Αττική

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°05′00″N 23°30′00″E / 38.0833°N 23.5°E / 38.0833; 23.5

Η ιστορική περίοχή της Αττικής

Η Αττική είναι ιστορική περιοχή της Ελλάδας που περικλείει την πόλη της Αθήνας, την πρωτεύουσα της Ελλάδας και την πόλη του Πειραιά. Η ιστορική περιοχή επικεντρώνεται στην Αττική χερσόνησο, η οποία προεκτείνεται μέσα στο Αιγαίο Πέλαγος. Σήμερα αποτελεί τμήμα μίας από τις 13 περιφέρειες της χώρας. Επίσης αποτέλεσε από το 1899 έως το 1909 και από το 1943 τμήμα νομού της Ελλάδας. Η σημερινή περιφέρεια Αττικής είναι πιο εκτεταμένη, καθώς περιλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα της Στερεάς Ελλάδας, την Τροιζηνία στην χερσόνησο της Αργολίδας, τα περισσότερα νησιά του Αργοσαρωνικού και τα νησιά Κύθηρα και Αντικύθηρα. Έχει έκταση 3.808 χλμ2 και καλύπτει το 2,9% της συνολικής έκτασης της χώρας.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αττική είναι μια τριγωνική χερσόνησος η οποία προεξέχει στο Αιγαίο Πέλαγος. Χωρίζεται στα βόρεια από τη Βοιωτία από την οροσειρά Κιθαιρώνα μάκρους 16 χιλιομέτρων. Στα δυτικά, συνορεύει με τη θάλασσα και τη διώρυγα της Κορίνθου. Ο Σαρωνικός κόλπος βρίσκεται στο νότο, και το νησί της Εύβοιας βρίσκεται προς το βορρά και τις ανατολικές ακτές. Βουνά χωρίζουν τη χερσόνησο στην πεδιάδα των Μεσογείων και Θριασίου. Τα βουνά της Αττικής είναι ο Υμηττός, το ανατολικό τμήμα των Γερανείων, η Πάρνηθα (το ψηλότερο βουνό της Αττικής), το Αιγάλεω και η Πεντέλη. Μεταξύ των τεσσάρων βουνών Αιγάλεω, Πάρνηθας, Πεντέλης και Υμηττού απλώνονται η Αθήνα και ο Πειραιάς.

Το πεδίο της Μεσογαίας, που σήμερα ονομάζεται Μεσόγεια, βρίσκεται ανατολικά του Υμηττού και συνδέεται προς τα βόρεια από τους πρόποδες της Πεντέλης, στα ανατολικά από τον Ευβοϊκό Κόλπο και το όρος Μυριννούς (σύγχρονη Μερέντα), και στα νότια από το βουνό του Λαυρίου. Η δεξαμενή νερού της Αθήνας, η λίμνη του Μαραθώνα, είναι μια τεχνητή λίμνη που δημιουργήθηκε από φράγματα το 1920. Τα πεύκα και τα κωνοφόρα δάση καλύπτουν την περιοχή γύρω από την Πάρνηθα. Υμηττός, Πεντέλη, Μυριννούς και Λαύριο είναι δασωμένες με πεύκα, ενώ τα υπόλοιπα καλύπτονται από θαμνώδη περιοχή. Ο Κηφισός είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Αττικής.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, τα αρχαία σύνορα της Αττικής καθορίζονταν από τον Ισθμό, και, προς τα ηπειρωτικά, έχουν επεκτείνονταν μέχρι τα ύψη του Κιθαιρώνα και της Πάρνηθας. Η συνοριακή γραμμή κάτω προς τη θάλασσα, οριοθετούνταν από την περιοχή του Ωρωπού στα δεξιά και από τον ποταμό Ασωπό στα αριστερά.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαία ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περισσότερες πληροφορίες: Αρχαία Αθήνα
Ο ναός του Ποσειδώνα (περίπου 440 π.Χ.) στο Σούνιο, το νοτιότερο σημείο της Αττικής.

Κατά την αρχαιότητα, οι Αθηναίοι υπερηφανευόταν για το γεγονός ότι ήταν «αυτόχθονες», το οποίο σημαίνει ότι ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής και δεν είχαν μετακινηθεί στην Αττική από άλλο τόπο. Το παραδοσιακό ρεύμα στην κλασική περίοδο εξιστορεί ότι, κατά τη διάρκεια των λεγόμενων «Σκοτεινών Αιώνων» στον ελλαδικό χώρο, η Αττική είχε γίνει το καταφύγιο των Ιώνων, που ανήκαν σε μια φυλή από την βόρεια Πελοπόννησο. Υποθετικά, οι Ίωνες είχαν αναγκαστεί να μεταναστεύσουν από την πατρίδα τους από τους Αχαιούς, οι οποίοι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν από την περιοχή τους από την κάθοδο των Δωριέων.[1] Υποθετικά, οι Ίωνες είχαν ενσωματωθεί με τους αρχαίους Αττικούς, οι οποίοι, αργότερα, θεωρούσαν τους εαυτούς τους μέρος της ιωνικής φυλής και μιλούσαν την ιωνική διάλεκτο. Πολλοί Ίωνες αργότερα αποχώρησαν από την Αττική για να αποικίσουν παράλια της Μικράς Ασίας και να δημιουργήσουν τη λεγόμενη Ιωνική Δωδεκάπολη.

Κατά τη μυκηναϊκή περίοδο, οι Αττικοί ζούσαν σε αυτόνομες αγροτικές κοινωνίες. Τα κύρια σημεία όπου βρέθηκαν προϊστορικά λείψανα είναι ο Μαραθώνας, η Ραφήνα, η Νέα Μάκρη, η Βραυρώνα, ο Θορικός, ο Άγιος Κοσμάς, η Ελευσίνα, το Μενίδι, το Μαρκόπουλο, η Σπάρτη, οι Αφίδνες και η Αθήνα. Όλοι αυτοί οι οικισμοί άκμασαν κατά τη Μυκηναϊκή περίοδο.[2] Σύμφωνα με την παράδοση, η Αττική περιελάμβανε δώδεκα μικρές κοινότητες (δήμους) κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κέκροπα, του μυθικού βασιλιά του αρχαίας Αθήνας, και αυτά ενσωματώθηκαν αργότερα σε ένα αθηναϊκό κράτος κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Θησέα, μυθικού βασιλιά της αρχαίας Αθήνας. Οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν πιο πιθανό το ότι οι κοινότητες είχαν ενσωματωθεί σταδιακά σε ένα αθηναϊκό κράτος, κατά τη διάρκεια του 8ου και του 7ου αιώνα Π.Χ.[3]

Μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ., οι αριστοκρατικές οικογένειες ζούσαν ανεξάρτητες στα προάστια. Μόνο μετά από την τυραννία του Πεισίστρατου και τις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν από τον Κλεισθένη, οι τοπικές κοινότητες έχασαν την ανεξαρτησία τους και υπέκυψαν στην κεντρική κυβέρνηση στην Αθήνα. Ως αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων αυτών, η Αττική χωρίστηκε σε περίπου εκατό δήμους, καθώς επίσης και σε τρεις μεγάλους τομείς: την πόλη (άστυ), η οποία περιελάμβανε τις περιοχές του κέντρου της Αθήνας, Υμηττό, Αιγάλεω και τους πρόποδες της Πάρνηθας, την ακτή (παράλια), που περιελάμβανε την περιοχή μεταξύ Ελευσίνας και Σουνίου και την περιοχή γύρω από την πόλη (εσωτερικό-μεσογαία), που κατοικούταν από ανθρώπους που ζουσαν στα βόρεια της Πάρνηθας, στο Πεντελικό και την περιοχή ανατολικά του βουνού του Υμηττού. Κυρίως, κάθε πολιτική μονάδα περιλάμβανε ίσο περίπου αριθμό αστών, ναυτικών και αγροτών. Μία «τριττύα» (τρίτη) του κάθε τομέα αποτελούσε μια φυλή. Κατά συνέπεια, η περιοχή της Αττικής αποτελούνταν από δέκα φυλές.

Φρούρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αρχαιολογικός χώρος του Ραμνούντα

Κατά τη διάρκεια της κλασικής περιόδου, η Αθήνα οχυρώθηκε στα βόρεια από το φρούριο των Ελευθερών, το οποίο είναι καλά διατηρημένο. Άλλες φρούρια είναι εκείνα της Οινόης, της Δεκέλειας και των Αφιδνών. Για την προστασία των μεταλλείων του Λαυρίου, στην ακτή, η Αθήνα οχυρώθηκε από τείχος στο Ραμνούντας, στο Θορικό, στο Σούνιο, στην Ανάβυσσο, στον Πειραιά και την Ελευσίνα.[2]

Τόποι λατρείας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ακόμα κι αν αρχαιολογικά ερείπια βρίσκονται σχεδόν σε όλη την περιοχή της Αττικής, τα πιο σημαντικά είναι αυτά που βρίσκονται στην Ελευσίνα. Η λατρεία της θεάς Δήμητρας και της κόρης της, αρχής γενομένης από τη μυκηναϊκή περίοδο, συνεχίστηκε μέχρι τα τελευταία χρόνια της αρχαιότητας.

Πολλοί άλλοι τύποι λατρείας μπορούν να αποδοθούν στην προϊστορία. Για παράδειγμα, η λατρεία του Πάνα και των Νυμφών ήταν κοινή σε πολλές περιοχές της Αττικής, όπως Μαραθώνα, Πάρνηθα και Υμηττό. Ο θεός του κρασιού, ο Διόνυσος, λατρευόταν κυρίως στην περιοχή της Ικαρίας. Η Ιφιγένεια και η Άρτεμις λατρευόταν στη Βραυρώνα, της Αρτέμιδος στη Ραφήνα, της Αθηνάς στο Σούνιο, της Αφροδίτης επί της Ιεράς Οδού, και του Απόλλωνα στη Δάφνη.[2]

Το φεστιβάλ των Χαλκείων εορταζόταν κάθε φθινόπωρο στην Αττική. Το φεστιβάλ τιμούσε τους θεούς Ηφαίστο και Αθηνά Εργάνη.

Μεσαιωνική περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύρια λήμματα: Δουκάτο των Αθηνών, Οθωμανική περίοδος στην Ελλάδα

Μετά την περίοδο της αρχαιότητας, η Αττική τέθηκε υπό ρωμαϊκή, βυζαντινή, ενετική και οθωμανική κυριαρχία. Κατά τη Βυζαντινή περίοδο, η Αθήνα καταλήφθηκε από τους Γότθους υπό τις εντολές του Αλάριχου, το 396 μ.Χ.. Ο πληθυσμός της Αττικής μειώθηκε σε σύγκριση με την γειτονική περιοχή της Βοιωτίας.

Οι θέσεις των ιστορικών ημερομηνίών που παρουσιάζουν ενδιαφέρον είναι ο 11ος και 12ος αιώνας, όταν η Αττική ήταν υπό την κυριαρχία των Φράγκων. Το μεγάλο μοναστήρι της Δάφνης, που χτίστηκε την περίοδο του Ιουστινιανού Α´, είναι μια μεμονωμένη περίπτωση που δεν σηματοδοτεί ευρεία ανάπτυξη της Αττικής, κατά τη Βυζαντινή περίοδο. Από την άλλη πλευρά, τα κτίρια που χτίστηκαν κατά τον 11ο και 12ο αιώνα δείχνουν μια μεγαλύτερη ανάπτυξη που συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας των Φράγκων.

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η Αθήνα απέκτησε κάποια δικαιώματα. Ωστόσο, αυτό δεν συνέβαινε για τα χωριά της Αττικής. Μεγάλες περιοχές κατέχονταν από τους Τούρκους, οι οποίοι τρομοκρατούσαν τον πληθυσμό με τη βοήθεια των σπαχήδων. Τα μοναστήρια της Αττικής έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση του ελληνικού στοιχείου στα χωριά.

Παρά τις κατακτήσεις, η Αττική κατάφερε να διατηρήσει τις παραδόσεις της. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται από τη διατήρηση των αρχαίων τοπωνυμίων όπως Ωρωπός, Διόνυσος, Ελευσίνα, και Μαραθώνας. Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, οι αγρότες της Αττικής ήταν οι πρώτοι που επαναστάτησαν (Απρίλιος 1821), και κατέλαβαν την Αθήνα την Ακρόπολη, που παραδόθηκε στους Έλληνες, τον Ιούνιο του 1822.[2]

Μετά το 1829[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αττική, από το 1829, ανήκε στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Από το 1834, η Αθήνα επανιδρύθηκε και έγινε η νέα πρωτεύουσα της Ελλάδας (μεταφέρθηκε από το Ναύπλιο της Αργολίδας), και οι άνθρωποι από άλλα μέρη της Ελλάδα σταδιακά άρχισαν να ανασυστήσουν την Αττική. Η πιο δραματική αύξηση ήρθε με Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, μετά από τις ανταλλαγές πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάνης. Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος της Αττικής καταλαμβάνεται από την αστική Αθήνα.[4] Η σύγχρονη ελληνική περιφέρεια της Αττικής περιλαμβάνει την κλασική Αττική καθώς και τα νησιά του Αργοσαρωνικού, ένα μικρό μέρος της Πελοποννήσου γύρω από την Τροιζήνα, και το νησί του Ιονίου, τα Κύθηρα.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περιοχή της Αττικής το κλίμα είναι εύκρατο, μεσογειακό και γενικά ήπιο το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Παρόλο όμως που είναι μεσογειακό, το κλίμα της Αθήνας έχει αρκετά μεγάλη διαφορά στα εύρη της θερμοκρασίας μεταξύ καλοκαιριού και χειμώνα σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας. Έχει μέση ετήσια θερμοκρασία 18,3 βαθμούς Κελσίου. Δεν είναι λίγες οι φορές που η θερμοκρασία υπερβαίνει τους 40C (καύσωνας). Το χειμώνα όμως πιάνει έντονο κρύο στην πόλη, και η θερμοκρασία μπορεί να πέσει ακόμα και υπό το μηδέν. Θερμότερος μήνας θεωρείται ο Ιούλιος, ενώ ψυχρότερος είναι αναμφισβήτητα ο Ιανουάριος. Το Νοέμβριο το κρύο στην πόλη γίνεται αισθητό, αλλά οι χιονοπτώσεις ξεκινούν συνήθως μετά την τελευταία εβδομάδα του Νοεμβρίου. H Αθήνα φημίζεται για τα ιδιαίτερα θερμά καλοκαίρια της και μάλιστα η υψηλότερη θερμοκρασία που έχει ποτέ καταγραφεί στην Αθήνα αλλά και στην Ευρώπη είναι αυτή των 48,0 βαθμών Κελσίου στις 10 Ιουλίου του 1977.[5] Οι χιονοπτώσεις το χειμώνα δεν είναι σπάνιες, αλλά όποτε συμβαίνουν, λιώνουν συνήθως μετά από μερικές ώρες. Η χαμηλότερη θερμοκρασία που έχει ποτέ καταγραφεί στην πόλη της Αθήνας είναι αυτή των -17,1 στις 28 Δεκεμβρίου του 1938. Οι βροχοπτώσεις κυμαίνονται από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως και τα μέσα Απριλίου. Την υπόλοιπη διάρκεια του έτους οι βροχοπτώσεις είναι σπάνιες.


Κλιματικά δεδομένα Tatoi, 235 m asl (1958–2010)
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέση Υψηλότερη° C (°F) 11.7 12.5 14.7 19.3 24.9 29.9 32.1 31.8 28.0 22.5 17.4 13.2 21.50
Μέση Χαμηλότερη °C (°F) 3.2 3.5 4.9 7.7 11.9 16.2 19.2 19.3 15.6 11.8 7.9 4.9 10.51
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 69.2
(2.724)
48.6
(1.913)
51.1
(2.012)
26.2
(1.031)
20.4
(0.803)
9.8
(0.386)
10.0
(0.394)
6.0
(0.236)
17.6
(0.693)
47.6
(1.874)
60.2
(2.37)
83.9
(3.303)
450,6
(17,74)
Πηγή: Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία[6]


Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Pausanias VIII, 1
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «History». Prefecture of Attica. Democritus University of Thrace. http://diocles.civil.duth.gr/links/home/database/periferiaprotevousis/pr05hi.pdf. Ανακτήθηκε στις 13 January 2013. 
  3. Ancient History until 30 BC (Ιστορία των αρχαίων χρόνων ως το 30 πΧ), L. Tsaktsiras, M. Tiverios, schoolbook for A' Gymnasiou, 13th edition, Athens, 1994, p. 115
  4. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (2002) (στα Greek). Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, σελ. 54. http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_01_0002_00054.pdf.+«The table includes the urban areas of Greece, officially defined by the National Statistical Service of Greece, powered by the Ministry of Finance of Greece. The municipality of Piraeus and its greater area belong to the Athens urban area or Greater Athens (Πολεοδομικό Συγκρότημα Αθηνών).» 
  5. «Europe's highest temperature». http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature. Ανακτήθηκε στις 20 April 2011. 
  6. "Climatological Information for Tatoi, Greece", HNMS climatological table, web: [1].

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Attica της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).