Χαλκιδική

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°25′00″N 23°30′00″E / 40.4167°N 23.5°E / 40.4167; 23.5

Το παρόν λήμμα αναφέρεται στη χερσόνησο της Χαλκιδικής. Για το νομό δείτε Νομός Χαλκιδικής

Χάρτης της Χαλκιδικής

Η Χαλκιδική είναι περιοχή της Μακεδονίας και γεωγραφικά αποτελεί την απόληξη της Κεντρικής Μακεδονίας στο Αιγαίο πέλαγος, το οποίο εισχωρεί βαθιά μέσα σε αυτήν, σχηματίζοντας τρεις επιμήκεις χερσονήσους, που δίνουν στην περιοχή το χαρακτηριστικό της σχήμα («πόδια της Χαλκιδικής»).

Η Χαλκιδική είναι μια μεγάλη χερσόνησος, αφού περιβρέχεται από το Αιγαίο πέλαγος και μόνο Β.ΒΔ. είναι ενωμένη με τον κορμό της Μακεδονίας διαμέσου της περιοχής της Θεσσαλονίκης. Στο νότιο τμήμα της Χαλκιδικής, σχηματίζονται τρεις χαρακτηριστικές επιμήκεις χερσόνησοι οι οποίες είναι από δυτικά προς ανατολικά: η χερσόνησος της Κασσάνδρας, η χερσόνησος της Σιθωνίας και η χερσόνησος του Άθω.

Πρωτεύουσα του Νομού Χαλκιδικής είναι ο Πολύγυρος. Βρίσκεται στο γεωγραφικό μέσο του νομού και έχει 11.000 περίπου κατοίκους, ενώ διοικητικό κέντρο του Αγίου Όρους είναι οι Καρυές. Η χερσόνησος της Χαλκιδικής χωρίζεται διοικητικά στον νομό Χαλκιδικής και στην αυτόνομη μοναστική πολιτεία του Αγίου Όρους. Το βόρειο τμήμα της χερσονήσου ανήκει στο νομό Θεσσαλονίκης.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περιοχή της Μακεδονίας υπήρχαν επίσης αποικίες ελληνικών πόλεων της νότιας Ελλάδας, οι οποίες σχημάτισαν ομοσπονδιακά κράτη. Σημαντικότερο ήταν το αποικιακό κράτος της Χαλκιδικής που περιλάμβανε κυρίως αποικίες των Ευβοέων. Οι αποικίες αυτές είχαν σχηματίσει μία ομοσπονδιακή ένωση, το Κοινό των Χαλκιδέων με έδρα την Όλυνθο. Στην ένωση αυτή εντάχθηκαν και πόλεις εκτός Χαλκιδικής όπως οι Ευβοϊκές αποικίες της Πιερίας, Πύδνα και Μεθώνη. Κατακτήθηκε από τον Φίλιππο Β' και ενσωματώθηκε στο Μακεδονικό Βασίλειο. Αρχαίες περιοχές της Χαλκιδικής είναι:

Κάτοικοί της οι Βοττιαίοι που μετανάστευσαν από την Βοττιαία και έδωσαν το όνομά τους στην περιοχή που μετοίκησαν.

  • Άλλη σημαντική πόλη είναι η Σπάρτωλος, στην οποία έγινε η Μάχη της Σπάρτωλου μεταξύ των Αθηναίων

και του Κοινού των Χαλκιδέων

μέχρι την χερσόνησο της Επανομή

  • Ασσήριδα, πιθανή ονομασία για την μεσόγεια περιοχή

του Σιγγιτικού κόλπου,ονομάστηκε από την πόλη των Χαλκιδέων Άσσηρα ή Άσσα στη σημερινό διαμέρισμα Παναγίας

Κατά τους Περσικούς πολέμους, ο Πέρσης βασιλιάς Ξέρξης κατασκεύασε μια διώρυγα στη χερσόνησο του Άθω, ώστε να αποφύγει τον περίπλου του Άθω, καθώς την τελευταία φορά που το επιχείρησε είχε βυθιστεί ο στόλος του Μαρδόνιου. Η διώρυγα ολοκληρώθηκε το 480 π.Χ. και ήταν ένα από τα μεγαλύτερα αρχαία έργα.

Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σημαία των Χαλκιδικιωτών κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821
Παραδοσιακή γυναικεία ενδυμασία της Χαλκιδικής

Κατελήφθη από τους Τούρκους περίπου το 1430 και ελευθερώθηκε τον Οκτώβριο του 1912 μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους.

20ος αιώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Οκτώβριο του 1912, μετά την προέλαση του ελληνικού στρατού προς Θεσσαλονίκη και την επικράτηση του ελληνικού στόλου στο Αιγαίο, οι Τούρκοι φοβούμενοι αποβάσεις είχαν συγκεντρωθεί στον Πολύγυρο και στον Ίσβορο της βόρειας Χαλκιδικής. Στρατιωτικά σώματα Τούρκων είχαν χτυπηθεί με επιτυχία από Έλληνες αντάρτες στον Χολομώντα (10 Οκτωβρίου) και τον Άγιο Πρόδρομο (20 Οκτωβρίου), γεγονότα που είχαν κάμψει το ηθικό των Τούρκων.

Την 18η Οκτωβρίου 1912 οι περίπου 2000 Τούρκοι στρατιώτες που είχαν εγκατασταθεί στον Πολύγυρο εγκατέλειψαν αμαχητί την Χαλκιδική μετά από ένα τέχνασμα του μητροπολίτη Κασσανδρείας Ειρηναίου. Με συμβουλή του μητροπολίτη ομάδες χωρικών πήγαιναν καθημερινά στον τοποτηρητή (καϊμακάμη) και ζητούσαν στρατιώτες ως συνοδούς για να πηγαίνουν στις εργασίες τους, επειδή δήθεν γύρω απ' τον Πολύγυρο υπήρχαν πολλοί αντάρτες.[2] Την 17 Οκτωβρίου ο καπετάν Ιωάννης Παρλιάρης από τον Ταξιάρχη (Λόκοβη) πληροφόρησε τον καϊμακάμη ότι δήθεν υπάρχει "σε κάθε κλαρί και αντάρτης". Έτσι ο καϊμακάμης δέχτηκε την πρόταση του μητροπολίτη να αποχωρήσουν οι Τούρκοι από τον Πολύγυρο και να καταφύγουν στη Θεσσαλονίκη. Ο Ειρηναίος ειδοποίησε τους Έλληνες στρατιώτες να μη τους πειράξουν ενώ με τελάλη κάλεσε τους κατοίκους ώστε το επόμενο πρωί να είναι όλοι στην αγορά με τα ζώα τους ώστε να βοηθήσουν τη μεταφορά των γυναικοπαίδων και αποσκευών των Τούρκων προς Θεσσαλονίκη. Έτσι το πρωί της 18ης Οκτωβρίου οι Τούρκοι αποχώρησαν συνοδευόμενοι από τον Ειρηναίο και τον πρόκριτο Αθανάσιο Σαμαρά. Οι Κ. Ζαμπούνης, Στέφ. Ζαμπούνης και Γ. Λαγός που είχαν λάβει μέρος στη συμπλοκή του Χολομώντα ύψωσαν την ελληνική σημαία στο καμπαναριό του Αγίου Νικολάου και κτύπησαν χαρμόσυνα τις καμπάνες. Στις 19 Οκτωβρίου μπήκαν στην πόλη 60-70 μακεδονομάχοι (γνωστοί τότε ως "Πρόσκοποι") υπό τον αρχηγό Βασίλειο Παπακώστα. Ο μητροπολίτης Ειρηναίος και ο Ιερισσού Σωκράτης πήγαν στη Θεσσαλονίκη και ζήτησαν να σταλεί στη Χαλκιδική τμήμα ελληνικού στρατού για την τήρηση της τάξης και την επισημοποίηση της ελληνικής εξουσίας. Ο Ειρηναίος, καθ' οδόν προς Θεσσαλονίκη κοντά στα Βασιλικά συνάντησε τμήμα βουλγαρικού στρατού το οποίο πήγαινε να καταλάβει το Άγιον Όρος. Το ανέφερε στον Διάδοχο Κωνσταντίνο και την επομένη, 2 Νοεμβρίου, το θωρηκτό Αβέρωφ με τα πολεμικά Θύελλα, Ιέραξ και Πάνθηρ κατέφτασαν στο Άγ. Όρος όπου αποβίβασαν αγήματα που κατέλαβαν θέσεις.

Την 2 Νοεμβρίου έφτασε στον Πολύγυρο το Ανεξάρτητο Τάγμα Κρητών του Ελληνικού Στρατού υπό τον ταγματάρχη Γεώργιο Κολοκοτρώνη, εγγονό του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ο οποίος εξέδωσε την ακόλουθη προκήρυξη:

"Προς άπαντας τους κατοίκους των χωρίων και κωμοπόλεων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους.
Εν ονόματι του Βασιλέως Γεωργίου του Α',
καθιστώ υμίν γνωστόν ότι άπαντα τα καταληφθέντα μέρη υπό του Ελληνικού Στρατού, αδιακρίτως εθνότητος και θρησκεύματος, υπάγονται εφεξής υπό τους Ελληνικούς Νόμους, κατά τους οποίους θέλουσιν απολαμβάνει ισονομίας και προστασίας τιμής, ζωής και περιουσίας. Οι Μουχτάρηδες θέλουσιν εκτελεί τα καθήκοντα των Δημάρχων μέχρι ενεργείας εκλογών, αφού προηγουμένως ομόσωσι τον νενομισμένον όρκον εις τον Συνταγματικόν Βασιλέα των Ελλήνων.
Εν Πολυγύρω τη 2α Νοεμβρίου 1912
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Χαλκιδικής
Γεώργιος Κολοκοτρώνης, Ταγματάρχης"[3]

Το τάγμα έγινε δεκτό με πανηγυρισμούς από τους κατοίκους και παρέμεινε στη Χαλκιδική έως 28 Μαρτίου 1913. Λίγο αργότερα ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος ανέφερε στον μητροπολίτη Ειρηναίο: "... εις τους πολέμους τούτους η Μακεδονία έδωκεν εις το έθνος μας τον καλύτερον στρατόν, η δε Χαλκιδική τον άριστον". Η συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913) οριστικοποίησε τα σύνορα στα Βαλκάνια και την απελευθέρωση της Χαλκιδικής.[4]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Χαλκιδική αποτελείται από τρεις μικρότερες χερσόνησους:

  • Παλλήνη ή Κασσανδρεία ή Φλέγρα, η σημερινή χερσόνησος της Κασσάνδρας.
  • Σιθωνία ή Λογγός, η σημερινή ομώνυμη χερσόνησος.
  • Άθως ή Ακτή, η σημερινή ομώνυμη χερσόνησος του Άξω που βρίσκεται το Άγιο Όρος. Το Άγιο Όρος αποτελεί αυτοδιοίκητο τμήμα του Ελληνικού Κράτους, που βρίσκεται στη χερσόνησο του Άθω της Χαλκιδικής στη Μακεδονία. Περιλαμβάνει είκοσι Ιερές Μονές και άλλα μοναστικά ιδρύματα και ανεπίσημα χαρακτηρίζεται ως "Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία". Αποτελεί το κέντρο του Ορθόδοξου χριστιανικού μοναχισμού με μνημεία μεγάλης εθνικής, ιστορικής, θρησκευτικής, γραμματειακής και πολιτισμικής αξίας σε παγκόσμια κλίμακα.

Από το 1988 συγκαταλέγεται στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. [1] Δημήτρης Κ. Σαμσάρης, Oι Ρωμαίοι και η Χαλκιδική, Μακεδονικά 25 (1985-86) 33-46 =[2] Πρώτο Πανελλήνιο Συμπόσιο "Ιστορία και Αρχαιολογία της Χαλκιδικής", Πολύγυρος, 7-9 Δεκεμβρίου 1984, σ. 113
  2. Ζέλλιου-Μαστροκώστα Ερατώ, Δρ., (2012) σ. 9
  3. Παγχαλκιδικός Λόγος, τεύχος 12, σ. 3
  4. Ζέλλιου-Μαστροκώστα Ερατώ, Δρ., (2012) σ. 10.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ζέλλιου-Μαστροκώστα Ερατώ, Δρ., (2012). Η Απελευθέρωσις της Χαλκιδικής το 1912 Παγχαλκιδικός Λόγος, τεύχος 12,Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2012, σσ. 9-10

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα