Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης της Ελλάδας
 |
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. |
Τα ελληνικά ΜΜΕ περιλαμβάνουν τις εφημερίδες και περιοδικά, τους ραδιοφωνικούς σταθμούς, τους τηλεοπτικούς σταθμούς, όπως και τα διαδικτυακά μέσα. Στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Ιστού και της αναδυόμενης διαδικτυακής δημοσιογραφίας των πολιτών, υποστηρίζεται ότι στα ελληνικά ΜΜΕ περιλαμβάνονται και τα ιστολόγια.
Ραδιόφωνο και τηλεόραση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κρατικά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η ιστορία της ελληνικής ραδιοτηλεόρασης στην ουσία ξεκινά το Νοέμβριο του 1935 με το νόμο 19/20.11.1935, που εξέδωσε η δικτατορία Κονδύλη. Σύμφωνα με αυτόν, δημιουργείται μία «Υπηρεσία Ραδιοφωνικών Εκπομπών» που όπως είναι προφανές λογοκρίνονταν έντονα. Ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση δημιουργείται το «Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας» (ΕΙΡ) το οποίο σύντομα θα μετονομαστεί σε «Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως» (ΕΙΡΤ). Λίγα χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1951 με το νόμο 1663 θεσπίζεται η λειτουργία ραδιοτηλεοπτικών σταθμών ενόπλων δυνάμεων (ΥΕΝΕΔ). Ο ανανεωτικός νόμος 722/1970 του καθεστώτος της 21ης Απρίλη ορίζει πως η ΥΕΝΕΔ έχει στόχο την διαπαιδαγώγηση των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας και δευτερευόντως του κοινού. Στο σημείο αυτό αξίζει να τονιστεί πως η λειτουργία ενός στρατιωτικού ραδιοτηλεοπτικού σταθμού αποτελεί πρωτοφανές δεδομένο στα χρονικά της ευρωπαϊκής ραδιοτηλεόρασης.
Στις αρχές της μεταπολίτευσης ο νόμος 230 του 1975 μετατρέπει την ΕΙΡΤ σε ΕΡΤ «Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση». Ταυτόχρονα, ο ίδιος νόμος ορίζει την καθολική αντικατάσταση της ΥΕΝΕΔ από την ΕΡΤ2. Επιπλέον ορίζεται πως η χρηματοδότηση της ΕΡΤ θα υλοποιείται μέσα από το ανταποδοτικό τέλος που εισπράττεται από τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος, ρύθμιση που ισχύει ακόμα και σήμερα. Το 1989 και ύστερα από έκθεση του τότε διευθυντή της ΕΤ Ριχάρδου Σωμερίτη ζητείται βοήθεια από το BBC και αποφασίζεται πως η ΕΤ1 θα δώσει έμφαση στην ενημέρωση, η ΕΤ2 θα έχει παιδευτικό και πολιτιστικό χαρακτήρα ενώ η ΕΤ3 που δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1988 την ίδια χρονιά παρέμεινε ως είχε. Όσον αφορά στους ραδιοφωνικούς σταθμούς, προβλέπεται η κατάργηση του τετάρτου προγράμματος.
Από την αρχή της δημιουργίας της ελληνικής ραδιοτηλεόρασης το ελληνικό κράτος διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στον ραδιοτηλεοπτικό τομέα. Ωστόσο, η υπαγωγή αυτή υπήρξε αναπόφευκτη καθώς η ελληνική ραδιοτηλεόραση δημιουργήθηκε υπό δικτατορικά καθεστώτα. Παρά τις εξαγγελίες για αντικειμενικότητα και πολυφωνία στα κρατικά μέσα τόσο της κυβέρνησης Καραμανλή όσο και αργότερα των δύο περιόδων διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (1981-1985, 1985-1989) η κυβέρνηση εξακολουθούσε να ελέγχει τους φορείς της Τέταρτης εξουσίας και να παρεμβαίνει σ’ αυτά αποσκοπώντας σε εκάστοτε οφέλη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η περίπτωση του λόγου του κ. Ζακ Ντελόρ το 1988 καθώς και η υπόθεση του δημάρχου Θεσσαλονίκης κ. Σωτήρη Κούβελα στην περίπτωση του TV 100.
Ιδιωτικά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο δρόμος προς την ιδιωτική τηλεόραση και ραδιοφωνία ανοίγει μετά τις δημοτικές εκλογές του 1986 με πρωτοβουλία των δημάρχων των Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Πειραιά. Το 1987 δημιουργείται ο πρώτος μη κρατικός ραδιοφωνικός σταθμός, «Αθήνα 9.84». Τον ακολουθούν το «Κανάλι 1» του Πειραιά και ο ραδιοφωνικός σταθμός «Θεσσαλονίκη FM 100». Η ιδιωτική ραδιοφωνία είναι πλέον πραγματικότητα.
Ο δρόμος προς την ελληνική ιδιωτική τηλεόραση ουσιαστικά ανοίγεται με τον νόμο 1866/1989 της κυβέρνησης Τζαννετάκη ο οποίος επέτρεπε την χορήγηση αδειών ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών τοπικής εμβέλειας μετά την απλή γνώμη του νεοσυσταθέντος τότε Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ).
Κριτική για την ελευθερία των ΜΜΕ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Έκθεση με τίτλο «Από το Κακό στο Χειρότερο: Η Επιδείνωση της Ελευθερίας των ΜΜΕ στην Ελλάδα» που δημοσιοποιήθηκε τον Μάιο του 2025 από το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αναφέρει ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει κρίση στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης ως αποτέλεσμα των ενεργειών και των παραλείψεων της ελληνικής κυβέρνησης, απειλώντας τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.[1]
Η έκθεση 117 σελίδων, αναφέρεται στο εχθρικό περιβάλλον που αντιμετωπίζουν τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και οι δημοσιογράφοι από τότε που ανέλαβε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τον Ιούλιο του 2019, σε περιστατικά παρενόχλησης, εκφοβισμού, παρακολουθήσεων και καταχρηστικών αγωγών, που θεωρεί ότι συμβάλλουν στην αυτολογοκρισία. Ακόμη καταγράφει τη χρήση κρατικών κονδυλίων για την καθοδήγηση της δημοσιογραφικής κάλυψης και τη συντακτική παρέμβαση στα δημόσια μέσα ενημέρωσης. Κατά το Παρατηρητήριο υπονομεύεται η ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα του κοινού στην ενημέρωση. Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της πρέπει να παρακολουθούν προσεκτικά την κατάσταση και να διασφαλίζουν ότι σημειώνεται πραγματική πρόοδος όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα, καθώς και ότι τηρούνται οι βασικές δημοκρατικές αξίες.[2][1]
Ελευθερία του τύπου και λογοκρισία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η λογοκρισία στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης έχει μια μακρά ιστορία με ρίζες στις διάφορες δεξιές δικτατορίες, που καθιερώθηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, με την πιο πρόσφατη την Ελληνική στρατιωτική χούντα που έληξε το 1974.
Σήμερα, το ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει την ελευθερία του λόγου και του Τύπου, σύμφωνα με το άρθρο 14.[3] Τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης είναι ενεργά και εκφράζουν μια μεγάλη ποικιλία από απόψεις. Ο νόμος επιτρέπει σε κάθε εισαγγελέα να διατάξει την κατάσχεση δημοσιεύσεων που προσβάλλουν τον πρόεδρο, προσβάλλουν οποιαδήποτε θρησκεία, περιέχουν χυδαιολογία, υποστηρίζουν την βίαιη ανατροπή του πολιτικού συστήματος ή αποκαλύπτουν στρατιωτικά μυστικά. Ο νόμος προβλέπει ποινικές κυρώσεις για δυσφήμιση, ωστόσο, στις περισσότερες ποινικές υποθέσεις δυσφήμισης, οι αρχές απελευθέρωσαν τους κατηγορούμενους με εγγύηση μέχρι την δίκη και δεν εξέτισαν περίοδο στη φυλακή. Τόσο το Ελληνικό Σύνταγμα όσο και η ελληνική νομοθεσία απαγορεύουν την αυθαίρετη παρέμβαση στην ιδιωτική ζωή, την οικογένεια, το σπίτι ή την αλληλογραφία. Ωστόσο, ΜΚΟ όπως το Greek Helsinki Monitor αναφέρουν ότι οι αρχές δεν σέβονται πάντα αυτές τις διατάξεις στην πράξη.
Η ελευθερία του τύπου υπονομεύθηκε σημαντικά στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής οικονομικής κρίσης χρέους της ελληνικής κυβέρνησης. Πέρασε από την 35η θέση το 2009 στον δείκτη ελευθερίας του τύπου των Δημοσιογράφων χωρίς Σύνορα στην 99η θέση το 2014, πολύ πιο κάτω από όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων καθώς και από τα κράτη με καταπιεστικές πολιτικές των μέσων ενημέρωσης όπως το Γκαμπόν, το Κουβέιτ ή η Λιβερία.[4] Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 88η θέση στο Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας Τύπου 2017 των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα. Η Ελλάδα είναι σήμερα το κράτος μέλος της ΕΕ "όπου η δημοσιογραφία και τα μέσα ενημέρωσης αντιμετωπίζουν την πιο οξεία κρίση τους".[5]
Η κρίση έχει αποκαλύψει την μη-βιωσιμότητα των Ελληνικών μέσων ενημέρωσης, καθώς και την εξάρτηση των ιδιοκτητών των μέσων ενημέρωσης από την κρατική στήριξη όσον αφορά τις φορολογικές απαλλαγές, τα έσοδα από τη δημόσια διαφήμιση, και την ανταπόδοση της βοήθειας μέσω της δημοσίευσης ευνοϊκών ιστοριών, σε κατάσταση αυτολογοκρισίας. Όταν τα δημόσια κεφάλαια προς τα Ελληνικά μέσα ενημέρωσης τελείωσαν, αυτά χρεοκόπησαν, ενώ η κυβέρνηση κατέφυγε σε πιο άμεσες τακτικές χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης όπως μέσω εξαναγκασμού, λογοκρισίας και επιβολών κλεισίματος. Η έλλειψη ασφάλειας εργασίας για τους δημοσιογράφους τους οδήγησε επίσης στην αυτολογοκρισία, περιορίζοντας τις δημοσιεύσεις τους σε ιστορίες που είναι αποδεκτές από τους ιδιοκτήτες των μέσων και τους πολιτικούς.[4]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 «HRW: Από το κακό στο χειρότερο η Ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα». Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. 8 Μαΐου 2025.
- ↑ «HRW: Από το κακό στο χειρότερο η Ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα». Η Εφημερίδα των Συντακτών. 8 Μαΐου 2025.
- ↑ «Constitution of Greece, Article 14: Freedom of Expression and of the Press». Berkley Center for Religion, Peace and World Affairs. Πανεπιστήμιο Τζώρτζταουν. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουνίου 2015. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουνίου 2017.
- 1 2 Thomas Van Der Heijden (28 Νοεμβρίου 2014). «Media landscape in Greece must reform quickly». Euroscope. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαρτίου 2016.
- ↑ Iosifidis, Petros· Boucas, Dimitris (1 Μαΐου 2015). «Media policy and independent journalism in Greece» (PDF). Open Society Foundations. Ανακτήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2016.
