Χλωροξυλομεθάνιο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Χλωροξυλομεθάνιο
Methyl hypochlorite.svg
Γενικά
Όνομα IUPAC Χλωροξυλομεθάνιο
Άλλες ονομασίες Υποχλωριώδης μεθυλεστέρας
Υποχλωριώδες μεθύλιο
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος CH3OCl
Μοριακή μάζα 66,49 amu
Σύντομος
συντακτικός τύπος
CH3OCl
Συντομογραφίες MeOCl
Αριθμός CAS 593-78-2
SMILES COCl
PubChem CID 79056
ChemSpider ID 71388
Φυσικές ιδιότητες
Χημικές ιδιότητες
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος (25°C, 100 kPa).

Το χλωροξυμεθάνιο ή υποχλωριώδης μεθυλεστέρας ή υποχλωριώδες μεθύλιο είναι ο απλούστερος εστέρας του υποχλωριώδους οξέος (HOCl), δηλαδή θεωρητικά παράγεται με εστεροποίηση του τελευταίου με μεθανόλη. Σύμφωνα με το χημικό τύπο του, CH3OCl, έχει ένα ισομερές θέσης, τη χλωρομεθανόλη (ClCH2OH), που είναι μια ασταθής αλαλκανόλη που αφυδροχλωριώνεται γρήγορα σχηματίζοντας μεθανάλη. Το ίδιο το χλωροξυμεθάνιο είναι μια επίσης ασταθής και εξαιρετικά τοξική χημική ένωση που μπορεί να διασπαστεί εκρηκτικά και αποδίδοντας τοξικούς ατμούς (μεθανάλη και υδροχλώριο).

Δομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η δομή του ομοιάζει γεωμετρικά με αυτήν της μεθανόλης με χλώριο αντί υδρογόνου στο υδροξύλιο:

Δεσμοί[1]
Δεσμός τύπος δεσμού ηλεκτρονική δομή Μήκος δεσμού Ιονισμός
C-H σ 2sp2-1s 107 pm 3% C- H+
C-O σ 2sp3-2sp3 150 pm 19% C+ O-
O-Cl σ 2sp2-3sp3 172 pm 2% O- Cl+
Στατιστικό ηλεκτρικό φορτίο[2]
O -0,21
C -0,10
Cl +0,02
H (C-H) +0,03

Παραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την επίδραση υποχλωριώδους οξέος (HOCl) σε μεθανόλη (CH3OH) παράγεται ασταθές διάλυμα χλωροξυμεθανίου:

Χημική συμπεριφορά και παράγωγα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αποτελεί ηλεκτρονιόφιλο αντιδραστήριο θετικού χλωρίου (Cl+) σε συνδυασμό με το πυρηνόφιλο αρνητικό μεθοξύλιο (CH3O-).

Αυτοδιάσπαση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρόβλημα σταθερότητας στο χλωροξυμεθάνιο είναι ότι η στερεοχημική εγγύτητα του υδρογόνου και χλωρίου στο ίδιο μόριο σημαίνει ότι σύντομα το μόριο αφυδροχλωριώνεται παράγοντας μεθανάλη και υδροχλώριο:

Αντιδράσεις υποκατάστασης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υποκατάσταση σε υδροξύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε υδροξείδια, π.χ. σε υδροξείδιο του νατρίου (NaOH), παράγεται μεθανολικό νάτριο και υποχλωριώδες οξύ, [3]:

Υποκατάσταση σε αλκοξύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Mε επίδραση χλωροξυμεθανίου σε αλκοολικό άλας, π.χ. αλκοολικό νάτριο (RONa), παράγεται μεθανολικό νάτριο και ακυκλοχλωρίδιο[3]:

Υποκατάσταση από αλκινύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε αλκινικό άλας, π.χ. αλκινικό νάτριο (RC≡CNa), παράγεται μεθανολικό νάτριο και 1-χλωραλκίνιο[3]:

Υποκατάσταση από κυάνιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε κυσνιούχο άλας, π.χ. κυανιούχο νάτριο (NaCN), παράγεται μεθανολικό νάτριο και χλωροκυάνιο[3]:

Υποκατάσταση από αλκύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε οργανομεταλλική ένωση, π.χ. αλκυλολίθιο (RLi), παράγεται μεθανολικό νάτριο και χλωραλκάνιο[3]:

Υποκατάσταση από σουλφυδρίλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) παράγεται μεθανολικό νάτριο και χλωρυδρόθειο[3]:

Υποκατάσταση από σουλφαλκύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε θειολικό νάτριο (RSNa) παράγεται μεθανολικό νάτριο και χλωροθειομεθάνιο[3]:

Υποκατάσταση από αλογόνο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε άλας άλλου αλογόνου, π.χ. NaX, όπου X βρώμιο ή ιώδιο, παράγεται μεθανολικό νάτριο και χλωραλογόνο[3]:

2. Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε αλκυλαλογονίδιο (RX) άλλου αλογόνου, π.χ. NaX, όπου X βρώμιο ή ιώδιο, παράγεται μεθοξυαλκάνιο και χλωραλογόνο[3]:

Υποκατάσταση από αμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε αμμωνία (NH3) παράγεται μεθανόλη και χλωραμίνη[3]:

Υποκατάσταση από αλκυλαμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε πρωυτοταγή αμίνη (RNH2) παράγεται μεθανόλη και N-χλωροαλκαναμίνη[3]:

Υποκατάσταση από διαλκυλαμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε δευτεροταγή αμίνη (R'NHR) παράγεται μεθανόλη και Ν-αλκυλο-N-χλωροαλκαναμίνη[3]:

Υποκατάσταση από φωσφύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε φωσφίνη σχηματίζει μεθανόλη και χλωροφωσφίνη[4]:

Υποκατάσταση από σιλύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε σιλάνιο, παρουσία τριφθοριούχου βορίου, παράγεται υδροχλώριο και σιλοξυμεθάνιο[5]:

Υποκατάσταση από υδρίδιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου σε υδρίδιο μετάλλου, π.χ. σε υδρίδιο του λιθίου (LiH), παράγεται υδροχλώριο και μεθανολικό λίθιο (ή το αντίστοιχο άλας του άλλου μετάλλου, αν είχαμε άλλο υδρίδιο)[3]:

Ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση χλωροξυμεθανίου π.χ. σε βενζόλιο παράγεται χλωροβενζόλιο και μεθανόλη:

Αντιδράσεις προσθήκης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Προσθήκη σε διπλούς δεσμούς C-C. Π.χ. με αιθένιο δίνει 1-μεθοξυ-2-χλωραιθάνιο:

2. Προσθήκη σε τριπλούς δεσμούς C-C. Π.χ. με αιθίνιο δίνει 1-μεθοξυ-2-χλωραιθένιο:

3. Προσθήκη σε συζηγείς διπλούς δεσμούς C-C. Π.χ. με βουταδιένιο-1,3 δίνει 1-μεθοξυ-4-χλωροβουτένιο-2:

4. Προσθήκη σε ενώσεις με τριμελείς ή τετραμελείς ισοκυκλικούς δακτυλίους. Π.χ. με κυκλοπροπάνιο δίνει 1-μεθοξυ-3-χλωροπροπάνιο:

κυκλοπροπάνιο

5. Προσθήκη σε ενώσεις με καρβονύλιο. Π.χ. με μεθανάλη δίνει μεθοξυχλωροξυμεθάνιο:

6. Προσθήκη σε ιμίνες. Π.χ. με μεθανιμίνη δίνει N-χλωρο-1-μεθοξυμεθαναμίνη:

7. Προσθήκη σε ενώσεις με τριμελείς ή τετραμελείς ετεροκυκλικούς δακτυλίους. Π.χ. με το εποξυαιθάνιο δίνει εκρηκτικό υπεροξείδιο 2-χλωροξυ-1-μεθοξυαιθάνιο[6]:

Ethylene oxide.svg

8. Προσθήκη σε ενώσεις με αζωτούχους τριμελείς ή τετραμελείς ετεροκυκλικούς δακτυλίους. Π.χ. με το επαζαιθάνιο δίνει 2-μεθοξυ-Ν-χλωροαιθαναμίνη[7]:

Aziridine.svg

Παρεμβολή μεθυλενίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση μεθυλενίου ([:CH2]) σε χλωροξυμεθάνιο παράγεται χλωροξυαιθάνιο[8]:

Παρατηρήσεις και παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Τα δεδομένα προέρχονται από τους πίνακες δεδομένων των στοιχείων άνθρακα, πυριτίου και υδρογόνου και τις πηγές«Table of periodic properties of the Ellements», Sagrent-Welch Scientidic Company και «Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982»
  2. Υπολογισμένο βάση του ιονισμού από τον παραπάνω πίνακα
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.
  4. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 267, §11.3.Α1, R = Cl, X = CH3O.
  5. Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 291-293, §19.1.
  6. Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, §2.1., σελ. 16-17, εφαρμογή γενικής αντίδρασης για Nu = CH3O.
  7. Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, §2.3., σελ. 22-25.
  8. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 155, §6.7.3.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
  • Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
  • SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
  • Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
  • Διαδικτυακός τόπος JOC (Journal of Organic Chemisrty).
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Methyl hypochlorite της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).

Πρότυπο:Εστέρες υπαλογονώδους οξέος