Σύνταγμα της Ελλάδας
 | |
| Ημερομηνία υιοθέτησης | 11 Ιουνίου 1975 |
|---|---|
| Πλήρης κείμενο | |
Νεότερη έκδοση | Φ.Ε.Κ. 187/Α'/28.11.2019
|
 Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Σύνταγμα της Ελλάδας στο Wikimedia Commons | |
|
| Αυτό το λήμμα ανήκει στη σειρά: Πολιτικό σύστημα της Ελλάδας |
Το Σύνταγμα της Ελλάδας είναι ο θεμελιώδης νόμος επάνω στον οποίο βασίζεται η διαμόρφωση ολόκληρης της νομοθεσίας της Ελλάδας, όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του πολίτη, την οργάνωση και βασικούς κανόνες λειτουργίας του ελληνικού κράτους και των θεσμών.
Ιστορικό
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 δημιουργήθηκαν διάφορα βραχύβια συντάγματα που δεν ευδοκίμησαν είτε λόγω των αδυναμιών τους είτε λόγω της εσωτερικής διαμάχης μεταξύ των πολιτικών.
Πρώτο σύνταγμα ήταν αυτό που ψηφίστηκε από την Α' Εθνοσυνέλευση την 1η Ιανουαρίου 1822 στην Επίδαυρο με ονομασία «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» και αναθεωρήθηκε το 1823 από τη Β' Εθνοσυνέλευση στο Άστρος με τον «Νόμο της Επιδαύρου». Η Γ' Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το 1827 ψήφισε το «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος», το οποίο όμως αναστάλθηκε από τη Δ' Εθνοσυνέλευση του Άργους μετά από πρόταση του Ιωάννη Καποδίστρια.
Το 1832 η Ε' Εθνοσυνέλευση Ναυπλίου στο Ναύπλιο ψήφισε το «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος του 1832» (που αναφέρθηκε και ως «Ηγεμονικόν Σύνταγμα») το οποίο όμως δεν εφαρμόστηκε και ο Όθων βασίλευσε χωρίς σύνταγμα μέχρι το Μάρτιο του 1844. Σύνταγμα παραχωρήθηκε μετά από την εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Το Σύνταγμα του 1844[2] εγκαθίδρυσε τη συνταγματική μοναρχία και βασίστηκε αρκετά στο γαλλικό σύνταγμα του 1830 και το βελγικό του 1831. Μετά την ανατροπή του Όθωνα, ψηφίστηκε στην Αθήνα το Σύνταγμα του 1864[2] το οποίο εισήγαγε το θεσμό της βασιλευομένης δημοκρατίας. Το σύνταγμα του 1864 αναθεωρήθηκε με το Σύνταγμα του 1911 ενώ τα έτη 1920 και 1924 αποπειράθηκε να αναθεωρηθούν ξανά αλλά η διαδικασία διακόπηκε λόγω επαναστατικών πράξεων.
Το σύνταγμα αυτό ήταν ένα από τα πρώτα στον κόσμο που καθιέρωσε την καθολική ψηφοφορία (των ανδρών) ανεξαρτήτως οικονομικού εισοδήματος. Μόνον οι πλήρως οικονομικά εξαρτημένοι άνδρες (τσιράκια ή οικόσιτοι) δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Αυτό βρισκόταν σε αντίθεση με τα άλλα δυτικά συντάγματα της εποχής όπου μόνον οι γαιοκτήμονες αστοί είχαν δικαίωμα ψήφου. Για να εκτιμήσουμε αυτή τη διαφορά αρκεί να πούμε ότι ενώ στη Γαλλία ή στην Αγγλία την εποχή εκείνη είχε δικαίωμα ψήφου το 10% των ενήλικων ανδρών περίπου, στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό ήταν περίπου 90%.
Το 1926 συντάχθηκε το «Σύνταγμα της τριακονταμελούς επιτροπής» το οποίο δεν ίσχυσε αφού συντάχθηκε νέο από αναθεωρητική βουλή. Εκείνη ψήφισε το «Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας» του 1927 με το οποίο το πολίτευμα μετατρεπόταν σε αβασίλευτη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Το 1935 επανήρθε η μοναρχία με το σύνταγμα του 1864/1911 αλλά μετά τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936 έπαυσαν να ισχύουν ουσιώδεις διατάξεις του. Μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο το σύνταγμα αναθεωρήθηκε στο Σύνταγμα του 1952.
Η δικτατορία των Συνταγματαρχών παρουσίασε νέο Σύνταγμα το 1968, το οποίο επικυρώθηκε στο δημοψήφισμα του ίδιου έτους και ένα νεότερο το 1973, που επίσης επικυρώθηκε με δημοψήφισμα το 1973. Αυτό έπαυσε να έχει ισχύ με την πτώση της το 1974, οπότε μετά από το Δημοψήφισμα του 1974 που διεξάχθηκε την 8η Δεκεμβρίου 1974, το πολίτευμα της Ελλάδας μετατράπηκε ξανά σε αβασίλευτη δημοκρατία. Συντάχθηκε νέο Σύνταγμα από την πέμπτη Αναθεωρητική Βουλή και τέθηκε σε ισχύ στις 11 Ιουνίου 1975. Ισχύει έως σήμερα όπως αναθεωρήθηκε το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019.
Το ισχύον Σύνταγμα του 1975
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Βασικά χαρακτηριστικά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το Σύνταγμα του 1975 αποτελεί τον θεμελιώδη νόμο της Ελληνικής Δημοκρατίας και καθορίζει το πολίτευμα ως προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Το άρθρο 1 ορίζει ρητώς ότι «Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία» και ότι «η λαϊκή κυριαρχία αποτελεί το θεμέλιο του πολιτεύματος». Κατοχυρώνει επίσης την αρχή της διάκρισης των εξουσιών μεταξύ νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής.
Το Σύνταγμα περιλαμβάνει αναθεωρητική ρήτρα που διακρίνει μεταξύ αναθεωρήσιμων και μη αναθεωρήσιμων διατάξεων. Ορισμένα θεμελιώδη στοιχεία, όπως η δημοκρατική μορφή του πολιτεύματος και η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, είναι ρητώς εξαιρεμένα από κάθε αναθεώρηση.
Δομή και περιεχόμενο
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το Σύνταγμα διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη:
- Μέρος Α΄ – Βασικές διατάξεις (άρθρα 1–3): Ορίζει τη μορφή του πολιτεύματος, την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας και τις σχέσεις Εκκλησίας–Κράτους, με την Ορθόδοξη Εκκλησία να αναγνωρίζεται ως «επικρατούσα θρησκεία».
- Μέρος Β΄ – Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα (άρθρα 4–25): Κατοχυρώνει θεμελιώδη δικαιώματα όπως η ισότητα ενώπιον του νόμου, η προσωπική ελευθερία, η ελευθερία έκφρασης, το δικαίωμα στην παιδεία, η θρησκευτική ελευθερία, καθώς και κοινωνικά δικαιώματα όπως η εργασία και η κοινωνική ασφάλιση.
- Μέρος Γ΄ – Οργάνωση και λειτουργία της Πολιτείας (άρθρα 26–105): Ρυθμίζει τις αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας, της Βουλής, της Κυβέρνησης και της Δικαστικής Εξουσίας, καθώς και τη Δημόσια Διοίκηση και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
- Μέρος Δ΄ – Ειδικές, τελικές και μεταβατικές διατάξεις (άρθρα 106–120): Περιλαμβάνει διατάξεις για την εθνική οικονομία, την αναθεώρηση του Συντάγματος και μεταβατικές ρυθμίσεις.
Θεμελιώδη δικαιώματα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το Μέρος Β΄ του Συντάγματος κατοχυρώνει εκτενές σύνολο ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ισότητα ανδρών και γυναικών (άρθρο 4 παρ. 2), η απαγόρευση των βασανιστηρίων (άρθρο 7), το αδιάβλητο της αλληλογραφίας (άρθρο 19), η ελευθερία του τύπου (άρθρο 14), το δικαίωμα στη δωρεάν παιδεία (άρθρο 16) και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος (άρθρο 24). Το άρθρο 25 ορίζει ότι τα δικαιώματα δεν επιτρέπεται να ασκούνται καταχρηστικώς εις βάρος της κοινωνίας ή του κράτους.
Αναθεωρήσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Αναθεώρηση 1986
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η αναθεώρηση του 1986 από την ΣΤ' Αναθεωρητική Βουλή επέφερε σημαντικές αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο, περιορίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις εξουσίες του Προέδρου της Δημοκρατίας και ενισχύοντας αντίστοιχα τον ρόλο της Βουλής και της Κυβέρνησης. Παράλληλα, το Σύνταγμα μεταφέρθηκε επίσης στη δημοτική γλώσσα, αντικαθιστώντας τη γλώσσα της αρχικής έκδοσης του 1975.
Αναθεώρηση 2001
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η αναθεώρηση του 2001 από τη Ζ' Αναθεωρητική Βουλή υπήρξε η εκτενέστερη στην ιστορία του Συντάγματος, με αλλαγές σε περισσότερα από εβδομήντα άρθρα. Κύρια σημεία της αναθεώρησης ήταν η ενίσχυση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, η αναγνώριση του δικαιώματος στην πληροφόρηση και στην προστασία προσωπικών δεδομένων, η θεσμοθέτηση του Συνηγόρου του Πολίτη σε συνταγματικό επίπεδο, καθώς και η ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Αναθεώρηση 2008
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η αναθεώρηση του 2008 από την Η' Αναθεωρητική Βουλή αφορούσε κυρίως διατάξεις για την ανώτατη εκπαίδευση (άρθρο 16), χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί πλήρης συναίνεση μεταξύ των κομμάτων ως προς το ζήτημα της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, το οποίο παρέμεινε αναλλοίωτο. Τροποποιήθηκαν επίσης διατάξεις σχετικά με τη διαφάνεια και την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Αναθεώρηση 2019
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η αναθεώρηση του 2019 από τη Θ' Αναθεωρητική Βουλή, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 187/Α'/28.11.2019, εισήγαγε μεταξύ άλλων τη ρητή συνταγματική κατοχύρωση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, διατάξεις για την προστασία του περιβάλλοντος, την ενίσχυση της διαφάνειας στη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων, καθώς και τη δυνατότητα ψήφου των αποδήμων Ελλήνων από τον τόπο κατοικίας τους.
Σημειώσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «Όπως μεταφέρθηκε στη δημοτική γλώσσα με το Β' Ψήφισμα της 6ης Μαρτίου 1986 της ΣΤ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων και όπως αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 6ης Απριλίου 2001 της Ζ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, το Ψήφισμα της 27ης Μαΐου 2008 της Η' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων και το Ψήφισμα της 25ης Νοεμβρίου 2019 της Θ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, που δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 187/Α'/28.11.2019» - Βουλή των Ελλήνων[1]
- ↑ Αρχειοθετημένο αντίγραφο στη Wayback Machine του Internet Archive
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «Η Βουλή : Το Πολίτευμα | Σύνταγμα». hellenicparliament.gr. Βουλή των Ελλήνων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιανουαρίου 2026.
- 1 2 Ελσάερ, Μοχάμεντ (2017). Σύγκριση και ανάλυση των συνταγμάτων 1844 - 1864, σελ. 9. https://www.academia.edu/31059423/%CE%A3%CF%8D%CE%B3%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD_1844_-_1864.
Βιβλιογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Δ.Κ. Γιαννακόπουλος, Η ανάπτυξη της έννοιας του συντάγματος στον πολιτικό λόγο των Ελλήνων, 1821-1844 , Κλειώ, τ/χ.4, (Δεκέμβριος 2007), σελ. 27-55
- Ζολώτα, Αναστασίου Π., Αντισυνταγματικαί διατάξεις του Συντάγματος, Θεσσαλονίκη, εκδ. Ερωδιός, 2006.
- Σπηλιωτόπουλος, Επαμεινώνδας, Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, εκδ. Σάκκουλα, 2011.
- Μανιτάκης, Αντώνης, Ελληνικό Συνταγματικό Δίκαιο, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, εκδ. Σάκκουλα, 2004.
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Το ισχύον Σύνταγμα (2019)
Ρεπορτάζ για το Νέο Σύνταγμα και τη Συνταγματική Ιστορία της Ελλάδας (Αρχείο της ΕΡΤ)- Το Σύνταγμα 27.5.2008, source: Hellenic Parliament.
- The official English language translation of the Greek Constitution as of May 27, 2008, source: Hellenic Parliament
- Το Σύνταγμα του 2008 (ένα αρχείο σε html5.id.toc.preview και εννοιακό-ευρετήριο)
- Το Σύνταγμα του 1844
- Τομέας Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ
- Συντάγματα και η αναθεώρησή τους, alfavita.gr
.svg){kind=spacer}