1-φθοροβουτάνιο

1-φθοροβουτάνιο
Γενικά
Όνομα IUPAC	1-φθοροβουτάνιο
Άλλες ονομασίες	1-βουτυλοφθορίδιο
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος	C4H9F
Μοριακή μάζα	76,113863 amu
Σύντομος συντακτικός τύπος	CH3(CH2)3F
Συντομογραφίες	BuF
Αριθμός CAS	2366-52-1
SMILES	CCCCF
Ισομέρεια
Ισομερή θέσης	3 2-φθοροβουτάνιο μεθυλο-1-φθοροπροπάνιο μεθυλο-2-φθοροπροπάνιο
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο βρασμού	32-33 °C
Πυκνότητα	773,5 kg/m³
Δείκτης διάθλασης , nD	1,34
Εμφάνιση	Υγρό
Χημικές ιδιότητες
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος (25°C, 100 kPa).

Το 1-φθοροβουτάνιο είναι οργανική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και φθόριο, με μοριακό τύπο C₄H₉F, αλλά συχνά αποδίδεται με τον ημισυντακτικό τύπο CH₃(CH₂)₃F. Ανήκει στην ομόλογη σειρά των αλαλκανίων, δηλαδή στους άκυκλους κορεσμένους αλυδρογονάνθρακες. Το καθαρό 1-φθοροβουτάνιο, στις «κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος», δηλαδή θερμοκρασία 25 °C και πίεση 1 atm, είναι εύφλεκτο και πτητικό υγρό. Με βάση το μοριακό τύπο του έχει τα ακόλουθα τρία (3) ισομερές θέσης:

1. 2-φθοροβουτάνιο.
2. Μεθυλο-1-φθοροπροπάνιο.
3. Μεθυλο-2-φθοροπροπάνιο.

Ονοματολογία

Η ονομασία «φθοροβουτάνιο» προέρχεται από την ονοματολογία κατά IUPAC. Συγκεκριμένα, το πρόθεμα «βουτ-» δηλώνει την παρουσία τεσσάρων (4) ατόμων άνθρακα ανά μόριο της ένωσης, το ενδιάμεσο «-αν-» δείχνει την παρουσία μόνο απλών δεσμών μεταξύ ατόμων άνθρακα στο μόριο και η κατάληξη «-ιο» φανερώνει ότι δεν περιέχει χαρακτηριστικές ομάδες που έχουν χαρακτηριστικές καταλήξεις. Το αρχικό πρόθεμα «φθορο-» δηλώνει την παρουσία ενός (1) ατόμου φθορίου ανά μόριο της ένωσης. Τέλος, ο αρχικός αριθμός θέσης «1-», δηλώνει τον αριθμό θέσης του ατόμου του άνθρακα με το οποίο ενώνεται το άτομο του φθορίου, για να διαχωριστεί η ένωση από την ισομερή της 2-φθοροβουτάνιο.

Μοριακή δομή

Δεσμοί
Δεσμός	τύπος δεσμού	ηλεκτρονική δομή	Μήκος δεσμού	Ιονισμός
C-H	σ	2sp3-1s	109 pm	3% C- H+
C-C	σ	2sp3-2sp3	154 pm
C-F	σ	2sp3-2sp3	139 pm	43% C+ F-
Κατανομή φορτίων σε ουδέτερο μόριο
F	-0,43
H	+0,03
C#1	+0,37
C#4	-0,09
C#2,#3	-0,06

Παραγωγή

Με υποκατάσταση υδροξυλίου από φθόριο

Με επίδραση υδροφθορίου (HF) σε 1-βουτανόλη [CH₃(CH₂)_3OH):

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}OH+HF\xrightarrow {ZnF_{2}} CH_{3}(CH_{2})_{3}F+H_{2}O}$

Με υποκατάσταση χλωρίου από φθόριο

Με επίδραση φθοριούχου υφυδραργύρου (Hg₂F₂) σε 1-χλωροβουτάνιο [CH₃(CH₂)₃Cl]:

$\mathrm {2CH_{3}(CH_{2})_{3}Cl+Hg_{2}F_{2}\xrightarrow {} 2CH_{3}(CH_{2})_{3}F+Hg_{2}Cl_{2}\downarrow }$

Με προσθήκη φθοραιθανίου σε αιθένιο

Με προσθήκη φθοραιθάνιου σε αιθένιο παράγεται 1-φθοροβουτάνιο:

$\mathrm {CH_{2}=CH_{2}+CH_{3}CH_{2}F{\xrightarrow {}}CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}F}$

Με προσθήκη φθορομεθανίου σε κυκλοπροπάνιο

Με προσθήκη φθορομεθανίου σε κυκλοπροπάνιο παράγεται 1-φθοροβουτάνιο:

$\mathrm {+CH_{3}F{\xrightarrow {}}CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}F}$

Με προσθήκη υδροφθορίου σε κυκλοβουτάνιο

Με προσθήκη υδροφθορίου (ΗF) σε κυκλοβουτάνιο παράγεται 1-φθοροβουτάνιο:

$\mathrm {+HF{\xrightarrow {}}CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}F}$

Χημικές ιδιότητες και παράγωγα

Αντιδράσεις υποκατάστασης

• Οι αντιδράσεις είναι πολύ πιο αργές σε σύγκριση με τα αντίστοιχα αλκυλαλογονίδια των άλλων αλογόνων, γιατί ο μηχανισμός που επικρατεί σ' αυτές τις αντιδράσεις υποκαταστάσεως είναι ο S_N².

Υποκατάσταση από υδροξύλιο

Κατά την υδρόλυσή του με εναιώρημα υδροξειδίου του αργύρου (AgOH) σχηματίζεται 1-βουτανόλη [CH₃(CH₂)₃OH]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+AgOH\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}OH+AgF}$

Υποκατάσταση από αλκοξύλιο

Με αλκοολικά άλατα (RONa) σχηματίζει αλκυλoβουτυλαιθέρα [CH₃(CH₂)3OR):

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RONa\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}OR+NaF}$

Υποκατάσταση από αλκινύλιο

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) σχηματίζει αλκίνιο [RC≡C(CH₂)₃CH₃]. Π.χ.:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RC\equiv CNa\xrightarrow {} RC\equiv C(CH_{2})_{3}CH_{3}+NaF}$

Υποκατάσταση από ακύλιο

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) σχηματίζει καρβοξυλικό βουτυλεστέρα [RCOO(CH₂)₃CH₃]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RCOONa\xrightarrow {} RCOO(CH_{2})_{3}CH_{3}+NaF}$

Υποκατάσταση από κυάνιο

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) σχηματίζει επτανονιτρίλιο [CH₃(CH₂)₃CN]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+NaCN\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}CN+NaF}$

Υποκατάσταση από αλκύλιο

Με αλκυλολίθιο (RLi) σχηματίζει αλκάνιο:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RLi\xrightarrow {} RCH_{2}(CH_{2})_{3}CH_{3}+LiF}$

Υποκατάσταση από σουλφυδρίλιο

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) σχηματίζει 1-βουτανοθειόλη [CH₃(CH₂)3SH]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+NaSH\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}SH+NaF}$

Υποκατάσταση από σουλφαλκύλιο

Με θειολικό νάτριο (RSNa) σχηματίζει αλκυλοβουτυλοθειαιθέρα [RS(CH₂)₃CH₃]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RSNa\xrightarrow {} RS(CH_{2})_{3}CH_{3}+NaF}$

Υποκατάσταση από ιώδιο

Με ιωδιούχο νάτριο (NaI) σχηματίζει 1-ιωδοβουτάνιο [CH₃(CH₂)₃I]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+NaI\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}I+NaF}$

Υποκατάσταση από αμινομάδα

Με αμμωνία (NH₃) σχηματίζει 1-βουταναμίνη [CH₃(CH₂)₃NH₂]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+NH_{3}\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}NH_{2}+HF}$

Υποκατάσταση από αλκυλαμινομάδα

Με πρωυτοταγείς αμίνες (RNH₂) σχηματίζει N-αλκυλο-1-βουταναμίνη [RNH(CH₂)₃CH₃]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RNH_{2}\xrightarrow {} RNH(CH_{2})_{3}CH_{3}+HF}$

Υποκατάσταση από διαλκυλαμινομάδα

Με δευτεροταγείς αμίνες (R'NHR) σχηματίζει N,N-διαλκυλο-1-βουταναμίνη [R'N(CH₂)₃CH₃)R]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+R{\acute {}}NHR\xrightarrow {} R{\acute {}}N[(CH_{2})_{3}CH_{3}]R+HF}$

Υποκατάσταση από τριαλκυλαμινομάδα

Με τριτοταγείς αμίνες [R'N(R)R"] σχηματίζει φθοριούχο βουτυλοτριαλκυλαμμώνιο ({R'N[(CH₂)₃CH₃](R)R"}F):

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+R{\acute {}}N(R)R{\acute {}}{\acute {}}\xrightarrow {} {R{\acute {}}N[(CH_{2})_{3}CH_{3}](R)R{\acute {}}{\acute {}}}F}$

Υποκατάσταση από φωσφύλιο

Με φωσφίνη σχηματίζει 1-βουτανοφωσφαμίνη:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+PH_{3}\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}PH_{2}+HF}$

Υποκατάσταση από νιτροομάδα

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO₂) σχηματίζει 1-νιτροβουτάνιο [CH₃(CH₂)₃NO₂):

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+AgNO_{2}\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}NO_{2}+AgF}$

Υποκατάσταση από φαινύλιο

Με επίδραση τύπου Friedel-Crafts σε βενζολίου παράγεται βουτυλοβενζόλιο:

$\mathrm {PhH+CH_{3}(CH_{2})_{3}F\xrightarrow {AlF_{3}} Ph(CH_{2})_{3}CH_{3}+HF}$

Περιφθορίωση

Το 1-φθοροβουτάνιο αντιδρά με το τριφθοριούχο κοβάλτιο, αντικαθιστώντας όλα τα άτομα υδρογόνου με άτομα φθορίου. Έτσι παράγεται (κυρίως) δεκαφθοροβουτάνιο:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+9CoF_{3}\xrightarrow {} C_{4}F_{10}+9CoF_{2}}$

Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων

1. Με λίθιο (Li σχηματίζει βουτυλολίθιο:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+2Li{\xrightarrow[{-10^{o}C}]{|Et_{2}O|}}CH_{3}(CH_{2})_{3}Li+LiF}$

2. Με μαγνήσιο (Mg) σχηματίζει βουτυλομαγνησιοφθορίδιο :

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+Mg\xrightarrow {|Et_{2}O|} CH_{3}(CH_{2})_{3}MgF}$

Αναγωγή

1. Με λιθιοαργιλιοϋδρίδιο (LiAlH₄) παράγεται βουτάνιο.:

$\mathrm {4CH_{3}(CH_{2})_{3}F+LiAlH_{4}\xrightarrow {} 4CH_{3}(CH_{2})_{2}CH_{3}+LiF+AlF_{3}}$

2. Με «υδρογόνο εν τω γενάσθαι», δηλαδή μέταλλο + οξύ παράγεται βουτάνιο.:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+Zn+HCl\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{2}CH_{3}+ZnClF}$

3. Με σιλάνιο, παρουσία τριφθοριούχου βορίου, παράγεται βουτάνιο:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+SiH_{4}\xrightarrow {BF_{3}} CH_{3}(CH_{2})_{2}CH_{3}+SiH_{3}F}$

4. Αναγωγή από ένα αλκυλοκασσιτεράνιο. Π.χ.:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+RSnH_{3}\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{2}CH_{3}+RSnH_{2}F}$

Αντιδράσεις προσθήκης

1. Σε αλκένια. Π.χ. με αιθένιο (CH₂=CH₂) παράγει 1-φθορεξάνιο [CH₃(CH₂)₅F]:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+CH_{2}=CH_{2}\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{5}F}$

2. Σε αλκίνια. Π.χ. με αιθίνιο (HC≡CH) παράγει 1-φθορο-1-εξένιο [CH₃(CH₂)₃CH=CHF):

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+HC\equiv CH\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{3}CH=CHF}$

3. Η αντίδραση του 1-φθοροβουτανίου με συζυγή αλκαδιένια αντιστοιχεί κυρίως σε 1,4-προσθήκη, αν και είναι επίσης δυνατές η 1,2-προσθήκη και η 3,4-προσθήκη, με τη χρήση κατάλληλων συνθηκών. Π.χ:

$\mathrm {RCH=CHCH=CH_{2}+CH_{3}(CH_{2})_{3}F\xrightarrow {} RCH_{2}FCH=CH(CH_{2})_{4}CH_{3}}$ (1,4-προσθήκη)
$\mathrm {RCH=CHCH=CH_{2}+CH_{3}(CH_{2})_{3}F\xrightarrow {} RCH=CHCHF(CH_{2})_{4}CH_{3}}$ (1,2-προσθήκη)
$\mathrm {RCH=CHCH=CH_{2}+CH_{3}(CH_{2})_{3}F\xrightarrow {} {\frac {1}{2}}RCHFCH[(CH_{2})_{3}CH_{3}]CH=CH_{2}+{\frac {1}{2}}RCH[(CH_{2})_{3}CH_{3}]CHFCH=CH_{2}}$ (3,4-προσθήκη)

4. Σε κυκλοαλκάνια που έχουν τριμελή ή τετραμελή δακτύλιο. Π.χ. με κυκλοπροπάνιο παράγει 1-φθορεπτάνιο:

$\mathrm {+CH_{3}(CH_{2})_{3}F\xrightarrow {} CH_{3}(CH_{2})_{6}F}$

5. Σε ετεροκυκλικές ενώσεις που έχουν τριμελή ή τετραμελή δακτύλιο. Π.χ. με εποξυαιθάνιο παράγει βουτοξυ-2-φθοραιθάνιο:

$\mathrm {+CH_{3}(CH_{2})_{3}F\xrightarrow {} FCH_{2}CH_{2}O(CH_{2})_{3}CH_{3}}$

Αντίδραση απόσπασης

Με απόσπαση υδροφθορίου (HF) από 1-φθοροβουτάνιο παράγεται 1-βουτένιο:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+NaOH{\xrightarrow[{\triangle }]{ROH}}CH_{3}CH_{2}CH=CH_{2}+NaF+H_{2}O}$

Παρεμβολή καρβενίων

• Τα καρβένια (π.χ. [:CH₂]) μπορούν παρεμβληθούν στους δεσμούς C-H. Π.χ. έχουμε:

$\mathrm {CH_{3}(CH_{2})_{3}F+CH_{3}Cl+KOH\xrightarrow {} {\frac {1}{3}}CH_{3}(CH_{2})_{4}F+{\frac {2}{9}}CH_{3}CH_{2}CH(CH_{3})CH_{2}F+{\frac {2}{9}}(CH_{3})_{2}CH(CH_{2})_{2}F+{\frac {2}{9}}CH_{3}(CH_{2})_{2}CHFCH_{3}+KCl+H_{2}O}$

• Η αντίδραση είναι ελάχιστα εκλεκτική και αυτό σημαίνει ότι κατά προσέγγιση έχουμε;

1. Παρεμβολή στους τρεις (3) δεσμούς CH₂-H. Παράγεται 1-φθοροπεντάνιο.

2. Παρεμβολή στους δυο (2) δεσμούς C_#2H-H: Παράγεται 2-μεθυλο-1-φθοροβουτάνιο.

3. Παρεμβολή στους δυο (2) δεσμούς C_#3H-H: Παράγεται 3-μεθυλο-1-φθοροβουτάνιο.

4. Παρεμβολή στους δυο (2) δεσμούς C_#1H-H: Παράγεται 2-φθοροπεντάνιο.

Προκύπτει επομένως μείγμα 1-φθοροπεντάνιου ~33%, 2-μεθυλο-1-φθοροβουτάνιου ~22%, 3-μεθυλο-1-φθοροβουτάνιου ~22% και 2-φθοροπεντάνιου ~22%.

Πηγές

• Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
• Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
• SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
• Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
• Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985