Ναός του Ολυμπίου Διός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°58′9.74″N 23°43′59.08″E / 37.9693722°N 23.7330778°E / 37.9693722; 23.7330778

Ναός του Ολυμπίου Διός
Attica 06-13 Athens 25 Olympian Zeus Temple.jpg
Είδος Αρχαίος ελληνικός ναός
Γεωγραφικές Συντεταγμένες 37°58′10″N 23°43′59″E
Τοποθεσία Αθήνα
Χώρα Ελλάδα
Προστασία κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Ναός του Ολυμπίου Διός ή Ολυμπιείο, στην καθομιλουμένη αναφερόμενος ως Στήλες ή Στύλοι του Ολυμπίου Διός,[1] είναι σημαντικός αρχαίος ναός στο κέντρο της Αθήνας. Παρότι η κατασκευή του ξεκίνησε τον 6ο αιώνα π.Χ., δεν ολοκληρώθηκε παρά επί του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού τον 2ο αιώνα μ.Χ.. Αποτέλεσε τον μεγαλύτερο ναό της Ελλάδας κατά τους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους.

Τοποθεσία και ιστορία του ναού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ναός βρίσκεται νοτιοανατολικά της Ακρόπολης και περίπου 700 μέτρα από το κέντρο της Αθήνας. Ο Παυσανίας (Α' 18, 8) αναφέρει, οτι κατά την αθηναϊκή τοπική παράδοση το ιερό με το ναό του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα το πρωτοδημιουργήθηκε από το γενάρχη των Ελλήνων, τον Δευκαλίωνα:

τοῦ δὲ Ὀλυμπίου Διὸς Δευκαλίωνα οἰκοδομῆσαι λέγουσι τὸ ἀρχαῖον ἱερόν, σημεῖον ἀποφαίνοντες ὡς Δευκαλίων Ἀθήνῃσιν ᾤκησε τάφον τοῦ ναοῦ τοῦ νῦν οὐ πολὺ ἀφεστηκότα.[2]

Κατά μια άποψη, τα θεμέλια του πρώτου ναού στο χώρο, είχε κτίσει ο τύραννος των Αθηνών Πεισίστρατος το 515 π.Χ. αλλά οι εργασίες σταμάτησαν όταν ο γιος του Πεισιστράτου, Ιππίας εκδιώχθηκε από την πόλη το 510 π.Χ.[3] Επικρατέστερη, όμως, είναι η άποψη ότι ο ναός αυτός άρχισε να κτίζεται (και έφτασε ως τα θεμέλια) κατά το β' τέταρτο του έκτου αιώνα π. Χ. από τον τύραννο Πεισίστρατο (561 - 527 π. Χ.)[4], και το έργο εγκαταλείφθηκε όταν αυτός πέθανε, και ακολούθησαν αναταραχές στο Αθηναϊκό κράτος. Όπως και να'χει, αρχιτέκτονες του έργου αναφέρονται οι Αντιστάτης, Κάλλαισχρος, Αντιμαχίδης καί Φόρμος[5][6]. Αλλού αντί για Φόρμο στη βιβλιογραφία αναφέρεται Πωρίνος[7].

Κατά τη διάρκεια της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, ο ναός παρέμεινε ημιτελής. Στο έργο του Πολιτική, ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί τον ναό σαν παράδειγμα για το πώς τα τυραννικά καθεστώτα αναγκάζουν τον πληθυσμό να ασχολείται με τεράστια έργα, μην αφήνοντας τους χρόνο, ενέργεια και τρόπους αντίδρασης.

Η αποπεράτωση του ναού έγινε τον 2ο αιώνα π.Χ. κατά τη διάρκεια της Μακεδονικής κυριαρχίας στην Ελλάδα υπό την αιγίδα του Ελληνιστικού βασιλιά Αντιόχου του Δ΄ Επιφανούς (βασίλευσε στη Συρία ανάμεσα στο 175 και το 164 π. Χ.), που προσέλαβε τον Ρωμαίο αρχιτέκτονα Κοσσούτιο να σχεδιάσει τον μεγαλύτερο ναό στον τότε γνωστό κόσμο. Όταν ο Αντίοχος πέθανε, το 164 π.Χ., η κατασκευή του ναού σταμάτησε ξανά[5][6][8][9][10][11].

Το 86 π.Χ., όταν οι ελληνικές πόλεις περιήλθαν υπό Ρωμαϊκή κυριαρχία, ο στρατηγός Κορνήλιος Σύλλας πήρε τους κίονες από τον (ημιτελή;) ναό στη Ρώμη, για να κοσμήσει τα κτήρια του Καπιτωλίου[12] (ίσως το ναό του Jupiter Optimus Maximus στο Καπιτώλιο). Οι κίονες αυτοί επηρέασαν τη διάδοση και άνθιση του κορινθιακού ρυθμού στην Ρώμη.

Ο ναός ολοκληρώθηκε το 129 μ.Χ. (ή το 131 μ.Χ. κατά άλλους) τελικά από τον αυτοκράτορα Αδριανό[13] που ήταν μεγάλος θαυμαστής του ελληνικού πολιτισμού.

Παυσανίας, "Ελλάδος Περιήγησις" Α' 18, 6:

πρὶν δὲ ἐς τὸ ἱερὸν ἰέναι τοῦ Διὸς τοῦ Ὀλυμπίου —Ἀδριανὸς ὁ Ῥωμαίων βασιλεὺς τόν τε ναὸν ἀνέθηκε καὶ τὸ ἄγαλμα θέας ἄξιον, οὗ μεγέθει μέν, ὅτι μὴ Ῥοδίοις καὶ Ῥωμαίοις εἰσὶν οἱ κολοσσοί, τὰ λοιπὰ ἀγάλματα ὁμοίως ἀπολείπεται, πεποίηται δὲ ἔκ τε ἐλέφαντος καὶ χρυσοῦ καὶ ἔχει τέχνης εὖ πρὸς τὸ μέγεθος ὁρῶσιν—, ἐνταῦθα εἰκόνες Ἀδριανοῦ δύο μέν εἰσι Θασίου λίθου, δύο δὲ Αἰγυπτίου· χαλκαῖ δὲ ἑστᾶσι πρὸ τῶν κιόνων ἃς Ἀθηναῖοι καλοῦσιν ἀποίκους πόλεις. ὁ μὲν δὴ πᾶς περίβολος σταδίων μάλιστα τεσσάρων ἐστίν, ἀνδριάντων δὲ πλήρης· ἀπὸ γὰρ πόλεως ἑκάστης εἰκὼν Ἀδριανοῦ βασιλέως ἀνάκειται, καὶ σφᾶς ὑπερεβάλοντο Ἀθηναῖοι τὸν κολοσσὸν ἀναθέντες ὄπισθε τοῦ ναοῦ θέας ἄξιον.

Ο ναός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Στύλος που κατέρρευσε το 1852

Ο ναός κατασκευάστηκε από πεντελικό μάρμαρο και είχε 96 μέτρα μήκος στις άκρες του και 40 μέτρα στην ανατολική και δυτική πρόσοψη. Είχε 104 κίονες Κορινθιακού ρυθμού, ο κάθε ένας 17 μέτρα ύψος, 2,6 μέτρα διάμετρο και βάρος 364 τόνους περίπου. 48 κίονες στεκόταν σε τριπλή σειρά κάτω από τα αετώματα και 56 σε διπλή σειρά στα άκρα. Μόνο 15 από τους αρχικούς κίονες του ναού παραμένουν όρθιοι σήμερα. Ένας θυελλώδης άνεμος έριξε έναν κίονα το 1852, ο οποίος παρέμεινε στο ίδιο ακριβώς σημείο.

Ο Αδριανός αφιέρωσε τον ναό στον Δία. Ανέγειρε επίσης ένα τεράστιο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία στο σηκό του ναού. Τα αετώματα κοσμούνταν από πολλά αγάλματα, αλλά και σε ολόκληρο το ναό υπήρχαν αγάλματα και προτομές φημισμένων ανδρών. Οι Αθηναίοι, για να δείξουν την ευγνωμοσύνη τους στον Αδριανό, του έστησαν άγαλμα πίσω από τον ναό. Δυστυχώς κανένα από τα γλυπτά που κοσμούσαν τον ναό δεν έχει διασωθεί. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς καταστράφηκε ο ναός αλλά εικάζεται ότι, όπως και άλλα μεγάλα κτήρια στην Αθήνα, καταστράφηκε μάλλον από κάποιο σεισμό κατά τη διάρκεια των Βυζαντινών χρόνων και τα ερείπια του χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή άλλων κτιρίων.[14]

Η ανασκαφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ναός ανασκάφηκε τη περίοδο 1889-1896 από τον Φράνσις Πένροουζ (Francis Penrose) της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής της Αθήνας, το 1922 από το Γερμανό αρχαιολόγο Γκάμπριελ Βέλτερ (Gabriel Welter) και από το 1960 από Έλληνες αρχαιολόγους με επικεφαλής τον Ιωάννη Τραυλό.

Σήμερα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα ο ναός αποτελεί υπαίθριο επισκέψιμο μουσείο, μέρος ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας. Ως ιστορικός χώρος προστατεύεται και επιβλέπεται από την Εφορεία αρχαιοτήτων.

Ελληναΐς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την 21η Ιανουαρίου 2007, μία ομάδα Ελλήνων πολυθεϊστών πραγματοποίησαν τελετή για να τιμήσουν τον Δία στο χώρο του ναού. Η εκδήλωση οργανώθηκε από τον Σύλλογο Ελληναΐς.[15][16]

Μυθωδία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την 28η Ιουνίου 2001 ο Βαγγέλης Παπαθανασίου οργάνωσε τη χορωδιακή συμφωνία Μυθωδία στο ναό του Ολυμπίου Διός στο πλαίσιο της αποστολής της ΝΑΣΑ στον Άρη. Στη συναυλία συμμετείχαν οι σοπράνο Τζέσι Νόρμαν και Κάθλιν Μπατλ. Τη συναυλία κάλυψαν 20 τηλεοπτικά δίκτυα, από την Αμερική, την Αυστραλία, τον Καναδά, την Ιαπωνία και χώρες της Ευρώπης, υπό τη διεύθυνση του Ιρλανδού κινηματογραφιστή Ντέκλαν Λόουνι. Η χορωδιακή συμφωνία συγκέντρωσε χιλιάδες κόσμο μέσα στο χώρο του Ολυμπιείου, αλλά και έξω από το ναό, στους άδειους από οχήματα δρόμους της Αθήνας. Μαζί με την Τζέσι Νόρμαν συνέπραξε η σοπράνο Κάθλιν Μπατλ, η μητροπολιτική ορχήστρα του Λονδίνου και η χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής καθώς και πάνω από εκατό άτομα ντυμένα με αρχαία ελληνικά ενδύματα. Η οθόνη που έχει τοποθετηθεί στο Ολυμπιείο συνέδεσε οπτικά με εικόνες από αρχαίες ελληνικές παραστάσεις - αγγεία, τοιχογραφίες και αγάλματα - τη μουσική με εικόνες από τον πλανήτη Αρη.[17][18]

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Βλ. Ζωζέτα Μηλιοπούλου (22 Φεβρουαρίου 2015). «Στήλες ή στύλοι του Ολυμπίου Διός; Ποιά είναι η σωστή ορθογραφία;». mixanitouxronou.gr. http://www.mixanitouxronou.gr/stiles-i-stili-tou-olimpiou-dios-pia-ine-i-sosti-orthografia/. Ανακτήθηκε στις 30-09-2016. 
  2. «Ελλάδος περιήγησις/Αττικά - Βικιθήκη». el.wikisource.org. https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B9%CF%82/%CE%91%CF%84%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC#-_I.18. Ανακτήθηκε στις 2018-02-23. 
  3. «Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | Ολυμπιείο». odysseus.culture.gr. http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2488. Ανακτήθηκε στις 2018-02-23. 
  4. «Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών». http://www.eie.gr/archaeologia/gr/02_DELTIA/Sanctuary_of_Olympian_Zeus.aspx. 
  5. 5,0 5,1 «Βιτρούβιος, "Δέκα βιβλία περί Αρχιτεκτονικής" Ζ' Εισαγωγή 15:». http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/7*.html. 
  6. 6,0 6,1 «Βιτρούβιος, "Δέκα βιβλία περί αρχιτεκτονικής" Ζ' Εισαγωγή 15 (μετάφραση στα Αγγλικά):». http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0073%3Abook%3D7%3Achapter%3Dpreface%3Asection%3D15. 
  7. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D28%3Aentry%3Dantistates-callaeschrus-antimachides-bio-1 «A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology William Smith, Ed., πεδίο ANTI'STATES, CALLAESCHRUS, ANTIMA'CHIDES»]. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D28%3Aentry%3Dantistates-callaeschrus-antimachides-bio-1. 
  8. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plin.%20Nat.%2036.5&lang=original «Pliny the Elder, The Natural History, BOOK XXXVI. THE NATURAL HISTORY OF STONES., CHAP. 5. (6.)—AT WHAT PERIOD MARBLE WAS FIRST USED IN BUILDINGS.»]. www.perseus.tufts.edu. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plin.%20Nat.%2036.5&lang=original. Ανακτήθηκε στις 2018-02-23. 
  9. «Βέλλιος Πατερκούλος Α' 10, 1». http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Velleius_Paterculus/1*.html. 
  10. «Στράβων, "Γεωγραφικά" Θ' 1, 17». http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0197%3Abook%3D9%3Achapter%3D1%3Asection%3D17. 
  11. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DC%3Aentry+group%3D35%3Aentry%3Dcossutius-bio-1 «A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology William Smith, Ed., πεδίο Cossutius»]. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DC%3Aentry+group%3D35%3Aentry%3Dcossutius-bio-1. 
  12. Πλίνιος ο Πρεσβύτερος. «"Φυσική ιστορία" XXXVI 5(6).». http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plin.+Nat.+36.5&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137. 
  13. «Παυσανίας, "Ελλάδος Περιήγησις" Α' 18, 6». https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CF%82_%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B9%CF%82/%CE%91%CF%84%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC#-_I.18. 
  14. Gregorovius, Ferdinand (1904). Μεσαιωνική ιστορία των Αθηνών. Βιβλιοθήκη Μαρασλή, σελ. 97, 128, 133. 
  15. «Zeus worshippers want to head for Acropolis». www.ekathimerini.com. http://www.ekathimerini.com/39655/article/ekathimerini/news/zeus-worshippers-want-to-head-for-acropolis. Ανακτήθηκε στις 30-09-2016. 
  16. Paris Ayiomamatis (17 Φεβρουαρίου 2007). «Modern Pagans Honor Zeus in Athens». abc News. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Φεβρουαρίου 2007. http://web.archive.org/web/20070218004032/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=2811383. Ανακτήθηκε στις 10-06-2016. 
  17. «Συναυλία Β. Παπαθανασίου στο Ολυμπιείο». naftemporiki.gr. 27 Ιουνίου 2001. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Φεβρουαρίου 2002. http://web.archive.org/web/20061103212845/http://active.naftemporiki.gr/news/story.asp?id=145537. Ανακτήθηκε στις 30-09-2016. 
  18. «Αντίστροφη μέτρηση για τη Μυθωδία του Β. Παπαθανασίου». in.gr. 27 Ιουνίου 2001. http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=144547. Ανακτήθηκε στις 10-06-2016.