Αυτόνομη Δημοκρατία του Πόντου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°18′04″N 23°44′28″E / 38.3011°N 23.7411°E / 38.3011; 23.7411

Αυτόνομη Δημοκρατία του Πόντου
Πόντος
19171923


Σημαία]]

Ύμνος
Ύμνος εις την Ελευθερία
Πρωτεύουσα Τραπεζούντα
Γλώσσες Κοινή Ελληνική, Ποντιακή
Θρησκεία Ορθόδοξος Χριστιανισμός
Πολίτευμα Προσωρινό
Ιστορική εποχή Μεσοπόλεμος
 -  Ανακήρυξη Αυτονομίας 23 Σεπτεμβρίου 1917
 -  Συνθήκη της Λωζάνης 6 Οκτωβρίου 1923
Νόμισμα Δραχμή Πόντου


Η Αυτόνομη Δημοκρατία του Πόντου ήταν από το 1917 έως το 1922 κράτος στην περιοχή του Πόντου της σημερινής Τουρκίας. Η κυβέρνηση ανακηρύχθηκε από τους Έλληνες της περιοχής της Ανατολικής Μαύρης Θάλασσας και παρέμεινε μέχρι το 1922 μια προσωρινή κυβέρνηση. Ντε φάκτο υπήρξε αυτό το κράτος μόνο μέχρι το 1919.[1][2]

Η Δημοκρατία του Πόντου συζητήθηκε στην Σύνοδο Ειρήνης του Παρισιού το 1919, αλλά η Ελληνική κυβέρνηση υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο προέβαλε της ανησυχίες της για την θέση του προτεινόμενου κράτους, με αποτέλεσμα να συμπεριληφθεί στην Ουιλσονιανή Αρμενία. Ωστόσο κανένα κράτος δεν κατάφερε να οριστικοποιήσει την ανεξαρτησία του και ο Ποντιακός πληθυσμός απελάθηκε από την Τουρκία μετά το 1922 και μετανάστευσε στην Σοβιετική Ένωση και την Μακεδονία. Αυτό το καθεστώς αναγνωρίστηκε αργότερα ως μέρος της ανταλλαγής πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία το 1923. Στους σημερινούς ελληνικούς δεξιούς πολιτικούς κύκλους, η ανταλλαγή πληθυσμών θεωρείται μέρος της γενοκτονίας των Ελλήνων.

Η Τραπεζούντα ήταν η πρωτεύουσα της Δημοκρατίας, το οικόσημο ήταν ο μονοκέφαλος αετός, σύμβολο της δυναστείας των Κομνηνών, των κυβερνητών της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας.[2]

Μητροπολίτης ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Έλληνες άρχισαν να ιδρύουν αποικίες στην ακτή του Πόντου το 800 π.Χ. και κατά την εποχή του Αλέξανδρου του Μέγα οι ντόπιοι είχαν εξελληνιστεί σε σημαντικό βαθμό. Τον 4ο αιώνα μ.Χ. η ελληνική γλώσσα είχε γίνει η μόνη ομιλούμενη γλώσσα στη περιοχή και κράτησε το καθεστώς αυτό για χίλια ακόμη χρόνια. Ο Πόντος ήταν μέρος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έπειτα μέρος της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, διάδοχου κράτους του Βυζαντίου. Το 1461 η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέκτησε τον Πόντο, αλλά η απομονωμένη ορεινή περιοχή παρέμεινε κυρίως ελληνόφωνη για πολλούς αιώνες ακόμα.

Άποψη της Αγίας Σοφίας της Τραπεζούντας

Στις αρχές της δεκαετίας του 1830 ιδρύθηκε το σύγχρονο Ελληνικό κράτος, με μικρότερη έκταση από τη σημερινή. Οι Έλληνες εθνικιστές διεκδίκησαν εδάφη στα οποία ζούσε σημαντικός αριθμός Ελλήνων. Οι Πόντιοι ζούσαν μακριά από τα εδάφη του νέου ελληνικού κράτους, είχε λίγες διασυνδέσεις με αυτό και επομένως δεν υπήρξε ποτέ ισχυρή επιδίωξη υπέρ της προσάρτησης του στην Ελλάδα.[3] Εκείνη την εποχή, οι Πόντιοι μετανάστευσαν στα παραπλήσια ορθόδοξα κράτη, την Ρωσική Αυτοκρατορία και τη Γεωργία.

Το 1904 ιδρύθηκε μια μυστική εταιρεία, η Ποντιακή Εταιρεία, στην πόλη της Μερζιφούντας. Στόχος της ήταν η δημιουργία ανεξάρτητης ποντιακής δημοκρατίας.[4] Το κίνημα έλαβε σημαντική λαϊκή υποστήριξη στις δεκαετίες του 1910 και του 1920. Ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος Φιλιππίδης, ο οποίος έγινε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών αργότερα, έγινε σημαντικό πρόσωπο της εκστρατείας υπέρ της ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Πόντου.[5] Οι διεθνείς εταιρείες των Πόντιων συνδέθηκαν με την Ποντιακή Εταιρεία της Μερζιφούντας και έκαναν σημαντικές πιέσεις υπέρ της δημιουργίας ενός ανεξάρτητου ποντιακού κράτους, κυρίως στην Ρωσία και τις ΗΠΑ.[6] Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Λεωνίδας Ιασωνίδης έγινε ο κύριος ηγέτης του κινήματος υπέρ της ίδρυσης ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Πόντου.[6]

Τα ποσοστά των εθνικοτήτων στα Οθωμανικά βιλαέτια της Μικρασίας, σύμφωνα με την Οθωμανική απογραφή του 1914.

Το 1916, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Τραπεζούντα έπεσε υπό την κατοχή των Ρωσικών δυνάμεων, υποκινώντας την ιδέα ανεξάρτητου Ποντιακού κράτους. Επειδή οι Μπολσεβίκοι ανέλαβαν την εξουσία με την Οκτωβριανή Επανάσταση (στις 7 Νοεμβρίου 1917) οι Ρωσικές δυνάμεις αποχώρησαν από τη περιοχή για να συμμετάσχουν στον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο (1917 - 1923).

Όπως οι Αρμένιοι, οι Ασσύριοι και οι Έλληνες στα υπόλοιπα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Έλληνες της επαρχίας Τραπεζούντας υπέφεραν από γενοκτονία στις αρχές του 20ού αιώνα, πρώτα από τους Νεότουρκους και έπειτα από τις δυνάμεις των Κεμαλιστών. Και στις δύο περιπτώσεις, το κίνητρο ήταν ο φόβος ότι οι Τούρκοι θα απωλέσουν τις επικράτειες υπέρ των αυτόχθονων πληθυσμών των Ελλήνων, των Ασσυρίων και των Αρμενίων, καθώς και η πολιτική του εκτουρκισμού. Οι πορείες θανάτου στο ορεινό έδαφος της Τουρκίας, η καταναγκαστική εργασία στα τάγματα εργασίας της Μικρασίας και οι σφαγές από τις ομάδες ατάκτων του Τοπάλ Οσμάν οδήγησαν στον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων Ποντίων το 1915 - 1922. Ο Ελληνικός πληθυσμός της Τραπεζούντας δεν στοχεύθηκε άμεσα, καθώς οι τοπικές αρχές αρνήθηκαν να προμηθεύσουν τον σφαγέα Τοπάλ με όπλα, ενώ οι ντόπιοι Τούρκοι έδιωξαν τις συμμορίες του από την πόλη. Οι ντόπιοι Μουσουλμάνοι της περιοχής διαμαρτυρήθηκαν για τις συλλήψεις σημαντικών Χριστιανών.[7]

Οι Πόντιοι που διέφυγαν τις πορείες θανάτους κατέφυγαν στα βουνά μαζί με γυναίκες και παιδιά, όπου σχημάτισαν ομάδες αυτοάμυνας για τη προστασία των Ελλήνων και των Αρμενίων της περιοχής, οι οποίες υπήρξαν μέχρι την συμφωνία ανταλλαγής πληθυσμών το 1923. Οι ομάδες αυτοάμυνας, σύμφωνα με εκτιμήσεις, έσωσαν τις ζωές πάνω από 60 χιλιάδων Ποντίων και Αρμενίων.[8][9]

Στις 8 Ιανουαρίου 1918 ο αμερικανός πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον δημοσίευσε τα Δεκατέσσερα Σημεία του για μια μεταπολεμική τάξη. Το δωδέκατο σημείο ανέφερε τα εξής: "Το τουρκικό τμήμα της παρούσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα πρέπει να εξασφαλίζεται ως ασφαλές και κυρίαρχο, ενώ στις εθνικότητες οι οποίες βρίσκονται σήμερα υπό τουρκική κυριαρχία θα πρέπει να εξασφαλιστεί μια αδιαμφισβήτητη ασφάλεια της ζωής και μια απολύτως ανενόχλητη ευκαιρία για αυτόνομη ανάπτυξη. Τα δε Δαρδανέλια θα πρέπει να ανοίξουν οριστικά, και η ελεύθερη διέλευση των πλοίων και του δι' αυτών εμπορίου, με όφελος όλων των εθνών θα πρέπει να καλύπτεται με διεθνείς εγγυήσεις.". Αυτή η διακήρυξη οδήγησε σε σημαντικές εξελίξεις εκ μέρος των μη τουρκικών εθνοτήτων στην Μικρασία, συμπεριλαμβανομένου του Πόντου.[5] Το 1918–1919, ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος ξεκίνησε μια διαδικασία καταβολής οικονομικής ενίσχυσης στους Πόντιους που μετανάστευσαν στη Ρωσία λόγω των ταραχών πριν αλλά και κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με στόχο τον επαναπατρισμό τους.[6]

Μετά την ανακωχή του Μούδρου, η οποία έληξε τις αψιμαχίες μεταξύ των Συμμάχων και των Οθωμανών στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατέφθασαν βρετανικά στρατεύματα στη Σαμψούντα, τα οποία κατέλαβαν μεγάλο μέρος του Πόντου.[4]

Περίπου την ίδια περίοδο, καθώς άρχιζαν οι διαπραγματεύσεις στην Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού το 1919 με στόχο την λύση των εδαφικών ζητημάτων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Χρύσανθος κατέφθασε στις 29 Απριλίου 1919 προκειμένου να ασκήσει πιέσεις υπέρ της ανεξαρτησίας του Πόντου. Εκεί παρουσίασε μια δεκαοχτασέλιδη έκθεση με επιχειρήματα υπέρ της ίδρυσης της Αυτόνομης Δημοκρατίας του Πόντου.[5] Η προτεινόμενη Δημοκρατία του Πόντου επρόκειτο να συμπεριλάβει τις επαρχίες Τραπεζούντας, Σαμψούντας, Σινώπης και Αμάσειας. Τα εδάφη της δημοκρατίας του Πόντου κάλυπταν το μεγαλύτερο μέρος του βορειοανατολικού μέρος του τουρκικού γεωγραφικού διαμερίσματος του Ευξείνου Πόντου.

Στην διάσκεψη, ο Βενιζέλος πίστευε ότι μια ανεξάρτητη δημοκρατία του Πόντου ήταν πολύ απομακρυσμένη για να παρασχεθεί ελληνική στρατωτική βοήθεια και εξαιρετικά αδύναμη να υπερασπιστεί τον εαυτό της έναντι μιας τουρκικής επίθεσης. Γι'αυτό, ο Βενιζέλος ήταν κατά της δημιουργίας ενός ποντιακού κράτους και η συζήτηση για μια ενδεχόμενη ποντιακή ανεξαρτησία τελείωσε σε μεγάλο βαθμό.[10] Αργότερα, ο Βενιζέλος πρότεινε την ένταξη της επαρχίας Τραπεζούντας στο νεοσύστατο αρμενικό κράτος, αλλά η ιδέα δεν απέκτησε την εύνοια των Συμμάχων. Η συζήτηση για την παραχώρηση της Τραπεζούντας στην Αρμενία σύντομα έκλεισε, λόγω του τουρκοαρμενικού πολέμου, του πολέμου ανεξαρτησίας της Τουρκίας και την κατάληψη της Αρμενίας από τους Μπολσεβίκους, ένα χρόνο αργότερα.[10] Τον Μάιο του 1919, ο επικεφαλής του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού για την περιοχή του Πόντου έγραψε μια αναφορά, αναφέροντας ότι η ασφάλεια του πληθυσμού ήταν πολύ επισφαλής και ο πληθυσμός χρειαζόταν επειγόντως βοήθεια.[6]

Το 1921 μεγάλο μέρος των Ορθόδοξων Χριστιανών ανδρών του Πόντου απελάθηκε και εστάλη σε τάγματα εργασίας στο Ερζερούμ. Εκείνη την εποχή έδρασε ένα "Ειδικό Δικαστήριο της Τουρκικής Ανεξαρτησίας" στην Αμάσεια, το οποίο καταδίκασε πολλά σημαντικά πρόσωπα σε θάνατο δια απαγχονισμού. Το δικαστήριο ήταν υπό τον έλεγχο των τούρκων εθνικιστών του Μουσταφά Κεμάλ. Μεταξύ αυτών ήταν ο Ματθαίος Κωφίδης, πρώην βουλευτής του Οθωμανικού κοινοβουλίου. Κατηγορήθηκαν για υποστήριξη του κινήματος ανεξαρτησίας του Πόντου.[11]

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Αυτόνομη Δημοκρατία του Πόντου - pontos-news.gr». 
  2. 2,0 2,1 Republic of Pontus (Greece, 1917–1919), Flags of the World
  3. Hionidou, Violetta (2012). «"Abroad I was Greek and in Greece I am a Foreigner": Pontic Greeks from Former Soviet Union in Greece». Journal of Modern Greek Studies 30 (1). 
  4. 4,0 4,1 Shaw, Stanford J.; Ezel Kural Shaw (1977). History of the Ottoman Empire and Modern TurkeyFree registration required. London, England: Cambridge University Press. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Erimtan, Can (2008). «Hittites, Ottomans and Turks: Ağaoğlu Ahmed Bey and the Kemalist Construction of Turkish Nationhood in Anatolia». Anatolian Studies 58: 141–171. doi:10.1017/S0066154600008711. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Voutira, Eftitia (2011). The 'Right to Return' and the Meaning of Home. Berlin: Lit Verlag. 
  7. Library Journal Review of Not Even My Name by Thea Halo.
  8. people.http://www.impantokratoros.gr/antartiko-pontou.el.aspx/>
  9. http://www.hellinon.net/ANEOMENA/AntartikoPontou.htm
  10. 10,0 10,1 Freely, John (2010). Children of Achilles: the Greeks in Asia Minor Since the Days of Troy. London: I.B. Taurus. 
  11. Clark, Bruce (2006). Twice a Stranger: The Mass Expulsion that Forged Modern Greece and Turkey. Cambridge (Massachusetts): Harvard University Press. σελίδες 112–114. ISBN 9780674023680. 

Σχετική βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ξενόγλωσση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • The Times History of the War, The Times, London, England, 1920., σελίδα 438
  • A Short History of Modern Greece, 1821–1940, Edward Seymour Forster, 1941., σελίδα 66