Ιωάννης Β΄ Κομνηνός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιωάννης Β΄
Byzantinischer Mosaizist um 1118 001.jpg
Ο Ιωάννης Β΄ και η Ειρήνη (Ψηφιδωτή παράσταση στην Αγία Σοφία).
Αυτοκράτωρ του Βυζαντίου
Περίοδος εξουσίας
1118 - 1143
Προκάτοχος Αλέξιος Α΄ Κομνηνός
Διάδοχος Μανουήλ Α΄ Κομνηνός
Οίκος Κομνηνών
Γέννηση 1087
Πατέρας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός
Μητέρα Ειρήνη Δούκαινα
Σύζυγος Ειρήνη Ουγγαρίας
Επίγονοι Αλέξιος
Μαρία Κομνηνή
Ανδρόνικος
Ισαάκιος (σε μοναστήρι)
Μανουήλ
Άννα
Θεοδώρα
Ευδοκία

Ο Ιωάννης Β΄ Κομνηνός (13 Σεπτεμβρίου 1087 - 8 Απριλίου 1143) ήταν αυτοκράτορας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Διαδέχθηκε τον πατέρα του Αλέξιο Α΄ Κομνηνό στον θρόνο και βασίλεψε από το 1118 μέχρι το θάνατό του 1143. Ήταν γνωστός στους υπηκόους του ως ο Καλοϊωάννης.

Ο Καλοϊωάννης, όπως αποκαλούνταν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ιστορικών[1] ήταν ο καλύτερος Κομνηνός, αφού τον χαρακτήριζαν η σύνεση, η ενεργητικότητα, η γενναιότητα και η καλοσύνη. Δείγμα της τελευταίας ήταν η επιείκεια με την οποία αντιμετώπισε την αδελφή του Άννα Κομνηνή και την μητέρα του Ειρήνη , οι οποίες εξακολουθούσαν να συνωμοτούν εναντίον του και μετά την ανάρρησή του στο θρόνο προτιμώντας το σύζυγο της Άννας, Καίσαρα Νικηφόρο Βρυέννιο. Ακολουθώντας τις ύστατες συμβουλές του πατέρα του, ο Ιωάννης πήρε από το χέρι του ετοιμοθάνατου Αλέξιου Α΄ το αυτοκρατορικό δαχτυλίδι "σφραγιστήρα δακτύλιον" πήγε με τους οπαδούς του στο Μέγα Παλάτιον, πέτυχε να το καταλάβει και με αυτό τον τρόπο εξασφάλισε το θρόνο φέρνοντας τους πολιτικούς του αντιπάλους προ τετελεσμένων.

Βασιλεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η βασιλεία του χαρακτηρίζεται από ατέρμονες στρατιωτικές επιχειρήσεις για την επανάκτηση του ελέγχου στις επαρχίες της Μ. Ασίας. Είχε καταφέρει με συνδυασμένη στρατιωτική δράση και εξαίρετη διπλωματία σχεδόν να αναιρέσει πλήρως τις επιπτώσεις της συντριβής του Μάντζικερτ το 1071. Οι λαοί που τον απασχόλησαν ήταν οι Σέρβοι και οι Ούγγροι, οι οποίοι συμμάχησαν κάποια στιγμή, παρότι είχαν υποστεί επανειλημμένες ήττες από τους Βυζαντινούς. Ξεκίνησε ήδη το 1119 για τη Λαοδίκεια, την οποία απελευθέρωσε το ίδιο έτος ενώ το 1120 προχώρησε στην Παμφυλία και κατέλαβε τη Σωζόπολη. Οι εισβολές των Πετσενέγκων στα Βαλκάνια τον ανάγκασαν να εκστρατεύσει εναντίον τους το 1122 όπου σε φονικότατη μάχη στην περιοχή Βερόη, τους συνέτριψε με αποτέλεσμα ο νομαδικός αυτός λαός να μην ενοχλήσει ξανά την αυτοκρατορία με νέες επιδρομές.

Πόλεμοι με Βενετούς και Ούγγρους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωάννης Β΄ από την αρχή της βασιλείας του αρνήθηκε να επικυρώσει στους Βενετούς τα προνόμια που τους είχε παραχωρήσει ο πατέρας του Αλέξιος Α΄. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα δύο κράτη να οδηγηθούν σε πολεμική ρήξη από το 1122, με τους Βενετούς να λεηλατούν τα νησιά (Κέρκυρα, Ρόδο, Χίο, Σάμο, Λέσβο, Άνδρο, Κεφαλληνία) και τα παράλια της αυτοκρατορίας. Χωρίς να διαθέτει ακόμα ισχυρές ναυτικές δυνάμεις ο Ιωάννης Β΄ αναγκάστηκε να συνάψει ειρήνη με τη Βενετία επικυρώνοντας και ενισχύοντας τα προνόμια της τον Αύγουστο του 1126. Δυο χρόνια αργότερα ο αυτοκράτορας ενεπλάκη σε πόλεμο με τους Ούγγρους. Ο Ούγγρος βασιλιάς Στέφανος Β΄ επιτέθηκε και κατέλαβε τις πόλεις Βρανίτζοβα και Βελέγραδα, επειδή οι Βυζαντινοί είχαν προσφέρει άσυλο στον φυγάδα αδελφό του, Αλμόζη. Ο Ιωάννης Β΄ το 1128 σε μια σειρά μαχών νίκησε τους Ούγγρους και ανακατέλαβε όλα τα χαμένα εδάφη, έως ότου το 1129 οι δυο αντίπαλοι συνθηκολόγησαν. Οι νίκες του Ιωάννη Β΄ σταθεροποίησαν τα βόρεια σύνορα του κράτους και δημιούργησαν τις προϋποθέσεις καλών σχέσεων με την Ουγγαρία την επόμενη δεκαετία 1131-1141.

Αγώνες κατά των Δανισμεντιδών 1130-1135[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την περίοδο της βασιλείας του Ιωάννη Β΄ μεγάλος αντίπαλος των Βυζαντινών στη Μικρά Ασία δεν ήταν οι Σελτζούκοι του Ικονίου αλλά οι Δανισμεντίδες ηγεμόνες οι οποίοι είχαν κυριαρχήσει σε μεγάλο μέρος της κεντρικής και ανατολικής Μικράς Ασίας. Οι φιλοδοξίες του δανισμεντίδη Αμίρ Γαζή Γκιουμουστεγκίν (ο Τανισμάνος των βυζαντινών πηγών), ο οποίος είχε καταλάβει τη Μελιτηνή (1124) την Άγκυρα, την Καισάρεια και την Κασταμονή (1126-1127), εδάφη της Μικράς Αρμενίας και είχε νικήσει τους Φράγκους του πριγκιπάτου της Αντιόχειας το 1130, σε μάχη κατά την οποία σκοτώθηκε ο Νορμανδός πρίγκιπας Βοημούνδος Β΄ ανησύχησαν τον αυτοκράτορα, ο οποίος την ίδια χρονιά έστρεψε όλη την προσοχή του στο ανατολικό σύνορο. Το 1130 ο Ιωάννης Β΄ προέλασε με ισχυρές δυνάμεις στη Μικρά Ασία και κατέλαβε την Κασταμονή ενώ στη συνέχεια διεξήγαγε μεγάλες επιχειρήσεις σε περιοχές πέραν του Άλυ ποταμού, όπου κατέλαβε πολλά φρούρια και συνέλαβε μεγάλο αριθμό εμίρηδων. Η επιστροφή του όμως στην Κωνσταντινούπολη, έδωσε την ευκαιρία στον Αμίρ Γαζή ν΄ανακαταλάβει το 1133 την Κασταμονή. Το επόμενο έτος (1134) ο αυτοκράτορας ξεκίνησε νέα εκστρατεία εναντίον των Δανισμεντιδών ενώ παράλληλα σύναψε και συμμαχία με το σουλτάνο του Ικονίου Μασούτ Α΄. Το αποτελέσματα ήταν να καταλάβει εκ νέου την Κασταμονή (1135) ενώ η Γάγγρα έπεσε στα χέρια του ύστερα από σφοδρό πολιορκητικό αγώνα (1135) . Το 1136 εξουδετέρωσε τους Αρμένιους στον Ταύρο. Στη συνέχεια στράφηκε κατά των Δανισμενδιτών(1130-35) όσο και κατά των Σελτζούκων (1137). Καθ’ οδόν απελευθέρωσε πλήθος μικρασιατικών πόλεων από τα νότια παράλια μέχρι τον Πόντο. Το 1139 συνέχισε προς τα νότια για τις πόλεις Χάμα, Χαλέπι, Σεϋζάρ.

Οι σχέσεις μ ετο εξωτερικό - διπλωματία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο θάνατος του Ιωάννη Β΄ και η στέψη του Μανουήλ, Χειρόγραφο BNF, Paris XIIs

Είχε λιγότερη επιτυχία εναντίον των Βενετών. Στο δυτικό μέτωπο η ένωση από τον Ρογήρο Β΄(ανιψιό του Ροβέρτου Γυισκάρδου της κάτω Ιταλίας και της Σικελίας και η στέψη του στο Παλέρμο (1130) θορύβησε όχι μόνο τον Βυζαντινό αλλά και τον Γερμανό αυτοκράτορα. Δημιουργήθηκε έτσι μια συμμαχία μεταξύ του Βυζαντίου, της Γερμανικής αυτοκρατορίας και της ιταλικής πόλης Πίζας με καθαρά αντινορμανδικό χαρακτήρα, η οποία έδωσε τη δυνατότητα στον Ιωάννη να προετοιμαστεί εναντίον των Φράγκων της Αντιόχειας. Όμως ο θάνατός του κατά τη διάρκεια κυνηγιού το 1143 εμπόδισε την πραγματοποίηση αυτής της επιχείρησης.

Νομίσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην εποχή του Ιωάννου Β' κόπηκαν χρυσά υπέρπυρα, εξ ηλέκτρου[2] άσπρα τραχέα, εκ κράματος[3] άσπρα τραχέα και χαλκά τεταρτηρά. Μερικά φτιάχθηκαν και στο νομισματοκοπείο της Θεσσαλονίκης, όπου κόπηκαν και χάλκινα ημίσεα τεταρτηρών.

Στο υπέρπυρον εικονίζεται στη μέση πατριαρχικός σταυρός που τον κρατούν στα δεξιά η Θεοτόκος και στα αριστερά ο Ιωάννης Β'. Η πρώτη φορεί πάλλιον και μαφόριον, ο αυτοκράτωρ φέρει στέμμα, φορεί λώρον και κρατεί ακακία[4] ενώ επάνω από το κεφάλι του τον ευλογεί η χείρα του Θεού. Οι μορφές είναι από τη μέση και επάνω. Επιγραφή ΜΡ ΘV και ΙΩΑΝΝΗ ΔΕCΠΟΤΗ ΤΩ ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΝΗΤΩ.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Νικήτας Χωνιάτης, Ιστορίαι, κεφ 1-4
  2. κράμα χρυσού και αργύρου
  3. κράμα χαλκού με λίγο άργυρο
  4. μακρόστενο σακουλάκι με άμμο που το έδεινε ο πατριάρχης κατά τη στέψη για να θυμίζει τη ματαιότητα της εξουσίας.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Norwich, J.J. "Byzantium", Vol. III-The Decline and Fall
  • Vasiliev, A. "History of the Byzantine Empire, 324–1453"
  • Ostrogorsky, G. "History of the Byzantine State"
  • Ι. Καραγιαννόπουλου, "Ιστορία του Βυζαντινού κράτους" τ. Γ΄ Πρώτο Μερός 1081-1204
  • Α. Σαββίδης, " Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο" τ. Α Προ-Οθωμανικά φύλα στην Ασία και τα Βαλκάνια
  • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τ. Θ΄ Υστεροβυζαντινοί χρόνοι
  • F. Chalandon, Les Comnenes II : Jean II Comnene 1118-1143 et MAnuel I Comnene (1143-1180) Paris 1912.
  • Ιωάννης Κινναμος, Επιτομή Ιστοριών C.S.H.B. Bonn 1836.
  • Νικητας Χωνιάητης (Ακομινάτος) Ιστορία C.S.H.B. Bonn 1835.
  • Θεόδωρος Πρόδρομος, Theodoros Prodromos, Historische Gedichte, ed. W. Hörander, Wien 1974

Λογοτεχνικές αναπλάσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Άγγελος Σ.Βλάχος, Οι τελευταίοι Γαληνότατοι,(Μέρος Α΄) εκδ. Εστία, 6η έκδοση 2000 ISBN 960-05-0350-8
  • Μάρω Δούκα, Ένας σκούφος από πορφύρα, εκδ. Κέδρος, 1995 ISBN 960-04-1059-3

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Προηγούμενος
Αλέξιος Α΄ Κομνηνός
Αυτοκράτορας του Βυζαντίου
Επόμενος
Μανουήλ Α΄ Κομνηνός