Ελληνική Πολεμική Αεροπορία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ελληνική Πολεμική Αεροπορία
Seal of the Hellenic Air Force.svg
Έμβλημα της ΠΑ
Ίδρυση1911
1930 (ως ξεχωριστή υπηρεσία)
ΧώραFlag of Greece.svg Ελλάδα
ΡόλοςΕθνική Άμυνα
Δύναμη21.000 ενεργή δύναμη (34.000 εφεδρείες)
600+ συνολικά αεροσκάφη

231 μαχητικά (237 τον Ιούλιο 2021) :

155 Lockheed F-16 Fighting Falcon

42 Dassault Mirage 2000

34 McDonnell-Douglas F-4 Phantom II

6 Dassault Rafale (τον Ιούλιο 2021 και 12 ακόμα έως και το 2023)
16 Αναγνωριστικά UAV (Πήγασος)

23 Μεταγωγικά :

8 Alenia C-27 Spartan

15 Lockheed C-130 Hercules

3 Μεταφοράς VIP :

1 Gulfstream V

2 Embraer ERJ-135

4 Αεροσκάφη Έγκαιρης Προειδοποίησης & Ελέγχου :

4 Embraer EMB-145H AEW&C

7 τύποι Αντιαεροπορικών Συστημάτων :

PATRIOT

S-300 PMU1

ΒΕΛΟΣ

Crotale NG/GR

TOR M1

Stinger

Rheinmetal
Και αλλά βοηθητικά αεροσκάφη εκ των οποίων εκπαιδευτικά, επιθετικά εγγύς υποστήριξης, πυροσβεστικά αεροσκάφη, ελικόπτερα έρευνας και διάσωσης, ελικόπτερα μεταφοράς ασθενών και ελικόπτερα μεταφοράς VIP
ΥπαγωγήΕλληνικές Ένοπλες Δυνάμεις
ΠροστάτηςΑρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ
ΡητόΑιέν Υψικρατείν
Διοίκηση
Αρχηγός Γ.Ε.Α.Hellenic Air Force OF-8.svg Αντιπτέραρχος (Ι) Γεώργιος Μπλιούμης
Αρχηγός Α.Τ.Α.Hellenic Air Force OF-8.svg Αντιπτέραρχος (Ι) Θεμιστοκλής Μπουρολιάς
Διοικητής Δ.Α.Υ.Hellenic Air Force OF-7.svg Υποπτέραρχος (Ι) Γεώργιος Φασούλας
Αξιοσημείωτοι
διοικητές
Αριστείδης Μωραϊτίνης
Μιχαήλ Μουτούσης
Χρήστος Αδαμίδης
Γεώργιος Αλεξανδρής
Δημήτριος Κωστάκος
Νικόλαος Κουρής
Αθανάσιος Τζογάνης
Ιωάννης Γιάγκος
Διακριτικά
Κυκλικό εθνόσημοRoundel of Greece – Low Visibility.svg Roundel of Greece.svg
Εθνόσημο κάθετου σταθερούFin Flash of Greece.svg

Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία (γνωστή και ως ΠΑ), είναι ο τρίτος κατ' αρχαιότητα Κλάδος των Ελληνικών Ένοπλων Δυνάμεων και αποτελεί την πολεμική αεροπορική ισχύ της Ελλάδας. Πρώτιστη αποστολή της Πολεμικής Αεροπορίας είναι η φύλαξη και προστασία του ελληνικού εναέριου χώρου από κάθε είδους παραβιάσεις, η παροχή εναέριας υποστήριξης σε επιχειρήσεις τόσο στον Ελληνικό Στρατό όσο και το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό και παράλληλα η έρευνα και διάσωση, πυρόσβεση, καθώς και η παροχή κάθε δυνατής ανθρωπιστικής βοήθειας ακόμα και σε άλλες χώρες όταν παρίσταται έκτακτη ανάγκη.

Κατά την περίοδο της Βασιλευομένης Δημοκρατίας της Ελλάδας μεταξύ του 1935 και 1973, η αεροπορική δύναμη ονομαζόταν Ελληνική Βασιλική Αεροπορία (EBA).

Το σύνθημα της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας είναι «Αίεν Υψικρατείν», το οποίο σημαίνει «Πάντοτε να κυριαρχείς στα ύψη», φράση που αποδίδεται στον Αντισμήναρχο (αργότερα Υποπτέραρχο) Σπύρο Παπασπύρο, διοικητή του Κέντρου Κατάταξης στη Βάση της Γάζας, ο οποίος με τη φράση αυτή, στην Ημερήσια Διαταγή της 5ης Οκτωβρίου 1941, καλωσόρισε στην Αίγυπτο το προσωπικό της 335 Μοίρας, της πρώτης ελληνικής Μοίρας μαχητικών αεροσκαφών στη Μέση Ανατολή. Το έμβλημα της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας αναπαριστά αετό σε πτήση μπροστά από το κυκλικό διακριτικό της.

Η Πολεμική Αεροπορία (Π.A.) τελεί υπό τη διοίκηση του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (Γ.Ε.Α.)

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος Henry Farman, το πρώτο στρατιωτικό αεροπλάνο της Ελλάδας

Προέλευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία ιδρύθηκε το 1911 και μετράει 114 χρόνια ιστορίας. Οι πρώτες προσπάθειες εισαγωγής της αεροπορίας στην Ελλάδα ανήκουν στον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, τη συνεισφορά του οποίου η Ελληνική Κυβέρνηση αναγνώρισε το 2000, δίνοντας το όνομά του στον νέο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών. Παρ' όλα αυτά, οι πρώτες εμφανίσεις αεροπλάνων στην Ελλάδα, οφείλονταν σε ιδιωτική πρωτοβουλία, όπως αυτή του επιχειρηματία Λεωνίδα Αρνιώτη που το 1908 έκανε δύο αποτυχημένες προσπάθειες απογείωσης με το αεροσκάφος του τύπου Bleriot των 30 ίππων, με αποτέλεσμα την καταστροφή του. Στις 8 Φεβρουαρίου 1912 ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος έγινε ο πρώτος Έλληνας αεροπόρος πετώντας με ένα αεροσκάφος Nieuport IV.G Alcuin στην περιοχή του Ρουφ. Στη δεύτερη πτήση που εκτέλεσε ο Αργυρόπουλος την ίδια μέρα, πέταξε με τον τότε Πρωθυπουργό της χώρας Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος Καραμανλάκης επέλεξε τον ίδιο χώρο απογείωσης με ένα αεροσκάφος Bleriot, όμως προτίμησε μια τολμηρή πτήση προς το Ρίο, με αποτέλεσμα την αναγκαστική προσθαλάσσωσή του λόγω απειρίας και ισχυρών ανέμων και κατά συνέπεια στον πνιγμό του.[1]

Ίδρυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Μάρτιο του 1911, η Ελληνική Κυβέρνηση ανέθεσε σε Γάλλους ειδικούς τη δημιουργία Ελληνικής Αεροπορικής Υπηρεσίας[2]. Τον Δεκέμβριο του 1911, έξι αξιωματικοί στάλθηκαν στη Γαλλία, στη σχολή των αδελφών Farman, λίγο έξω από το Παρίσι για να εκπαιδευτούν ως πιλότοι, ενώ παραγγέλθηκαν και τα πρώτα διπλάνα τύπου Farman III.

Η πρώτη στρατιωτική πτήση έγινε στις 13 Μαΐου 1912 από τον Υπολοχαγό Δημήτριο Καμπέρο με το πρώτο στρατιωτικό αεροπλάνο της Ελλάδας τύπου Farman III στο Φάληρο, εκεί που σήμερα βρίσκεται το μουσείο ιστορίας της Πολεμικής Αεροπορίας. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους ο Καμπέρος πέταξε με τον «Δαίδαλο», το αεροσκάφος Farman HF Daedalus το οποίο είχε μετασκευαστεί σε υδροπλάνο[3], θέτοντας έτσι τις βάσεις της Ναυτικής Αεροπορίας. Τον Σεπτέμβριο ο Ελληνικός Στρατός απέκτησε την πρώτη του πολεμική αεροπορική μονάδα, τον «Λόχο Αεροπόρων», με έδρα τη Λάρισα.[1]

Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912 - 1913)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το αεροσκάφος Farman MF.7 των Μουτούση, Μωραϊτίνη ρυμουλκείται από το Βέλος, μετά την επιτυχή αποστολή του στα Δαρδανέλια.

Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους, αναδεικνύοντας το αεροπλάνο ως πρωτοποριακό πολεμικό μέσο. Λόγω της ανεπάρκειας των αεροσκαφών Farman III για πολεμικές επιχειρήσεις, παραγγέλθηκαν τα βελτιωμένα Maurice Farman MF.7 και Henri Farman HF.10, ενώ μαζί τους κατατάχθηκε με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού του Μηχανικού ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος με το Nieuport IV.G Alcuin, έπειτα από την προτροπή ένταξης στον Λόχο Αεροπορίας, όσοι ιδιώτες διέθεταν δίπλωμα αεροπόρου.[4]

Στις 5 Οκτωβρίου 1912 πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκοσμίως πολεμική αεροπορική αποστολή αναγνώρισης των Οθωμανών στο μέτωπο της Θεσσαλίας, ενώ ακολούθησαν αποστολές βομβαρδισμού με ρίψεις αυτοσχέδιων βομβών στα οχυρά του Μπιζανίου, καθώς και ρίψεις τροφίμων και εφημερίδων στους πολιορκούμενους κατοίκους των Ιωαννίνων. Στις 24 Ιανουαρίου 1913 πραγματοποιήθηκε η πρώτη πολεμική αποστολή ναυτικής συνεργασίας στον κόσμο, πάνω από τα Δαρδανέλλια, γεγονός που αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία των θαλάσσιων επιχειρήσεων. Με τη βοήθεια από το αντιτορπιλικό του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού Βέλος, ο Υπολοχαγός Μιχαήλ Μουτούσης και ο Σημαιοφόρος Αριστείδης Μωραϊτίνης[5], πετώντας με ένα υδροπλάνο Farman MF.7, εντόπισαν και κατάρτισαν σχεδιάγραμμα των θέσεων του τουρκικού Στόλου, τον οποίο και βομβάρδισαν. Η αποστολή αυτή σχολιάστηκε ευρέως τόσο από τον ελληνικό όσο και τον διεθνή Τύπο.

Στις 4 Απριλίου 1913 ο αεροπόρος Εμμανουήλ Αργυρόπουλος έγινε ο πρώτος νεκρός της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, χάνοντας τη ζωή του όταν έπεσε το αεροπλάνο του τύπου Bleriot ΧΙ.

Αρχικά, ο Ελληνικός Στρατός και το Ελληνικό Βασιλικό Ναυτικό λειτουργούσαν ξεχωριστές μονάδες Στρατιωτικής Αεροπορίας και Ναυτικής Αεροπορίας. Η Ελληνική Ναυτική Υπηρεσία ιδρύθηκε το 1914 από τον τότε Βρετανό αρχηγό του γενικού επιτελείου του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού, Ναύαρχο Μαρκ Κερρ. [6]

Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, χρησιμοποιήθηκαν διάφορα Γαλλικά αεροσκάφη των αδερφών Henry και Maurice Farman. Στις 16 Αυγούστου 1913, η Θεσσαλονίκη ορίστηκε ως η έδρα του "Λόχου της Αεροπορίας", ενώ στις 23 Δεκέμβριου 1913, ο «Λόχος Αεροπορίας» υπήχθη στο Υπουργείο Στρατιωτικών με Διοικητή τον Λοχαγό Δημήτριο Καμπέρο και έδρα το αεροδρόμιο Λεμπέτ (σημερινή Ευκαρπία).[7]

Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και Μικρασιατική Εκστρατεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βομβαρδιστικό Airco DH.9 στη Σμύρνη (1919).

Τον Οκτώβριο του 1915, ο «Λόχος» μετονομάστηκε σε Αεροπορική Υπηρεσία Στρατού (ΑΥΣ), και παράλληλα διέθετε το Αεροδρόμιο, τον Έμπεδο Λόχο Αεροπόρων και την Αεροπορική Μοίρα Παλαιού Φαλήρου. Η ΑΥΣ αποτελούσε το επιτελείο με τα σημερινά δεδομένα και είχε ως διοικητή τον Ταγματάρχη Καμπέρο. Στις αρμοδιότητές της περιλαμβανόταν η οικονομική υπηρεσία, η διαχείριση υλικού και η υγειονομική υπηρεσία. Στο Αεροδρόμιο, ανήκαν οι εκπαιδευόμενοι χειριστές, το βοηθητικό προσωπικό οπλιτών και το συνεργείο τεχνιτών, ενώ στον Έμπεδο Λόχο Αεροπόρων ανήκε το προσωπικό για την στρατολογία και τη Διοικητική Μέριμνα. Τέλος, η Αεροπορική Μοίρα Παλαιού Φαλήρου ήταν η μονάδα επιφορτισμένη με την επισκευή των αεροπλάνων.[8]

Με την είσοδο της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τον Ιούνιο του 1917 στο πλευρό των συμμάχων, ξεκίνησε μια νέα δραστηριοποίηση της ΑΥΣ με τους Έλληνες ιπτάμενους και τεχνικούς να εκπαιδεύονται από τους Γάλλους που είχαν σημαντική παρουσία στην Θεσσαλονίκη, στο αεροδρόμιο Σέδες. Το Νοέμβριο του 1917 η ΑΥΣ επανήλθε στη Θεσσαλονίκη και μετά την εκπαίδευση από τους Γάλλους, το 1918 μετατράπηκε σε διακριτό Σώμα Αεροπορίας, ισότιμο με τα υπόλοιπα Όπλα του Ελληνικού Στρατού.[9]

Η πρώτη Ελληνική Πολεμική Μοίρα ήταν η 532 Μοίρα Αναγνωρίσεως που επιχειρούσε από την Αξιούπολη από τις 10 Δεκεμβρίου του 1917 με 12 αεροσκάφη Dorand AR.1 και λίγα Breguet 14A2/Β2 με αποστολή την φωτογράφιση και αναγνώριση των εχθρικών θέσεων, ενώ διέθετε μικτό προσωπικό Ελλήνων και Γάλλων έως το 1918. Ακολούθησε η 531 Μοίρα Δίωξης η οποία συγκροτήθηκε την 13η Μαρτίου 1918 και επιχειρούσε στην ίδια περιοχή με αεροσκάφη Nieuport 24bis και Spad VII/XIII με το πρωτόγνωρο έργο της επιβολής αεροπορικής κυριαρχίας, ώστε να μπορούν να δρουν τα υπόλοιπα αεροσκάφη και οι χερσαίες δυνάμεις. Η διοίκησή της προσφέρθηκε τιμητικά στον Ανθυπίλαρχο Αλέξανδρο Ζάννα. Με έδρα το Δημητρίτσι Σερρών συγκροτήθηκε και η 533 Μοίρα Αναγνώρισης και Βομβαρδισμού (ΜΑΒ) την 1η Ιουνίου 1918.[10] Η τελευταία ελληνική Μοίρα του πολέμου ήταν η 534 Μοίρα Αναγνώρισης, η οποία συγκροτήθηκε το Σεπτέμβριο του 1918 στο Λεμπέτ (σημερινή Ευκαρπία).[11] Επιπλέον βοηθητικές υπηρεσίες ανέπτυξε η ΑΥΣ στο Μικρό Καραμπουρνού της Θεσσαλονίκης.[12]

Τον Αύγουστο του 1918 δόθηκε ένα οριστικό οργανωτικό σχήμα με την κατάργηση όλων των προηγούμενων νόμων. Έτσι η νέα οργανωτική μορφή της Αεροπορίας περιλάμβανε το Αεροπορικό Σώμα, στο οποίο υπάγονταν οι 531, 532 και 533 Αεροπορικές Μοίρες, η Έμπεδος Μοίρα, η Μοίρα Εκπαιδεύσεως (Σέδες), το Αεροπορικό Απόσπασμα στο Γουδί, το Αεροπορικό Απόσπασμα Ελευσίνας και το Τμήμα Αεροπορίας Υπαγόμενο στη Διεύθυνση Μηχανικού του Υπουργείου Στρατιωτικών.[13]

Η Πολεμική Αεροπορία πραγματοποιούσε περιπολίες και αναγνωρίσεις, φωτογραφίσεις και συλλογή πολύτιμων πληροφοριών πάνω από τις εχθρικές γραμμές, καθώς και προσβολές των εχθρικών χαρακωμάτων. Το Ναυτικό Αεροπορικό Σώμα από την πλευρά του εκτελούσε νυκτερινές επιδρομές, ανθυποβρυχιακές έρευνες και προσβολές στόχων ζωτικής σημασίας, ενώ εμπλεκόταν και σε αερομαχίες. Χαρακτηριστικές είναι οι νυκτερινές επιδρομές στη χερσόνησο της Καλλίπολης - Κωνσταντινούπολης, η επιδρομή κατά των γερμανικών καταδρομικών Γκέμπεν και Μπρέσλαου, οι επιδρομές και η συμμετοχή στη μάχη του Σκρα και βομβαρδισμοί της Σμύρνης. Οι απώλειες της Πολεμικής Αεροπορίας στη διάρκεια του πολέμου ανήλθαν σε 17 αεροπόρους.

Μετά τη σύναψη ανακωχής από τη Βουλγαρία (30 Σεπτεμβρίου 1918) και την Οθωμανική Αυτοκρατορία (20 Οκτωβρίου 1918), η 531 Μοίρα διαλύθηκε στο αεροδρόμιο της Μίκρας τον Οκτώβριο του 1918, ενώ η 534 Μοίρα εστάλη στη Ρωσία προς ενίσχυση της συμμαχικής εκστρατείας το 1919. Παράλληλα η 533 Μοίρα παρέλαβε αεροσκάφη Breguet 14A2/Β2. Μετά τη λήξη του πολέμου οι εγκαταστάσεις πέρασαν στην κυριότητα της ΑΥΣ. Η Στρατιωτική Αεροπορία διέθετε 70 αεροσκάφη και η Ναυτική Αεροπορία 50.

Η Ελληνική Αεροπορία συμμετείχε ενεργά και στις επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Ήδη από τον Μάιο του 1919 είχε αναπτυχθή η Ναυτική Αεροπορική Μοίρα Σμύρνης, ενώ τον Ιούνιο του 1919 η 533 Μοίρα διενέργησε βομβαρδισμό στο Αϊδίνιο. Οι 3 Στρατιωτικές Μοίρες καθώς και η Ναυτική Μοίρα ανέλαβαν αποστολές αναγνωρίσεως, φωτογραφίσεως και βομβαρδισμού, χωρίς να λείπουν οι αερομαχίες. Στις 16/08/1920 ο αεροπόρος Ανθ/γός Πέτρος Πετροπουλέας, μετέπειτα διοικητής της Σχολής Αεροπορίας Στρατού και στη συνέχεια Αρχηγός αυτής, με το καταδιωκτικό του τύπου Spad γίνεται ο πρώτος Έλληνας πιλότος που έρχεται σε επαφή με τουρκικό αεροπλάνο, το οποίο και κυνήγησε αναγκάζοντας τον πιλότο του να το προσγειώσει ενώ στις 25 Ιουνίου 1920 είχε προσγειώσει το αεροπλάνο του μέσα στον περίβολο της Οθωμανικής Στρατιωτικής Ακαδημίας στην Προύσα, υψώνοντας την Ελληνική σημαία.[14]

Τον Δεκέμβριο του 1919 οργανώθηκε η Διεύθυνση Αεροπορικής Υπηρεσίας Στρατιάς (ΔΑΥΣ) που ενσωμάτωσε όλες τις αεροπορικές δυνάμεις στη Μ. Ασία και οι Μοίρες 532, 533, 534 μετονομάσθηκαν σε Α', Β' και Γ' αντίστοιχα, αριθμώντας 8-12 αεροσκάφη καθεμία. Το 1921 κάλυπτε αποτελεσματικά ένα μέτωπο που έφθανε τα 700 χλμ. Καθοριστικές ήταν οι αποστολές βομβαρδισμού της Κιουτάχειας και του Εσκί Σεχίρ. Στις 12 Ιουλίου 1922 ο αεροπόρος Χριστόφορος Σταυρόπουλος κατέρριψε ένα τουρκικό Breguet βορειοανατολικά του Αφιόν Καραχισάρ.[15]

Τον Αύγουστο του 1922, με την εκκίνηση της γενικής αντεπίθεσης από τις τουρκικές δυνάμεις, ξεκίνησε και η σύμπτυξη του Ελληνικού Στρατού με τα 10 αεροσκάφη Airco De Havilland DH.9 της ΝΑΜΣ, ενώ από πλευράς ΔΑΥΣ υπήρχαν περίπου 25-30 αναγνωριστικά / βομβαρδιστικά και 15 καταδιωκτικά στις Β', Γ' και Δ' Μοίρες. Μέχρι τις 26 Αυγούστου, όλα τα αεροσκάφη που είχαν διασωθεί, είχαν επιστρέψει σε ελληνικό έδαφος. Οι απώλειες της Πολεμικής Αεροπορίας στη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας ανήλθαν σε 23 αεροπόρους, ενώ η χρήση το αεροπορικού όπλου είχε πλέον αποδείξει την αξία της.[16]

Μεσοπόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος Fairey Battle
Αεροσκάφος Bristol Blenheim

Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου η Πολεμική Αεροπορία ανασυγκροτήθηκε και εκσυγχρονίστηκε, παρόλο της συνεχής πολιτικής αστάθειας. Από το 1923 και έπειτα παρελήφθησαν νέοι τύποι αεροπλάνων αγγλικής και γαλλικής κυρίως κατασκευής, καταδιωκτικά τύπου Gloster Mars Nighthawk της Ε' Μοίρας[17], Fairey III F, εκπαιδευτικά Morane-Saulnier MS-137/147, Hawker Horsley, Avro 621, Avro 626 και αναγνωριστικά - βομβαρδιστικά Breguet 19A2/B2.

Τον Μάιο του 1923, η Διεύθυνση Αεροπορίας του υπουργείου Στρατιωτικών εξέδωσε το 62 σελίδων εγχειρίδιο «Αποστολαί βολής πυροβολικού δια παρατηρήσεως απ' αεροπλάνου», που ήταν ουσιαστικά μια μετάφραση γαλλικού κανονισμού, όπου καθορίζονταν με λεπτομέρειες οι διαδικασίες αλλά και τα κωδικοποιημένα σήματα για τη συνεννόηση επίγειων και εναέριων δυνάμεων.[18]

Παράλληλα ιδρύθηκε στο Φάληρο το Εργοστάσιο Αεροσκαφών Φαλήρου όπου, σε συνεργασία με την εταιρεία Blackburn Aeroplane, κατασκευάζονταν για λογαριασμό του ΝΑΜΣ τα υδροπλάνα Τ.3Α Velos από την 1η Ιουλίου 1925, καθώς και τα αεροσκάφη Atlas, Avro 504, Avro 621 και Avro 626 αργότερα, ενώ ιδρύθηκε και Σχολή Αεροπορίας και η σχολή Ναυτικής Αεροπορίας στο Τατόι με εκπαίδευση για πρώτη φορά σε νυχτερινές πτήσεις, χρησιμοποιώντας δοχεία γεμάτα με στουπί εμποτισμένα με πετρέλαιο ώστε να οριοθετούν τον διάδρομο προσγείωσης. Τέλος, αναβαθμίστηκε η εκπαίδευση στη Στρατιωτική Σχολή Αεροπλοΐας στο Σέδες με σύστημα εφάμιλλο της Σχολής Ευελπίδων στα θεωρητικά μαθήματα.[19]

Στις 8 Ιουνίου του 1928, με πρωτοβουλία του διοικητή της Αεροπορίας συνταγματάρχη Αδαμίδη, έγινε προβολή της ελληνικής Αεροπορίας διεθνώς, με την ευκαιρία της απόκτησης των αεροσκαφών Brequet 19Α2/Β2, αφού ο χειριστής υπολοχαγός Ευάγγελος Παπαδάκης και ο παρατηρητής συνταγματάρχης Χρήστος Αδαμίδης απογειώθηκαν από το Τατόι και ξεκίνησαν με στάσεις στα Άδανα, Χαλέπι, Αλεξάνδρεια, Κάιρο, Βεγγάζη, Αλγέρι, Τρίπολη, Καζαμπλάνκα, Παρίσι, Βουκουρέστι, Θεσσαλονίκη και με την επιστροφή τους την 1η Ιουλίου στην Αθήνα, έχοντας διανύσει 12.800 χλμ. μέσα σε 75 ώρες και 35 λεπτά.[20]

Με το νόμο 4451/1929,[21] το 1930 ιδρύθηκε το Υπουργείο Αεροπορίας και η Πολεμική Αεροπορία καθιερώθηκε ως αυτοτελής, τρίτος, Κλάδος των Ενόπλων Δυνάμεων.[22] Πρώτος Υπουργός Αεροπορίας ορκίστηκε ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος, οποίος ανέθεσε στον Αλέξανδρο Ζάννα το έργο της συνολικής συγκρότησης του Όπλου, ενώ σε συνεργασία με τον γλωσσολόγο Μανώλη Τριανταφυλλίδη καθιέρωσαν τις ονομασίες βαθμών που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα. Παρόλα αυτά, συνέχισαν να υφίστανται δύο ξεχωριστές διοικήσεις, με την διοίκηση Αεροπορίας Στρατού. Το οργανωτικό αυτό σχήμα διατηρήθηκε μέχρι να ψηφιστεί ο νόμος «Περί οργανισμού της Πολεμικής Αεροπορίας», ο οποίος ενοποίησε πλήρως τις δύο διοικήσεις αποτελούμενη από τρεις Σμηναρχίες,[23] ενώ με μετέπειτα νόμους καταργήθηκαν οι διακρίσεις μεταξύ στελεχών προερχόμενοι από Στρατό ή Ναυτικό και όλοι έφεραν ίδια στολή και βαθμούς.[24]

Παράλληλα το 1931 ιδρύθηκε στο Τατόι η Σχολή Αεροπορίας, η σημερινή Σχολή Ικάρων[25], ενώ με το νόμο «Περί τεχνικών υπηρεσιών της Πολεμικής Αεροπορίας» θεσπίστηκαν διατάξεις για το τεχνικό προσωπικό. Επίσης συστάθηκε η Μετεωρολογική Υπηρεσία, γεγονός που αποτέλεσε επίτευγμα ύψιστης σημασίας για την ασφάλεια των πτήσεων.[26] Το 1934 ιδρύθηκε το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας, ενώ παρελήφθησαν νέα αεροπλάνα τύπου PZL Ρ.24, Dornier Do 22, Avro Anson Mk.I, Potez 633 B2, Henschel Hs 126, Fairey Battle και Bristol Blenheim. Το 1939 παραγγέλθηκαν 24 μαχητικά αεροσκάφη Marcel Bloch MB.151, από τα οποία παρελήφθησαν μόνο εννέα, καθώς η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εμπόδισε τη Γαλλία να ολοκληρώσει την παραγγελία. Τα εννέα αεροσκάφη εντάχθηκαν στην 24η Μοίρα Δίωξης της τότε Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας. Για τον ίδιο λόγο, έμειναν ανεκτέλεστες αρκετές ακόμα παραγγελίες της Αεροπορίας, όπως τα 12 βομβαρδιστικά Potez 633 B2 Grec, τα 12 ναυτικής συνεργασίας Avro Anson MkI, τα 16 καταδιωκτικά Bloch MB.151, τα 12 βομβαρδιστικά Bristol Blenheim MkIV και τα 32 αναγνωριστικά Henschel Hs126K-6. Είχαν επίσης παραγγελθεί 24 καταδιωκτικά Spitfire MkI και 30 καταδιωκτικά F4F-3A Wildcat, ενώ οι πρωτόγνωρες για την εποχή επαφές για προμήθεια 30 καταδιωκτικών Curtiss P-40 Warhawk και 48 βομβαρδιστικών Martin Maryland, δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ.[27]

Τέλος, σημαντική ήταν και η προσπάθεια οργάνωσης του δικτύου των αεροδρομίων, με τις μεγαλύτερες αεροπορικές βάσεις στις Σέδες, τη Λάρισα, το Τατόι, το Φάληρο, τη Νέα Αγχίαλο και την Ελευσίνα, με ακόμα 23 βοηθητικά αεροδρόμια και άλλα 22 "εμπιστευτικού χαρακτήρα".

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος PZL P-24 της ΕΒΑ
Αεροσκάφος Martin Baltimore
Αεροσκάφος Hawker Hurricane

Με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου η Ελλάδα, έχοντας 79 αεροπλάνα πρώτης γραμμής (από σύνολο 128 ενεργών όλων των τύπων), κλήθηκε να αντιμετωπίσει περισσότερα από 463 ιταλικά. Παρά την αριθμητική υπεροχή της Ιταλικής Πολεμικής Αεροπορίας, η Ελληνική Αεροπορία ανέτρεψε από τις πρώτες ημέρες του πολέμου τα σχέδια των Ιταλών και κατάφερε να εμποδίσει τη δράση της, να συγκεντρώσει πληροφορίες για τις κινήσεις του εχθρού, να καταστρέψει σημαντικές εχθρικές γραμμές ανεφοδιασμού και να παράσχει προστασία στα ελληνικά στρατεύματα.

Χαρακτηριστική είναι η αποστολή της 2 Νοεμβρίου 1940 κατά την οποία ένα Breguet Bre 19, εκτελώντας χαμηλή πτήση κατά μήκος των ελληνοαλβανικών συνόρων, εντόπισε την Ιταλική Ταξιαρχία Αλπινιστών Τζούλια τη στιγμή ακριβώς που είχε εισδύσει στην Πίνδο και κινούνταν προς κατάληψη του Μετσόβου. Την ίδια μέρα ο Υποσμηναγός Μαρίνος Μητραλέξης όταν κατά τη διάρκεια αερομαχίας, έχοντας εξαντλήσει τα πυρομαχικά του, κατέρριψε ένα τρικινητήριο ιταλικό βομβαρδιστικό χτυπώντας το πηδάλιο του με την έλικα τού PZL του, σε αερομαχία πάνω από τον Λαγκαδά. Η Αεροπορία ενισχύθηκε με 22 Gloster Gladiator MkII και 6 Bristol Blenheim MkI από τα βρετανικά αποθέματα, ενώ η RAF συνέβαλε σημαντικά εξορμώντας από ελληνικά και αιγυπτιακά αεροδρόμια, πλήττοντας Ιταλικά στρατεύματα και γραμμές ανεφοδιασμού.

Η δράση της Ελληνικής Αεροπορίας συνεχίστηκε αμείωτη τόσο κατά τη μεγάλη εαρινή επίθεση του Μαρτίου του 1941, η οποία αντιμετωπίσθηκε με επιτυχία, όσο και κατά τη γερμανική εισβολή και τη σύγκρουση με τη Luftwaffe που διέθετε πάνω από 1.000 αεροσκάφη, καταρρίπτοντας 4 γερμανικά, ενώ τα περισσότερα ελληνικά αεροσκάφη που είχαν απομείνει, καταστράφηκαν από τις μαζικές επιθέσεις, με 6 ακόμα να χάνονται σε αερομαχίες. Μόλις 14 από τη συνολική δύναμη κατάφεραν να διαφύγουν στη Μ. Ανατολή.

Η Ελληνική Αεροπορία κατά τη διάρκεια της ιταλικής και γερμανικής εισβολής έχασε 52 πιλότους και καταρρίφθηκαν συνολικά 64 εχθρικά αεροσκάφη, ενώ πιθανολογείται η κατάρριψη άλλων 24, με 804 πολεμικές αποστολές και 1530 ώρες πτήσεις για τα καταδιωκτικά, ενώ τα βομβαρδιστικά εκτέλεσαν 237 αποστολές με 926 ώρες και τα αεροσκάφη στρατιωτικής συνεργασίας 252 ώρες.[28]

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής η Ελληνική Αεροπορία ανασυγκροτήθηκε στη Μέση Ανατολή και έδρα το Κάιρο που υπήχθησαν υπηρεσιακά στην RAF. Εκεί οργανώθηκαν 3 Μοίρες. Η 13η Μοίρα Ελαφρού Βομβαρδισμού (ΜΕΒ) με 5 αεροσκάφη Avro Anson τα οποία είχαν διαφύγει με τα πληρώματα τους εκεί μετά την κατάρρευση του μετώπου και τον Ιούνιο ξεκίνησε τις επιχειρήσεις. Το Νοέμβριο παρέλαβε αεροσκάφη Bristol Hlenheim MkIV για ανθυποβρυχιακές κυρίως αποστολές, ενώ τον Ιανουάριο του 1943 ενισχύθηκε με τα Bristol Blenheim MkV Bisley και τον Αύγουστο παρέλαβε τα βομβαρδιστικά Martin A-30 Baltimore MkIII/IV/V, η οποία επιχείρησε εντατικά και σε αποστολές βομβαρδισμού εναντίον Γερμανών στη Γιουγκοσλαβία μετά την μετακίνησή της στην Ιταλία. Με τη συμβολή της RAF συγκροτήθηκαν δύο ελληνικές Βασιλικές Μοίρες Διώξεως Βομβαρδισμού (ΒΕΜΔ). Η 335 με αεροσκάφη τύπου Hawker Hurricane I/II και αργότερα Supermarine Spitfire MkVb/Vc, η οποία συνέβαλε σημαντικά εναντίον του Ιταλικού Στρατηγείου Μ. Ανατολής την 28η Οκτωβρίου 1942. Τέλος, τον Φεβρουάριο του 1943 οργανώθηκε η 336 ΒΕΜΔ με παρόμοιο εξοπλισμό και μέσα. Παράλληλα δημιουργήθηκαν μονάδες επισκευής και τεχνικής εκπαιδεύσεως στη Γάζα της Παλαιστίνης, καθώς και κέντρα εκπαίδευσης στη Νότια Ροδεσία. Όλες οι Μοίρες μετακινήθηκαν στην Ιταλία το φθινόπωρο του 1944.[29]

Η δραστηριότητα των ελληνικών μοιρών περιελάμβανε συνοδείες νηοπομπών, ανθυποβρυχιακές έρευνες, επιθετικές περιπολίες, αναγνωρίσεις, επιθέσεις και αναχαιτίσεις της εχθρικής αεροπορίας. Το καλοκαίρι του 1943 οι ελληνικές Μοίρες Διώξεως πήραν μέρος στις μεγάλες επιδρομές που σχεδίαζαν οι Σύμμαχοι για την προσβολή γερμανικών στρατιωτικών στόχων στην Κρήτη. Οι απώλειες της Ελληνικής Αεροπορίας ανήλθαν σε 86 αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, ενώ καταρρίφθηκαν και 3 γερμανικά αεροσκάφη. Συνολικά, οι 335 και 336 ΒΕΜΔ είχαν πάνω από 32.927 ώρες πτήσεις σε 13.616 αποστολές, ενώ η 13η Μοίρα 6.166 αποστολές.

Μετά την υποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων από την Ελλάδα το Νοέμβριο του 1944 και την απελευθέρωση η Ελληνική Αεροπορία με τις 3 Μοίρες επέστρεψε στη χώρα, όπου έλαβε μέρος στις τελευταίες επιχειρήσεις εναντίον των Γερμανών που είχαν κρατήσει αρκετά νησιά και έπειτα στον Εμφύλιο Πόλεμο, που κράτησε μέχρι το 1949. Για τον λόγο αυτό, μετακινήθηκαν στο αεροδρόμιο Σέδες οι 335 και 336 Μοίρες Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας (ΜΕΒΑ), οι οποίες, χρησιμοποιώντας και αρκετά βοηθητικά αεροδρόμια, ενίσχυσαν τον Ελληνικό Στρατό στις επιχειρήσεις εναντίον των δυνάμεων του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος σε ολόκληρη τη χώρα και κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, έγινε χρήση από διάφορες εκδόσεις αεροσκαφών τύπου Supermarine Spitfire, North American T-6 Texan / Harvard ως αεροσκάφη εναέριας παρατήρησης και συνεργασίας, καθώς και ελαφρού βομβαρδισμού, ενώ από το 1947 ενισχύθηκαν με νεότερες εκδόσεις Supermarine Spitfire MkIXe/MkXVI, με τα οποία οργανώθηκε και τρίτη Μοίρα, η 337. Ταυτόχρονα αποκτήθηκαν και τα μεταγωγικά Douglas C-47 Dakota, ενώ τα Martin A-30 Baltimore επεστράφησαν στην RAF και αποκτήθηκαν στη θέση τους Curtis SB2C-5 Helldiver από τις ΗΠΑ για την 336 Μοίρα Ελαφρού Βομβαρδισμού.

Πόλεμος της Κορέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος C-47 Dakota

Στις αρχές του 1950 η Ελλάδα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ και η Ελληνική Αεροπορία ανασυντάχθηκε και οργανώθηκε σύμφωνα με τα νατοϊκά πρότυπα με τη βοήθεια των ΗΠΑ και αφορούσε αεροσκάφη (1ης γενιάς), καθώς και αεροδιάδρομοι, υπόστεγα, καταφύγια και άλλα έργα υποδομών. Κύρια βάση υποδοχής των αεροσκαφών ορίστηκε η 115 Πτέρυγα Μάχης (ΠΜ) στην Αεροπορική Βάση Ελευσίνας.

Το Νοέμβριο του 1950, στο πλαίσιο αποστολής των Ηνωμένων Εθνών στη Νότια Κορέα, η οποία είχε δεχθεί επίθεση από τη Βόρεια Κορέα, η Ελλάδα συμμετείχε με το Εκστρατευτικό Σώμα Ελλάδος (ΕΚΣΕ), το οποίο περιλάμβανε ένα ενισχυμένο Τάγμα Πεζικού και το 13ο Σμήνος Μεταφορικών Αεροσκαφών που αποτελούνταν από επτά αεροσκάφη C-47 Dacota της 355 Μοίρας Τακτικών Μεταφορών και 67 αξιωματικούς και οπλίτες. Μέχρι τον Μάιο του 1955 το 13ο Ελληνικό Σμήνος πραγματοποίησε 2.916 πολεμικές αποστολές μεταφοράς προσωπικού, αιχμαλώτων και εφοδίων, συλλογής πληροφοριών και μεταφοράς τραυματιών κάτω από δυσμενέστατες συνθήκες, μεταφέροντας συνολικά 70.568 επιβάτες, 9.243 τραυματίες και καταγράφοντας 13.777 ώρες πτήσης.

Τα πληρώματα που συμμετείχαν στον Πόλεμο της Κορέας διακρίθηκαν για την τόλμη και την αποφασιστικότητά τους, ενώ οι απώλειες του ελληνικού Σμήνους στη Νότια Κορέα ανήλθαν σε δώδεκα άτομα και τέσσερα αεροσκάφη.

Μεταπολεμικές εξελίξεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος F-84F Thunderstreak

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 τα ελικοφόρα αεροσκάφη της Ελληνικής Αεροπορίας άρχισαν να αντικαθίστανται από αεριωθούμενα. Τον Σεπτέμβριο του 1951 παρελήφθησαν τα πρώτα εκπαιδευτικά Τ-33Α Silver Star, το 1952 τα πρώτα μαχητικά F-84G Thunderjet, το 1954 τα F-86Ε Sabre και το 1957 τα F-84F Thunderstreak και την φωτοαναγνωριστική έκδοσή του, τα RF-84F, τα οποία έμειναν σε υπηρεσία στην 348 Μοίρα Τακτικής Αναγνώρισης μέχρι το 1991. Το 1964 παρελήφθησαν τα F-104G Starfighter και το 1969 τα F-102 Delta Dagger, για να ακολουθήσουν τα F-5 Freedom Fighter, τα μεταγωγικά Nord Noratlas, τα εκπαιδευτικά Cessna T-37, τα F-4E Phantom, τα Α-7Η Corsair, Dassault Mirage F1CG, C-130 και Canadair CL-215 το 1975 και τα RF-4Ε το 1979.

Στις 27 Αυγούστου του 1966, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος έθεσε το θεμέλιο λίθο του γενικού νοσοκομείου της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας στου Γουδή[30].

Τον Ιούλιο του 1974 αεροσκάφη Noratlas της 354 Μοίρας Τακτικών Μεταφορών συμμετείχαν στην επιχείρηση αερομεταφοράς Ελλήνων καταδρομέων από την Κρήτη στην Κύπρο. Παρά την παλαιότητα των αεροσκαφών και τις αντίξοες συνθήκες πτήσης, 12 από τα 15 αεροσκάφη που συμμετείχαν στην αποστολή «ΝΙΚΗ» προσγειώθηκαν στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας, ένα αεροσκάφος όμως καταρρίφθηκε από φίλια πυρά στοιχίζοντας τη ζωή του τετραμελούς πληρώματός του και 27 αλεξιπτωτιστών.

Εκσυγχρονισμός και πρόσφατες εξελίξεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1988 παρελήφθησαν τα πρώτα αεροσκάφη τρίτης γενιάς Mirage 2000 EG/BG, ενώ το 1989 τα πρώτα F-16C/D Block 30. Στις 29 Μαρτίου 1991 αποσύρθηκαν τα RF-84F, ενώ τον Νοέμβριο του 1992 παρελήφθησαν επιπλέον αεροσκάφη RF-4E.

Τον Ιούλιο του 1997 ξεκίνησε η παραλαβή των F-16 Block 50, τα οποία εξοπλίζονταν με ατρακτίδια πλοήγησης και σκόπευσης LANTIRN και πυραύλους AMRAAM και HARM.

Το 2000 αποφασίστηκε η αγορά 15 αεροσκαφών Mirage 2000-5 Mk2 και τον Σεπτέμβριο του 2004 άρχισε ο εκσυγχρονισμός δέκα επιπλέον αεροσκαφών Mirage 2000BG/EG στο επίπεδο 2000-5 Mk2 από την κατασκευάστρια Dassault και την Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία. Το 2000 παραγγέλθηκαν με το πρόγραμμα Peace Xenia III 60 συνολικά F-16C/D Βlock 52+, η παράδοση των οποίων τελείωσε το 2004. Το 2005 η Ελληνική Κυβέρνηση αποφάσισε την αγορά άλλων 30 F-16C/D Βlock52+ Adv. Με τα F-16 Block 52+ και Block 52M (Blk52 adv.) η Πολεμική Αεροπορία έγινε μία από τις πρώτες χώρες που απέκτησε τα αναβαθμισμένα F-16 Block 52+.

Οργάνωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ανώτατο επιτελικό όργανο της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας είναι το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας (ΓΕΑ), το οποίο ιεραρχικά υπάγεται στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ), το οποίο με τη σειρά του υπάγεται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (ΥΕΘΑ).

Αεροσκάφος TA-7C Corsair II

Οργανωτικά στο ΓΕΑ υπάγονται:

Οι πολεμικές επιχειρήσεις επιβλέπονται από το Ανώτατο Αεροπορικό Συμβούλιο (ΑΑΣ). Η Σχολή Ικάρων (ΣΙ) και η ΣΜΥΑ (Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών Αεροπορίας)[31] [ένωση Σχολής Τεχνικών Υπαξιωματικών Αεροπορίας (ΣΤΥΑ), Σχολής Υπαξιωματικών Διοικητικών (ΣΥΔ) και Σχολής Ιπταμένων Ραδιοναυτίλων (ΣΙΡ)] είναι οι παραγωγικές σχολές Αξιωματικών και Υπαξιωματικών της ΠΑ, ενώ η Αεροπορική Σχολή Πολέμου (ΑΣΠ)[32], το ΚΕΑΤ (Κέντρο Αεροπορικής Τακτικής) -[33] Σχολείο Όπλων Τακτικής (ΣΟΤ), το Κέντρο Εκπαίδευσης Προσωπικού Αεράμυνας (ΚΕΠΑ)[34], το Σμήνος Μετεκπαίδευσης Αεράμυνας (ΣΜΕΑ), το Κέντρο Εκπαίδευσης Φρουρών – Σκύλων (ΚΕΦΣΚΥ)[35], το Σχολείο Πυρασφάλειας Πολεμικής Αεροπορίας (ΣΠΥΠΑ)[36] καθώς και πολλά άλλα σχολεία της ΠΑ, αποτελούν βασικά Σχολεία εξειδίκευσης ή στάδια μετεκπαίδευσης κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομία του προσωπικού της ΠΑ.

Οι οκτώ κυριότερες αεροπορικές βάσεις της Πολεμικής Αεροπορίας βρίσκονται στη Λάρισα, τη Νέα Αγχίαλο, την Ελευσίνα, την Τανάγρα, τη Θεσσαλονίκη, τη Σούδα, την Ανδραβίδα και τον Άραξο. Βοηθητικά αεροδρόμια βρίσκονται διάσπαρτα στα νησιά του Αιγαίου, την Κάρπαθο, τη Σαντορίνη, τη Ρόδο, τη Σκύρο , τη Λήμνο, την Καβάλα, το Ηράκλειο και το Τατόι.

Πτέρυγες της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος Mirage 2000EG
Αεροσκάφος F-4E Phantom II
C130H "Hercules"
  • Εθνικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων (ΕΚΑΕ)[37]
  • Έδρα: Λάρισα
  • 1 ΑΚΕ[38]
  • Έδρα: Λάρισα
  • 2 ΑΚΕ[39]
  • Έδρα: Αθήνα
Αεροσκάφος C-130 Hercules
Το έμβλημα της 335 Μοίρας Βομβαρδισμού «Τίγρης»
Αεροσκάφος EMB-145H AEW&C Erieye
  • 113 Πτέρυγα Μάχης
  • Έδρα: Μίκρα Θεσσαλονίκης
    • 383 Μοίρα Ειδικών Επιχειρήσεων & Αεροπυρόσβεσης «Πρωτέας» - Canadair CL-415
  • 116 Πτέρυγα Μάχης
  • Έδρα: Άραξος
    • 335 Μοίρα Βομβαρδισμού «Τίγρης» - F-16C/D Block 52+ Advanced
    • 336 Μοίρα Βομβαρδισμού «Όλυμπος» -
  • 120 Πτέρυγα Εκπαίδευσης Αέρος
  • Έδρα: Καλαμάτα
    • 361 Μοίρα Εκπαίδευσης Αέρος «Μυστράς» - T-6A Texan II
    • 362 Μοίρα Εκπαίδευσης Αέρος «Νέστωρ» - T-2E Buckeye
    • 363 Μοίρα Εκπαίδευσης Αέρος «Δαναός» - T-2E Buckeye
    • 364 Μοίρα Εκπαίδευσης Αέρος «Πέλοψ» - T-6A Texan II
  • 123 Πτέρυγα Τεχνικής Εκπαίδευσης
  • Έδρα: Δεκέλεια
  • 350 Πτέρυγα Κατευθυνομένων Βλημάτων
  • Έδρα: Σέδες Θεσσαλονίκης
  • 359 Μονάδα Αεροπορικής Εξυπηρέτησης Δημοσίων Υπηρεσιών
  • Έδρα: Δεκέλεια

Βαθμοί και διακριτικά Αξιωματικών της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

NATO Code OF-9 OF-8 OF-7 OF-6 OF-5 OF-4 OF-3 OF-2 OF-1
Flag of Greece.svg Ελλάδα
(Επεξεργασία)
Hellenic Air Force OF-9.svg Hellenic Air Force OF-8.svg Hellenic Air Force OF-7.svg Hellenic Air Force OF-6.svg Hellenic Air Force OF-5.svg Hellenic Air Force OF-4.svg Hellenic Air Force OF-3.svg Hellenic Air Force OF-2.svg Hellenic Air Force OF-1A.svg Hellenic Air Force OF-1B.svg
Πτέραρχος Αντιπτέραρχος Υποπτέραρχος Ταξίαρχος Σμήναρχος Αντισμήναρχος Επισμηναγός Σμηναγός Υποσμηναγός Ανθυποσμηναγός

Βαθμοί και διακριτικά Ανθυπασπιστών – Υπαξιωματικών και Στρατευσίμων της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανθυπασπιστές-Υπαξιωματικοί και Στρατεύσιμοι της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας
NATO Code OR-9 OR-8 OR-7 OR-6 OR-5 OR-4 OR-1
Διακριτικά GR-Air Force-Ανθυπασπιστής.svg GR-Air Force-Μόνιμος Αρχισμηνίας.svg GR-Air Force-Αρχισμηνίας ΕΠΟΠ.svg GR-Air Force-Μόνιμος Επισμηνίας.svg GR-Air Force-Επισμηνίας ΕΠΟΠ.svg GR-Air Force-Μόνιμος Σμηνίας.svg GR-Air Force-Σμηνίας ΕΠΟΠ.svg GR-Air Force-Κληρωτός Σμηνίας.svg GR-Air Force-Υποσμηνίας ΕΠΟΠ.svg GR-Air Force-Σμηνίτης ΕΠΟΠ.svg Δεν φέρει διακριτικό
Βαθμός Ανθυπασπιστής Αρχισμηνίας ΣΤΥΑ Αρχισμηνίας
ΜΕΕ-ΕΜΘ-ΕΠΟΠ
Επισμηνίας ΣΤΥΑ Επισμηνίας
ΕΜΘ-ΕΠΟΠ
Σμηνίας ΣΤΥΑ Σμηνίας
ΕΜΘ-ΕΠΟΠ
Κληρωτός Σμηνίας Υποσμηνίας
ΕΠΟΠ
Σμηνίτης
ΕΠΟΠ
Σμηνίτης

Προσωπικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία αριθμεί 21.000 άτομα προσωπικό, από τα οποία οι περισσότεροι είναι επαγγελματίες οπλίτες και στελέχη, με ένα ποσοστό 10,5% υποχρεωτικής θητείας (2.200 στρατεύσιμοι).[41] Η διάρκεια για τους τελευταίους είναι 12 μήνες (ή 9 μήνες σε συγκεκριμένες περιοχές).

Οι Αξιωματικοί της ΠΑ διακρίνονται σε Ιπτάμενους, Μηχανικούς, Αεράμυνας και Σωμάτων. Τα Σώματα είναι τα εξής δέκα: Οικονομικών, Υγειονομικών, Εφοδιαστών, Διοικητικών, Μετεωρολόγων, Έρευνας−Πληροφορικής, Ραδιοναυτίλων, Τεχνικής Υποστήριξης (Μηχανικών, Οπλουργών, Αεράμυνας, Ηλεκτρολόγων, Τηλεπικοινωνιών−Ηλεκτρονικών, Συντηρητών Αεροπορικών Εγκαταστάσεων, Εφοδιαστών), Υπηρεσιών Υποστήριξης (Διοικητικών, Πληροφοριών, Μετεωρολόγων, Οικονομικών, Άμυνας Αεροδρομίων) και Μουσικών. Τέλος, τέσσερα Σώματα, όντας κοινά και για τους τρεις Κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων, εξυπηρετούν και την ΠΑ. Πρόκειται για το Σώμα Στρατολογικό-Στρατιωτικών Νομικών Συμβούλων, το Σώμα Στρατιωτικών Δικαστικών Γραμματέων, το Σώμα Στρατιωτικών Ιερέων (τέως Θρησκευτικό) και το Σώμα Διοικητικών Στρατολογικού. Το Δικαστικό Σώμα των Ενόπλων Δυνάμεων δεν αποτελεί στοιχείο των Ενόπλων Δυνάμεων, καθώς ανήκει στην προσωπικά και λειτουργικά ανεξάρτητη δικαστική εξουσία.

Εξοπλισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφη και ελικόπτερα σε υπηρεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφη και Ελικόπτερα Εικόνες Προέλευση Αποστολή Έκδοση Σε Υπηρεσία Συνολικός Αριθμός Σημειώσεις
Lockheed F-16C/D Fighting Falcon F16 - RIAT 2015 (23239764043).jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ Μαχητικό Βlock30
Block50
Block52+/52+adv.
31
38
84[42]
40
40
90[43]
Τα (84) Block 52+ και Block 52+ adv θα αναβαθμιστούν μέχρι το 2027 σε F-16V.

Επίσης τα (38) Block 50 θα αναβαθμιστούν σε Block 52+ adv

McDonnell-Douglas F-4 Phantom II 060610 - SKP - F-4 - 03x.jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ /

Flag of Greece.svg Ελλάδα

Μαχητικό/Βομβαρδιστικό F-4E PI2000 33 33 Αναβαθμισμένα στο επίπεδο Peace Icarus 2000[44]
Dassault Mirage 2000 HAF Mirage 2000-5 - Low Pass.jpg Flag of France.svg Γαλλία Μαχητικό 2000EGM
2000BGM
2000-5 Mk2
40 40 Τα (16) 2000EGM/BGM θα αποσυρθούν μετά την ένταξη των Rafale
Dassault Rafale F3-R Rafale-060427-N-2959L-196.jpg Flag of France.svg Γαλλία Μαχητικό 3 18 υπό παραγγελία + 6 υπό συζήτηση[45] 12 μεταχειρισμένα (2 διθέσια & 10 μονοθέσια) και 6 καινούργια (2 διθέσια & 4 μονοθέσια)

Δεν υπάρχουν ακόμη πληροφορίες για τα επιπλέον 6 μαχητικά που θα προστεθούν στην παραγγελία.[45]

Lockheed C-130 Hercules C-130 Hercules - HAF 747 - Elefsina.jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ Μεταγωγικό C-130B
C-130H
7 17 Σε στάδιο αναβάθμισης των ηλεκτρονικών συστημάτων τους
Alenia C-27 Spartan Alenia C-27J Spartan, Greece - Air Force AN1336664.jpg Flag of Italy.svg Ιταλία Μεταγωγικό C-27J 8 8
Embraer EMB-145H AEW&C
Embraer e-145h
Flag of Brazil.svg Βραζιλία Έγκαιρης Προειδοποίησης & Ελέγχου R-99A 4 4 Γνωστό ως «Ericsson Erieye»
Πήγασος
UAV Πήγασος
Flag of Greece.svg Ελλάδα Αναγνωριστικό UAV Πήγασος 16 16
Rockwell T-2 Buckeye Greek T-2E Buckeye 1.jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ Εκπαιδευτικό/Επιθετικό Εγγύς Υποστήριξης T-2C
T-2E
5
35
40
Beechcraft T-6 Texan II Raytheon T-6A Texan II, Brno CIAF 2007 (Greek Air Force 01).jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ Εκπαιδευτικό T-6A 45 45 Τα 20 έχουν ικανότητα μεταφοράς οπλισμού
T-41 Mescalero HAF T-41D 7134.jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ Εκπαιδευτικό T-41D 18 21
Gulfstream V Gulfstream V Greece - Air Force 678, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1307121348.jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ Μεταφοράς VIP G500 1 1
Embraer ERJ-135 Embraer ERJ-135LR Greece - Air Force 145-209, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1209838195.jpg Flag of Brazil.svg Βραζιλία Μεταφοράς VIP ERJ-135ER 2 2
Bombardier CL-415 Canadair Parnitha 1.jpg Flag of Canada.svg Καναδάς Αεροπυρόσβεση
Αεροπυρόσβεση και Έρευνα και Διάσωση
415GR
415MP
7 7 Το 415MP έχει ικανότητα έρευνας και διάσωσης
Bombardier CL-215 Canadair CL-215 Hellenic AF1.jpg Flag of Canada.svg Καναδάς Αεροπυρόσβεση 12 18
PZL-Mielec M-18 Dromader PZL-Mielec M-18B Dromader, Greece - Air Force JP7653518.jpg Flag of Poland.svg Πολωνία Αεροπυρόσβεση
Αεροψεκασμοί
M-18
M-18BS
19
3
22
Eurocopter Super Puma HAF Super Pumas (modified).jpg Flag of France.svg Γαλλία Ελικόπτερο Έρευνας και Διάσωσης και CSAR AS-332C1 12 12
Agusta Bell 205 Greek UH-IH with the emergency flotation devices fitted to its skids 2.jpg Flag of the United States.svg ΗΠΑ /

Flag of Italy.svg Ιταλία

Ελικόπτερο Έρευνας και Διάσωσης UH-1H/AB205A1 18 18 UH-1H προερχόμενα από ΗΠΑ και τα AB-205A1 Ιταλία
Bell 212 Bell UH-1 (Greek Army) (4429269958).jpg Flag of Italy.svg Ιταλία Ελικόπτερο Μεταφοράς VIP Bell-212 4 4
Agusta A109 RAF A109.jpg Flag of Italy.svg Ιταλία Ελικόπτερο Μεταφοράς Ασθενών (AMBULANCE) A-109Ε Power 3 3

Η πλέον διαδεδομένη παραλλαγή των ελληνικών αεροσκαφών είναι η Aegean Ghost (Φάντασμα του Αιγαίου).

Παλαιά και ιστορικά αεροσκάφη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος Grumman HU-16B Albatross
Αεροσκάφος F-102 Delta Dagger

Οπλισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφος C27J Spartan
Αντιαεροπορικό σύστημα PATRIOT PAC IIi

Αντιαεροπορικά συστήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σύστημα Αντιαεροπορικών Πυραύλων Patriot PAC III: 6 πυροβολαρχίες, 36 Εκτοξευτές, 325 Πύραυλοι MIM-104C
  • Σύστημα Αντιαεροπορικών Πυραύλων S-300 PMU1: 1 Μοίρα,4 πυροβολαρχίες, 16 Εκτοξευτές, 75 Πύραυλοι 48N6E2
  • Αντιαεροπορικό Σύστημα Skyguard Velos: 20 Εκτοξευτές, 280 Πύραυλοι και 40 αντιαεροπορικά πυροβόλα Oerlikon-35
  • Σύστημα Αντιαεροπορικών Πυραύλων Crotale NG/GR: 9 Εκτοξευτές, 400 πυραυλοι VT-1
  • Σύστημα Αντιαεροπορικών Πυραύλων TOR M1: 4 συστηματα, 8 Εκτοξευτές για την προστασία των πυροβολαρχιών S-300 PMU-1
  • Φορητοί Αντιαεροπορικοί Πύραυλοι Stinger: Άγνωστος αριθμός εκτοξευτών, 700 Πύραυλοι
  • Αντιαεροπορικά Πυροβόλα Rheinmetall 20 mm AA guns: 460
Αεροσκάφος P-3B Orion

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 «Η Eμφάνιση του Aεροπλάνου στην Ελλάδα (1911 - 1912)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  2. Φύλλο Εφημερίδος Κυβερνήσεως [στο εξής ΦΕΚ], Νόμος 3769, Αριθ. Φύλλου 72, Αθήνα, 28 Μαρτίου 1911
  3. Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας - Διεύθυνση Ιστορίας Αεροπορίας (έκδ), ό.π, τόμ Α' σσ. 33-35
  4. FEK, N;omow 4116, Αριθ. Φύλλου 331, Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 1912
  5. Νταλούμης, Ηλίας (2009). Ναγαράς 24/1/1913: Η πρώτη πτήση Ναυτικής Συνεργασίας. Αθήνα: Γενικό Επιτελείο Ναυτικού. σελ. 131. Επειδή όμως το Πολεμικό Ναυτικό δεν διέθετε εκπαιδευμένο προσωπικό ακόμα, ανακλήθηκε από το μέτωπο της Ηπείρου ο Μουτούσης για τον σκοπό αυτόν. Αφού μεταφέρθηκε το υδροπλάνο στον Μούδρο της Λήμνου, εκτέλεσε την πρώτη δοκιμαστική πτήση στις 21 Ιανουαρίου 1913 μέχρι την Τένεδο, με πλήρωμα εκτός από τον Μουτούση και τον Σημαιοφόρο Αριστείδη Μωραϊτίνη (ύπαρχος τότε του τορπιλοβόλου 15). Τρεις ημέρες αργότερα (24-1-1913) το ίδιο πλήρωμα εκτέλεσε την πρώτη πολεμική της Ναυτικής Αεροπορίας. Απογειώθηκαν από τον Μούδρο κατευθυνόμενοι προς το ναύσταθμο του Ναγαρά , όπου ελλιμενιζόταν ο τουρκικός στόλος, με αποστολή τη συλλογή πληροφοριών για τις αντίπαλες ναυτικές δυνάμεις. Το υπουργείο Ναυτικών ανέφερε: "Χθες την 9ην πρωίας εν των υδροπλάνων του Στόλου του Αιγαίου "ο Ναυτίλος" εφ ου επέβαινον ο αεροπόρος υπολοχαγός Μουτούσης και ως ναυτικός παρατηρητής ο σημαιοφόρος Μωραϊτίνης, μετεωρίσθη από Μούδρου την 9ην πρωινήν. Ο "Ναυτίλος" ανήλθε μέχρι ύψους 1.200 μέτρων και αφού υπερέβη την Ευρωπαϊκήν ακτή των Δαρδανελίων κατηυθύνθη εις Ναγαράν. Αυτόσε εξετέλεσεν ολόκληρον στροφήν, και μετά την τέλειαν αναγνώρισην, των αυτόσε ορμούντων πλοίων έβαλε κατ' αυτών δύο χειροβομβίδας ως και ετέρας δύο κατά των παρακείμενων οχυρωμάτων. "Ναυτίλος" εκανιοβολήθη υπό πυροβολαρχίας πεδινού πυροβολικού και εκ των πλοίων των ως και από τμήματος πεζικού ανεπιτυχώς, προσεθαλασσώθη δε την 11ην και 20' παρά την Ίμβρον μετά πτήσιν δύο ωρών και είκοσι λεπτών λίαν επιτυχή"  line feed character in |quote= at position 387 (βοήθεια)
  6. Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας - Διεύθυνση Ιστορίας Αεροπορίας (έκδ), ό.π, τόμ. Α', σ. 75
  7. «Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (1914 - 1918)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  8. Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας - Διεύθυνση Ιστορίας Αεροπορίας (έκδ), ό,π, τόμ Α', σσ. 63-64
  9. Καρυτινός, Αλέξιος (2010). Η Ελληνική Αεροπορία στις αρχές του 20ου αιώνα. Αθήνα: Αεροπορική Επιθεώρηση, 89 (Ιούλιος 2010). σελ. 48-59. 
  10. Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας - Διεύθυνση Ιστορίας Αεροπορίας (έκδ), ό.π, τόμ. Α', σ. 84
  11. Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας - Διεύθυνση Ιστορίας Αεροπορίας (έκδ), ό.π, τόμ. Α', σσ. 90-94
  12. «Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (1914 - 1918)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  13. ΦΕΚ, Νόμος 1485, Αριθ. Φύλλου 169, Αθήνα, 2 Αυγούστου 1918 και ΦΕΚ, Βασιλικό Διάταγμα, Αριθ. Φύλλου 205, Αθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 1918
  14. «Ο έλληνας πιλότος που ύψωσε τη γαλανόλευκη μέσα στο τούρκικο στρατηγείο». Newsbeast.gr. 10 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  15. «Σελίδα Πεσόντος - ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ του Ιωάννου - Ανθυπολοχαγός». www.pasoipa.org.gr. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020. 
  16. «Επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία (1919 - 1922)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2020. 
  17. Καρταλαμάκης, Ηλίας (1983). Ελληνικά φτερά 1912 - 1932. Αθήνα: Αθήνα. σελ. 210-211. 
  18. Υπουργείο Στρατιωτικών (έκδ), Αποστολαί Βολής Πυροβολικού Δια Παρατηρήσεως Απ' Αεροπλάνου, Αθήνα 1923
  19. Καρταλαμάκης, Ηλίας (1983). Ελληνικά φτερά 1912 - 1932. Αθήνα: Αθήνα. σελ. 225. 
  20. «Οι Έλληνες αεροπόροι που έκαναν τον πρώτο γύρο της Μεσογείου - ΦΩΤΟ». OnAlert. 8 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2020. 
  21. ΦΕΚ, Νόμος 4451, Αριθ. Φύλλου 442, Αθήνα, 23 Δεκεμβρίου 1929
  22. «Ιστοχώρος Ελληνικής πολεμικής Αεροπορίας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Μαρτίου 2009. Ανακτήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 2010. 
  23. ΦΕΚ, Νόμος 5121, Αριθ. Φύλλου 203, Αθήνα, 15 Ιουλίου 1931
  24. ΦΕΚ, Νόμος 5121, Αριθ. Φύλλου 204, Αθήνα, 15 Ιουλίου 1931
  25. ΦΕΚ, Νόμος 5123, Αριθ. Φύλλου 209, Αθήνα, 16 Ιουλίου 1931
  26. «Σχετικά με την ΕΜΥ, ΕΜΥ, Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία». www.hnms.gr. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2020. 
  27. «Περίοδος του Μεσοπολέμου (1923 - 1939)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2020. 
  28. «Ελληνοϊταλικός Πόλεμος - Γερμανική Εισβολή (1940 - 1941)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2020. 
  29. «Επιχειρήσεις στη Μ. Ανατολή και την Ιταλία (1941 - 1944)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  30. Ιστορικό Λεύκωμα 1966, σελ. 85, Καθημερινή (1997)
  31. «Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών Αεροπορίας». haf.gr. 
  32. «Αεροπορική Σχολή Πολέμου». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  33. «Κέντρο Αεροπορικής Τακτικής (KEAT)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  34. «Κέντρο Εκπαίδευσης Προσωπικού Αεράμυνας». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  35. «Κέντρο Εκπαίδευσης Φρουρών - Σκύλων (ΚΕΦΣΚΥ)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  36. «Σχολείο Πυρασφάλειας Πολεμικής Αεροπορίας (ΣΠΥΠΑ)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  37. «Εθνικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  38. «1ο ΑΚΕ (Αεροπορικός Έλεγχος Μέσων Αεράμυνας – Κέντρο Σύνθεσης και Παραγωγής Αεροπορικής Εικόνας)». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  39. «2ο ΑΚΕ». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  40. «380 Μοίρα Αερομεταφερόμενου Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης & Ελέγχου». Πολεμική Αεροπορία. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2020. 
  41. «The Military Balance 2019». IISS (στα Αγγλικά). σελ. 115. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουνίου 2020. 
  42. «F-16 Units - Hellenic Air Force». www.f-16.net. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2021. 
  43. «F-16 Air Forces - Greece». www.f-16.net. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2021. 
  44. F-4E Phantom II Αρχειοθετήθηκε 2014-08-06 στο Wayback Machine. Ιστοσελίδα ελληνικής αεροπορίας
  45. 45,0 45,1 «Εναέρια ασπίδα στο Αιγαίο με άλλα έξι Rafale- Αποφάσεις για φρεγάτες και ελικόπτερα». ProtoThema. 19 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2021. 
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 46,4 46,5 «112 Πτέρυγα Μάχης - Πολεμική Αεροπορία». Πολεμική Αεροπορία. https://plus.google.com/u/0/110549673821736863669/posts. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2015.  Εξωτερικός σύνδεσμος στο |publisher= (βοήθεια)

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]