Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα

Καπετάνισσα Λασκαρίνα Πινότση
Λιθογραφία της Μπουμπουλίνας από τον Άνταμ Φρίντελ, Λονδίνο 1830.
Ψευδώνυμο	Μπουμπουλίνα
Γέννηση	11 Μαΐου 1771 Κωνσταντινούπολη, Οθωμανική Αυτοκρατορία
Θάνατος	22 Μαΐου 1825 (54 ετών) Σπέτσες, Εγιαλέτι του Αρχιπελάγους, Οθωμανική Αυτοκρατορία
Χώρα	Α΄ Ελληνική Δημοκρατία
Κλάδος	Φιλική Εταιρεία
Βαθμός	Υποναύαρχος (Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό) Ναύαρχος (Ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό)
Μονάδες	Αγαμέμνων
Διοικήσεις	Αργοσαρωνικός
Μάχες/πόλεμοι	Ελληνική Επανάσταση του 1821 Πολιορκία της Μονεμβασίας Πολιορκία του Ναυπλίου Άλωση της Τριπολιτσάς
Συγγενείς	Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (συμπέθερος) Πάνος Κολοκοτρώνης (γαμπρός) Λέλα Καραγιάννη (δισέγγονη)
Ιδιότητα	Έμπορος Πλοιοκτήτρια
Υπογραφή
Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα ()

Η Λασκαρίνα Πινότση, ευρύτερα γνωστή ως Μπουμπουλίνα (Κωνσταντινούπολη, 11 Μαΐου 1771 – Σπέτσες, 22 Μαΐου 1825), συνιστά μία εκ των πλέον εμβληματικών μορφών της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Γεννηθείσα στην Κωνσταντινούπολη και ανατραφείσα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στις Σπέτσες, η Μπουμπουλίνα αφιέρωσε την προσωπική της περιουσία και το ναυτικό της στόλο στον αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία. Η συμβολή της υπήρξε καταλυτική, όχι μόνο λόγω της συμμετοχής της σε σημαντικές πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά και εξαιτίας της μοναδικής, για τα δεδομένα της εποχής, παρουσίας μίας γυναίκας στον πυρήνα της στρατιωτικής δράσης. Κατέστη έτσι ίσως η πλέον διακεκριμένη γυναικεία μορφή της Επανάστασης, ανατρέποντας τις παραδοσιακές έμφυλες νόρμες της προεπαναστατικής κοινωνίας.

Ενενήντα τρία έτη μετά τον θάνατό της, η Ελληνική Πολιτεία, αναγνωρίζοντας εκ των υστέρων την εθνική της προσφορά, την τίμησε απονέμοντάς της, συμβολικά, τον βαθμό της Υποναυάρχου του Πολεμικού Ναυτικού, καθιστώντας την τη μοναδική γυναίκα στην ελληνική ιστορία που έλαβε τέτοια τιμή μεταθανάτια, ενώ κατά πολύ νωρίτερα, λίγο μετά τον θάνατό της, της είχε απονεμηθεί από την Ρωσία ο βαθμός της Ναυάρχου, καθιστώντας την ως μία από τις πρώτες γυναίκες Ναυάρχους παγκοσμίως.

Βιογραφία

Η Λασκαρίνα γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 11 Μαΐου 1771, εντός των τοπικών φυλακών της πόλης. Η μητέρα της, Σκεύω, βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη για να επισκεφτεί τον σύζυγό της, Σταυριανό Πινότση, ο οποίος είχε φυλακιστεί από τις Οθωμανικές Αρχές λόγω της συμμετοχής του στα Ορλωφικά (1769-1770). Από την πλευρά του πατέρα της, η Λασκαρίνα καταγόταν από την Ύδρα, ενώ από τη μητέρα της ήταν απόγονος της διακεκριμένης βυζαντινής οικογένειας των Κοκκίνων, οι οποίοι ιστορικά ζούσαν στη Ζάκυνθο. Στο βάπτισμα της, η μικρή Λασκαρίνα έλαβε το όνομά της από τον επίσης φυλακισμένο πολέμαρχο Παναγιώτη Μούρτζινο. Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Σκεύω και η μικρή Λασκαρίνα επέστρεψαν στην Ύδρα, όπου έζησαν για ένα διάστημα. Ωστόσο, τέσσερα χρόνια αργότερα, η οικογένεια μετακόμισε στις Σπέτσες, μετά το δεύτερο γάμο της Σκεύως με τον Δημήτριο Λαζάρου Ορλώφ. Από αυτήν την ένωση η Λασκαρίνα απέκτησε οκτώ ετεροθαλή αδέλφια.

Στην προσωπική της ζωή, η Μπουμπουλίνα παντρεύτηκε δύο φορές. Στην ηλικία των 17 ετών, παντρεύτηκε τον Σπετσιώτη Δημήτριο Γιάννουζα, και, ύστερα από τον θάνατό του, σε ηλικία 30 ετών, τον Σπετσιώτη πλοιοκτήτη και πλοίαρχο Δημήτριο Μπούμπουλη (εξ ου και το «Μπουμπουλίνα»). Και οι δύο σύζυγοί της πέθαναν από επιθέσεις Αλγερινών πειρατών, γεγονός που, παρά την προσωπική της θλίψη, δεν την εμπόδισε να αναλάβει την ηγεσία της οικογενειακής περιουσίας.

Μετά τη δεύτερη χηρεία της, η Μπουμπουλίνα είχε στην επιμέλεια της έξι παιδιά: τρία από τον πρώτο της γάμο (τον Ιωάννη, τον Γεώργιο και τη Μαρία), και τρία από τον δεύτερο (τη Σκεύω, την Ελένη και τον Νικόλαο). Εκτός από τα παιδιά της, κληρονόμησε και μία εντυπωσιακή περιουσία από τους συζύγους της, η οποία περιλάμβανε πλοία, γη και σημαντικά χρηματικά ποσά, με τα μετρητά που κληρονόμησε από τον Μπούμπουλη να ξεπερνούν τα 300.000 τάλαρα. Αυτή η τεράστια περιουσία δεν παραμένει αδρανής, καθώς η Μπουμπουλίνα κατάφερε να τη διαχειριστεί εξαιρετικά, επενδύοντας στη ναυτιλία και την προμήθεια πλοίων και εξοπλισμού για τις ανάγκες της Ελληνικής Επανάστασης. Η στρατηγική της ικανότητα στη διαχείριση των οικονομικών της πόρων, σε συνδυασμό με την επιχειρηματική της διορατικότητα, της επέτρεψε να ενισχύσει την περιουσία της, καθιστώντας τη μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες της εποχής.

Το ακρόπρωρο του πλοίου Αγαμέμνων της Μπουμπουλίνας με κυβερνήτη το γιο της Ιωάννη. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Αρχικά, η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα δραστηριοποιήθηκε ως συνέταιρος σε αρκετά πλοία, αναδεικνύοντας τις ναυτιλιακές της ικανότητες. Στη συνέχεια, προχώρησε στην κατασκευή τριών δικών της πλοίων, εκ των οποίων το πλέον εμβληματικό ήταν το Αγαμέμνων, το οποίο συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση. Το Αγαμέμνων, με μήκος 48 πήχες και εξοπλισμένο με 18 κανόνια, αποτέλεσε μία από τις ναυτικές ναυαρχίδες του αγώνα. Η κατασκευή του απαιτούσε το υπέρογκο ποσό των 75.000 ταλάρων. Η Μπουμπουλίνα, επιλέγοντας το όνομα του ομηρικού βασιλιά Αγαμέμνονα, υπενθύμιζε την πανάρχαια κληρονομιά και ενίσχυε το συμβολικό χαρακτήρα της ναυαρχίδας της.

Το 1816, η Οθωμανική Αυτοκρατορία επιχείρησε να κατάσχει την περιουσία της Μπουμπουλίνας, επικαλούμενη τη συμμετοχή των πλοίων του δεύτερου συζύγου της, Δημήτριου Μπούμπουλη, στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο, γεγονός που θεωρούνταν αδίκημα βάσει της Οθωμανικής νομοθεσίας. Η επίθεση αυτή εναντίον της περιουσίας της είχε εν μέρει τη στήριξη από συγγενείς που επιθυμούσαν να την εκτοπίσουν, βλέποντας στην τεράστια περιουσία της έναν στόχο προς εκμετάλλευση. Αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο της φυλάκισης, η Μπουμπουλίνα, με το πλοίο της Κανάκης, ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζήτησε την προστασία του Ρώσου φιλέλληνα πρεσβευτή, Στρογκόνωφ. Επικαλούμενη τις υπηρεσίες του συζύγου της στον ρωσικό στόλο και τη ρωσική σημαία των πλοίων της, βασισμένη στη Συνθήκη Κιουτσούκ-Καϊναρτζή του 1774, κατάφερε να αποσπάσει την προστασία του Ρώσου πρεσβευτή. Ο Στρογκόνωφ, για να την προστατεύσει από την οργή των Οθωμανών, την έστειλε στην Κριμαία, όπου της παραχωρήθηκε κτήμα από τον Τσάρο Αλέξανδρο Α’. Ωστόσο, πριν από την αναχώρησή της για τη Ρωσία, η Μπουμπουλίνα κατάφερε να συναντήσει τη μητέρα του Σουλτάνου, τη Βαλιντέ Σουλτάνα. Μετά από αυτήν την συνάντηση, η Σουλτανομήτωρ, εντυπωσιασμένη από τον χαρακτήρα και το θάρρος της Μπουμπουλίνας, παρενέβη στον Σουλτάνο, πείθοντάς τον να υπογράψει φιρμάνι, το οποίο απαγόρευε την κατάσχεση της περιουσίας της και την σύλληψή της. Παρά την προσωρινή ανακούφιση που απέκτησε, η Μπουμπουλίνα παρέμεινε στην Κριμαία για περίπου τρεις μήνες, περιμένοντας να καταλαγιάσει η κατάσταση. Όταν, ωστόσο, διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος είχε απομακρυνθεί, επέστρεψε στις Σπέτσες.

Κατά την ίδια περίοδο, η Μπουμπουλίνα ενεπλάκη σε μία ενδοοικογενειακή σύγκρουση με τα παιδιά του δεύτερου συζύγου της, τα οποία διεκδικούσαν το μερίδιο τους από την πατρική περιουσία. Η διαμάχη δεν λύθηκε μέσω των τουρκικών δικαστηρίων ή της εκκλησιαστικής εξουσίας της περιοχής, αλλά μέσω του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο εξέδωσε επιτίμιο κατά της Μπουμπουλίνας, καταγγέλλοντάς την για «διαστροφή» και για την παρακράτηση της περιουσίας. Ωστόσο, παρά τις καταγγελίες, οι προεστοί των Σπετσών περιορίστηκαν σε μια καταγραφή της περιουσίας της χωρίς να παρέμβουν στην εκδίκαση της υπόθεσης. Με το επιτίμιο και την έκθεση των προεστών, τα δύο αδέλφια κατέφυγαν στο Βουλευτικό, το οποίο δεν έλαβε θέση, εκτιμώντας το μέγεθος της προσφοράς της Μπουμπουλίνας στον Ελληνικό Αγώνα.

Εν τω μεταξύ, η Μπουμπουλίνα είχε ήδη ενταχθεί στη Φιλική Εταιρεία, την μυστική οργάνωση που προετοίμαζε την Ελληνική Επανάσταση. Ως η μόνη γυναίκα που μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, η Μπουμπουλίνα συμμετείχε στον αγώνα με τρόπο πρακτικό και αποτελεσματικό, προμηθεύοντας την επανάσταση με όπλα και πολεμοφόδια, τα οποία απέκρυπτε στην οικία της στις Σπέτσες. Παράλληλα, άρχισε την κατασκευή του πλοίου Αγαμέμνων, η ναυπήγηση του οποίου ολοκληρώθηκε το 1820. Η κατασκευή αυτή, παρά τις αντιστάσεις και τις καταγγελίες στην Υψηλή Πύλη, ολοκληρώθηκε με την υποστήριξη δωροδοκιών προς τον Τούρκο επιθεωρητή και την εξορία των καταγγελόντων. Το 1819 η Μπουμπουλίνα επισκέφθηκε και πάλι την Κωνσταντινούπολη.

Συμβολή στην επανάσταση

Η Μπουμπουλίνα στο πλοίο «Αγαμέμνων», πίνακας του Γερμανού ζωγράφου Peter von Hess

Όταν ξεκίνησε η ελληνική επανάσταση, είχε σχηματίσει δικό της εκστρατευτικό σώμα από Σπετσιώτες, τους οποίους αποκαλούσε «γενναία μου παλικάρια». Είχε αναλάβει να αρματώνει, να συντηρεί και να πληρώνει τον στρατό αυτό μόνη της όπως έκανε και με τα πλοία της και τα πληρώματά τους, κάτι που συνεχίστηκε επί σειρά ετών και την έκανε να ξοδέψει πολλά χρήματα για να καταφέρει να περικυκλώσει τα τουρκικά οχυρά, το Ναύπλιο και την Τρίπολη. Έτσι τα δύο πρώτα χρόνια της επανάστασης είχε ξοδέψει όλη της την περιουσία.

Σύγκρουση με τη κυβέρνηση και εξορία

Προτομή της Μπουμπουλίνας στο Πεδίο του Άρεως, στην Αθηνα

Μετά την κατάληψη του Ναυπλίου από τους Έλληνες στις 30 Νοεμβρίου 1822, το νεοσύστατο κράτος της έδωσε κλήρο στην πόλη ως ανταμοιβή για την προσφορά της στο έθνος και η Μπουμπουλίνα εγκαταστάθηκε εκεί. Στα τέλη του 1824, η Ελλάδα υποφέρει από τον δεύτερο εμφύλιο πόλεμο, όπου η Κυβέρνηση Κουντουριώτη (η κυβέρνηση των Πλοιάρχων των νησιών) υπερισχύει του συνασπισμού των Προεστών και των Στρατιωτικών της Πελοποννήσου, με αποτέλεσμα ο Πάνος Κολοκοτρώνης, που διατελούσε φρούραρχος Ναυπλίου, να δολοφονηθεί και ο Κολοκοτρώνης να συλληφθεί και να φυλακιστεί μαζί με άλλους οπλαρχηγούς σε ένα μοναστήρι της Ύδρας, τον Προφήτη Ηλία. Η Μπουμπουλίνα αντέδρασε και ζήτησε την αποφυλάκιση του Κολοκοτρώνη, λόγω του σεβασμού που έτρεφε προς αυτόν. Τότε η ίδια κρίνεται επικίνδυνη από την Κυβέρνηση και συλλαμβάνεται δύο φορές από το Υπουργείο Αστυνομίας, με εντολή να φυλακιστεί. Τελικά η Μπουμπουλίνα εξορίστηκε στις Σπέτσες χάνοντας τον κλήρο γης, που το Κράτος της είχε παραχωρήσει στο Ναύπλιο.

Το 1825 η Μπουμπουλίνα ζούσε στις Σπέτσες, πικραμένη από τους πολιτικούς και την εξέλιξη του Αγώνα και έχοντας ξοδέψει όλη την περιουσία της στον πόλεμο, η Ελλάδα βρέθηκε ξανά σε μεγάλο κίνδυνο. Στις 12 Φεβρουαρίου ο Αιγύπτιος ναύαρχος Ιμπραήμ Πασάς με έναν τουρκοαιγυπτιακό στόλο, αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Πύλου στην Πελοπόννησο με 4.400 άντρες, σε μια τελευταία προσπάθεια να σταματήσει την επανάσταση.

Θάνατος

Ενώ η Μπουμπουλίνα άρχισε να προετοιμάζεται για να αντιμετωπίσει τον Ιμπραήμ, σκοτώθηκε σε συμπλοκή στις 22 Μαΐου 1825. Ο μικρότερος γιος της από τον πρώτο της γάμο, ερωτεύτηκε την κόρη της πολύ πλούσιας οικογένειας των Κουτσαίων, προκρίτων στις Σπέτσες. Οι Κουτσαίοι δεν ήθελαν τον γάμο μεταξύ των δύο οικογενειών διότι η Μπουμπουλίνα είχε ξοδέψει πια την τεράστια περιουσία της και είχε παραπέσει οικονομικά. Υπάρχει και η εκδοχή ότι η κοπέλα αυτή, Ευγενία Κούτση (κόρη του Χριστόδουλου), ήταν ήδη λογοδοσμένη να πάρει κάποιον άλλον πλουσιότερο Σπετσιώτη. Οι δύο νέοι όμως κλέφτηκαν και πήγαν στο σπίτι του πρώτου άντρα της Μπουμπουλίνας, του Δημητρίου Γιάννουζα. Η Μπουμπουλίνα πήγε και αυτή στο σπίτι ενώ λίγο αργότερα έφτασαν και οι Κουτσαίοι πολύ εξαγριωμένοι με την απαγωγή, την οποία θεώρησαν μεγάλη προσβολή, σύμφωνα με τα έθιμα της εποχής. Κατά τη διάρκεια λογομαχίας μεταξύ Μπουμπουλίνας και Κουτσαίων, ο Ιωάννης Κούτσης πυροβόλησε και σκότωσε τη Μπουμπουλίνα. Η οστεοθήκη της σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Σπετσών (αρχοντικό Χατζηγιάννη Μέξη).

Στη Ρωσία, το θάρρος της εκτιμήθηκε ιδιαίτερα. Ο αυτοκράτορας Αλέξανδρος Α’ απένειμε στην Μπουμπουλίνα τον τίτλο του ναύαρχου του ρωσικού στόλου και τιμητικά το μογγολικό σπαθί ως αναγνώριση των προσόντων της. Έτσι, έγινε η πρώτη γυναίκα ναύαρχος του ρωσικού στόλου στην ιστορία της Ρωσίας και μια από τις πρώτες ναυάρχους στην παγκόσμια ιστορία.

Κληρονομιά

Το αρχοντικό της οικογένειας Μπούμπουλη στις Σπέτσες μετατράπηκε το 1991 από τον ιδιοκτήτη και απόγονο της ηρωίδος, Φίλιππο Δεμερτζή-Μπούμπουλη σε μουσείο, το Μουσείο Μπουμπουλίνας, το οποίο έχουν επισκεφθεί εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες. Σε αυτό μπορεί κανείς να δει συλλογή όπλων, επιστολές και άλλα αρχεία, παλιά βιβλία, πορτραίτα της Μπουμπουλίνας, προσωπικά της αντικείμενα, έπιπλα, διακρίσεις που της είχαν απονείμει κυρίως ξένες κυβερνήσεις και πολλά άλλα.

Στο Μουσείο υπάρχει και η προτομή της Λέλας Καραγιάννη η οποία ήταν συγγενής από τη μητέρα της με την Μπουμπουλίνα. Η Λέλα Καραγιάννη ήταν αντιστασιακός και αρχηγός της οργάνωσης Μπουμπουλίνα. Συνελήφθη από την Ειδική Ασφάλεια και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς το 1944 λίγο πριν την Απελευθέρωση της Ελλάδας.

Ταινία

Το 1959 γυρίστηκε ταινία βασισμένη στη ζωή της ηρωίδας. Ο τίτλος της είναι Μπουμπουλίνα και την ομώνυμη ηρωίδα υποδύθηκε η Ειρήνη Παππά.

Βιβλιογραφικές Πηγές

• Ηλίας Παπαθανασόπουλος, «Μπουμπουλίνα. Ο αφορισμός της από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε' και η συμμετοχή της στην Επανάσταση», Ιστορία Εικονογραφημένη, τ.χ. 55 (Ιανουάριος 1973), σελ. 104-109
• Μαρία Δ. Δροσογιάννη, Τούλα Αγγελοπούλου-Τούρνα, «Ηρωικές μορφές από την ελληνικήν επανάστασιν», Εκδοτικός οίκος ''ΕΡΜΟΥ'' ΑΘΗΝΑΙ
• Διονύσιος Α. Κόκκινος «Η Ελληνική Επανάστασις», Τόμος 8ος, κεφάλαιο 4ο«Το ζήτημα της Μπουμπουλίνας» σελίδα 131-135, Εκδοτικός οίκος '' Μέλισσα'' Αθήναι 1958

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Μουσείο Μπουμπουλίνας
• Spetses Direct (Αγγλικά)
• Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (Αρχείο της ΕΡΤ)
• Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα στο Σπέτσες Αρχειοθετήθηκε 2024-12-27 στο Wayback Machine. Spetses.pro
• Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Ένα Ημερολόγιο Αρχειοθετήθηκε 2024-03-24 στο Wayback Machine.