Κατάλογος βασιλέων της αρχαίας Σπάρτης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Αυτός ο κατάλογος των βασιλέων της αρχαίας Σπάρτης απαριθμεί τους σημαντικούς ηγεμόνες της Ελληνικής πόλης-κράτους της Σπάρτης. Η Σπάρτη ήταν ασυνήθιστη μεταξύ των ελληνικών πόλεων-κρατών στο ότι διατήρησε τη βασιλεία της και πέρα από την αρχαϊκή εποχή. Ήταν ακόμα πιο ασυνήθιστη στο ότι είχε δύο βασιλιάδες ταυτόχρονα, που ονομάζονταν Αρχιγέται[1][σ 1] που προέρχονταν από δύο διαφορετικές δυναστικές γραμμές διαδοχής. Σύμφωνα με την παράδοση, οι δύο γραμμές, οι Αγιάδες και οι Ευρυποντίδες, κατάγονταν αντίστοιχα από τον Ευρυσθένη και τον Προκλή, απόγονοι του Ηρακλή που υποτίθεται ότι κατέκτησαν τη Σπάρτη δύο γενιές μετά τον Τρωικό πόλεμο. Οι δυναστείες όμως καθαυτές πήραν τα ονόματά τους από τους δίδυμους εγγονούς, τους βασιλιάδες Άγι Α΄ και Ευρυπών αντίστοιχα. Η γραμμή των Αγιάδων θεωρούνταν πιο αρχαία από αυτή των Ευριποντιδών[3]. Αν και υπάρχουν λίστες με πιο πρόσφατους Βασιλιάδες της Σπάρτης, υπάρχουν λίγα στοιχεία για την ύπαρξη βασιλιάδων πριν από περίπου τα μέσα του 6ου αιώνα προ Χριστού. Οι βασιλιάδες της Σπάρτης έτυχαν μεταθανάτιας λατρείας όπως αυτή των Δωρικών Κατάλογος βασιλέων της Κυρήνης[4]. Οι πρωτότοκοι γιοί των βασιλιάδων, ως διάδοχοι του θρόνου, ήταν τα μόνα αγόρια Σπαρτιάτες που εξαιρούνται ρητώς από την Αγωγή, μπορούσαν όμως να πάρουν μέρος σε αυτήν αν το επιθυμούσαν, κάτι που τους έδινε αυξημένο κύρος όταν ανέβαιναν στο θρόνο.

Μυθικοί βασιλιάδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν στα αγόρια ονόματα από τους πατεράδες τους, έχοντας έτσι πατρωνυμικά ονόματα με το επίθεμα –ίδης. Έτσι για παράδειγμα, οι γιοί του Ατρέα ήταν οι Ατρείδες. Στην περίπτωση των βασιλικών οίκων το πατρωνυμικό σχηματιζόταν από τον ιδρυτή ή μια προηγούμενη σημαντική μορφή. Έτσι, μια οικογένεια που βασίλευε μπορούσε να έχει περισσότερα από ένα ηγεμονικά ονόματα. Για παράδειγμα, ο Άγις Α΄ έδωσε το όνομά του στους Αγιάδες, αλλά ήταν ένα Ηρακλείδης, όπως και οι απόγονοί του.

Στις περιπτώσεις όπου η καταγωγή δεν ήταν γνωστή ή ήταν ελάχιστα γνωστή, οι Έλληνες έκαναν κάποιες υποθέσεις βασισμένες στην πολιτιστική τους ιδεολογία. Ένας λαός αντιμετωπιζόταν ως φυλή, που θεωρούνταν ότι καταγόταν από έναν πρόγονο του οποίου είχε το όνομα. Έπρεπε να είναι βασιλιάς, που ίδρυσε τη δυναστεία που έφερε αυτό το όνομα. Η μυθολογική αυτή αναγραφή είχε εφαρμογή ακόμα και στα ονόματα τόπων: θεωρούνταν ότι είχαν πάρει το όνομά τους από βασιλιάδες ή θεούς.

Λελεγίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Λελεγίδες ήταν απόγονοι του Λέλεκα, πρόγονος των Λελέγων, Πελασγική φυλή που κατοικούσε στην κοιλάδα του Ευρώτα πριν τους έλληνες, και οι οποία σύμφωνα με μια μυθολογική γενεαλογία αναμείχτηκαν με τους Έλληνες

Έτος (π.Χ.) Λελεγίδες Πληροφορίες
c. 1600 BC Λέλεξ γιος του Ποσειδώνα ή του Ήλιου, ή λέγεται ότι ήταν αυτόχθων
περ. 1575 Μύλης γιος του Λέλεκα
περ. 1550 BC Ευρώτας γιος του Μύλη, πατέρας της Σπάρτης

Λακεδαιμονίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Λακεδαιμονίδες περιέχουν Έλληνες από τη μυθολογική εποχή, που σήμερα αντιστοιχείται με την Εποχή του Χαλκού στην Ελλάδα. Με τη μυθολογική ανάλυση, η βασιλεία πέρασε από τους Λέλεγες στους Έλληνες.

Έτος (π.Χ.) Λακεδαιμονίδες Πληροφορίες
περ. Λακεδαίμονας γιος του Δία, σύζυγος της Σπάρτης
περ. Αμύκλας γιος του Λακαιδέμονα, ίδρυσε τις Αμύκλες
περ. Άργαλος γιος του Αμύκλα


περ. Κυνόρτας γιος του Αμύκλα
περ. Περιήρης γιος του Κυνόρτα
περ. Οίβαλος γιος του Κυνόρτα
περ. Τυνδάρεως (πρώτη περίοδος βασιλείας). Γιος του Οίβαλου και πατέρας της Ωραίας Ελένης.
περ. Ιπποκόων γιος του Οίβαλου και αδελφός του Τυνδάρεω
περ. Τυνδάρεως (δεύτερη περίοδος βασιλείας)
Χρονολογία χωρίς έτος (μόνο "περ.") είναι άγνωστες

Ατρείδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Ατρείδες (λατινικά Atreidae) ανήκουν στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, ή αλλιώς Μυκηναϊκή περίοδο. Στην μυθολογία, αυτοί ήτνα οι Περσίδες. Καθώς το όνομα Ατρέας μαρτυρείται σε Χετιτικά έγγραφα, αυτή η δυναστεία μπορεί να είναι πρώιμη-ιστορική.

Έτος (π.Χ.) Ατρείδες Πληροφορίες
περ. 1250 Μενέλαος γιος του Ατρέα και σύζυγος της Ωραίας Ελένης
περ. δεκαετία 1150 Ορέστης γιος του Αγαμέμνονα και ανιψιός του Μενέλαου
περ. Τισαμενός γιος του Ορέστη
περ. 1100 Δίων σύζυγος της Αμφιθέας, κόρης του Πρώνακτα
Χρονολογία χωρίς έτος (μόνο "περ.") είναι άγνωστες

Ηρακλείδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Σπαρτιάτες Βασιλείς ως Ηρακλείδες θεωρούν ότι έλκουν την καταγωγή τους από τον Ηρακλή, ο οποίος θεωρούσε ότι η μητέρα του καταγόταν από τον Περσέα. Εγκαταλείποντας την Πελοπόννησο, άρχισε μια ζωή περιπλάνησης. Οι Ηρακλείδες κατέληξαν στην κοιλάδα του Ευρώτα με τους Δωριείς που, τουλάχιστον σύμφωνα με το μύθο, εισέβαλαν εκεί σε μια περίοδο εισβολής που ονομάστηκε η επιστροφή των Ηρακλειδών, εκδιώκοντας τους Ατρείδες και τουλάχιστον ένα μέρος του Μυκηναϊκού πληθυσμού.

Γενεαλογικό δέντρο των βασιλέων της Σπάρτης.
Έτος (π.Χ.) Ηρακλείδες Πληροφορίες
περ. [[Αριστόδημος ο Ηρακλείδης|Αριστόδημος γιος του Αριστόμαχου και σύζυγος της Αργείας
περ. Θήρας (αντιβασιλέας) γιος του Αυτεσίωνα και αδελφός της συζύγου του Αριστόδημου Αργείας [σ 2] υπηρέτησε ως αντιβασιλέας για τους ανιψιούς του, Ευρυσθένη και Προκλή
Χρονολογία χωρίς έτος (μόνο "περ.") είναι άγνωστες

Δυναστεία των Αγιάδων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η δυναστεία πήρε το όνομά της από το δεύτερο βασιλιά της, Άγι

Έτος (π.Χ.) Αγιάδες Πληροφορίες
περ. 930 Ευρυσθένης Επιστροφή των Ηρακλειδών
περ. 930 – 900 [σ 3] Άγις Α΄ Υπέτασσε τους Είλωτες
περ. 900 – 870 Εχέστρατος Εκδίωξε τους Κυνουρούς[σ 4] που ήταν στην εξουσία
περ. 870 – 840 Λαβώτας[σ 5]
περ. 840 – 820 Δόρυσσος
περ. 820 – 790 Αγησίλαος Α΄
περ. 790 – 760 Αρχέλαος
περ. 760 – 758 Τήλεκλος Σκοτώθηκε από τους Μεσσήνιους
περ. 758 – 741 Αλκαμένης Αρχίζει ο Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμος
περ. 741 – 665 Πολύδωρος Αρχίζει ο Δεύτερος Μεσσηνιακός Πόλεμος. Σκοτώθηκε από τον Αθηναίο άρχοντα Πολέμαρχο[5]
περ. 665 – 640 Ευρυκράτης
περ. 640 – 615 Ανάξανδρος
περ. 615 – 590 Ευρυκρατίδας
περ. 590 – 560 Λέων
περ. 560 – 520 Αναξανδρίδας Β΄ Μάχη των Πεδών
περ. 520 – 490 Κλεομένης Α Αρχίζουν οι Περσικοί Πόλεμοι
περ. 490 – 480 Λεωνίδας Μάχη των Θερμοπυλών
περ. 480 – 459 Πλείσταρχος Αρχίζει ο Πρώτος Πελοποννησιακός Πόλεμος
περ. 459 – 409 Πλειστοάνακτας Αρχίζει ο Δεύτερος Πελοποννησιακός Πόλεμος
περ. 409 – 395 Παυσανίας Βοήθησε την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Αθήνα. Σπαρτιατική ηγεμονία
περ. 395 – 380 Αγησίπολις Α΄ Αρχίζει ο Κορινθιακός Πόλεμος
περ. 380 – 371 Κλεόμβροτος Α΄
περ. 371 – 369 Αγησίπολις Β΄[σ 6]
περ. 369 – 309 Κλεομένης Β΄ Αρχίζει ο Τρίτος ιερός πόλεμος
περ. 309 – 265 Αρεύς Α΄ Σκοτώθηκε σε μάχη εναντίον του Αριστόδημου, τυράννου της Μεγαλόπολης
περ. 265 – 262 Ακρότατος
περ. 262 – 254 Αρεύς Β΄[6]
περ. 254 – 242 Λεωνίδας Β΄ Εκθρονίστηκε για μικρό διάστημα ενώ ήταν σε εξορία για να αποφύγει δίκη
περ. 242 – 241 Κλεόμβροτος Β΄
περ. 241 – 235 Λεωνίδας Β΄
περ. 235 – 222 Κλεομένης Γ΄

Δυναστεία των Ευρυποντιδών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Δυναστεία έχει πάρει το όνομά της από τον τρίτο βασιλιά της, Ευρυπών. Δεν φαίνεται στη λίστα ο Λυκούργος ο νομοθέτης, μικρότερος γιος των Ευρυποντιδών, που υπηρέτησε ως αντιβασιλέας για σύντομο διάστημα είτε για τον Χαρίλαο (780-750) ή για τον Λαβώτα (870-840) των Αγιάδων.

Έτος (π.Χ.) Ευρυποντίδες Πληροφορίες
περ. 930 Προκλής Κάθοδος των Δωριέων
περ. 890 Σόος Γιος του Προκλή και πατέρας του Ευρύποντα
περ. 890 – 860 Ευρυπών
περ. 860 – 830 Πρύτανις
περ. 830 – 800 Πολυδέκτης
περ. 800 – 780 Εύνομος
περ. 780 – 750 Χαρίλαος Προστατευόμενος, μαθητής και ανιψιός του Λυκούργου. Πόλεμος με τους Αργίους, και καταστροφή της μεθόριας πόλης της Αίγυδος (Αἴγυς) [7].
περ. 750 – 725 Νίκανδρος Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμος
περ. 725 – 675 Θεόπομπος | Δεύτερος Μεσσηνιακός Πόλεμος
Υπάρχουν δύο λίστες με βασιλιάδες:

Έτος (π.Χ.) Ευρυποντίδες Πληροφορίες
περ. 550 – 515 Αρίστων Μάχη των Πεδών.
περ. 515 – 491 Δημάρατος Αρχή των Περσικών Πολέμων
περ. 491 – 469 Λεωτυχίδας
περ. 469 – 427 Αρχίδαμος Β΄ Πρώτος Πελοποννησιακός Πόλεμος. Αρχή του Δεύτερου Πελοποννησιακού Πολέμου
περ. 427 – 401 [σ 7] Άγις Β΄ Σπαρτιατική ηγεμονία. Επιτέθηκε στην Επίδαυρο, Λεύκτρα[σ 8] Καρυές, Ορχομενό, και Μαντίνεια. Εισέβαλε στην Αργολίδα. Δημιουργία Συμβουλίου Πολέμου[σ 9] που δημιουργήθηκε για να ελέγχει τις εξουσίες του
περ. 401 [σ 7] – 360 Αγησίλαος Β΄ Αρχίζει ο Κορινθιακός Πόλεμος
περ. 360 – 338 Αρχίδαμος Γ΄ Αρχίζει ο Τρίτος ιερός πόλεμος
περ. 338 – 331 Άγις Γ΄
περ. 331 – 305 Ευδαμίδας Α΄
περ. 305 – 275 Αρχίδαμος Δ΄
περ. 275 – 245 Ευδαμίδας Β΄
περ. 245 – 241 Άγις Δ΄
περ. 241 – 228 Ευδαμίδας Γ΄
περ. 228 – 227 Αρχίδαμος Ε΄
περ. 227 – 221 Ευκλείδας Στη πραγματικότητα Αιγιάδας. Τοποθετήθηκε από τον Κλεομένη Γ΄[σ 10] στη θέση του Αρχίδαμου Ε΄

Δημοκρατική μοναρχία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ήταν του Κλεομενη Γ΄ εναντίον του [[Αντίγονος Γ΄ Δώσων|Αντίγονου Γ΄] ] της Μακεδονίας και της Αχαϊκής Συμπολιτείας στη Μάχη της Σελλασίας, το Σπαρτιατικό σύστημα άρχισε να καταρρέει. Η Σπάρτη ήταν δημοκρατία από το 221 ως το 219 π.Χ. Η διαρχική μοναρχία αποκαταστάθηκε το 219.

Έτος (π.Χ.) Μοναρχία Πληροφορίες
περ. 219 – 215 Αγησίπολις Γ΄ ο τελευταίος Αγιάδας, εκθρονίστηκε από το Λυκούργο
περ. 219 – 210 Λυκούργος
περ. 210 – 206 Πέλοπας γιος του Λυκούργου, και τελευταίος βασιλιάς και των δύο παλιών δυναστειών

Τύραννοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έτος (π.Χ.) Τυραννίδα Πληροφορίες
περ. 210–207 Μαχανίδας αντιβασιλέας του Πέλοπα
περ. 206–192 Νάβις πρώτος αντιβασιλέας του Πέλοπα, κατόπιν σφατεριστής, ισχυριζόμενος καταγωγή από τον Ευρυποντίδα βασιλιά Δημάρατο
περ. 192 Λακωνικός ο τελευταίος γνωστός βασιλιάς της Σπάρτης από τη δυναστεία των Ηρακλειδών

Η Αχαϊκή Συμπολιτεία προσαρτά τη Σπάρτη το 192 π.Χ.

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα List of kings of Sparta της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).

Σημειώσεις και παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημειώσεις
  1. Αρχαία ελληνικά: ἀρχαγέται, πληθυντικός του ἀρχαγέτας, δωρική μορφή του ἀρχηγέτης[2]
  2. Κάδμια Θηβαϊκής καταγωγής.
  3. Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο.
  4. Η Κυνουρία λέγεται ότι αποικίστηκε από τον Κύνουρο. Κυνουροί ληστές ήταν σύνηθες φαινόμενο στην περιοχή.
  5. Ή Λαβώτης και Λεωβώτης.
  6. Ο Αγησίπολις Β΄, διακεκριμένος βασιλιάς της Σπάρτης, όταν ρωτήθηκε ποια ήταν η μεγαλύτερη αρετή, η ανδρεία ή η δικαιοσύνη, απάντησε: "Χωρίς να υποστηρίζεται από τη δικαιοσύνη, η ανδρεία είναι άχρηστη. Και αν όλοι οι άντρες ήταν δίκαιοι, δεν θα χρειαζόταν η ανδρεία".
  7. 7,0 7,1 ή 427 – 400
  8. Και κατόπιν, μετά τα Κάρνεια.
  9. Αποτελούμενο από 10 Σπαρτιάτες.
  10. Τον αδελδό του Ευκλείδα
Παραπομπές
  1. Hall, Johnathan. A History of the Ancient Greek World. Blackwell. https://books.google.com/books?id=WGNH-oxXiAUC&pg=PA129. 
  2. ἀρχαγέτας, ἀρχηγέτης. Liddell, Henry George· Scott, Robert· A Greek–English Lexicon στο Perseus Project.
  3. Cartledge, Paul, The Spartans, Vintage Books, 2003.
  4. Pindar and the cult of heroes. By Bruno Currie Page 245 (ISBN 0-19-927724-9).
  5. A Classical Dictionary By John Lemprière. Pg 618.
  6. A Prosopography of Lacedaemonians, Part 396. By Alfred S. Bradford. Page 44.
  7. Dictionary of Greek and Roman Geography (1854)William Smith, LLD, Ed., AEGYS
  8. Plutarch's Lives: Marcus Crassus.-Sertorius.-Eumenes.-Agesilaus.-Pompeius. By Plutarch.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]