως είναι τα Τίρανα, η Κορυτσά, το Δυρράχιο, το Ελμπασάν και η Σκόδρα.[8] Τα τελευταία χρόνια, μεγάλος αριθμός των Ελλήνων της Αλβανίας έχει μεταναστεύσει στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες, κυρίως στις Η.Π.Α. Σύμφωνα με μία εκτίμηση του 2005, το 80% έχει μεταναστεύσει στην Ελλάδα [9]

Αναγνωρισμένη Ελληνική ''μειονοτική ζώνη''[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής περιόδου στην Αλβανία (1945-1991) ο Ενβέρ Χότζα, προκειμένου να ελέγξει τις περιοχές που κατοικούνταν από ισχυρό ελληνικό πληθυσμό ανακήρυξε την ''μειονοτική ζώνη'', η οποία αποτελείται από 99 χωριά, που βρίσκονται στις νότιες περιφέρειες του Αργυροκάστρου, των Αγίων Σαράντα και του Δελβίνου.[10]

Η περιοχή της Ηπείρου μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας (με πράσινο οι περιοχές της Αλβανίας με ελληνικό πληθυσμό)

Η επίσημη μειονοτική πολιτική των Τιράνων ορίζει ως κριτήρια για την Ελληνική καταγωγή πολιτών της Αλβανίας με βάση τη γλώσσα, τη θρησκεία, τη γέννηση και την καταγωγή από περιοχές της ''μειονοτικής ζώνης''. Ο Αλβανικός νόμος αναγνωρίζει τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας μόνο σε όσους ζουν σε περιοχές της ''μειονοτικής ζώνης''.

Η αλβανική απογραφή του 1989, η οποία περιελάμβανε την εθνικότητα, προσμέτρησε μόνο τους κατοίκους της ''μειονοτικής ζώνης'' (58.785 άτομα).[4] Οι Έλληνες οι οποίοι έμεναν εκτός αυτών των περιοχών δεν αναγνωρίζονταν ως Έλληνες από το Αλβανικό κράτος. Οι Έλληνες της ''μειονοτικής ζώνης'' διδάσκονταν στα σχολεία την Αλβανική γλώσσα σε όλες τι τάξεις, ενώ την Ελληνική μόνο μέχρι το 4ο έτος. Σε άλλες περιοχές οι Έλληνες διδάσκονταν τα μαθήματα αποκλειστικά στην Αλβανική γλώσσα.[11]

Το 2013 ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα δήλωσε ότι η ελληνική μειονότητα δεν είναι απομονωμένη στη ''μειονοτική ζώνη'', αλλά ''βρίσκεται σε ολόκληρο το έθνος''.[12][13]

Οι αλβανικές πηγές συχνά αναφέρουν τους Έλληνες της Αλβανίας ως ''φιλέλληνες'' ή ''γραικομάνους'', αμφισβητώντας την ελληνική καταγωγή τους.[14]

Πέρα από τους άτομα της μεινότητας που έχουν την ελληνική ως πρώτη γλώσσα, στην περιοχή υπάρχει και ένας σημαντικός αριθμός Αλβανών και Βλάχων, οι οποίοι ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες.

Δημογραφικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενικά αναγνωρίζεται ότι ο αριθμός των σχεδόν 60.000 ατόμων της μειονότητας ήταν πολύ χαμηλός σύμφωνα την αλβανική εκτίμηση του 1989, την ίδια στιγμή όμως ο ισχυρισμός της Ελλάδας για την ύπαρξη 250.000 έως 400.000 ατόμων της μειονότητας με βάση παλιά στοιχεία της θρησκείας στην Αλβανία ήταν επίσης πολύ υψηλός. Δυτικοί παρατηρητές, με τη βοήθεια των αλβανικών εκλογικών αποτελεσμάτων τα έτη 1991-1992, εκτίμησαν τον αριθμό της μειονότητας σε κάτι παραπάνω από 100.000 άτομα μέχρι 200.000. Περίπου 40-70% έχουν μεταναστεύσει εκτός Αλβανίας, οπότε ο αριθμός αυτών που έχουν μείνει σήμερα πρέπει να είναι πολύ χαμηλότερος. Παρά την ισχυρή μεταναστευτική τάση στην Ελλάδα, οι Έλληνες παραμένουν η μεγαλύτερη αριθμητικά μειονότητα της Αλβανίας και συνεχίζει να καταγράφεται ο αριθμός τους και στις αλβανικές απογραφές. Σήμερα, τα περισσότερα χωριά Ελλήνων στην Αλβανία είναι έρημα ή κατοικούνται κυρίως από ηλικιωμένους.

Το 2011 προσμετρήθηκαν στην αλβανική απογραφή πληθυσμού σε όλη τη χώρα μόλις 24.243 Έλληνες, με μόνο τους 15.196 να έχουν πρώτη γλώσσα τα ελληνικά.[15]

Διασπορά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου περίπου 35.000 Βορειοηπειρώτες βρήκαν καταφύγιο στην Ελλάδα.

Το 1990, μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Αλβανία, περίπου 200.000 Έλληνες της Αλβανίας πιστεύεται ότι ζούσαν και εργάζονταν στην Ελλάδα (κάποιοι σε εποχική βάση).[16] Οι πολίτες αυτοί θεωρούνται ομογενείς από το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών και έλαβαν ειδική άδεια παραμονής[17]

Βόρεια Αμερική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένας σημαντικός αριθμός Βορειοηπειρωτών μετανάστευσε κατά τα τέλη του 19ου αιώνα στην Αμερική, κυρίως στις περιοχές που κατοικούνται από ελληνικό πληθυσμό. Η Πανηπειρωτική Ένωση Αμερικής, σύμφωνα με τις μετρήσεις της, εκτιμούσε πως το 1919 υπήρχαν 30.000 Βορειοηπειρώτες στην Βόρεια Αμερική.[18]

Κατά τη δεκαετία του 1950, πρόεδρος της Πανηπειρωτικής Ένωσης Αμερικής διετέλεσε ο Κωνσταντίνος Σ. Δήμας[19] από τους Δρυμάδες Χειμάρρας, ενώ σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 1965 οι Βορειοηπειρώτες της Αμερικής υπολογίζονταν σε 15.000 οικογένειες.[20]

Πολιτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γλώσσα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Άγιοι Σαράντα

Οι Βορειοηπειρώτες ομιλούν κυρίως νότιες ελληνικές διαλέκτους (δεν κάνουν συνίζηση και αποβολή φωνηέντων σε σχέση με την Κοινή).[21][22] Οι διάλεκτοι τους, πέρα από τα αλβανικά δάνεια, περιέχουν και πολλούς αρχαϊκούς τύπους που δεν έχουν σωθεί στην επίσημη νέα ελληνική γλώσσα ούτε στην Νότια Ήπειρο στην Ελλάδα.

Οι τοπικές ελληνικές διάλεκτοι, όπως η Χειμαρριώτικη και η Δροπολίτικη κατατάσσονται στις πιο καθαρές εκτός της ελληνικής επικράτειας, όπως η διάλεκτος των Κατωιταλιωτών στην Ιταλία.

Διάλεκτος Χειμάρρας:

Ρώτησε εκεί πριν να μπεις της αμπουλάντσα (αλβ. νοσοκομείο). Όταν παίρεις' (παίρνεις) το στροφή και πας έτσι ευτειά (ευθεία) απάνω μεριά.

Σηκώνεται η μάνα του και τς είπε: Καλημέρα Σπυρουού. Πώς εξημέρωσες γιέτατ (αλβ. ζωή) τς μάνας;

Νω' μου (Δώσε μου) ψίχα (λίγο) νερό γιέτατ τς μάνας.[23]

Το ιδίωμα της Νάρτας και της Σβέρνιτσας κατατάσσεται στα βόρεια της Ελληνικής, και υπάρχουν

στοιχεία ότι κατάγονται από τα περίχωρα της Άρτας στην Ελλάδα[24][25].

Από όσους έχουν ζήσει χρόνια στην Αλβανία, όλοι σχεδόν γνωρίζουν και αλβανικά.[26]

Μουσική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ηπειρωτική παραδοσιακή μουσική έχει πολλά μοναδικά χαρακτηριστικά που δεν βρίσκονται στον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο. Τραγουδιστές από το Πωγώνι παρουσιάζουν μία πολυφωνία, που έχει χαρακτηριστική της ελληνικής, της αλβανικής και της βλάχικης μουσικής της Ηπείρου.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της περιοχής διαβάστε το λήμμα Βόρεια Ήπειρος

Βορειοηπειρώτες και Αλβανοί ελληνικής καταγωγής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επιχειρηματίες και εθνικοί ευεργέτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θρησκευτικοί ηγέτες/ιερείς/μοναχοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λόγιοι/λογοτέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καλλιτέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επιστήμονες/ακαδημαϊκοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολιτικοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στρατιωτικοί/επαναστάτες/αντιστασιακοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αθλητές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άλλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αλέξης Παππάς[32]
  • Κλεονίκη Δεληγιώργη[33] (Miss Albania 2012)
  • Χριστιάνα Σκούρα[34] (Miss Albania 2016)

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. ,Miranda Vickers, James Pettifer (1997). Albania: from anarchy to a Balkan identity. London: C. Hurst & Co. Publishers, σελ. 187. ISBN 0-7156-3201-9. https://books.google.com/?id=9IbgsDdeVxsC. 
  2. Ministry of Foreign Affairs of Greece
  3. Ministry of Foreign Affairs of Albania
  4. 4,0 4,1 4,2 James Pettifer.The Greek Minority in Albania In the Aftermath of Communism. Paper prepared for the British MoD, Defence Academy, 2001. ISBN 1-903584-35-3.
  5. US Department of State, 2008 Human Rights Report: Albania
  6. https://books.google.co.nz/books?id=FFcMAQAAMAAJ&pg=PA587&lpg=PA587&dq=Greeks+in+Albania+numbers&source=bl&ots=9EuUboE-NO&sig=V1jnh2nywOzBskU1DnDOU4LzKY8&hl=en&sa=X&ved=0CDgQ6AEwBDgKahUKEwiFm53o5ubGAhWo2qYKHWiFAhA#v=onepage&q=Greeks%20in%20Albania%20numbers&f=false
  7. http://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/albania/northern-epiros-greek-minority-southern-albania
  8. Vance, Charles. Paik, Yongsun (2006). Managing a Global Workforce Challenges and Opportunities in International Human Resource Management. M.E. Sharpe, σελ. 682. ISBN 978-0-7656-2016-3. https://books.google.com/?id=9gGKtLTQlUcC&pg=PA682. 
  9. Kalekin-Fishman, Devorah. Pitkänen, P. (2006). Multiple Citizenship as a Challenge to European Nation-States. Sense Publishers, σελ. 148. ISBN 978-90-77874-86-8. https://books.google.com/?id=LlkHKAZxFegC&pg=PA148. 
  10. U.S. Department of State - Country Reports on Human Rights Practices for 1994:Albania
  11. Committee on the Framework Convention for the Protection of National Minorities: Second Opinion on Albania 29 May 2008. Council of Europe: Secretariat of the Framework Convention for the Protection of National Minorities.
  12. http://lajmifundit.al/2013/12/rama-ne-tv-grek-minoriteti-helen-sdo-te-kete-probleme-ne-shqiperi/
  13. http://eu.greekreporter.com/2014/08/01/albania-edi-rama-acknowledges-greeks-of-himara/
  14. King, Russell. Mai, Nicola. Schwandner-Sievers, Stephanie (2005). The New Albanian Migration. Sussex Academic Press. ISBN 978-1-903900-78-9. https://books.google.com/?id=05Mw4-b9oN0C. 
  15. «CENSUSI I POPULLSISË DHE BANESAVE 2011 pOPULATION AND HOUSING CENSUS 2011». http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf. 
  16. Fassmann, Heinz. Reeger, Ursula. Sievers, Wiebke (2009). Statistics and Reality Concepts and Measurements of Migration in Europe. Amsterdam University Press, σελ. 240. ISBN 978-90-8964-052-9. https://books.google.com/?id=0sDMwizfI0gC&pg=PA240. 
  17. Migration and Migration Policy in Greece. Critical Review and Policy Recommendations. Anna Triandafyllidou. Hellenic Foundation for European and Foreign Policy (ELIAMEP). Data taken from Greek ministry of Interiors.
  18. The question of Northern Epirus at the Peace Conference. Pan-Epirotic Union of America. Nicolas J. Cassavetis. Oxford University Press American Branch. 1919.
  19. Κώστα Ν. Δέδε, Δρυμάδες Χειμάρρας, εκδόσεις Σείριος, Αθήνα 1978, σελ. 265.
  20. Ruches, Pyrrhus J. (1965). Albania's Captives. Argonaut. https://books.google.com/?id=2k9pAAAAMAAJ. 
  21. «Οι νεοελληνικές διάλεκτοι». http://tro-ma-ktiko.blogspot.gr/2014/02/blog-post_9854.html. 
  22. Appendix A. History & Diatopy of Greek. The story of pu: The grammaticalisation in space and time of a Modern Greek complementiser. December 1998. University of Melbourne.Nick Nicholas.
  23. «Αμφισβητούμενα εδάφη και διαπραγματευόμενες ταυτότητες στις Δρυμάδες Χειμάρρας, νότια Αλβανία (στα αγγλικά)». http://www.ung.si/~library/doktorati/interkulturni/3GregoricBon.pdf. 
  24. Κυριαζής, Δώρης Κ.. «ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΑΥΛΩΝΑ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσ/νίκης». http://www.icgl.gr/files/greek/85-890-898.pdf. 
  25. «ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΑΥΛΩΝΑ». ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΔΡΥΣ. 2016-10-20. http://periodikodrys.gr/%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B4%CE%AF%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8E%CE%BD%CE%B1/. Ανακτήθηκε στις 2017-01-12. 
  26. «Northern Epirus Explained». http://everything.explained.today/Northern_Epirus/. 
  27. «Δυναστεία Λάτση: νέος μεγάλος σταθμός με πρωταγωνιστές τα εγγόνια». tanea.gr. Τα Νέα Online. 24 Ιουλίου 2012. http://www.tanea.gr/news/economy/article/4740431/?iid=2. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2018. 
  28. «Τραγουδιστής του συγκροτήματος «Μέλισσες»: Είμαι περήφανος Έλληνας Βορειοηπειρώτης». eleftherostypos.gr. Ελεύθερος Τύπος. 4 Ιανουαρίου 2017. http://www.eleftherostypos.gr/lifestyle/67302-tragoydistis-tou-sygkrotimatos-melisses-eimai-perifanos-ellinas-boreioipeirotis/. Ανακτήθηκε στις 8 Μαρτίου 2017. 
  29. «Ελένη Φουρέιρα: Ήρθα 8 ετών στην Ελλάδα από την Αλβανία». newsbeast.gr. Newsbeast. 14 Μαρτίου 2016. https://www.newsbeast.gr/lifestyle/arthro/2169430/eleni-foureira-irtha-8-eton-stin-ellada-apo-tin-alvania. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2018. 
  30. Από τη Βόρειο Ηπειρο στο Σύμπαν. «Οχι, δεν είμαι Πελοποννήσιος. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αθήνα, αλλά είμαι Βορειοηπειρώτης και μάλιστα Βλάχος. Νάκας ήταν το αυθεντικό επώνυμο του παππού μου προτού φύγουμε από την Αλβανία»
  31. Βασίλη Κραψίτη, Σύγχρονοι Ηπειρώτες ευεργέτες (1913-1986), εκδόσεις του συλλόγου «Οι φίλοι του Σουλίου», Αθήνα, 1987, σελ. 154.
  32. «Αλέξης Παππάς: Θυμάται πώς πέρασε τα σύνορα της Αλβανίας για Ελλάδα στα 4 χρόνια του». peoplegreece.com. People Greece. 6 Μαρτίου 2017. http://www.peoplegreece.com/article/alexis-pappas-thimate-pos-perase-ta-sinora-tis-alvanias-gia-ellada-sta-4-chronia-tou/. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2018. 
  33. «Γεννήθηκε στα Ιωάννινα, ζει στην Αθήνα και έχει τον τίτλο της Μις Αλβανία 2012!». thestival.gr. Thestival. http://www.thestival.gr/lifestyle/item/48035-gennithike-sta-ioannina2c-zei-stin-athina-kai-exei-ton-titlo-tis-mis-albania-201221. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2018. 
  34. «Χριστιάνα Σκούρα: Αυτή είναι η φοιτήτρια που κέρδισε τα καλλιστεία στην Αλβανία». athensmagazine.gr. Athens Magazine. 6 Ιουλίου 2016. http://www.athensmagazine.gr/article/news/241835-xristiana-skoyra-ayth-einai-h-foithtria-poy-kerdise-ta-kallisteia-sthn-albania-photos. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2018.