Κρυπτεία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η κρυπτεία ήταν ένα είδος μυστικής αστυνομίας στην αρχαία Σπάρτη, η οποία σκοπό είχε να περιπολεί και την επαρχεία και να σκοτώνει επικίνδυνους είλωτες.[1][2]

Οργάνωση και Αποστολή

Υπάρχουν αντικρουόμενες μαρτυρίες και εκτιμήσεις για την ίδρυση και τον ρόλο της Κρυπτείας στην αρχαία Σπάρτη. Σύμφωνα με τον ιστορικό Edmond Levy, η Κρυπτεία ίσως ήταν μια δοκιμασία για τους νέους Σπαρτιάτες, είτε ήταν μέρος του εσωτερικού συστήματος ασφαλείας για να κρατάνε τους είλωτες σε τάξη.[3] Η Κρυπτεία, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ιδρύθηκε το 460 πΚΕ, όταν υπήρχαν αυξημένοι φόβοι για εξέγερση των ειλώτων, όμως αυτή η πληροφορία δεν μπορεί να τεκμηριωθεί και από άλλες πηγές.[4]. Νεότερες έρευνες έχουν δείξει πως η δολοφονίες των ειλώτων γινόντουσαν ως συμβολική πράξη καταπίεσης των σκλάβων από μια μικρή μειονότητα νεαρών, η οποία χρησίμευε και ως διαδικασία επιλογής των μελλοντικών ηγετών.[5] Η κρυπτεία αποτελεί κατ' αυτόν τον τρόπο το επιστέγασμα της Σπαρτιάτικης εκπαίδευσης, όπου η σκληραγωγημένη ζωή, διανθισμένη με κλοπές, με συνδιασμό θάρρους και επινοητικότητας καταλήγει στις σφαγές ειλώτων· κάτι που επικρίθηκε από τον Αριστοτέλη καθώς δεν μοιάζει με το θάρρος που αγαπάνε συνήθως οι φιλόσοφοι, αλλά με την κτηνωδία των άγριων ζώων.[6]

Ο Αριστοτέλης, στον οποίο παραπέμπει ο Πλούταρχος, αναφέρει ότι οι έφοροι, κάθε φθινόπωρο, κήρυτταν πόλεμο κατά των ειλώτων, ώστε ο φόνος είλωτα από Σπαρτιάτη να είναι απολύτως νόμιμος, χωρίς φόβο τιμωρίας[7] και τη νύχτα έστελναν εκπαιδευμένους νεαρούς, τους "κρύπτες", οπλισμένους με εγχειρίδια, δηλαδή κοφτερά μαχαίρια, για να σκοτώνουν σε ενέδρα τους πιο επιφανείς, ρωμαλέους και τους πιο απείθαρχους είλωτες στα υπόδουλα στη Σπάρτη χωριά της Λακωνίας και της Μεσσηνίας, ώστε να περιοριστεί η δύναμη των ειλώτων και να καμφθεί οποιαδήποτε βούληση επανάστασης.Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, την εποχή της μάχης των Πλαταιών (479 π.χ.) ο υπόδουλος πληθυσμός των ειλώτων ήταν επτά φορές μεγαλύτερος από αυτόν των Σπαρτιατών, και ο φόβος εξεγέρσεων δεν έφευγε ποτέ από το νου και τους σχεδιασμούς της σπαρτιατικής ηγεσίας. Η κρυπτεία ήταν παρούσα και στο πεδίο της μάχης, ως μονάδα του σπαρτιατικού στρατού. Δεν γνωρίζουμε ποια ακριβώς ήταν η αποστολή της, αλλά πιθανώς είχε να κάνει με ζητήματα ασφάλειας και πληροφοριών. Ο Πλούταρχος στους Βίους Παράλληλους αναφέρει ότι στη μάχη της Σελλασίας, διοικητής της κρυπτείας (Ό ἐπὶ τῆς κρυπτείας τεταγμένος) ήταν ο Δαμοτέλης.

Εθνολογικές μελέτες έχουν δει παραλληλισμούς των τελετών της Κρυπτείας με παρόμοιες τελετές στην σύγχρονη κοινωνία.[3]

Αποσπάσματα για την κρυπτεία

Όπως εξιστορεί ο Πλούταρχος, στο έργο «Λυκούργος» (Βίοι Παράλληλοι)[7]:

Ἐν μὲν οὖν τούτοις οὐδέν ἐστιν ἀδικίας ἴχνος οὐδὲ πλεονεξίας, ἣν ἐγκαλοῦσιν ἔνιοι τοῖς Λυκούργου νόμοις, ὡς ἱκανῶς ἔχουσι πρὸς ἀνδρείαν, ἐνδεῶς δὲ πρὸς δικαιοσύνην. ἡ δὲ καλουμένη κρυπτεία παρ' αὐτοῖς, εἴ γε δὴ τοῦτο τῶν Λυκούργου πολιτευμάτων ἕν ἐστιν, ὡς Ἀριστοτέλης ἱστόρηκε, ταύτην ἂν εἴη καὶ τῷ Πλάτωνι περὶ τῆς πολιτείας καὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐνειργασμένη δόξαν. ἦν δὲ τοιαύτη· τῶν νέων οἱ ἄρχοντες διὰ χρόνου τοὺς μάλιστα νοῦν ἔχειν δοκοῦντας εἰς τὴν χώραν ἄλλως ἐξέπεμπον, ἔχοντας ἐγχειρίδια καὶ τροφὴν ἀναγκαίαν, ἄλλο δὲ οὐδέν· οἱ δὲ μεθ' ἡμέραν μὲν εἰς ἀσυνδήλους διασπειρόμενοι τόπους, ἀπέκρυπτον ἑαυτοὺς καὶ ἀνεπαύοντο, νύκτωρ δὲ κατιόντες εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν εἱλώτων τὸν ἁλισκόμενον ἀπέσφαττον. πολλάκις δὲ καὶ τοῖς ἀγροῖς ἐπιπορευόμενοι τοὺς ῥωμαλεωτάτους καὶ κρατίστους αὐτῶν ἀνῄρουν

Η κρυπτεία περιγράφεται και στο έργο «Νόμοι» (Βιβλίον Α) του Πλάτωνα, στον διάλογο μεταξύ του Μέγιλλου και του Αθηναίου[8]:

ἔτι δὲ καὶ κρυπτεία τις ὀνομάζεται θαυμαστῶς πολύπονος πρὸς τὰς καρτερήσεις, χειμώνων τε ἀνυποδησίαι καὶ ἀστρωσίαι καὶ ἄνευ θεραπόντων αὐτοῖς ἑαυτῶν διακονήσεις νύκτωρ τε πλανωμένων διὰ πάσης τῆς χώρας καὶ μεθ᾽ ἡμέραν. ἔτι δὲ κἀν ταῖς γυμνοπαιδίαις δειναὶ καρτερήσεις παρ᾽ ἡμῖν γίγνονται τῇ τοῦ πνίγους ῥώμῃ διαμαχομένων, καὶ πάμπολλα ἕτερα, σχεδὸν ὅσα οὐκ ἂν παύσαιτό τις ἑκάστοτε διεξιών

Αναφορές στην σύγχρονη εποχή

Η Κρυπτεία έχει συγκεντρώσει το έντονο ενδιαφέρον από πολιτικούς, συνεπώς μία σειρά από αναφορές έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα κυρίως από το δεξιό και ακροδεξιό πολιτικό χώρο. Σε εκδήλωση της Χρυσής Αυγής στις Θερμοπύλες τον Ιούλιο του 2008, ο Ηλίας Κασιδιάρης έκανε παραπομπή στη Κρυπτεία: «Και αναμένουμε τη στιγμή της μεγάλης αντεπίθεσης, βαδίζοντας στα χνάρια της αρχαίας Κρυπτείας που έπληττε αθόρυβα μέσα στο απόλυτο σκότος και τη σιωπή τους εσωτερικούς εχθρούς της πόλεως»[9] Αντίστοιχα, το πρώην στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας και επίσης στενός συνεργάτης του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, Τάκης Μπαλτάκος, έχει δηλώσει κατά το παρελθόν ότι η Κρυπτεία αποτελεί πηγή έμπνευσης για τον ίδιο.[10]

Η πρωτοεμφανιζόμενη οργάνωση "εθνική αντιστασιακή οργάνωση Κρυπτεία" επιτέθηκε κατά 11χρονου πρόσφυγα, γνωστού ως Αμίρ, στις αρχές του Νοεμβρίου 2017. Ο Αμιρ έγινε γνωστός επειδή είχε κληρωθεί σημαιοφόρος του δημοτικού του για την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, αλλά τελικά του έδωσαν την πινακίδα του σχολείου στην περιοχή της Δάφνης. Οι δράστες είχαν πετάξει πέτρες και μπουκάλια σε παράθυρο του σπιτιού της οικογένειάς του και ένα χαρτόνι με μύνημα να αποχωρήσει από την Ελλάδα.Κατά την τηλεφωνική ανάληψη ευθύνης, ανέφεραν πως «θα πολεμήσουμε μέχρι να φύγει και ο τελευταίος λαθρομετανάστης, θα χρησιμοποιήσουμε βία, αλύπητα».[11][12][13]Σύμφωνα με τους The New York Times, η πρωτοεμφανιζόμενη ακροδεξιά νεοναζιστική ομάδα, πιθανόν να είναι ένα βίαιο παρακλάδι της Χρυσής Αυγής, της οποίας στελέχη απο το 2008 ζητούσαν την αναβίωση της Κρυπτείας.[14]

Παραπομπές

  1. Sinnigen 1961, chapter=The Roman Secret Service, σελ. 65-72.
  2. Britanicca Edidors 2018: It was the responsibility of the Spartan secret police, the Krypteia, to patrol the Laconian countryside and put to death any supposedly dangerous helots. Sparta’s conservative foreign policy is often attributed to the fear of revolts by the helots
  3. 3,0 3,1 Sheldon 2013, σελ. 80.
  4. Hodkinson 2015, σελ. 16:As for the Spartiates, it seems likely that the 460s revolt raised new fears about the helots not previously prominent in Spartan thinking. But whether these new fears led to increased repression, particularly the creation of the krypteia, as Plutarch claims (Lycurgus 28.6), cannot be determined from our evidence.
  5. Hodkinson 2015, σελ. 27:Recent research suggests that even the killing of helots during the infamous krypteia, about which the sources give contradictory accounts, was no more than a symbolic measure of helot control (Ducat 2006a, ch 9). Sent out on a merely occasional basis, barefoot with only daggers, without specific instructions and hiding themselves from others’ view with no opportunity for reporting back, the kryptoi were hardly a serious means of policing the helots. The fact that the krypteia involved only a select minority of young men (Plutarch, Lycurgus 28.2, citing Aristotle fr. 538 Rose), for whom it formed an intensive period of personal trials, probably as part of the selection process for Sparta’s future leaders, suggests that its civic function was equally if not more important. It is hardly surprising that the killing of helots makes no appearance in Plato’s description of the krypteia in the Laws (633b–c).
  6. Edmond 2008, σελ. 97:O Edmond παραπέμπει σε Πολιτ. 8,4,1338b, 17-19
  7. 7,0 7,1 Πλούταρχος, Λυκούργος 28
  8. Πλάτων, Νόμοι, Βιβλίον Α, 633c
  9. Παπαϊωάννου 2013, σελ. 78-79.
  10. Παπαϊωάννου 2013, σελ. 79.
  11. «Επίθεση με πέτρες στο σπίτι του 11χρονου Αμίρ, που κληρώθηκε σημαιοφόρος». Η Καθημερινή. 3/11/217. http://www.kathimerini.gr/932991/article/epikairothta/ellada/epi8esh-me-petres-sto-spiti-toy-11xronoy-amir-poy-klhrw8hke-shmaioforos. Ανακτήθηκε στις 2017-11-13. 
  12. «Επίθεση με πέτρες στο σπίτι του 11χρονου Αμίρ». TO BHMA. http://www.tovima.gr/society/article/?aid=912815. Ανακτήθηκε στις 2017-11-13. 
  13. Dettmer, Jamie. «Gang With Suspected Neo-Nazi Links Vows to Force Migrants From Greece» (στα αγγλικά). VOA. https://www.voanews.com/a/gang-with-suspected-neo-nazi-links-vows-to-force-migrants-from-greece/4106386.html. Ανακτήθηκε στις 2017-11-13. 
  14. Athens, Anthee Carassava (2017-11-08). «Greek ‘neo-Nazi’ vigilante group attacks child migrant». The Times. ISSN 0140-0460. https://www.thetimes.co.uk/article/greek-vigilante-group-attacks-child-migrant-9j98q2cjl. Ανακτήθηκε στις 2017-11-13. 

Πηγές

Πρωτογενείς πηγές

Δευτερογενείς πηγές

Στα αγγλικά

  • Contributor: The Editors of Encyclopaedia Britannica Article Title: Helot Website Name: Encyclopædia Britannica Publisher: Encyclopædia Britannica, inc.Date Published: December 19, 2017URL: https://www.britannica.com/topic/helot Access Date: April 13, 2018
  • Sheldon, R.M. (2013). Espionage in the Ancient World: An Annotated Bibliography of Books and Articles in Western Languages. University of Michigan: McFarland & Company. ISBN 0786413654. 
  • Hodkinson, Stephen. (2015). Transforming Sparta: new approaches to the study of Spartan society. Ancient history: Resources for Teachers. 41-44. 1-42.
  • William G. Sinnigen (Νοέμβριος 1961). The Classical Journal. 57 (2η έκδοση). The Classical Association of the Middle West and South, Inc. (CAMWS). 

Στα ελληνικά

  • Παπαϊωάννου, Κωστής (2013). Τα "καθαρά χέρια" της Χρυσής Αυγής: Εφαρμογές ναζιστικής καθαρότητας. Αθήνα: Μεταίχμιο. ISBN 978-960-566-417-6. 
  • Edmond, Levy (2008). Σπάρτη Κοινωνική και πολιτική ιστορία έως τη ρωμαϊκή κατάκτηση. Αθήνα. ISBN 978-960-16-1694-0.